LỜI MỞ ĐẦU27/08/2000 là cột mốc quan trọng, đánh dấu sự kiện bảng giao dịch điện tử chứng khoán lần đầu tiên chính thức sáng đèn tại tòa nhà số 45-47 Bến Chương Dương trước là Hội trường
Trang 1KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
-*** -TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ
VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN
TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
Họ và tên sinh viên: Đặng Trần Việt Hoa Lớp: TRI115(GD1+2-HK1-2122)K60.7 Lớp hành chính: K60 – Anh 03 – KTQT Khối: 2
Khóa: K60
Mã sinh viên: 2114410067 Giáo viên hướng dẫn: ThS Đinh Thị Quỳnh Hà
Hà nội, năm 2021
Trang 2LỜI MỞ ĐẦU
27/08/2000 là cột mốc quan trọng, đánh dấu sự kiện bảng giao dịch điện tử chứng khoán lần đầu tiên chính thức sáng đèn tại tòa nhà số 45-47 Bến Chương Dương (trước là Hội trường Diên Hồng), nay đổi thành số 16 đại lộ Võ Văn Kiệt, Q.1, TP.HCM, trở thành thị trường giao dịch chứng khoán tập trung đầu tiên của VN Trải qua hơn 20 năm phát triển, thị trường chứng khoán ngày càng khẳng định vai trò như một yếu tố thúc đẩy và góp phần không nhỏ trong công cuộc công nghiệp hóa – hiện đại hóa của đất nước nói chung và huy động vốn phát triển kinh tế nói riêng Tuy nhiên, trong giai đoạn toàn cầu hóa, số hóa và thời đại tri thức nơi mà 75% sản phẩm đều là thành quả của tri thức và phát triển công nghệ, thị trường chứng khoán còn đóng vai trò thúc đẩy cải cách chế độ doanh nghiệp theo hướng kinh tế thị trường, hỗ trợ tích cực cho quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước
Vị trí, vai trò của chứng khoán trong nền kinh tế thị trường là cực kỳ quan trọng Tuy nhiên, do những ảnh hưởng từ bong bóng tài chính năm
2008 và sự cố tình bóp méo khái niệm, nhiều người vẫn tồn tại định kiến về thị trường chứng khoán Với mong muốn tìm hiểu và có được cái nhìn rõ
hơn về thị trường chứng khoán, em đã làm tiểu luận với đề tài: “Vị trí, vai
trò của thị trường chứng khoán trong nền kinh tế thị trường”.
Ngoài phần lời mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung bài tiểu gồm 3 chương:
Chương 1: Lý luận chung về thị trường chứng khoán và những vấn
đề cơ bản về thị trường chứng khoán tại Việt Nam trong đại dịch COVID 19
Chương 2: Nền kinh tế thị trường và vị trí, vai trò của thị trường
Trang 3Chương 3: Giải pháp phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam trong đại dịch COVID 19
Mong bài tiểu luận của em được cô và các bạn góp ý để hoàn thiện hơn nữa Em xin chân thành cảm ơn!
