THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐÃI NGỘ ĐỐI VỚI NHÂN LỰC NGÀNH Y TẾ THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

2.5 Đánh giá về việc theo theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế 44 2.6 Kết quả khảo sát về việc theo tổ chức thưc hiện 3 chính sách

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS KIỀU THANH NGA

HÀ NỘI, năm 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của bản thân tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa từng công bố ở luận án, luận văn nào trước đây Các thông tin tham khảo đều được trích dẫn đầy đủ và cẩn thận./

Đà Nẵng, ngày 30 tháng 10 năm 2021

Tác giả luận văn

Trần Quỳnh Thư

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành Luận văn này, trước hết tôi xin chân thành cảm ơn đến quý Thầy, Cô ở Học viện Khoa học xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến TS Kiều Thanh Nga đã dành nhiều thời gian và tâm huyết hỗ trợ, hướng dẫn tôi nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Mặc dù đã cố gắng học tập và nghiên cứu để hoàn thiện luận văn nhưng

do khả năng nghiên cứu của học viên còn có những hạn chế nhất định, nên luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong nhận được các ý kiến đóng góp xây dựng của quý Thầy Cô./

Đà Nẵng, ngày 30 tháng 10 năm 2021

Học viên

Trần Quỳnh Thư

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1.1 Những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế……….11 1.2 Quan điểm, chính sách của quốc gia về đãi ngộ nhân lực ngành y tế 26 1.3 Quan điểm, chính sách của thành phố Đà Nẵng về chế độ đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế 30

NHÂN LỰC NGÀNH Y TẾ THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 342.1 Khái quát về hệ thống y tế Khu vực công tại thành phố Đà Nẵng và nhân lực ngành y tế thành phố Đà Nẵng 34 2.2 Thực trạng thực hiện chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế tại thành phố Đà Nẵng 38 2.3 Kết quả tổ chức thực hiện chính sách đãi ngộ đỗi với nhân lực ngành y tế tại thành phố Đà Nẵng 46 2.4 Đánh giá chung về kết quả thực hiện chính sách đãi ngộ đốii với nhân lực ngành y tế tại thành phố Đà Nẵng 58

NẴNG…… 673.1 Mục tiêu, phương hướng nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế tại thành phố Đà Nẵng 67 3.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả thực chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y

tế tại thành phố Đà Nẵng 68 3.3 Một số kiến nghị và đề xuất 76

KẾT LUẬN 79

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Tóm tắt tiêu chí và tỷ lệ hưởng phụ cấp ưu đãi nghề

đối với nhân lực y tế khu vực công thực hiện theo

Nghị định 56/2011/NĐ-CP

53

2.6 Tổng hợp số lượng nhân lực y tế nghỉ việc giai đoạn

2.7 Những hạn chế trong việc thực hiện chính sách đãi

ngộ đối với nhân lực ngành y tế thành phố Đà Nẵng 62

3.1

Đề xuất các giải pháp tăng cường thực hiện chính

sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế thành phố

Đà Nẵng

74

2.5 Đánh giá về việc theo theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc

thực hiện chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế 44

2.6 Kết quả khảo sát về việc theo tổ chức thưc hiện 3 chính

sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế 54

2.7 Thu nhập theo đầu người của nhân lực y tế khu vực

2.8

Mức độ đồng ý của nhân lực y tế đối với chủ trương và

các chế độ đãi ngộ hiện đang thực hiện tại thành phố Đà

Nẵng

57

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Con người luôn là vấn đề trọng tâm và then chốt trong việc phát triển bất

kỳ một ngành hay lĩnh vực nào Và đối với ngành y tế thì nhân lực y tế là thành phần cơ bản và quan trọng nhất của hệ thống y tế; có tính quyết định đến khả năng hoàn thành nhiệm vụ chính trị của một đơn vị và của cả ngành

Nguồn nhân lực y tế có đủ năng lực, chuyên môn, nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức có vai trò quan trọng dẫn đến thành công hay thất bại trong việc triển khai thực hiện kỹ thuật y tế và đưa các dịch vụ y tế đến gần người dân, chăm sóc

và chữa trị cho người dân để thực hiện mục tiêu cuối cùng của ngành y là chăm sóc và bảo vệ sức khỏe người dân Các chính sách của nhà nước trong lĩnh vực y

tế có có đáp ứng với nhu cầu của người dân và xu thế dịch chuyển mô hình bệnh tật hay không, việc thực hiện các chính sách ấy có hiệu quả hay không… phụ thuộc rất lớn vào nguồn nhân lực y tế Năm 2020 và 2021, trong bối cảnh dịch COVID-19 xảy ra trên toàn thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, thì ngành y tế, cụ thể là nhân lực y tế là tuyến đầu chống dịch, chính lúc này càng khẳng định rõ hơn vai trò của nhân lực ngành y tế

