SKKN Nâng cao khả năng tự học, tự thực hành cho học sinh thpt bằng phương pháp dạy học theo chủ đề tích hợp, qua giảng dạy bài “Công nghệ chế tạo phôi” SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT VĨNH LỘC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NÂNG CAO KHẢ NĂNG TỰ HỌC, TỰ THỰC HÀNH CHO HỌC SINH THPT BẰNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP, QUA GIẢNG DẠY BÀI “CÔNG NGHỆ CHẾ TẠO PHÔI” Người thực hiện Trần Tuấn Hoàn Chức vụ Giáo viên SKKN thuộc lĩnh vực (môn) Công nghệ công nghiệp THANH HÓA NĂM 2019 SangKienK[.]
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT VĨNH LỘC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
NÂNG CAO KHẢ NĂNG TỰ HỌC, TỰ THỰC HÀNH CHO HỌC SINH THPT BẰNG PHƯƠNG PHÁP
Người thực hiện: Trần Tuấn Hoàn Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Công nghệ công nghiệp
THANH HÓA NĂM 2019
Trang 2MỤC LỤC
Nội dung Trang
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 2
3.2 Kiến nghị với các cấp lãnh đạo trong ngành giáo dục 19
Trang 3GIẢI THÍCH CÁC TỪ VIẾT TẮT DÙNG TRONG BẢN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
-GV: Giáo viên
-HS: Học sinh
-KHKT: Khoa học kỹ thuật
-SGK: Sách giáo khoa
-GDCD: Giáo dục công dân
-THPT: Trung học phổ thông
Trang 41 M Ở ĐẦU
1.1 Lý do ch ọn đề tài:
Đất nước ta đã và đang trên con đường phát triển, từng bước đổi mới, hội nhập, ứng dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, hiện đại vào trong mọi lĩnh vực của đời sống và sản xuất để thực hiện công cuộc “Công nghiệp hoá, hiện đại hoá” Vì vậy, việc đào tạo ra nguồn nhân lực có tri thức và phẩm chất đạo đức như lời dạy của Bác là mục tiêu hàng đầu của ngành giáo dục nước ta hiện nay
Thực hiện chủ trương đổi mới đồng bộ hình thức dạy học, phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục; để tăng cường việc gắn liền dạy học trong nhà trường với thực tiễn cuộc sống và góp phần hình thành
năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trung học, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ
chức cuộc thi “Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn” dành cho học sinh trung học và cuộc thi “Dạy học theo chủ đề tích hợp dành cho giáo viên trung học”.
Xuất phát từ tình hình thực tế giảng dạy môn Công nghệ lớp 11 hiện nay ở
trường THPT Vĩnh Lộc tôi đã lựa chọn đề tài: Nâng cao khả năng tự học, tự thực hành cho học sinh THPT bằng phương pháp dạy học theo chủ đề tích hợp qua giảng dạy bài:“Công nghệ chế tạo phôi”.
- Khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức của các môn học khác nhau để giải quyết các tình huống thực tiễn; tăng cường khả năng vận dụng tổng hợp, khả năng tự học, tự nghiên cứu, tự thực hành của học sinh;
- Thúc đẩy việc gắn kiến thức lý thuyết và thực hành trong nhà trường với
thực tiễn đời sống; đẩy mạnh thực hiện dạy học theo phương châm "học đi đôi
v ới hành";
- Góp phần đổi mới hình thức, phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập, tăng cường hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học;
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Học sinh lớp 11 học theo chương trình chuẩn của trường THPT Vĩnh Lộc
- Giáo viên dạy bộ môn Công nghệ trường THPT Vĩnh Lộc
- Tìm hiểu những biện pháp nâng cao khả năng tự học, tự thực hành cho học sinh trường THPT qua giảng dạy bài “Công nghệ chế tạo phôi” môn công nghệ
lớp 11
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Thu thập thông tin nghiên cứu tài liệu và
hệ thống hóa các tài liệu có liên quan đến đề tài
- Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành thực nghiệm ở các lớp có dạy học theo chủ đề tích hợp vµ các lớp kh«ng dạy học theo chủ đề tích hợp ë bộ môn Công nghệ lớp 11 mà bản thân tôi được phân công giảng dạy trong năm học 2018-2019 để so sánh rồi từ đó rút ra kết luận thực tiễn
