SKKN Biên soạn câu hỏi trắc nghiệm khách quan chủ đề nguyên hàm và tích phân theo các cấp độ nhận thức SỞ GD&ĐT VĨNH PHÚC TRƯỜNG THPT TRẦN HƯNG ĐẠO =====***===== BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN Tên sáng kiến Biên soạn câu hỏi trắc nghiệm khách quan chủ đề nguyên hàm và tích phân theo các cấp độ nhận thức Tác giả sáng kiến Phạm Thanh Đức Mã sáng kiến 09 52 02 Vĩnh phúc, năm 2020 , Năm SangKienKinhNghiem net 1 BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN 1 Lời giới thiệu Sau ba nă[.]
Trang 1SỞ GD&ĐT VĨNH PHÚC TRƯỜNG THPT TRẦN HƯNG ĐẠO
=====***=====
BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
Tên sáng kiến: Biên soạn câu hỏi trắc nghiệm khách quan chủ đề nguyên hàm và tích phân theo các cấp độ nhận thức
Tác giả sáng kiến: Phạm Thanh Đức
Mã sáng kiến: 09.52.02
SangKienKinhNghiem.net
Trang 2BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 Lời giới thiệu
Sau ba năm thực hiện thi TNKQ môn toán, tôi nhận thấy học sinh gặp nhiều khó khăn trong việc định hướng, tìm phương án giải quyết câu hỏi TNKQ, đặc biệt còn lúng túng trong việc áp dụng kiến thức đã học vào bài toán, không phân biệt được mức độ câu hỏi nên việc phân bố thời gian vào các câu hỏi chưa thật sự hợp lý Với mục đích giúp học sinh về cơ bản phân loại được cấp độ câu hỏi (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao) để phân bố thời gian, định hướng tìm phương án giải quyết tối ưu cho các câu hỏi TNKQ về Nguyên hàm và tích phân trong kỳ thi THPT quốc gia năm 2020, tôi lựa chọn sáng kiến "Biên
soạn câu hỏi trắc nghiệm khách quan chủ đề nguyên hàm và tích phân theo các cấp độ nhận thức"
Trong khuôn khổ của sáng kiến, căn cứ vào nội dung đề thi THPT quốc gia năm 2017, năm 2018; năm 2019 của Bộ GD&ĐT, tôi trình bày nội dung là biên soạn câu hỏi TNKQ có liên quan đến chương 3 giải tích lớp 12 (Nguyên hàm – Tích phân và Ứng dụng) theo từng cấp độ nhận thức: nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao Trong mỗi phần đều có một hệ thống các câu hỏi trắc nghiệm được phân loại để giáo viên và học sinh tham khảo trong quá trình giảng dạy và học tập
2 Tên sáng kiến: Biên soạn câu hỏi trắc nghiệm khách quan chủ đề nguyên hàm
và tích phân theo các cấp độ nhận thức
3 Tác giả sáng kiến:
- Họ và tên: Phạm Thanh Đức
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Trần Hưng Đạo
- Số điện thoại: 0346172708
E_mail:phamthanhduc.gvtranhungdao@vinhphuc.edu.vn
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Phạm Thanh Đức
5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Toán giải tích 12
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 12/2019
7 Mô tả bản chất của sáng kiến:
Trang 3Phần 1 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
1 Về thực trạng biên soạn câu hỏi TNKQ của giáo viên, làm bài tập TNKQ của học sinh
Qua một số năm thực hiện việc biên soạn đề thi, tôi nhận thấy việc biên soạn câu hỏi TNKQ của một số giáo viên môn Toán còn gặp nhiều lúng túng, khó khăn, một số câu hỏi TNKQ chưa rõ ràng, hỏi nhiều vấn đề khác nhau trong một câu hỏi, việc biên soạn các phương án trả lời chưa hợp lý, chưa có các phương án nhiễu phù hợp với từng câu hỏi
Thực nghiệm cho học sinh làm đề minh họa kỳ thi THPT quốc gia của Bộ GD&ĐT, đề thử nghiệm của Bộ, kết quả thu được không cao do học sinh chưa phân biệt được câu hỏi nào thuộc cấp độ nào, vẫn còn dành nhiều thời gian để làm một câu trắc nghiệm
2 Về câu hỏi/đề thi trắc nghiệm khách quan
- Có rất nhiều loại câu hỏi TNKQ như: Trắc nghiệm nhiều lựa chọn (MCQ: Multiple choise questions); trắc nghiệm đúng, sai; trắc nghiệm điền khuyết; trắc nghiệm ghép đôi
- Trong đề thi THPT quốc gia, chỉ xét câu hỏi TNKQ nhiều lựa chọn (MCQ) với 4 phương án để thí sinh trả lời, trong đó chỉ có một phương án đúng Câu MCQ gồm 2 phần:
Phần 1: Câu phát biểu căn bản, gọi là câu dẫn hoặc câu hỏi
Phần 2: Các phương án để thí sinh lựa chọn, trong đó chỉ có 1 phương án đúng hoặc đúng nhất, các phương án còn lại là phương án nhiễu
- Trong phạm vi của đề tài này, tôi chỉ xét đến câu hỏi TNKQ nhiều lựa chọn (MCQ) với 4 phương án trả lời, trong đó chỉ có một phương án đúng
3 Về câu hỏi MCQ (Multiple choise questions)
a) Đặc tính của câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn
- Phân biệt các cấp độ của câu hỏi MCQ (theo GS Boleslaw Niemierko)
Nhận biết Học sinh nhớ các khái niệm cơ bản, có thể nêu lên hoặc nhận ra chúng khi được yêu cầu.