Đối với thành phố Đà Nẵng, trong những năm qua, ngành y tế đã có những bước phát triển mạnh mẽ và đạt được những thành tựu quan trọng Đi đôi với phát triển y tế chuyên sâu, mạng lưới y tế cơ sở cũng ngày càng được quan tâm củng cố và phát triển rộng khắp; trang thiết bị y tế được đầu tư tăng cường; đội ngũ y bác sĩ không ngừng được bổ sung… Qua đó, nhiều dịch bệnh nguy hiểm trên địa bàn thành phố được khống chế và được đẩy lùi; chất lượng khám chữa bệnh được nâng lên; sức khỏe và tuổi thọ của người dân được cải thiện đáng kể

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực hiện chính sách đãi ngộ về nhân lực y tế đang bộc lộ nhiều bất cập như: thiếu nhân lực về số lượng và chất lượng; cơ cấu nhân lực mất cân đối theo lĩnh vực và theo tuyến; chảy máu chất

2

xám là nhân lực y tế chất lượng cao tại khu vực công; công tác đào tạo và chính sách sử dụng cán bộ y tế chưa hợp lý; đặc biệt là chưa có chế độ đãi ngộ xứng đáng cho cán bộ y tế nói chung và của cán bộ y tế thành phố Đà Nẵng nói riêng…Thực trạng đó có nhiều nguyên nhân bao gồm cả nguyên nhân chủ quan

và nguyên nhân khách quan Nguyên nhân khách quan có thể kể đến là nhu cầu chăm sóc sức khỏe của xã hội ngày càng tăng do dân số tăng nhanh, kinh tế xã hội phát triển, quá trình hội nhập sâu rộng Nguyên nhân chủ quan là việc thực hiện chế độ đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế còn được thực hiện chưa tốt, một phần do chính sách còn nhiều bất cập đồng thời việc thực hiện chính sách chưa phù hợp và hiệu quả

Là một cán bộ công tác trong ngành y tế, tôi lựa chọn đề tài: “Thực hiện

chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế thành phố Đà Nẵng” làm nội

dung nghiên cứu cho luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Chính sách công của mình Với kết quả nghiên cứu của mình, tôi với mong muốn có một cái nhìn tổng thể, khách quan và chân thực về việc thực hiện chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế tại thành phố tại Đà Nẵng Từ đó, phân tích đưa ra những luận giải một cách khoa học các yêu cầu đối với việc thực hiện chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế hiện nay; đồng thời góp phần xây dựng các giải pháp khả thi để phát triển nguồn nhân lực y tế của thành phố Đà Nẵng phù hợp, đảm bảo

ổn định nguồn nhân lực y tế của thành phố theo hướng đủ về số lượng, mạnh về chất lượng, hợp lý về cơ cấu, tối ưu về phân bố giữa các lĩnh vực, địa bàn; đáp ứng yêu cầu sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới Những phân tích, đánh giá và giải pháp mà Luận văn đưa ra hy vọng sẽ đóng góp cho việc thực hiện các chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế

Đà Nẵng hiệu quả hơn

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Các chủ đề liên quan đến đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế và thực hiện chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế ở Việt Nam nói chung được

3

nhiều người quan tâm nghiên cứu, nhưng ở Đà Nẵng nói riêng thì ít có công trình đề cập đến Có thể kể đến một số tài liệu liên quan như sau:

Kiều Linh (2014)- “Quản lý nhà nước đối với phát triển nguồn nhân

lực ngành y tế trên địa bàn thành phố Đà Nẵng”, Luận văn thạc sĩ Quản lý

công, Học viện Hành chính quốc gia

Đỗ Thị Nhường (2017) - Tạp chí Tổ chức nhà nước: “Xây dựng nguồn

nhân lực Ngành Y tế - Kết quả và một số giải pháp” của tác giả có nêu lên một

kết quả đạt được trong công tác xây dựng nguồn nhân lực Ngành Y tế ở nước ta trong những năm qua Tác giả cũng nêu lên những khó khăn, tồn tại và đưa ra giải pháp khắc phục những tồn tại hiện nay về xây dựng nguồn nhân lực Ngành

