SKKN Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24 đến 36 tháng tuổi thông qua tiết dạy thơ 0 MỤC LỤC Nội dung Trang Mục lục 0 1 Mở đầu 1 1 1 Lý do chọn đề tài 1 1 2 Mục đích nghiên cứu 2 1 3 Đối tượng nghiên cứu 2 1 4 Phương pháp nghiên cứu 2 2 Nội dung 3 2 1 Cơ sở lý luận 3 2 2 Thực trạng của đề tài 4 2 3 Biện pháp thực hiện 6 * Biện pháp 1 Quan tâm đến đặc điểm tâm sinh lý của trẻ lứa tuổi từ 24 đến 36 tháng tuổi để tìm ra phương pháp dạy thơ phù hợp 6 * Biện pháp 2 Tạo môi trường Văn học c[.]
Trang 1MỤC LỤC
1 Mở đầu 1
1.1 Lý do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 Nội dung 3
2.1 Cơ sở lý luận 3
2.2 Thực trạng của đề tài 4
2.3 Biện pháp thực hiện 6
* Biện pháp 1: Quan tâm đến đặc điểm tâm sinh lý của trẻ lứa tuổi từ 24 đến 36 tháng tuổi để tìm ra phương pháp dạy thơ phù hợp 6 * Biện pháp 2:Tạo môi trường Văn học cho trẻ 8 * Biện pháp 3: Làm và sử dụng đồ dùng trực quan, chuẩn bị các điều kiện cho tiết học 9 * Biện pháp 4: Đổi mới phương pháp dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học 10 * Biện pháp 5: Dạy trẻ mọi lúc, mọi nơi 12 * Biện pháp 6: Sưu tầm các trò chơi, câu đố, các bài đồng dao 14 * Biện pháp 7: Phối hợp chặt chẽ với gia đình trong việc phát triển ngôn ngữ của trẻ 15 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 16
3 Kết luận và kiến nghị 17
* Kết luận 17
* Kiến nghị 18
Trang 21 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Bác Hồ kính yêu của chúng ta đã dạy “Tiếng nói là thứ của cải vô cùng
lâu đời và vô cùng quý báu của dân tộc Chúng ta phải giữ gìn nó, quý trọng nó, làm cho nó phổ biến ngày càng rộng khắp”.
Những năm gần đây, bậc học mầm non đang tiến hành đổi mới chương trình giáo dục trẻ mầm non, trong đó đặc biệt coi trọng việc tổ chức các hoạt động phù hợp sự phát triển của từng cá nhân trẻ, khuyến khích trẻ hoạt động một cách chủ động tích cực, hồn nhiên vui tươi Đồng thời, tạo điều kiện cho giáo viên phát huy khả năng sáng tạo trong việc lựa chọn và tổ chức các hoạt động
chăm sóc, giáo dục trẻ một cách linh hoạt, thực hiện phương châm “Học mà
chơi - Chơi mà học” đáp ứng mục tiêu phát triển của trẻ một cách toàn diện về
mọi mặt [1]
Trong quá trình phát triển toàn diện nhân cách, ngôn ngữ có vai trò là một
phương tiện hình thành và phát triển nhận thức của trẻ về thế giới xung quanh Ngôn ngữ giúp trẻ tìm hiểu, khám phá và nhận thức về môi trường xung quanh, thông qua cử chỉ và lời nói của người lớn trẻ làm quen với các sự vật, hiện tượng có trong môi trường xung quanh, trẻ hiểu những đặc điểm, tính chất, công dụng của các sự vật cùng với từ tương ứng với nó Nhờ có ngôn ngữ trẻ nhận biết ngày càng nhiều các sự vật, hiện tượng mà trẻ được tiếp xúc trong cuộc sống hàng ngày
Trong công tác giáo dục thế hệ mầm non cho đất nước, chúng ta càng thấy
rõ vai trò của ngôn ngữ đối với sự phát triển trẻ thơ Dạy tiếng mẹ đẻ cho trẻ mầm non, đặc biệt cho trẻ 24 - 36 tháng tuổi có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng Ngôn