Trang 4Cấp độ Mô tả
Thông hiểu Học sinh hiểu các khái niệm cơ bản và có thể vận dụng chúng, khi chúng được thể hiện theo cách tương tự như cách giáo viên đã giảng
hoặc như các ví dụ tiêu biểu về chúng trên lớp học
Vận dụng
Học sinh có thể hiểu được khái niệm ở một cấp độ cao hơn “thông hiểu”, tạo ra được sự liên kết logic giữa các khái niệm cơ bản và có thể vận dụng chúng để tổ chức lại các thông tin đã được trình bày giống với bài giảng của giáo viên hoặc trong sách giáo khoa
Vận dụng
cao
Học sinh có thể sử dụng các kiến thức về môn học - chủ đề để giải quyết các vấn đề mới, không giống với những điều đã được học, hoặc trình bày trong sách giáo khoa, nhưng ở mức độ phù hợp nhiệm vụ, với kỹ năng và kiến thức được giảng dạy phù hợp với mức độ nhận thức này Đây là những vấn đề, nhiệm vụ giống với các tình huống
mà Học sinh sẽ gặp phải ngoài xã hội
- Theo lí thuyết khảo thí hiện đại, các câu hỏi MCQ có thể phân chia thành các cấp độ như sau:
Câu hỏi dễ
(cấp độ nhận
biết, thông
hiểu)
Chỉ yêu cầu thí sinh sử dụng những thao tác tư duy đơn giản như tính toán số học, ghi nhớ, áp dụng trực tiếp các công thức, khái niệm…
Lời giải chỉ bao gồm 1 bước tính toán, lập luận
Mối quan hệ giữa giả thiết và kết luận là trực tiếp
Câu hỏi đề cập tới các nội dung kiến thức sơ cấp, trực quan, không phức tạp, trừu tượng
Câu hỏi trung
bình
(tương đương
cấp độ vận
dụng)
Yêu cầu thí sinh sử dụng những thao tác tư duy tương đối đơn giản như phân tích, tổng hợp, áp dụng một số công thức, khái niệm cơ bản…
Lời giải bao gồm từ 1 tới 2 bước tính toán, lập luận
Giả thiết và kết luận có mối quan hệ tương đối trực tiếp
Câu hỏi đề cập tới các nội dung kiến thức tương đối cơ bản, không quá phức tạp, trừu tượng
Câu hỏi khó
(tương đương
cấp độ vận
dụng cao)
Yêu cầu thí sinh sử dụng các thao tác tư duy cao như phân tích, tổng hợp, đánh giá, sáng tạo
Giả thiết và kết luận không có mối quan hệ trực tiếp
Lời giải bao gồm từ 2 bước trở lên
Câu hỏi đề cập tới các nội dung kiến thức khá sâu sắc, trừu tượng
b) Một số nguyên tắc khi viết câu hỏi MCQ
Trang 5- Câu hỏi viết theo đúng yêu cầu của các thông số kỹ thuật trong ma trận chi tiết đề thi đã phê duyệt, chú ý đến các qui tắc nên theo trong quá trình viết câu hỏi
- Câu hỏi không được sai sót về nội dung chuyên môn
- Câu hỏi có nội dung phù hợp thuần phong mỹ tục Việt Nam; không vi phạm
về đường lối chủ trương, quan điểm chính trị của Đảng, của nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam
- Câu hỏi phải là mới; không sao chép nguyên dạng từ sách giáo khoa hoặc các nguồn tài liệu tham khảo; không sao chép từ các nguồn đã công bố bản in hoặc bản điện tử dưới mọi hình thức
- Câu hỏi cần khai thác tối đa việc vận dụng các kiến thức để giải quyết các tình huống thực tế trong cuộc sống
- Các ký hiệu, thuật ngữ sử dụng trong câu hỏi phải thống nhất
c) Kĩ thuật viết câu hỏi MCQ
- Mỗi câu hỏi phải đo một kết quả học tập quan trọng (mục tiêu xây dựng): Cần xác định đúng mục tiêu của việc kiểm tra, đánh giá để từ đó xây dựng câu hỏi cho phù hợp
- Tập trung vào một vấn đề duy nhất: một câu hỏi tự luận có thể kiểm tra được một vùng kiến thức khá rộng của một vấn đề Tuy nhiên, đối với câu MCQ, người viết cần tập trung vào một vấn đề cụ thể hơn (hoặc là duy nhất)
