Tài liệu Báo cáo " Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật của người được giám hộ gây ra" pptx

Song một nghĩa vụ quan trọng của người giám hộ là trách nhiệm bồi thường thiệt hại về tài sản do hành vi trái pháp luật của người được giám hộ gây ra thì lại không được quy định trong p

NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI

TRACH NHIEM BOI THUONG THIET HAI

DO HANH VI TRAI PHAP LUAT

CUA NGUOI DUGC GIAM HO GAY RA

iám hộ là một vấn đề có ý nghĩa

Miniet thực trong đời sống xã hội

Lần đầu tiên ở nước ta, Bộ luật dân sự

(BLDS) đã quy định một cách khá đầy đủ

và chi tiết về vấn đề giám hộ Chế định

giám hộ trong BLDS có nội dung xã hội

sâu sắc, thể hiện sự quan tâm của xã hội,

của cộng đồng đồng thời cũng là hình

thức đề cao trách nhiệm của gia đình; của

xã hội và của Nhà nước đối với những

người cần được chăm sóc, đại diện và bảo

vệ quyền lợi; thể hiện tính nhân đạo, tỉnh

thần tương thân, tương ái, truyền thống

tốt đẹp trong đời sống sinh hoạt của nhân

dân ta

Chế định giám hộ trong BLDS đã quy

định rõ ràng về đối tượng cần được giám

hộ, quyền và nghĩa vụ của người giám

hộ, về người giám hộ đương nhiên, về

việc thay đổi, chuyển giao, chấm đứt

giám hộ Đối tượng người được giám hộ

cũng rộng hơn so với chế độ đỡ đầu trong

Luật hôn nhân và gia đình năm 1986

Đặc biệt BLDS đã quy định rõ quyền và

nghĩa vụ của người giám hộ đối với từng

đối tượng cụ thể cần được giám hộ (từ

Điều 75 đến Điều 79) Các quyền và

.nghĩa vụ của người giám hộ trong phần

NGUYEN PHUONG LAN *

này được quy định một cách rõ ràng, tạo

cơ sở pháp lí thuận lợi cho việc thực hiện

và giám sát việc giám hộ Song một nghĩa

vụ quan trọng của người giám hộ là trách

nhiệm bồi thường thiệt hại về tài sản do

hành vi trái pháp luật của người được giám hộ gây ra thì lại không được quy định trong phần này Có phải trong mọi trường hợp người giám hộ cũng đều phải

có nghĩa vụ bồi thường những thiệt hại về

tài sản do hành vi trái pháp luật của người

mà mình giám hộ gây ra không? Cách thức bồi thường được xác định như thế nào? Trong phạm vi bài viết này chúng tôi xin đề cập vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người giấm hộ do

hành vi trái pháp luật của người được

giám hộ gây ra

Theo Điều 67 BLDS, giám hộ là việc

cá nhân, tổ chức hoặc cơ quan nhà nước (gọi là người giám hộ) được pháp luật

quy định hoặc được cử để thực hiện việc chăm sóc và bảo vệ quyền, lợi ích hợp

pháp của người chưa thành niên, người bị bệnh tâm thần hoặc mắc các bệnh khác

mà không thể nhận thức, làm chủ được

* Giảng viên Khoa tư pháp Trường Đại học /uật Hà Nội

TẠP CHÍ LUẬT HỌC - 3

=1 ng 1

hành vi của mình (gọi là người được giám

hộ)

Như vậy, giám hộ là hình thức bảo vệ

pháp lí cho người chưa thành niên và

những người không có năng lực hành vi

Người giám hộ phải là người có đầy đủ

năng lực hành vi và có đủ các điều kiện

được quy định tại Điều 69 BLDS Người

giám hộ thực hiện các quyền và nghĩa vụ

theo quy định của pháp luật nhằm bảo vệ

quyền, lợi ích hợp pháp của người được

giám hộ, do đó họ cũng phải gánh chịu

những trách nhiệm pháp lí trong khi thực

hiện việc giám hộ của mình trong đó có

trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành

vi trái pháp luật của người được giám hộ

gây ra

Ngoài những quyền và nghĩa vụ của

người giám hộ trong việc thực hiện giám

hộ đã được quy định trong BLDS, trách

nhiệm bồi thường thiệt hại là một nghĩa

vụ cũng thường xảy ra trong cuộc sống

Vì vậy, đây là vấn đề vừa có ý nghĩa thực

tiễn, vừa có ý nghĩa lí luận

Về mặt thực tiên: Trách nhiệm bồi

thường thiệt hại đảm bảo khắc phục

những hậu quả về tài sản, phục hồi lại

tình trạng tài sản của người bị thiệt hại

trong phạm vi, khả năng nhất định, đảm

bảo lợi ích của người bị thiệt hại Về

nguyên tắc thì thiệt hại phải được bồi

thường toàn bọ và kịp thời (Điều 610

BLDS)