Đặng Trần Việt Hoa
Trang 4MỤC LỤC Chương 1: Lý luận chung về thị trường chứng khoán và những vấn đề
cơ bản về thị trường chứng khoán Việt Nam trong đại dịch COVID 19
1
1.1 Lý luận chung về thị trường chứng khoán 1
1.1.1 Khái niệm 1
1.1.2 Các nguyên tắc hoạt động cơ bản của thị trường chứng khoán 2
1.2 Những vấn đề cơ bản về thị trường chứng khoán Việt Nam trong đại dịch COVID 19 4
1.2.1 Cơ cấu của thị trường chứng khoán Việt Nam 4
1.2.2 Mục tiêu của thị trường chứng khoán Việt Nam 5
1.2.3 Những vấn đề cơ bản về thị trường chứng khoán Việt Nam trong đại dịch COVID 19 6
Chương 2: Nền kinh tế thị trường và vị trí, vai trò của thị trường chứng khoán trong nền kinh tế thị trường 9
2.1 Khái niệm và đặc trưng phổ biến của nền kinh tế thị trường 9
2.1.1 Khái niệm 9
2.1.2 Đặc trưng phổ biến của nền kinh tế thị trường 9
2.2 Vị trí, vai trò của thị trường chứng khoán trong nền kinh tế thị trường 10 2.2.1 Vị trí của thị trường chứng khoán trong nền kinh tế thị trường 10 2.2.2 Vai trò của thị trường chứng khoán trong nền kinh tế thị trường 10
Chương 3: Giải pháp phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam
Trang 53.1 Tăng cường hợp tác và hội nhập quốc tế 12 3.2 Phát triển hàng hóa và khuyến khích đầu tư 12
Đặng Trần Việt Hoa
Trang 6Chương 1: Lý luận chung về thị trường chứng khoán và
những vấn đề cơ bản về thị trường chứng khoán Việt Nam
trong đại dịch COVID 19 1.1 Lý luận chung về thị trường chứng khoán
1.1.1 Khái niệm
Thị trường chứng khoán trong điều kiện của nền kinh tế hiện đại, được
quan niệm là nơi diễn ra các hoạt động giao dịch mua bán các loại chứng
khoán trung và dài hạn Việc mua bán chúng được tiến hành ở thị trường
chứng khoán sơ cấp khi người mua mua được chứng khoán lần đầu từ những
người phát hành, và ở vị trí thứ cấp khi có sự mua đi bán lại các chứng
khoán đã được phát hành ở thị trường sơ cấp Xét về mặt hình thức, thị
trường chứng khoán là nơi diễn ra hoạt động trao đổi, mua bán, chuyển
nhượng các loại chứng khoán Nhưng xét về mặt bản chất thì:
- Thị trường chứng khoán là nơi tập trung và phân phối các nguồn vốn tiết
kiệm Tập trung các nguồn vốn tiết kiệm để phân phối lại cho những ai
muốn sử dụng các nguồn tiết kiệm đó theo giá mà người sử dụng sẵn sàng
trả và theo phán đoán của thị trường về khả năng sinh lời từ các dự án của
người sử dụng Chuyển từ tư bản sở hữu sang tư bản kinh doanh
- Thị trường chứng khoán là nơi định chế tài chính trực tiếp: cả chủ thể cung
và cầu vốn đều tham gia thị trường một cách trực tiếp Ngược với cách tài
trợ gián tiếp được thực hiện thông qua các trung gian tài chính, những người
có vốn tự có khi có đủ điều kiện về môi trường tài chính, pháp lý, … sẽ trực
tiếp đầu tư vào sản xuất, kinh doanh không cần qua trung gian tài chính mà
chuyển vốn thông qua thị trường chứng khoán, một thị trường dẫn vốn trực
tiếp từ người có vốn sang người cần vốn theo nguyên tắc đầu tư
Trang 7Với việc đầu tư qua các trung gian tài chính, các chủ thể đầu tư không
thể theo dõi, kiểm tra, quản lý vốn đầu tư của họ, do đó làm cho quyền sở
hữu và quyền sử dụng vốn tách rời nhau, làm giảm động lực tiềm năng trong
quản lý Trái lại, với việc đầu tư qua thị trường chứng khoán, kênh dẫn vốn
trực tiếp, các chủ thể đầu tư đã thực sự gắn quyền sử dụng và sở hữu vốn,