- Dùng từ vựng một cách nhất quán với nhóm đối tượng được kiểm tra
- Tránh việc một câu trắc nghiệm này gợi ý cho một câu trắc nghiệm khác, giữ các câu độc lập với nhau
- Tránh các kiến thức quá riêng biệt hoặc câu hỏi dựa trên ý kiến cá nhân
- Tránh sử dụng các cụm từ đúng nguyên văn trong sách giáo khoa
- Tránh việc sử dụng sự khôi hài
- Tránh viết câu không phù hợp với thực tế
d) Một số lưu ý khi viết phần dẫn
- Đảm bảo rằng các hướng dẫn trong phần dẫn là rõ ràng và việc sử dụng từ ngữ cho phép thí sinh biết chính xác họ được yêu cầu làm cái gì
Trang 6- Để nhấn mạnh vào kiến thức thu được nên trình bày câu dẫn theo định dạng câu hỏi thay vì định dạng hoàn chỉnh câu
- Nếu phần dẫn có định dạng hoàn chỉnh câu, không nên tạo một chỗ trống
ở giữa hay ở bắt đầu của phần câu dẫn
- Tránh sự dài dòng trong phần dẫn
- Nên trình bày phần dẫn ở thể khẳng định, Khi dạng phủ định được sử dụng,
từ phủ định cần phải được nhấn mạnh hoặc nhấn mạnh bằng cách đặt in đậm, hoặc gạch chân, hoặc tất cả các cách trên
e) Kỹ thuật viết các phương án lựa chọn
- Phải chắc chắn có và chỉ có một phương án đúng hoặc đúng nhất đối với câu chọn một phương án đúng/đúng nhất
- Nên sắp xếp các phương án theo một thứ tự nào đó
- Cần cân nhắc khi sử dụng những phương án có hình thức hay ý nghĩa trái ngược nhau hoặc phủ định nhau
- Các phương án lựa chọn phải đồng nhất theo nội dung, ý nghĩa
- Các phương án lựa chọn nên đồng nhất về mặt hình thức (độ dài, từ ngữ,…)
- Tránh lặp lại một từ ngữ/thuật ngữ nhiều lần trong câu hỏi
- Viết các phương án nhiễu ở thể khẳng định
- Tránh sử dụng cụm từ “tất cả những phương án trên”, “không có phương
án nào”
- Tránh các thuật ngữ mơ hồ, không có xác định cụ thể về mức độ như “thông thường”, “phần lớn”, “hầu hết”, hoặc các từ hạn định cụ thể như “luôn luôn”,
“không bao giờ”, “tuyệt đối”
- Phương án nhiễu không nên “sai” một cách quá lộ liễu
Trang 7Phần 2 CÁC BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Dưới đây, tôi trình bày một số câu hỏi trắc nghiệm được xây dựng theo nội dung, theo từng cấp độ nhận biết căn cứ trên đề minh họa, đề thi của Bộ GD&ĐT Bên cạnh đó, phân tích một số sai lầm thường mắc phải khi biên soạn câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong chủ đề này
1 Biên soạn câu hỏi TNKQ phần nguyên hàm
1.1 Biên soạn câu hỏi ở cấp độ nhận biết
Câu 1 Hàm số f x( ) có nguyên hàm trên khoảng K nếu
A f x( ) xác định trên K B f x( ) có giá trị lớn nhất trên K
C f x( ) có giá trị nhỏ nhất trên K D f x( ) liên tục trên K
Câu 2 Xét hai khẳng định sau:
(I) Mọi hàm số f x( ) liên tục trên đoạn a b; đều có đạo hàm trên đoạn đó
(II) Mọi hàm số f x( ) liên tục trên đoạn a b; đều có nguyên hàm trên đoạn đó Trong hai khẳng định trên:
A Chỉ có (I) đúng B Chỉ có (II) đúng
C Cả hai đều đúng D Cả hai đều sai
Câu 3 Xét hai câu sau:
(I) f x( ) g x( ) d x f x( ) dxg x( ) d x
(II) a f x x ( )d a. f x x( )d a ¡
Trong hai câu trên:
A Chỉ có (I) đúng B Chỉ có (II) đúng
C Cả hai câu đều đúng D Cả hai câu đều sai
Phân tích:
(I) hiển nhiên đúng, đây là một tích chất của nguyên hàm
(II) sai trong trường hợp a 0.