Về mặt lí luận: Cơ sở của trách nhiệm

bồi thường thiệt hại là phải có thiệt hại

xây ra; thiệt hại đó là do hành vi trái pháp

luật gây ra; có mối quan hệ nhân quả

giữa thiệt hại xảy ra và hành vi trái phấp -

luật và người gây thiệt hại phải có lỗi

Trong trường hợp người chưa thành

niên dưới 15 tuổi hay người mất năng lực

hành vi gây thiệt hại về tài sản cho người khác thì họ không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại vì những người này

không hiểu được ý nghĩa, hậu quả về

hành vi dân sự mà họ đã thực hiện, mặc

dù hành vi đó là trái pháp luật và gây thiệt hại Trong những trường hợp này, lỗi được xác định là lỗi của cha mẹ, người giám hộ đã không quan tâm, chăm sóc, giáo dục, quản lí tốt người chưa đến

tuổi thành niên và người không có năng

lực hành vị Do đó, cha rnẹ, người giám

hộ phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại xảy ra Vì vậy, Luật hôn nhân và gia đình năm 1986 đã quy định tại Điều 25:

"Cha mẹ chịu trách nhiệm bồi thường các thiệt hại do hành vì trái pháp luật của

con dưới lÓ tuổi gây ra " và Điều 17 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em cũng quy định: "Cha mẹ, người đố đầu phải chịu trách nhiệm hành chính, trách

nhiệm dân sự về những thiệt hại do hành

vị của đứa trẻ mình nuôi dạy gây ra"

Để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của

người bị thiệt hại đồng thời đảm bảo lợi

ích chính đáng của người giám hộ nhưng mặt khác ràng buộc trách nhiệm của người giám hộ trong việc giám hộ, BLDS

đã quy định tại khoản 3 Diéu 611 về trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người giám hộ như sau: "Khi người chưa

thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự gây thiệt hại mà có cá nhân, tổ

ERIE

chức giám hộ thì cá nhân, tổ chức đó

duoc dung tai san cua người được giám

hộ để bồi thường, nếu người được giám

hộ không có tài sản hoặc không đủ tài

sản để bồi thường thì người giám hộ phải

bồi thường bằng tài sản của mình nếu

người giám hộ chứng mình được mình

không có lôi trong việc giám hộ thì không

phải lấy tài sản của mình để bồi thường"

BLDS đã quy định về người giám hộ

đương nhiên và người giám hộ được cử

Ý nghĩa của vấn đề này là ở chỗ: Một

mat, dé cao tinh thần trách nhiệm, sự

quan tâm giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành

viên trong gia đình; mặt khác, nhằm

khuyến khích tinh thần tự nguyện tự giác,

tương thân tương ái giữa mọi người trong

xã hội, nhằm hướng tới việc quan tâm

chăm sóc những người chưa thành niên

và những người mất năng lực hành vi

Người giám hộ đương nhiên được xác

định dựa trên mối quan hệ hôn nhân,

huyết thống hoặc nuôi dưỡng, nhằm ràng

buộc trách nhiệm giữa những người thân

thích ruột thịt trong gia đình với nhau

Điều đó hoàn toàn phù hợp với tình cảm,

tâm lí và truyền thống của gia đình Việt

Nam Người giám hộ đương nhiên của

người chưa thành niên được xác định theo

Điều 70 BLDS Người giám hộ đương

nhiên không có quyền từ chối trách

nhiệm giám hộ của mình và do đó họ

phải chịu trách nhiệm về những hành vi

do người được giám hộ gây ra Điều 70

và Điều 71 BLDS đã xác định thứ tự các

thành viên trong gia đình được pháp luật:

quy định làm người giám hộ không phụ

thuộc vào ý chí của họ Việc quy định người giám hộ đương nhiên vừa xác định trách nhiệm của gia đình đối với người cần được giám hộ, vừa bảo đảm một cách thiết thực và có hiệu quả nhất lợi ích của

người được giám hộ

Tuy nhiên, trong một số trường hợp nhất định, việc cử người giám hộ là cần thiết Đó là những trường hợp mà không

có người giám hộ đương nhiên theo quy định tại Điều 70 và Điều 71 BLDS Trong những trường hợp này thì những người thân thích của người cần được giám hộ cử một người trong số họ làm người giám

hộ, nếu không có ai trong số người thân thích có đủ điều kiện làm người giám hộ thì họ có thể cử một người khác làm người giám hộ, nếu những người thân thích không cử được người giám hộ thì