ngữ của trẻ phát triển tốt giúp trẻ nhận thức và giao tiếp tốt, góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ Việc phát triển ngôn ngữ mạch
lạc trong giao tiếp sẽ dễ dàng tiếp cận với các môn khoa học khác ở độ tuổi mẫu giáo: Làm quen với toán, Âm nhạc, Tạo hình… Mà điều tôi muốn đề cập ở đây là ngôn ngữ của trẻ phát triển thuận lợi, một trong những điều quan trọng là trẻ tích lũy được nhiều vốn từ và trên cơ sở hiểu biết đầy đủ ý nghĩa của những từ đó, trẻ biết sử dụng “số vốn” đó một cách thành thạo
Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học nói chung là một trong những hoạt động ở trường mầm non được trẻ yêu thích Hoạt động làm quen với tác phẩm văn học là loại hình nghệ thuật; đặc biệt nó rất gần gũi với trẻ thơ, từ buổi đầu thơ ấu, trẻ đã sống chan hoà trong không khí lời ru “ ầu ơ ” đầy yêu thương tận tình của bà, của mẹ Đó chính là trẻ đã được đến Với văn học và đó cũng là cánh cửa mở ra chân trời nhận thức cho trẻ Đặc biệt Văn học có tác động mạnh
mẽ đến sự phát triển ngôn ngữ cho trẻ; là phương tiện dẫn dắt trẻ đến với thế giới xung quanh.[8]
Với việc dạy cho trẻ biết đọc thơ sẽ giúp trẻ phát triển khả năng tư duy, óc tưởng tượng, biết những điều hay, việc tốt, biết yêu quý cái đẹp, hướng tới cái đẹp Những câu thơ giàu hình ảnh, những nhạc điệu, những bài đồng giao ngộ nghĩnh có đoạn điệp khúc nhắc đi, nhắc lại dễ nhớ… khiến trẻ muốn đọc theo và
sẽ nhớ rất lâu Khi trẻ đọc thơ, ngôn ngữ của trẻ phát triển, trẻ phát âm rõ ràng
Trang 3mạch lạc, vốn từ phong phú Trẻ thể hiện được ngữ điệu khi đọc thơ.[1]
Đặc biệt nhờ có ngôn ngữ, thông qua các câu chuyện, bài thơ trẻ dễ dàng tiếp nhận những chuẩn mực đạo đức của xã hội và hoà nhập vào xã hội tốt hơn Đối với trẻ mầm non nói chung và trẻ từ 24 tháng tuổi đến 36 tháng tuổi nói riêng, chúng ta cần phải giúp trẻ phát triển mở rộng các loại từ, biết sử dụng nhiều loại câu, bằng cách thường xuyên trò chuyện với trẻ về những sự vật, sự việc trẻ nhìn thấy trong sinh hoạt hàng ngày, nói cho trẻ biết các từ biểu thị về các đặc điểm, tính chất, công dụng của chúng. Đây là giai đoạn tập nói của trẻ , ở giai đoạn này trẻ phát âm còn chưa chuẩn, nói ngọng, nói lắp nhiều, trẻ chưa nói thành câu trọn vẹn Chính vì vậy cần phải có sự uốn nắn kịp thời của người lớn,
nhất là cô giáo mầm non Ngày xưa ông cha ta đã có câu: “Trẻ lên ba cả nhà
tập nói” .[1]. Là cô giáo Mầm non tôi có những suy nghĩ trăn trở làm sao để dạy cho các cháu phát âm chuẩn, chính xác, đúng Tiếng việt Vì thế, tôi luôn dạy các cháu thông qua các môn học khác nhau và dạy các cháu mọi lúc, mọi nơi qua các hoạt động hàng ngày đặc biệt với“tiết dạy thơ” bởi hoạt động này giúp
trẻ phát triển ngôn ngữ nói chung Qua đó trẻ khám phá hiểu biết về mọi sự vật hiện tượng, về thế giới xung quanh trẻ, phát triển tư duy
Xuất phát từ thực tiễn trên, bản thân tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp
phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24 đến 36 tháng tuổi thông qua tiết dạy thơ”