- Trao đổi cùng với đồng nghiệp trong tổ bộ môn
- Các phương pháp khác: Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin; phương pháp thống kê, xử lý số liệu, so sánh, tổng hợp, phân loại
Trang 51.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm:
Trong tiết dạy, tôi đã khơi dậy những hiểu biết thực tiễn của học sinh kết hợp kiến thức của một số môn học có liên quan bằng hình ảnh, video sưu tầm được
để dẫn dắt các em tìm hiểu kiến thức mới, cùng với các câu hỏi tìm ô chữ để học sinh vừa học vừa mang tính giải trí, kích thích sự tìm tòi, suy luận và tư duy, từ
đó các em có thể tự học, tự thực hành ở nhà
2 N ỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 C ơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Dạy học theo chủ đề tích hợp ở các môn: Công nghệ, Vật lý, Hóa học, Lịch
sử, Toán học và kiến thức thực tế để dạy bài Công nghệ chế tạo phôi (Công nghệ lớp 11)
* Kiến thức:
1 Môn Toán học: Tính toán kích thước sản phẩm đúc, hàn, gia công áp lực
2 Môn Hóa học: Tác động hóa học, phản ứng hóa hóa học khi chế tạo phôi
3 Môn Vật lý: Sự tác động qua lại giữa kim loại với các dụng cụ khi chế tạo phôi
4 Môn Lịch sử: Học sinh nắm được lịch sử của nghề đúc, gia công áp lực và hàn
5 Môn Sinh học: Giúp học sinh có ý thức bảo vệ môi trường khi chế tạo phôi
6 Môn Công nghệ: Biết được bản chất của công nghệ chế tạo phôi bằng phương pháp: Đúc, Gia công áp lực và phương pháp Hàn
7 Hiểu và phân biệt được các phương pháp chế tạo phôi trong cơ khí
* Kĩ năng:
- Lập được quy trình công nghệ chế tạo phôi bằng phương pháp Đúc trong khuôn cát
- Nhận dạng được sản phẩm của phương pháp Đúc, phương pháp Gia công
áp lực, phương pháp Hàn và đánh giá được chất lượng của sản phẩm đó
- Vận dụng các kiến thức hiểu biết về công nghệ chế tạo phôi để giải thích các tình huống có liên quan trong các môn học khác: Toán học, Hóa học, Vật lý, Lịch sử, Sinh học, Tin học, tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường
* Thái độ:
- Tích cực, chủ động tìm hiểu công nghệ chế tạo phôi bằng phương pháp khác nhau
- Có ý thức hơn trong việc giữ gìn, bảo vệ môi trường trong gia công cơ khí
- Có ý thức tiết kiệm khi lựa chọn, sử dụng các sản phẩm cơ khí
- Dạy học theo chủ đề tích hợp trong các nhà trường phổ thông trong đó có môn công nghệ lớp 11 để đạt được mục đích:
+ Khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức của các môn học khác nhau để giải quyết các tình huống thực tiễn; tăng cường khả năng vận dụng tổng hợp, khả năng tự học, tự nghiên cứu, tự thực hành của học sinh;
+ Thúc đẩy việc gắn kiến thức lý thuyết và thực hành trong nhà trường với thực tiễn đời sống; đẩy mạnh thực hiện dạy học theo phương châm "học đi đôi
Trang 6với hành";
+ Góp phần đổi mới hình thức, phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập;
Các nguyên tắc cần thực hiện khi dạy học theo chủ đề tích hợp vào dạy
bộ môn công nghệ 11
- Nội dung dạy học theo chủ đề tích hợpphải đảm bảo tính chính xác, khoa học
- Phân phối thời gian hợp lí, không đi lan man làm loãng nội dung bài giảng
- Nội dung dạy học theo chủ đề tích hợp phải phù hợp với chủ đề của bài giảng
- Các ví dụ, nội dung có liên quan đến dạy học theo chủ đề tích hợp giáo viên đưa vào phải ngắn gọn, hấp dẫn, lôi cuốn được sự chú ý của học sinh
2.2 Thực trạng vấn đề:
2.2.1 Thuận lợi:
Thứ nhất: Ban giám hiệu trường THPT Vĩnh Lộc luôn quan tâm, chú trọng
nâng cao chất lượng giáo dục, tạo điều kiện tốt nhất cho các hoạt động dạy và học của thầy trò trong nhà trường
Thứ hai: Bản thân tôi nhận thấy mình rất yêu nghề, tâm huyết, trăn trở với việc
dạy học, luôn tìm tòi đổi mới các phương pháp dạy và học
Thứ nhất: Các tài liệu về phương pháp dạy học theo chủ đề tích hợp rất ít.