nâng cao tiềm năng quản lý vốn
Nói cách khác, thị trường chứng khoán là nơi mua bán các quyền sở
hữu về tư bản, là hình thức phát triển cao của nền sản xuất hàng hóa
1.1.2 Các nguyên tắc hoạt động cơ bản của thị trường chứng khoán
Mỗi thị trường đều có nguyên tắc hoạt động riêng Đối với thị trường
chứng khoán, cơ chế vận hành dựa trên ba nguyên tắc hoạt động cơ bản:
nguyên tắc trung gian, nguyên tắc đấu giá và nguyên tắc công khai
- Nguyên tắc trung gian:
Mọi hoạt động giao dịch, mua bán chứng khoán trên thị trường chứng
khoán đều được thực hiện qua các trung gian (broker), hay còn gọi là các
nhà môi giới Các nhà môi giới thực hiện giao dịch theo yêu cầu của khách
hàng, nhà kinh doanh chứng khoán (dealer) và được hưởng hoa hồng Ngoài
ra, nhà môi giới còn có thể cung cấp các dịch vụ khác theo yêu cầu như: tư
vấn đầu tư, cung cấp thông tin, …
Theo nguyên tắc trung gian, các nhà đầu tư không thể trực tiếp thỏa
thuận với nhau để mua bán chứng khoán Thông qua các nhà môi giới để đặt
lệnh, lệnh sẽ được khớp trên hệ thống Đây là nguyên tắc căn bản cho việc
tổ chức và hoạt động trên thị trường chứng khoán Nguyên tắc này đảm bảo
cho các chứng khoán giao dịch là thật, thị trường chứng khoán hoạt động
lành mạnh, liên tục và phát triển cũng như đảm bảo lợi ích cho nhà đầu tư
- Nguyên tắc đấu giá:
Trang 8Mọi việc mua bán chứng khoán trên thị trường chứng khoán đều được
thực hiện trên nguyên tắc đấu giá Nguyên tắc đấu giá được quyết định bởi
mối quan hệ cung cầu trên thị trường
Căn cứ vào các hình thức đấu giá, có các loại đấu giá sau:
Đấu giá trực tiếp: hình thức đấu giá trong đó các nhà môi giới chứng
khoán gặp nhau trực tiếp thông qua người trung gian (một chuyên gia chứng
khoán) tại quầy giao dịch để thương lượng giá
Đấu giá gián tiếp: hình thức đấu giá thông qua hệ thống mạng máy tính
nối giữa máy chủ của sở giao dịch với hệ thống máy của các công ty chứng
khoán thành viên Các lệnh mua – bán được gửi đến máy chủ, máy chủ sẽ
khớp lệnh các lệnh mua – bán phù hợp và thông báo kết quả cho những công
ty chứng khoán có lệnh đặt hàng được thực hiện
Căn cứ vào các phương thức đấu giá, có các loại đấu giá sau:
Đấu giá định kỳ: hệ thống trong đó các giao dịch chứng khoán được tiến
hành tại một mức giá duy nhất bằng cách tập hợp tất cả đơn hàng mua và
bán trong một khoảng thời gian nhất định Đây là phương thức xác định mức
giá cân bằng giữa cung và cầu Phương thức đấu giá này rất có hiệu quả
trong việc hạn chế biến động giá cả quá mức phát sinh từ việc phối hợp
những đơn đặt hàng được chuyển tới thị trường một cách bất thường như
trong trường hợp đấu giá liên tục Tuy nhiên, phương thức này không phản
ánh kịp thời thông tin về thị trường và hạn chế tính cấp thời của các giao
dịch Do vậy, phương thức này phù hợp với thị trường chứng khoán ít khách
hàng, khối lượng giao dịch nhỏ, nhịp độ giao dịch không sôi động
Đấu giá liên tục: hệ thống trong đó các giao dịch chứng khoán được tiến
hành liên tục bằng cách phối hợp các đơn đặt hàng ngay khi có thể phối hợp
được Đặc điểm của đấu giá liên tục là giá cả được xác định qua sự phản
ứng tức thời của thông tin và các nhà đầu tư có thể nhanh chóng phản
Trang 9ứng lại trước những thay đổi trên thị trường Phương thức đấu giá này thích