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Trên cơ sở thực trạng việc phát triển ngôn ngữ của trẻ 24 – 36 tháng tuổi trường Mầm Non Thị Trấn, từ đó đưa ra một số kinh nghiệm vận dụng giữa lý luận và thực tế nhằm nâng cao chất lượng việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24 -
36 tháng tuổi
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Đề tài này nghiên cứu các biện pháp phát triển ngôn ngữ thông qua tiết dạy thơ cho trẻ 24 đến 36 tháng tuổi
Nhiệm vụ nghiên cứu: đề tài nhằm giải quyết một số vấn đề cơ bản sau đây:
- Những vấn đề lý luận về phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24-36 tháng tuổi
- Thực trạng về đặc điểm nhận thức của trẻ
- Từ việc nghiên cứu vận dụng đề tài, rút ra bài học kinh nghiệm góp phần nâng cao chất lượng trong công tác dạy và học tại trường Mầm non Thị Trấn Hà Trung
1.4 Ph ương pháp nghiên cứu:
1.4.1 Ph ương pháp nghiên cứu lý thuyết:
Căn cứ vào mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, tôi đã sử dụng một số phương pháp sau:
* Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết
Nghiên cứu nhiều tài liệu tham khảo có liên quan đến phương pháp phát triển ngôn ngữ, bằng lý luận và phân tích giúp tôi tìm hiểu sâu sắc về vấn đề này Qua đó tổng hợp để tạo ra phương pháp giải quyết các biện pháp phát triển ngôn ngữ hiệu quả nhất cho trẻ 24-36 tháng tuổi
* Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết
Trang 4Sau khi phân tích và tổng hợp lý thuyết tôi đã dùng phương pháp phân loại, hệ thống nhằm khái quát lên các giải pháp, biện pháp phát triển ngôn ngữ
để thực hiện tại lớp mình
1.4.2 Ph ương pháp thực tiễn:
* Phương pháp điều tra
Bản thân đã tiến hành khảo sát việc phát triển ngôn ngữ trên trẻ 24 – 36 tháng tuổi để tìm hiểu thông tin, chủ yếu tập trung các nội dung xoay quanh việc phát triển ngôn ngữ thông qua tiết dạy thơ
* Phương pháp thực nghiệm
Thực nghiệm các biện biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24-36 tháng tuổi thông qua tiết dạy thơ
* Ph ương pháp trao đổi, trò chuyện
Được thực hiện trao đổi thông qua phụ huynh, các đồng nghiệp và thông qua
trẻ để thu thập thêm thông tin cũng như ở những biện pháp đề xuất khả thi hơn
* Phương pháp trực quan
Tôi cho trẻ tiếp xúc với từng vật cụ thể qua đó giúp trẻ nhận biết, tri giác vật một cách khái quát và cụ thể từng chi tiết, từ được gọi chính xác với vật và đặc điểm của vật
2 NỘI DUNG 2.1 C Ơ SỞ LÝ LUẬN
Chúng ta biết rằng ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp của con người, mỗi dân tộc có một ngôn ngữ riêng Tiếng việt là một bộ phận trong hệ thống ngôn ngữ nhân loại đồng thời còn là tài sản vô giá, một vốn quý báu của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc Chính vì vậy, việc dạy cho trẻ tập nói Tiếng việt là một việc khó khăn đối với cô giáo mầm non nói riêng và sự nghiệp giáo dục nói chung
Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp cơ bản giữa con người với nhau, là phương tiện nhận thức thế giới vạn vật hấp dẫn xung quanh con người Nhờ có ngôn ngữ mà giữa trẻ em và người lớn thiết lập được mối quan hệ tương hỗ với nhau, hiểu và cảm thông lẫn nhau, đồng thời nhờ có ngôn ngữ mà đứa trẻ có khả năng mở rộng tầm nhìn của mình Khi trẻ biết nói, trẻ dễ dàng giao tiếp với người lớn cũng như trẻ có có được khả năng điều khiển hành vi của mình Bằng ngôn ngữ, trẻ có thể biểu đạt sự hiểu biết của mình cho người lớn hiểu và hiểu được ý của người lớn muốn nói gì, từ đó giúp trẻ tích cực hoạt động giao tiếp với mọi người [1]
Sự phát triển ngôn ngữ trẻ em gắn liền với sự phát triển của tư duy, giúp trẻ có khả năng nhận thức thế giới bên ngoài Do đó ở trẻ luôn xuất hiện các loại câu hỏi “ Tại sao?” “ Vì sao?” “ Ai đây?” “ Cái gì?” …với chúng ta Để giúp trẻ giải đáp được những thắc mắc hàng ngày, người lớn cần trả lời những câu hỏi của trẻ rõ ràng, ngắn gọn.[2]
Quá trình phát triển ngôn ngữ là quá trình cung cấp vốn từ ngữ cho trẻ, góp phần làm phong phú ngôn ngữ, đẩy mạnh quá trình phát triển trí tuệ và tình cảm đạo đức cho trẻ Có thể nói rằng rèn luyện và phát triển ngôn ngữ cho trẻ
Trang 5mầm non là gúp phần tớch cực vào việc trang bị cho thế hệ mầm non một phương tiện mạnh mẽ để tiếp thu kinh nghiệm quý bỏu của thế hệ cha anh, đồng thời tạo điều kiện cho trẻ cú cỏc kiến thức, những hiểu biết mới lạ về thế giới xung quanh
Ngụn ngữ giữ vai trũ quan trọng như vậy trong cuộc sống, nhưng làm thế nào để ngụn ngữ phỏt triển? Và muốn cú ngụn ngữ phỏt triển thỡ chỳng ta khụng thể khụng núi đến việc phỏt triển vốn từ cho trẻ
Đặc biệt trẻ ở lứa tuổi 24 – 36 thỏng tuổi, đõy là giai đoạn bắt đầu của ngụn ngữ chủ động Do vậy trẻ phỏt õm chưa chớnh xỏc hay ngọng chữ n - l; x - s; dấu ngó – dấu sắc; dấu hỏi – dấu nặng, nhận thức và ngụn ngữ của trẻ cũn hạn
chế, trẻ mới đang tập núi, cú trẻ mới núi được cõu 2- 3 từ, cú trẻ thỡ đó núi được cõu 4- 6 từ, cú trẻ núi chưa trọn vẹn được cõu, trẻ chưa diễn đạt được ý
muốn của mỡnh bằng những cõu đơn giản… Đồng thời do vốn kinh nghiệm còn ít
ỏi nên trẻ còn nhầm lẫn, khi tri giác chủ yếu dựa vào những đặc điểm bên ngoài để nói Trẻ sử dụng cỏc từ biểu thị thời gian chưa chớnh xỏc, trẻ nhận thức về cụng cụ ngữ phỏp và sử dụng nú chưa chớnh xỏc Một số đặc điểm nữa là giai đoạn này tư duy trực quan cú thể là chủ yếu, nghĩa là lời nói luôn luôn gắn liền với mọi hành
động, đồ vật cụ thể thì trẻ mới hiểu được Trẻ thích giao tiếp với người xung quanh và cú nhu cầu bằng trực quan, cần giải đỏp thắc mắc mà trẻ gặp phải, trẻ thớch được người lớn khen, động viờn kịp thời, thớch đồ chơi sặc sỡ về màu sắc,
cú õm thanh và một đặc điểm nữa là trẻ rất hay bắt chước người lớn.[1]
Cú thể núi cho trẻ làm quen với Văn học núi chung là phương tiện chủ đạo phỏt triển ngụn ngữ, phỏt triển ở trẻ kỹ năng diễn đạt, sử dụng cõu, đọc diễn cảm, lời núi cú vần, nhịp, núi cú ngữ điệu… để làm tiền đề cho sự phỏt triển toàn diện ở trẻ Vỡ vậy cần thiết phải cú biện phỏp để khai thỏc tối ưu khả năng phỏt triển ngụn ngữ cho trẻ thụng qua tiết dạy thơ
Đõy chớnh là cơ sở lý luận để tụi xõy dựng cỏc giải phỏp dạy trẻ sao cho phự hợp với đề tài