Thứ hai: Dạy học môn Công nghệ ở trường THPT gặp nhiều khó khăn do môn
học luôn bị xem nhẹ, là “môn phụ”, không thi Đại học-Cao đẳng cũng không thi tốt nghiệp, nên học sinh không có động lực gì cho môn học
Về phía giáo viên: Một bộ phận giáo viên ngại đổi mới phương pháp, không có
sự sáng tạo, tìm tòi học hỏi để nâng cao trình độ hoặc chuyên môn còn hạn chế
Thứ ba: Từ thực tế dạy học của bản thân và qua việc dự giờ thăm lớp đồng
nghiệp, tôi thấy: việc dạy và học môn Công nghệ còn hời hợt, không có sự đổi mới, giáo viên và học sinh còn mang nặng tính đối phó với môn học
2.3 Các giải pháp thực hiện:
2.3.1 Nghiên cứu kỹ bài học:
Trong bài Công nghệ chế tạo phôi, có 3 phương pháp chế tạo phôi khác nhau được giới thiệu cho học sinh Mỗi phương pháp có bản chất khác nhau và
có những ưu điểm nhược điểm riêng, vì vậy giáo viên cần phải nghiên cứu kỹ từng phương pháp để tổ chức hướng dẫn cho học sinh nắm được mục tiêu, yêu cầu của bài học
Có thể nói đây là giải pháp chung cho tất cả các bài dạy Chỉ khi nào người giáo viên nghiên cứu kĩ bài giảng thì mới tìm ra được phương pháp giảng dạy hiệu quả nhất
2.3.2 Soạn giáo án thực nghiệm:
Trong khuôn khổ đề tài này, tôi xin được trình bày giáo án thực nghiệm của mình
Bài 16: Công nghệ chế tạo phôi-Tiết 1(Bài 16 chia thành 2 tiết theo phân phối
chương trình)
Trang 7GIÁO ÁN
(Giáo án dạy học theo chủ đề tích hợp)
I MỤC TIÊU:
Sau khi học xong học sinh cần:
a Kiến thức:
Sau khi dạy xong bài học này, giáo viên cần giúp cho học sinh:
- Hiểu được bản chất của công nghệ chế tạo phôi bằng phương pháp đúc
- Hiểu được công nghệ chế tạo phôi bằng phương pháp đúc trong khuôn cát
b Kĩ năng:
- Lập được quy trình công nghệ chế tạo phôi bằng phương pháp đúc trong khuôn cát
- Nhận dạng được sản phẩm của phương pháp đúc và đánh giá được chất lượng sản phẩm của đúc
- Phát triển kỹ năng trình bày vấn đề và thuyết trình trước đám đông
- Vận dụng được các kiến thức trong các môn học: Hóa học, Vật lý, Lịch sử, GDCD, Sinh học, Tin học, kết hợp giáo dục bảo vệ môi trường
c Thái độ:
- Tích cực, chủ động tìm hiểu công nghệ chế tạo phôi bằng phương pháp đúc trong khuôn cát
- Có ý thức hơn trong việc giữ gìn, bảo vệ môi trường trong gia công cơ khí
- Có ý thức tiết kiệm khi lựa chọn, sử dụng các sản phẩm cơ khí
- Thực hiện đúng quy trình làm việc và các quy định về an toàn lao động khi đúc
- Học sinh có hứng thú và tích cực học tập
- Hợp tác trong trao đổi, thảo luận nhóm
- Học sinh khi thực hiện sản phẩm dự án học tập phát triển năng lực sáng tạo thể hiện ở các giải pháp để trình bày sản phẩm
d Định hướng năng lực hình thành:
- Năng lực tự học, tự nghiên cứu
- Năng lực hợp tác
- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin
Năng lực sử dụng kiến thức liên môn
Môn học Bài giảng liên quan đến chủ đề tích hợp Năng lực ứng dụng tích hợp
Lịch sử 10 Bài 13 - nguyên thủyViệt Nam thời Vận dụng kiến thức lịch sử về lịch sử của nghề Đúc ở Việt
Nam
Bài 12 - Lực đàn hồi Vận dụng kiến thức vật lý về tính lún, tính bền nhiệt của khuôn đúc
trong quá trình đúc
Bài 35 - Biến dạng cơ của vật rắn
Vận dụng kiến thức vật lý về tính dẻo, tính thông hơi của khuôn đúc trong quá trình đúc
chất rắn Vận dụng kiến thức vật lý về độ co, ngót của kim loại trong quá
Trang 8trình đúc.