Câu 4 Các khẳng định nào sau đây là sai ?
A f x( ) dxF x( ) C f t( ) dt F t( ) C
B f x( ) dx / f x( ).
C f x( ) dxF x( ) C f u( ) dxF u( ) C
D kf x( ) dxk f x ( ) dx (k là hằng số khác 0)
Trang 8Câu 5 Trong các khẳng định sau, khẳng định nào sai ?
( )
F x x là một nguyên hàm của f x( ) 2x
B F x( ) x là một nguyên hàm của f x( ) 2 x
C Nếu F x( ) và G x( ) đều là nguyên hàm của hàm số f x( ) thì
( ) ( )
D f x1 ( ) f x2 ( ) d x f x1 ( ) dx f x2 ( ) dx
Câu 6 Trong các khẳng định sau, khẳng định nào sai ?
A Nếu F x( ) là một nguyên hàm của hàm số f x( ) thì mọi nguyên hàm của ( )
f x đều có dạng F x( ) C (C là hằng số)
B
/
( )
d log ( ) ( )
u x
C F x( ) 1 tan x là một nguyên hàm của hàm số 2
( ) 1 tan
D F x( ) 5 cosx là một nguyên hàm của hàm số f x( ) sinx
Câu 7 Trong các khẳng định sau, khẳng định nào sai ?
A 0dxC (C là hằng số) B 1dx ln x C
(C là hằng số)
C
1
d
1
x
(C là hằng số) D dx x C (C là hằng số)
Câu 8 Hàm số ( ) 1
cos
f x
x
có nguyên hàm trên tập nào sau đây ?
A 0; B ;
2 2
. C ; 2 D ;
2 2
Câu 9 Tìm nguyên hàm của hàm số 2
( ) x.
f x e
2
x
2
x
( )d 2 x .
( )d 2 x .
Câu 10 Tìm nguyên hàm của hàm số f x( ) sin 3 x
A ( )d 1cos 3
3
3
C f x x( )d 3cos 3xC. D f x x( )d 3cos 3xC.
Câu 11 Tìm nguyên hàm của hàm số f x( ) cos 2 x
A ( )d 1sin 2
2
Trang 9C f x x( )d 2sin 2xC. D ( )d 1sin 2
2
Câu 12 Tìm nguyên hàm của hàm số ( ) 12 .
cos 2
f x
x
A ( )d 1tan 2
2
2
Câu 13 Tìm nguyên hàm của hàm số ( ) 12 .
sin 2
f x
x
A ( )d 1cot 2
2
2
Câu 14 Tìm nguyên hàm của hàm số ( ) 1 .
3 1
f x
x
A ( )d 1ln 3 1
3
3
Câu 15 Tính e e x. x1dx ta được kết quả nào sau đây ?
e e xe e C
d
2
e e x e C
Câu 16 Hàm số nào sau đây không phải là nguyên hàm của hàm số 4
?
3
5
x
3
5
x
3
5
x
3
5
x
Câu 17 Hàm số 3
( ) x
F x e là một nguyên hàm của hàm số nào say đây ?
( ) 3 x .
C
3
2
3
x
e
f x
x
( ) x .
Câu 18 Tìm nguyên hàm của hàm số f x( ) 2x 1
Trang 10A 2
4
2
( ) 2 2 1
Câu 19 Nguyên hàm của hàm số f x( ) 2x 32
x
là hàm số nào sau đây ?