2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIấN CỨU
2.1.Thực trạng
*Thuận lợi:
Trong những năm qua, trường Mầm non thị trấn Hà Trung được sự quan tõm chỉ đạo về chuyờn mụn của Phũng Giỏo dục & Đào tạo, Đảng uỷ - UBND Thị Trấn đầu tư xõy dựng cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị, cỏc điều kiện phục vụ cho cụng tỏc chăm súc - nuụi dưỡng - Giỏo dục trẻ
Là trung tõm văn hoỏ - chớnh trị của huyện, kinh tế Thị Trấn liờn tục tăng trưởng, văn hoỏ - xó hội cú nhiều bước phỏt triển, nhận thức của Cỏn bộ và nhõn dõn về giỏo dục Mầm non cú sự chuyển biến rừ rệt; Quốc phũng an ninh được giữ vững; Đời sống vật chất tinh thần của nhõn dõn được nõng cao làm tiền đề cho giỏo dục mầm non phỏt triển
Đồ dựng phục vụ cho việc phỏt triển vốn từ cho trẻ phong phỳ về hỡnh ảnh, màu sắc hấp dẫn ( tranh ảnh, vật thật), luụn được sự quan tõm chỉ đạo sỏt sao của ban giỏm hiệu nhà trường
Trang 6Giáo viên trong lớp có tinh thần đoàn kết, có sự phối hợp nhau trong công tác giảng dạy đặc biệt là chú ý phát triển vốn từ cho trẻ
Đội ngũ cán bộ giáo viên trong trường liên tục được trẻ hoá, có tinh thần yêu nghề, mến trẻ, tâm huyết với nghề nghiệp, 100% đạt trình độ chuẩn Cán bộ giáo viên tích cực học tập, tự bồi dưỡng phấn đấu vươn lên nâng cao chất lượng
về mọi mặt
Nhà trường luôn quan tâm giúp đỡ đầu tư tranh thơ cho giáo viên phục vụ tiết dạy, máy tính được trang bị cho lớp, có đèn chiếu đa năng để thực hiện dạy học bằng giáo án điện tử, thường xuyên tham gia các tiết thao giảng, dự giờ của đồng nghiệp để nâng cao trình độ chuyên môn Bên cạnh đó được sự phối hợp của giáo viên và gia đình đã tạo điều kiện thuận lợi để làm đồ dùng, đồ chơi dạy học và trang trí lớp
*Khó khăn:
Bên cạnh những thuận lợi là cơ bản cũng gặp không ít những khó khăn,thử thách đó là :
Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua các môn học, các hoạt động trong trường mầm non là một việc làm vô cùng quan trọng Trong những năm qua đội ngũ giáo viên mầm non đã từng bước khẳng định về chuyên môn nghiệp vụ của mình, đã đầu tư vào bài dạy, các hoạt động một cách tích cực Song đối với việc thực hiện chương trình nhà trẻ vẫn còn nhiều lúng túng, giáo viên vẫn còn xem nhẹ việc tạo cơ hội cho trẻ được hoạt động, giao tiếp để phát triển ngôn ngữ
Có đầu tư vào bài dạy, nhưng phương pháp và biện pháp để cho trẻ được tham gia vào các hoạt động ngôn ngữ là rất ít Khi tổ chức giờ đọc thơ cho trẻ
cô có thể khai thác nhiều biện pháp giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, giáo viên chưa biết linh hoạt tạo cơ hội cho trẻ hệ thống câu hỏi đàm thoại, giáo viên đưa ra hầu như toàn câu hỏi đóng, trẻ không thể tư duy và ít sử dụng hệ thống câu đầy đủ chủ ngữ và vị ngữ, từ đó dẫn đến việc trẻ hay nói cộc lốc, thiếu lễ phép nếu giáo viên không kịp thời uốn nắn cho trẻ
Cơ sở vật chất mặc dù được đầu tư cải thiện song chưa hiện đại, chưa đáp ứng với yêu cầu đổi mới công tác chăm sóc - nuôi dưỡng - giáo dục trẻ hiện nay