hợp với những thị trường có khối lượng giao dịch lớn - Nguyên tắc công
khai:
Mọi hoạt động trên thị trường chứng khoán đều phải đảm bảo tính công
bằng, công khai và minh bạch Sở giao dịch chứng khoán công bố các thông
tin về giao dịch chứng khoán trên thị trường Các tổ chức niêm yết công bố
các thông tin tài chính định kỳ hàng năm Các thông tin được công khai qua
các phương tiện thông tin đại chúng, sở giao dịch, các công ty chứng khoán
và các tổ chức liên quan
1.2 Những vấn đề cơ bản về thị trường chứng khoán Việt Nam trong
đại dịch COVID 19
1.2.1 Cơ cấu của thị trường chứng khoán Việt Nam
- Thị trường sơ cấp (thị trường cấp 1/thị trường phát hành): diễn ra quá trình
mua bán lần đầu của các chứng khoán mới phát hành Thị trường sơ cấp
thực hiện chức năng quan trọng nhất của thị trường chứng khoán – huy động
vốn cho đầu tư Thị trường sơ cấp vừa có khả năng thu gom mọi nguồn vốn
tiết kiệm lớn nhỏ của hộ dân cư vừa có khả năng thu hút nguồn vốn lớn từ
nước ngoài; các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi từ các doanh nghiệp, các tổ
chức tài chính, chính phủ tạo thành nguồn vốn khổng lồ tài trợ cho nền kinh
tế Vì vậy, thị trường sơ cấp giúp Nhà nước giải quyết vấn đề thiếu hụt ngân
sách, tạo môi trường gọi vốn cho các doanh nghiệp mở rộng sản xuất kinh
doanh
Căn cứ vào các phương thức phát hành, có các loại phát hành trên thị
trường sơ cấp như sau:
Phát hành riêng lẻ: quá trình trong đó chứng khoán được bán trong phạm
vi một số người nhất định (thông thường là các nhà đầu tư có tổ chức) với
điều kiện (khối lượng phát hành) hạn chế Chứng khoán phát hành theo
Trang 10phương thức này không phải là đối tịch giao dịch tại Sở chứng khoán và
thông thường chịu sự điều chỉnh của Luật công ty
Phát hành ra công chúng: quá trình trong đó chứng khoán được bán rộng
rãi ra công chúng, cho một số lượng lớn nhà đầu tư; trong tổng lượng phát
hành phải giành ra một tỉ lệ cho các nhà đầu tư nhỏ và khối lượng phát hành
phải đạt một mức nhất định
- Thị trường thứ cấp: sau khi chứng khoán được giao dịch trên thị trường sơ
cấp, số chứng khoán này sẽ được tiếp tục giao dịch trên thị trường thứ cấp
Ở thị trường thứ cấp, tiền bán chứng khoán thuộc về nhà đầu tư và người
kinh doanh chứ không phải công ty phát hành chứng khoán
Căn cứ vào phương thức tổ chức và giao dịch, thị trường chứng khoán
thứ cấp gồm:
Thị trường tập trung (Sở giao dịch chứng khoán): thị trường mà việc giao
dịch mua bán chứng khoán được thực hiện tại địa điểm tập trung là sàn giao
dịch (trading floor) Các chứng khoán được giao dịch tại đây thuộc về các
công ty lớn, đã trải qua sự thử thách của thị trường Phương thức giao dịch
tại Sở chứng khoán là phương thức đấu giá, trong đó các lệnh mua, bán
được ghép với nhau để hình thành giá cả cạnh tranh tốt nhất
Thị trường phi tập trung OTC: thị trường mà việc giao dịch mua bán
chứng khoán không diễn ra tại địa điểm tập trung mà thông qua hệ thống
mạng máy tính giữa các thành viên của thị trường Các chứng khoán được
giao dịch tại đây thuộc về các công ty vừa và nhỏ Phương thức giao dịch tại
thị trường phi tập trung OTC là phương thức thỏa thuận; giá cả chứng khoán
được xác định dựa trên cơ sở thỏa thuận giữa các thành viên của thị trường
Thị trường thứ ba: thị trường trong đó hoạt động giao dịch mua bán chứng