Bài 42 - Sự chảy thành dòng của chất lỏng và chất khí
Vận dụng kiến thức vật lý về tác động cơ học của lực thủy tĩnh do dòng kim loại lòng, tác động nhiệt của kim loại trong quá trình đúc
Hóa học 12 Bài 45 - Hóa học và vấn đề môi trường Vận dụng kiến thức hóa học về các chất thải vào không khi gây
độc hại
Hóa học 11 Bài 17 – Silic và hợp chất của Silic Vận dụng kiến thức hóa học về hỗn hợp làm khuôn cát.
Sinh học 12 Bài TH - bền vững tài nguyên thiên Quản lý sử dụng
nhiên
Vận dụng kiến thức sinh học về
ô nhiễm nguồn nước của đúc và cát làm khuôn sau khi đúc
GDCD 10
Bài 15 - Công dân với một
số vấn đề cấp thiết của nhân loại
Vận dụng kiến thức GDCD về vấn đề ô nhiễm môi trường trong các xưởng đúc
GDCD 11
Bài 12 - Chính sách tài
nguyên và bảo vệ môi trường
Vận dụng kiến thức GDCD về bảo vệ tài nguyên môi trường do các hợp chất gây độc hại, ô nhiễm môi trường không khí do khói, bụi từ các lò nấu kim loại khi đúc thải ra
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN, HỌC SINH
- Sử dụng giáo án trình chiếu qua phần mềm Microsoft Power Point.
- Sử dụng phương pháp dạy học tích hợp: nêu vấn đề, nhóm học tập kết hợp dạy học dự án
- Thiết bị dạy học là sử dụng máy chiếu kết hợp với đồ dùng dạy học
- Học liệu sử dụng trong quá trình dạy học:
- Nghiên cứu nội dung và dạy theo đúng chuẩn kiến thức, chuẩn kĩ năng bài
16 tiết 1 SGK Công nghệ 11, nghiên cứu SGK giáo viên Công nghệ 11 Bài 16 tiết 1 Đọc thêm chương VI – Đúc của SGK, SGV Kĩ thuật lớp 10 (chương trình cũ)
- Tài liệu tham khảo: SGK (Lịch sử 10, Vật lý 10 ban cơ bản, Vật lý 10 nâng cao, Hóa học 11, 12 ban cơ bản, Sinh học 12 ban cơ bản, Giáo dục công dân 10,11)
- Sưu tầm trên Internet thông tin liên quan đến các phương pháp chế tạo phôi bằng phương pháp đúc, sưu tầm một số phôi đúc, sưu tầm một số đồ dùng được chế tạo bằng công nghệ đúc: Nồi gang, chảo gang, lưỡi cày, quả tạ…
- Sưu tầm Internet một số tranh, ảnh minh họa về các ưu, nhược điểm trong phương pháp đúc
- Cho học sinh tìm hiểu thực tế về công nghệ đúc, nhất là ở các địa phương
Trang 9có làng nghề đúc truyền thống, từ đó hướng dẫn học sinh liên hệ thực tế và có thể tạo ra một số sản phẩm đúc đơn giản dựa vào quy trình đúc đã được học
- Các loại phiếu học tập cho học sinh hoạt động theo nhóm để đánh giá dự án của nhóm học sinh
Chuẩn bị tranh “Quy trình công nghệ chế tạo phôi” trong bộ thiết bị giáo
dục do Bộ giáo dục cung cấp; tranh về lò nấu thép hoặc xưởng đúc
Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc dạy và học của dự án:
- Ứng dụng phần mềm Microsoft Powerpoint, máy tính xách tay, máy chiếu
Projector, video, một số phần mềm hỗ trợ khác…
2 Chuẩn bị của học sinh:
- Xem trước bài 16 SGK Công nghệ 11
- Sưu tầm một số vật được chế tạo bằng phương pháp đúc
- Phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm theo nhóm của dự án
- Sưu tầm tranh, ảnh, tài liệu có liên quan đến dự án
III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
1 Ổn định lớp: (01phút)
Kiểm tra sĩ số:
2 Kiểm tra bài cũ: (03 phút)
- C©u hái 1: Em hãy kể tên các tính chất đặc trưng của vật liệu cơ khí?