Đồ dùng, đồ chơi do giáo viên tự làm còn ít về số lượng, chất lượng chưa cao do thời gian dành cho đứng lớp quá nhiều
Bên cạnh đó một số cháu nói ngọng, bộ máy phát âm còn hạn chế, trẻ hiếu động thiếu tập trung vào giờ học Trẻ cùng độ tuổi nhưng khả năng nhận thức không đồng đều Vì thế gây khó khăn cho giáo viên trong việc dạy trẻ
Khi dạy thơ cho trẻ giáo viên chưa biết vận dụng tích hợp các môn học khác và chưa đầu tư sưu tầm các bài thơ ngoài chương trình
Dân trí phát triển nhưng chưa đồng đều, nhiều gia đình không cho con đến lớp, nhiều phụ huynh còn xem nhẹ việc học của con em mình, có phần hạn chế trong việc phối kết hợp giữa giáo viên và phụ huynh
2.2 Kết quả thực trạng qua khảo sát thực tế:
Vì chưa hiểu hết được tầm quan trọng của việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ cho nên trong quá trình chăm sóc giáo dục hầu như giáo viên chưa chú ý đến
Trang 7việc thay đổi nội dung và cách thức trò chuyện, tạo các tình huống cho trẻ thể hiện những tình cảm và yêu cầu của mình bằng các âm, các từ
Khi nói chuyện với trẻ cô hay nói nhanh và không chú ý tới việc sửa sai lỗi về từ, âm, câu cho trẻ
Giáo viên chưa chú ý luyện câu, từ cho trẻ, nhiều trẻ nói thiếu, nói lặp cô không kịp thời điều chỉnh và sửa sai
Quá trình tổ chức giờ học cô chưa chú ý đến hệ thống câu hỏi để giúp trẻ được
tư duy và phát triển ngôn ngữ Đối với trẻ thì hệ thống ngôn ngữ không được mở rộng do cô đưa hệ thống câu hỏi đóng, trẻ hay nói câu thiếu các thành phần
Khả năng lĩnh hội thông tin của trẻ rất hạn chế nếu cô truyền đạt một câu dài hoặc một sự việc có nội dung truyền tải nhiều
Căn cứ vào tình hình đặc điểm của lớp, vào tầm quan trọng của hoạt động làm quen với Văn học thông qua tiết dạy thơ khảo sát kết quả đạt được trên trẻ
như sau:
Kết quả Khá, giỏi Trung
Nội dung khảo sát TrẻTS
Ph¸t ©m chÝnh x¸c, râ rµng, m¹ch l¹c 25 12 48 13 52
Trẻ nhận biết các sự vật và môi
Trẻ hứng thú tham gia trong các hoạt
Từ kết quả trên, tôi đã cố gắng tham khảo tài liệu, tìm tòi sách báo tham gia các lớp chuyên đề, dự giờ mẫu, học tập kinh nghiệm hay của các bạn đồng nghiệp để tìm ra một số giải pháp hay bổ xung cho giờ dạy làm quen với văn học thông qua tiết dạy thơ
3 CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC
Để các giải pháp đưa ra thực sự có hiệu quả cần phải có các biện pháp tổ chức thực hiện hợp lý, phù hợp nhằm đạt mục tiêu đề ra:
* Biện pháp 1: Quan tâm đến đặc điểm tâm sinh lý của trẻ lứa tuổi từ
24 đến 36 tháng tuổi để tìm ra phương pháp dạy thơ phù hợp.
*Đặc điểm phát âm:
Trẻ đã phát âm được các âm khác nhau Phát âm được các âm của lời nói nhưng vẫn còn ê a Trẻ hay phát âm sai ở những từ khó, những từ có 2/ 3 âm tiết như: Lựu/ lịu, hươu/ hiu, hoa sen / hoa xem, thuyền buồm/ thiền bồm….[5]
*Đặc điểm ngữ pháp:
Trẻ nói được 1 số câu đơn giản, biết thể hiện nhu cầu mong muốn và hiểu
biết của mình bằng 1 hay 2 câu [5]
VD: Cô ơi ! Con uống nước, con ăn kẹo…
Trang 8Trẻ đọc được các bài thơ, hát được các bài hát có 3 đến 5 câu ngắn Trẻ có thể kể lại 1 đoạn truyện được nghe nhiều lần, có sự gợi ý Tuy nhiên, đôi khi sự