UBND cơ sở có thể cử người giám hộ

Việc cử người giám hộ phải được sự đồng

ý của người đó hay nói cách khác người

giám hộ được cử có quyền thể hiện ý chí

của mình trong việc đồng ý hay không đồng ý làm người giám hộ Điều này có ý nghĩa đảm bảo thực hiện tốt trách nhiệm | của người giám hộ trên tính thần tự nguyện, tự giác Và một khi họ đã tự nguyện làm người giám hộ thì họ cũng sẽ xác định được trách nhiệm của mình

trong việc giám hộ và gánh chịu những

hậu quả pháp lí trong khi thực hiện việc giám hộ Việc quy định người giám hộ đương nhiên và người giám hộ được cử

có ý nghĩa thực tiễn trong việc quy kết

trách nhiệm bồi thường thiệt hại Về

nguyên tắc, khi người được giám hộ gây

ra thiệt hại về tài sản cho người khác do

hành vi trái pháp luật thì người giám hộ

đương nhiên phải chịu trách nhiệm bồi

thường, không phụ thuộc vào ý chí chủ

quan của họ

Đề đảm bảo lợi ích của người giám hộ

đồng thời khôi phục thiệt hại của người bị

hại, cần xét đến năng lực chịu trách

nhiệm bồi thường thiệt hại của cá nhân

trong những trường hợp nhất định

Từ những điều phân tích trên, trách

nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi trái

pháp luật của người được giám hộ gây ra,

được xác định như sau:

+ Trong trường hợp người được giám

hộ là người chưa thành niên

- Người được giám hộ là người dưới

15 tuổi gây thiệt hại mà còn cha mẹ và

cha mẹ là người giám hộ đương nhiên thì

cha mẹ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại,

nếu tài sản của cha mẹ không đủ để bồi

thường mà con có tài sản riêng thì lấy tài

sản đó để bồi thường phần còn thiếu

(khoản 2 Điều 611 BLDS) Nếu người

chưa thành niên đưới l5 tuổi đang do

trường học, bệnh viện, các tổ chức khác

quản lí mà gây thiệt hại cho người khác

thì trường học, bệnh viện, các tổ chức

khác phải liên đới cùng cha mẹ, người

giám hộ bồi thường thiệt hại xảy ra nếu

có lỗi trong việc quản lí Nếu trường học,

bệnh viện, các tổ chức khác không có lỗi

trong việc quản lí thì cha, mẹ, người giấm

hộ phải bồi thường (Điều 625 BLDS)

- Người được giám hộ là người chưa

thành niên từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi

gây thiệt hại thì phải bồi thường bằng tài

sản của mình, nếu không đủ tài sản để

bồi thường thì cha, mẹ phải bồi thường phần còn thiếu bằng tài sản của mình

Như vậy, trong trường hợp người chưa thành niên gây thiệt hại cho người khác thì trách nhiệm trước tiên là trách nhiệm của cha mẹ Trong trường hợp cha mẹ đều không còn hoặc tuy cha mẹ còn sống

nhưng không có đủ điều kiện làm người

giám hộ cho con chưa thành niên thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại được xác định như sau: Trước hết là trách nhiệm của anh cả hoặc chị cả đã thành niên có

đủ điều kiện phải làm người giám hộ của

em chưa thành niên; Nếu anh cả hoặc chị

cả không có đủ điều kiện làm người giám

hộ thì người tiếp theo đã thành niên có đủ điều kiện phải là người giám hộ; Trong

trường hợp không có anh, chị, em ruột

hoặc anh, chị, em ruột không có đủ điều

kiện làm người giám hộ thì ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại có đủ điều kiện

phải là người giám hộ (Điều 70 BLDS) Vậy, theo khoản 3 Điều 611 BLDS thì anh cả hoặc chị cả hay ông, bà nội hoặc