- Câu hỏi 2: Vì sao phải tìm hiểu các tính chất đặc trưng của vật liệu cơ khí?
3 Bài mới: (32 phút)
a Đặt vấn đề vào bài mới (02 phút)
Trong cơ khí để giảm thời gian gia công các chi tiết nâng cao năng suất lao động phải có phôi (Phôi là hình dạng ban đầu của chi tiết khi chưa gia công) GV: Đưa các phôi đã chuẩn bị cho HS quan sát và đặt câu hỏi
Hỏi: Phôi được tạo ra do đâu?
HS trả lời: Nhiều phương pháp gia công cơ khí như rèn, đúc
Hỏi: Bằng những kiến thức lịch sử em hãy cho biết ở Việt Nam con người
đã biết đúc từ khi nào? Kể tên các vật đúc cổ ở Việt Nam? Các làng nghề đúc nổi tiếng ở Việt Nam?
HS trả lời:
GV bổ sung: Người Việt Nam đã biết đúc cách đây khoảng hơn 4000 năm các nhà khảo cổ học đã tìm được các vật dụng của người xưa như: Lưỡi rìu, mũi tên, trống đồng Đông Sơn
Làng nghề đúc nổi tiếng như: Làng Đại Bái - Gia Bình - Bắc Ninh; Phường Đúc - Huế; Làng Phước Kiều - Quảng Nam
GV: Mỗi chi tiết máy đều có yêu cầu về độ bền, độ dẻo, độ cứng nhất định
Vì vậy, để chọn được vật liệu phù hợp với yêu cầu kỹ thuật của chi tiết và lựa chọn các phương pháp gia công cho hợp lý cần phải biết tính chất đặc trưng của vật liệu
Bài học hôm nay chúng ta cùng nhau nghiên cứu tiết 1, bài 16: Công nghệ chế tạo phôi
Trang 10b Nội dung bài mới (30 phút)
Tiết 1 Công nghệ chế tạo phôi bằng phương pháp Đúc
I - Công nghệ chế tạo phôi bằng phương pháp Đúc
Nội dung Hoạt động của giáo viên của học sinh Hoạt động
Hoạt động 1 Tìm hiểu bản chất và ưu, nhược điểm của công nghệ chế tạo phôi bằng phương pháp đúc
Hỏi: Em hãy kể tên một số sản phẩm đúc mà em biết?
GV: Chuông đồng, tượng đồng, trống đồng, đúc nồi, xoong
HS liên hệ thực tế lấy
ví dụ minh họa:
GV: Cho HS xem đoạn phim mô phỏng bản chất của phương pháp đúc.
Hỏi: Thế nào là bản chất của đúc?
GV: Kim loại đun lỏng rót vào khuôn
- Kim loại lỏng kết tinh và nguội sản phẩm có hình dạng, kích thước của lòng khuôn đúc
HS: Quan sát phim, nhận biết bản chất của phương pháp đúc
HS: Trả lời
1 Bản chất
Rót kim loại
lỏng vào
khuôn, sau khi
kim loại lỏng
kết tinh và
nguội → vật
đúc có hình
dạng, kích
thước của lòng
khuôn Hỏi: Theo em trong thực tế có các
phương pháp đúc nào?
GV: Dựa vào khuôn đúc có các phương pháp khác nhau:
- - Đúc trong khuôn cát
- Đúc trong khuôn kim loại…
HS theo gợi ý trả lời
GV: Để thực hiện đúc, phải nấu chảy kim loại
Hỏi: Em hãy cho biết khi nấu chảy kim loại có các chất thải nào thải vào không khí?
GV: Các chất thải vào không khí gây độc hại như khí (N2, SO2, CO,
CO2) ngoài ra còn có khói, bụi
GV: Quan sát tranh nhà máy cán thép, xưởng đúc, em hãy cho biết khí thải trong quá trình sản xuất có được xử lý không?
HS quan sát, trả lời
HS quan sát, trả lời
Có nơi được xử lý
Có nơi không được xử lý
Tích hợp giáo
dục bảo vệ môi
trường.
Giáo viên giải thích về các chất phụ gia trong nấu chảy, cán thép để HS thấy được các hợp chất gây độc,hại,
ô nhiễm môi trường không khí.
- Kim loại nguyên chất nhiều khi không đáp ứng được yêu cầu sử
HS trả lời: Có các chất phụ gia trong nấu chảy, cán thép chất gây độc, hại, thải ra ô nhiễm môi trường