sắp xếp các từ trong câu còn chưa hợp lý [5]
Trẻ thường sử dụng câu cụt.VD: Nước, uống nước,… Trong 1 số trường hợp trẻ dùng từ trong câu còn chưa chính xác, chủ yếu trẻ sử dụng câu đơn mở
rộng [5]
* Đặc điểm vốn từ:
Ở lứa tuổi này, trẻ có nhu cầu giao tiếp với mọi người, trẻ thích tìm hiểu những điều mới lạ trong cuộc sống xung quanh Những từ các cháu được sử dụng hầu hết là những từ chỉ tên gọi, những gì gần gũi xung quanh mà hàng ngày trẻ tiếp xúc Ngoài ra, trẻ cũng nói được một số từ chỉ hành động, chỉ những công việc của bản thân và mọi người xung quanh, chỉ hành động của những con vật mà trẻ biết:
Ví dụ: Máy bay, tàu hoả, con cá; bố, mẹ, bà,
Máy bay bay, tàu hoả chạy, con cá bơi……
Tôi nhận thấy vốn từ của trẻ tuy phát triển nhưng còn hạn chế, bộ máy phát âm của trẻ đang hoàn thiện dần nên khi trẻ nói trẻ hay nói chậm, hay kéo dài giọng, đôi khi còn ậm ừ, ê, a, không mạch lạc Để giúp trẻ phát triển vốn từ, tôi thấy người giáo viên cần phải nắm vững đặc điểm vốn từ của trẻ Mặt khác,
trẻ hay bắt chước những cử chỉ, và lời nói của người khác Do vậy ngôn ngữ của
cô giáo phải trong sáng và chính xác, rõ ràng, mạch lạc để trẻ nói theo [5]
Để thực hiện điều đó phải thông qua nhiều phương tiện khác nhau như qua các giờ học, các trò chơi, dạo chơi ngoài trời và sinh hoạt hàng ngày Rèn luyện và phát triển vốn từ cho trẻ, tập cho trẻ biết nghe, hiểu và phát âm chính xác các âm của tiếng mẹ đẻ, hướng dẫn trẻ biết cách diễn đạt ý muốn của mình cho người khác hiểu Vì vậy khi cho trẻ tiếp xúc với các sự vật hiện tượng thì phải cho trẻ biết gọi tên, đặc điểm của đối tượng, không những thế, giáo viên dạy trẻ biết nói câu đầy đủ, rõ nghĩa, dạy trẻ phát âm đúng các âm chuẩn của Tiếng việt, đảm bảo các nguyên tắc của giáo dục học, tính khoa học, tính hệ thống, tính vừa sức, tính tiếp thu
Qua quá trình tìm hiểu, tôi nhận thấy vốn từ của trẻ không phụ thuộc vào điều kiện vật chất, kinh tế của gia đình mà trước hết liên quan rất nhiều đến thời gian trò chuyện với trẻ hay không ? Cô và cha mẹ có lắng nghe bé kể chuyện về sinh hoạt và bạn bè hay không ? Có thường xuyên kể chuyện cho bé nghe và hướng dẫn bé kể lại không ? Ngày nghỉ bố mẹ có đưa con đi chơi công viên hay
đi thăm họ hàng hay không ? Tất cả những điều đó không chỉ làm tăng số lượng vốn từ của trẻ, sự hiểu biết nghĩa của từ, cách dùng từ của trẻ mà còn làm phong phú hiểu biết và xúc cảm của trẻ
Tóm lại giai đoạn trẻ từ 0 đến 3 tuổi là giai đoạn phát triển ngôn ngữ đặc biệt của trẻ Giai đoạn này có những đặc điểm rất riêng biệt không bao giờ có ở bất kỳ một giai đoạn nào khác và cũng có ảnh hưởng rất lớn tới toàn bộ sự phát triển ngôn ngữ lâu dài về sau Nắm chắc được các đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ sẽ giúp cho cô giáo chủ động và tự tin trong quá trình chăm sóc và giúp
Trang 9đỡ trẻ phát triển ngôn ngữ một cách bình thường, đặc biệt là những trẻ có khó khăn hơi chậm trong lĩnh vực này.[4]
* Biện pháp 2: Tạo môi trường Văn học cho trẻ.