ông bà ngoại là người giám hộ thì họ có

quyền dùng tài sản riêng của người được giám hộ để bồi thường thiệt hại, chỉ trong

trường hợp người được giám hộ không có

tài sản, hoặc không đủ tài sản để bồi thường thì người giám hộ mới phải bồi thường bằng tài sản của mình Và nếu

người giám hộ chứng minh được mình

không có lỗi trong việc giám hộ thì họ

cũng không phải lấy tài sản của mình để

bồi thường

+ Trường hợp người được giám hộ là

người mất năng lực hành vì mà gây thiệt

hại về tài sản cho người khác do hành vì

NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI

trái pháp luật thì trách nhiệm bôi thường

thiệt hại được xác định như sau:

- Người mất năng lực hành vi đang do

cha, mẹ chăm sóc, quản lí, giáo dục mà

gây thiệt hại thì cha, mẹ phải bồi thường

bằng tài sản của mình Nếu tài sản của

cha, mẹ không đủ mà con có tài sản riêng

thì có thể lấy tài sản riêng của con đền bù

phần còn thiếu

- Trường hợp người mất năng lực

hành vi đã có vợ (hoặc có chồng) thì

người vợ (hoặc chồng) có đủ điều kiện

phải là người giám hộ, theo khoản 1 Điều

71 BLDS Trong trường hợp này, người

giám hộ được lấy tài sản riêng của người

mất năng lực hành vi để bồi thường Nếu

tài sản riêng của người được giấm hộ

không đủ thì lấy tài sản chung của vợ

chồng đền bù, sau đó mới lấy tài sản

riêng của vợ (hoặc chồng) làm người

giám hộ để đền bù tiếp phần còn thiếu

- Trong trường hợp cả cha và mẹ đều

mất năng lực hành vi dân sự thì người

con cả đã thành niên có đủ điều kiện phải

là người giám hộ Nếu người con cả

không có đủ điều kiện làm người giám hộ

thì người con tiếp theo đã thành niên có

đủ điều kiện phải là người giám hộ

Trong trường hợp này, người giám hộ

được lấy tài sản của cha, mẹ để bồi

thường thiệt hại xảy ra Nếu tài sản của

cha, mẹ không đủ thì người giám hộ phải

lấy tài sản riêng của mình để bồi thường

phần còn thiếu

- Trường hợp người đã thành niên bị

mất năng lực hành vi đã có vợ, chồng,

con nhưng vợ, chồng, con đều không có

đủ điều kiện làm người giám hộ thì cha,

mẹ có đủ điều kiện phải là người giám

hộ Trong trường hợp như vậy, cha, mẹ

có quyền lấy tài sản riêng của người được

giám hộ để bồi thường, chỉ khi tài sản

riêng của người được giám hộ và tài sản chung của vợ chồng người được giám hộ

không đủ thì cha, mẹ mới phải bồi thường bằng tài sản của mình |

- Nếu người mất năng lực hành vi dân

sự gây thiệt hại cho người khác trong thời

gian bệnh viện hay tổ chức khác quản lí thì tổ chức đó phải liên đới cùng cha, mẹ, người giám hộ bồi thường nếu có lỗi Nếu bệnh viện hay tổ chức đang quản lí người

mất năng lực hành vi dân sự chứng minh được là mình không có lỗi trong việc quản lí thì cha, mẹ, người giám hộ phải bồi thường (Điều 625 BLDS)

Như vậy, trách nhiệm bồi thường thiệt

hại của người giám hộ liên quan chặt chế

tới năng lực hành vi của người được giám

hộ Người được giám hộ nếu có khả năng

nhận thức nhất định và đủ 15 tuổi trở lên

phải chịu trách nhiệm về hành vi của

mình Điều đó là hợp lí, đảm bảo được lợi

ích hợp pháp của người giám hộ

Tuy nhiên, theo quan điểm của chúng tôi, cần phải quy định rõ và phân biệt

mức bồi thường thiệt hại một cách cụ thể

hơn giữa trường hợp người chịu trách nhiệm bồi thường là người giám hộ đương nhiên và người giám hộ được cử,

có như vậy mới động viên, khuyến khích được tình thần tự nguyện, tự giác, tích cực tham gia và thực hiện việc giám hộ, đảm bảo được lợi ích của người cần được giám hộ và lợi ích chung của xã hội./