khoán không được thực hiện qua hệ thống giao dịch của Sở chứng khoán
Trang 111.2.2 Mục tiêu của thị trường chứng khoán Việt Nam
Thị trường chứng khoán Việt Nam hướng tới những mục tiêu cố định Bài
tiểu luận này sẽ đề cập đến ba mục tiêu chính:
- Hoạt động có hiệu quả:
Một thị trường chứng khoán hoạt động có hiệu quả là một thị trường có
tính hiệu quả về mặt thông tin và cơ chế giao dịch Để đạt được điều này, thị
trường chứng khoán cần phải đảm bảo:
Giá cả trên thị trường phải là giá cân bằng giữa cung và cầu Thị trường
phản ánh được tức thời các yếu tố có thể ảnh hưởng đến giá cả Điều quan
trọng nhất là phải thiết lập được một cơ chế giao dịch nhạy bén có khả năng
xác định giá cả thị trường của các chứng khoán một cách chính xác nhất
Sự tiêu chuẩn hóa trong cơ chế giao dịch và giá cả thị trường để thực hiện
một khối lượng lớn giao dịch trong thời gian nhất định
Chi phí giao dịch tối thiểu hóa, không ảnh hưởng đến quyền lợi của các
nhà đầu tư khi giao dịch
- Điều hành công bằng:
Để đảm bảo sự bình đẳng giữa những người tham gia vào thị trường
chứng khoán, thị trường chứng khoán cần phải đảm bảo:
Thiết lập các quy chế đảm bảo cạnh tranh tự do, bình đẳng trên thị trường
Mọi giao dịch không bình đẳng đều bị cấm
Đảm bảo quyền lợi nhà đầu tư, chống lại các thủ đoạn nhằm lũng đoạn thị
trường và bóp méo giao dịch
- Phát triển ổn định thị trường chứng khoán:
Đảm bảo thị trường chứng khoán hoạt động ổn định, giảm nguy cơ mất
khả năng thanh toán hoặc biến động giá cả quá lớn
Thiết lập quy chế giao dịch ổn định và các tổ chức tài trợ chứng khoán hỗ
trợ thị trường
Trang 121.2.3 Những vấn đề cơ bản về thị trường chứng khoán Việt Nam trong đại
dịch COVID 19
Như chúng ta đã biết đại dịch COVID-19 đã ảnh hưởng lớn tới hầu hết
các quốc gia trên thế giới, tác động tiêu cực đến chuỗi cung ứng toàn cầu và
làm giảm mức tiêu thụ ở nhiều ngành nghề Thị trường chứng khoán nhiều
nước trên thế giới đã suy giảm mạnh 25%-35%, gồm cả ở các cường quốc
kinh tế cũng như ở các nền kinh tế mới nổi, khi nhà đầu tư quan ngại về suy
giảm tăng trưởng kinh tế toàn cầu và lo ngại rủi ro Không nằm ngoài xu
hướng đó, thị trường chứng khoán Việt Nam cũng chịu tác động tiêu cực Cụ
thể, tại thời điểm 31/3/2020, chỉ số VNIndex đã giảm 31% so với thời điểm
đầu năm, đặc biệt giảm mạnh trong tháng 3/2020 khi dịch bệnh bắt đầu lan
rộng
Một chiến lược dài hạn và kế hoạch tổng thể về xúc tiến đầu tư đã được
xây dựng, với từng chủ đề phù hợp với từng giai đoạn và nhu cầu của thị
trường, đồng thời chuyển từ hình thức đối thoại trong nước sang đối thoại
kết hợp gặp gỡ trực tiếp với nhà đầu tư nước ngoài tại các thị trường trọng
điểm được lựa chọn, qua đó, tạo sự liên kết giữa chính sách và thực tiễn
thông qua sự tương tác và trao đổi trực tiếp giữa cơ quan quản lý, doanh
nghiệp Việt Nam và cộng đồng đầu tư nước ngoài
Những thay đổi này đã nhận được sự phản hồi tích cực từ các nhà đầu
tư nước ngoài đối với nỗ lực tiếp cận và thu hút luồng vốn ngoại của Chính
phủ Việt Nam
Trong bối cảnh các nền kinh tế trên thế giới bị ảnh hưởng nặng nề bởi
tác động của COVID-19, các chỉ số trên thị trường chứng khoán Việt Nam
thời gian qua vẫn cho thấy sức hấp dẫn của thị trường đối với nhà đầu tư
nước ngoài