Tạo môi trường cho trẻ hoạt động là rất cần thiết trong chương trình đổi mới Hiện nay, nếu cô tạo được môi trường cho trẻ hoạt động tốt thì sẽ kích thích trẻ phát triển ngôn ngữ, tham gia vào các hoạt động và kết quả đạt được rất cao Vì thế ngay từ đầu năm học tôi đã đi sâu vào tạo môi trường bằng cách đưa hình ảnh nhân vật của các bài thơ nổi bật vào góc văn học và một số góc trong
và ngoài lớp học thể hiện trên các mảng tường Vẽ và sưu tầm một số bộ tranh minh họa ngoài chương trình để đưa vào giảng dạy, vận động phụ huynh đóng góp tranh đưa vào góc văn học cho trẻ hoạt động thường ngày Những bài thơ được thể hiện trên các mảng tường trong không gian từ đó giúp trẻ dễ tri giác, trẻ được thảo luận, bàn bạc về bài thơ đó Từ đó trẻ thuộc thơ một cách tự nhiên Ngoài việc tạo những bức tranh trên mảng tường, những tập tranh thơ chữ to, tranh
thơ ba chiều, tôi còn đi sâu làm một số đồ dùng trực quan cho trẻ hoạt động như: một số con rối, và tận dụng những tranh cũ, những sản phẩm vẽ của trẻ
Qua cách nghĩ và làm như vậy tôi đã tạo ra một góc văn học với đầy đủ chủng loại về đồ dùng trực quan đa dạng phong phú, đã giúp trẻ hứng thú tham gia vào hoạt động và nhiều ý tưởng hay khi trẻ học thơ
Tạo môi trường cho trẻ học thơ nói riêng là một việc làm vô cùng quan trọng bởi nó là chỗ dựa, là cơ sở vững chắc cho trẻ học thơ Đòi hỏi cô giáo phải biết tạo cảm xúc cho trẻ bằng các con vật ngộ nghĩnh, đáng yêu, đồng thời cũng phải biết hướng dẫn, gợi mở cho trẻ có cảm xúc tích cực khi tham gia hoạt động Qua nội dung các bức tranh, các nhân vật, các con rối trẻ được xem và nói lời nhận xét của mình về các đồ dùng đó Như vậy ngôn ngữ của trẻ được phát triển một cách phong phú và đa dạng
Trang 10* Biện pháp 3: Làm và sử dụng đồ dùng trực quan, chuẩn bị các điều kiện cho ti ết học
Để tiết học đạt hiệu quả cao đòi hỏi mỗi giáo viên phải tạo ra đồ dùng trực quan sinh động, sáng tạo, thu hút trẻ Vì đồ dùng trực quan có ý nghĩa rất quan trọng, giúp cho giờ học đạt kết quả cao, trẻ sẽ hứng thú, say mê vào giờ học
Để hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, dù là thơ hay truyện, muốn đạt được kết quả tốt thì khâu chuẩn bị của cô phải thật chu đáo, đầy đủ hấp dẫn, đồ dùng dạy học phải đẹp, khoa học và phù hợp với nội dung từng bài, từng tiết sẽ thu hút sự chú ý của trẻ
Dựa vào từng chủ đề tôi triển khai kế hoạch làm đồ dùng đồ chơi một cách cụ thể mỗi chủ đề có một bộ đồ chơi phục vụ cho quá trình giảng dạy và vui chơi
Để trẻ nhớ lâu, tiếp thu nội dung bài thơ tốt thì cô cần phải nhớ tới một yếu tố quan trọng không thể thiếu được đó là phải có tranh minh họa hay nói đúng hơn là đồ dùng dạy học trực quan đẹp, sinh động Xuất phát từ đặc điểm nhận thức của trẻ, tư duy trực quan cụ thể đến tư duy trừu tượng, từ cảm tính đến lý tính và khả năng chú ý của trẻ thiếu bền vững dễ phân tán, chóng chán chóng mệt mỏi, sử dụng đồ dùng trực quan tạo hứng thú cho trẻ thu hút sự tập trung chú ý nâng cao hiệu quả bài dạy Khơi dậy ở trẻ những rung cảm thẩm mỹ, rèn luyện năng lực sáng tạo của mỗi giáo viên trong việc làm đồ dùng dạy học
Đồ dùng trực quan có thể là tranh vẽ theo nội dung bài thơ hoặc con giống, con rối minh họa theo bài thơ Đồ dùng trực quan không những chỉ đẹp
mà màu sắc cần hài hoà, hấp dẫn, phù hợp với tác phẩm Chính điều đó củng cố những gì trẻ đã được nghe và làm rõ những điều trẻ chưa hiểu, mở rộng đầy đủ hơn hình tượng nghệ thuật
Một điều quan trọng đó là khi sử dụng đồ dùng trực quan phải đúng lúc đúng chỗ, sử dụng khi giới thiệu bài Minh họa cho lời bài thơ, giảng giải từ khó, từ mới và nội dung bài thơ, giúp trẻ nhớ và đọc thuộc thơ Lúc này đồ dùng