A 2 3
x
2
3
x
3ln
3ln
Câu 20 Hàm sốF x e x tanxC là nguyên hàm của hàm số f x( ) nào ?
sin
x
x
sin
x
x
cos
x
x
cos
x
x
Ở các câu hỏi này, học sinh chỉ cần nhớ được nguyên hàm của một số hàm
số cơ bản (đã có trong sách giáo khoa) là nhận biết được phương án trả lời đúng Các câu hỏi trên, đều có các phương án nhiễu "hợp lí", là phương án nhiễu
mà học sinh nhầm với việc tìm nguyên hàm và tính đạo hàm của các hàm số cơ bản
1.2 Biên soạn câu hỏi ở cấp độ thông hiểu
Ở cấp độ thông hiểu Học sinh hiểu các khái niệm cơ bản và có thể vận dụng
chúng, khi chúng được thể hiện theo cách tương tự như cách giáo viên đã giảng hoặc như các ví dụ tiêu biểu về chúng trên lớp học
Câu 1 F x( ) là một nguyên hàm của hàm số ( ) 2
1
x
f x
x
và F(0) 1. Tính F(2).
A F(2) ln 2 2 B F(2) ln 3 2
C F(2) ln 3 1 D F(2) ln 2 3
Câu 2 F x( ) là một nguyên hàm của hàm số f x( ) 2x 1 và F(1) 3. Tính F(0).
A F(0) 1 B F(0) 5.
C F(0) 3. D F(0) 0.
Câu 3 F x( ) là một nguyên hàm của hàm số f x( ) 2x 1 và F(0) 3. Tính F(1).
A F(1) 5. B F(1) 1
C F(0) 3. D F(0) 0.
Phân tích:
Trang 11Các câu 1, 2, 3 học sinh cần thực hiện theo 2 bước (đơn giản) để lựa chọn phương án đúng:
- Tìm họ nguyên hàm F x( ) của hàm số f x( ) có chứa hằng số C
- Tìm C bằng các điều kiện đề bài, từ đó tính được giá trị cần tìm.
Câu 4 Nếu f x x( )d sin 2 cosx xC thì f x( ) là hàm số nào trong các hàm số sau ?
( ) 3cos 3 cos
2
( ) cos 3 cos 2
( ) 3cos 3 cos
2
( ) cos 3 cos 2
Câu 5 Nếu f x x( )d 1 lnx C
x
A f x( ) x lnx C B f x( ) x 1 C
x
C f x( ) 12 lnx C
x
D f x( ) x 21
x
Câu 6 Tìm tất cả các tham số thực m để hàm số 3 2
là một nguyên hàm của hàm số 2
( ) 3 10 4
A m 1 B m 0 C m 1 D m 2
Câu 7 Một nguyên hàm F x( ) của hàm số 2
( ) sin
f x x là kết quả nào sau đây,
F
A
3
sin
3
x
C ( ) sin 2 1.
3
x
Câu 8 Hàm số f x( ) có '( ) 1
2 1
f x
x
và f(1) 1 , tính f(5).
A f(5) ln 2. B f (5) ln 3.
C f(5) ln 2 1 D f(5) ln 3 1
( ) m sin
Tìm m để nguyên hàm F x( ) của f x( )
thỏa mãn F(0) 1 và
F
Trang 12A 4
3
4
4
3
Câu 10 Cho hàm số ( ) 12
sin
f x
x
Nếu F x( ) là nguyên hàm của hàm số f x( ) và
đồ thị yF x( ) đi qua điểm ;0
6
thì F x( ) là:
A ( ) 3 cot
3
3
C F x( ) 3 cot x D F x( ) 3 cot x
Câu 11 Tìm nguyên hàm của hàm số f x( ) ln 4x
A ( )d ln 4 1
4
x
2
x
C f x x( )d xln 4x 1 C D f x x( )d 2xln 4x 1 C
1.3 Biên soạn câu hỏi ở cấp độ vận dụng (vận dụng thấp)
Học sinh phải hiểu được khái niệm ở một cấp độ cao hơn “thông hiểu”, tạo
ra được sự liên kết logic giữa nguyên hàm, tính chất của nguyên hàm để tổ chức lại lại các thông tin đã được trình bày giống với bài giảng của giáo viên hoặc trong sách giáo khoa
Câu 1 Tìm họ nguyên hàm cùa hàm số f x( ) xln(x 1)
A
B
2
C
D
2
Câu 2 Tìm họ nguyên hàm của hàm số f x( ) xln(x 1).
A
B
2
C