Y tế, trong đó một trong những giải pháp xây dựng nguồn nhân lực y tế là chính sách đãi ngộ phù hợp với những cống hiến

Nguyễn Thị Hường (2021) – “Đại dịch COVID-19 và chính sách đối với

nhân viên y tế” tác giả đã nêu khái quát ảnh hưởng của dịch COVID-19 đối với

nhân lực ngành y tế Theo tác giả, trong đại dịch COVID-19 những bất cập liên quan đến số lượng, cơ cấu nhân lực của ngành Y tế, chính sách đối với nhân viên y tế đã bộc lộ rõ nét Dù các nhà quản lý các cấp và ngành Y tế đã có thêm một số chính sách hỗ trợ khẩn cấp, nhưng đó không phải là giải pháp mang tính

ổn định và bền vững Sự đãi ngộ mà các nhân viên y tế đang nhận được nhìn chung chưa tương xứng với tầm quan trọng của ngành và sự đóng góp của họ Ngân sách nhà nước chi cho ngành Y tế còn hạn chế Chế độ, phụ cấp chi trả cho các y, bác sĩ còn thấp Một số văn bản quy định về chế độ phụ cấp cho ngành Y tế kể từ năm 2015 đến nay hầu như chưa thay đổi…

Phạm Văn Tác (2015)- “Thực hiện tốt chính sách thu hút nhân lực y tế

vào vùng khó khăn” Theo tác giả, để giải quyết tốt các mâu thuẫn đang đặt ra

đối với ngành y tế hiện nay thì cần có nhiều nhóm giải pháp, trong đó chú trọng

4

thực hiện đến giải pháp vấn đề chính sách đãi ngộ dành cho nhân lực y tế Chính sách đãi ngộ cần toàn diện ở cả mức lương khởi điểm, chế độ phụ cấp độc hại theo ngành nghề và chế độ nghỉ hưu cho nhân lực y tế, bởi chính tác giả đã nhận

định rằng “thực hiện tốt các chính sách, đặc biệt là giải quyết kịp thời các mâu

thuẫn, thách thức, chính là con đường ngắn nhất để đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống”

Quốc Phong (2021) – “Giữa đại dịch, nghĩ về chính sách đối với bác sỹ,

nhân viên y tế”: Tác giả đã đặt ra nhiều vấn đề thực tiễn về chế độ đãi ngộ cho

nhân lực y tế trong khi tham gia thực hiện các nhiệm vụ chống dịch COVID-19 Việc quan tâm, thực hiện chính sách, chế độ đãi ngộ cho nhân lực y tế là cần thiết để họ đủ động lực tiếp tục tham gia công tác chống dịch COVID-19 trong thời gian sắp đến, cũng như tái tạo sức lao động và tiếp tục phục vụ nhân dân

Tô Hà (2021)- “Giữ chân nhân lực và làn sóng chuyển dịch đội ngũ –

vẫn chưa có giải pháp hiệu quả”: Bài viết đã nêu lên một thực tế đáng buồn

đang xảy ra tại ngành y tế tỉnh Thanh Hóa là “Có một thực tế là giữa cơ chế,

chính sách và công tác tuyển dụng đang cho thấy nhiều bất cập, mâu thuẫn Điều đó khiến cho nhiều bác sĩ có tay nghề cao “dứt áo” bệnh viện công để

“đầu quân” cho các cơ sở y tế tư nhân có chế độ đãi ngộ hấp dẫn hơn” Đây

không phải là vấn đề mới hoặc xảy ra riêng lẻ tại tỉnh Thanh Hóa, nó là vấn đề chung đang xảy ra trong ngành y tế của cả nước và đang đặt ra rất nhiều câu hỏi cần được giải quyết, mà đầu tiên là nằm ở vấn đề chế độ đãi ngộ dành cho nhân lực y tế

Tr Hằng (2021)- “Cần có một chế độ đãi ngộ xứng đáng cho lực lượng y

tế tuyến đầu”: Bài viết đề cấp đến vấn đề xã hội đang là nỗi lo chung của cả

nước hiện nay là đại dịch COVID-19 Chính giữa dịch bệnh, thì càng khắc họa rõ hơn sự cần thiết phải kịp thời có một chế độ đãi ngộ đặc biệt dành cho nhân viên y tế, bởi lẽ theo tác giả tính riêng năm 2021, trong lúc ngành y tế cả nước

5

đang cùng chung tay giúp thành phố Hồ Chí Minh chống dịch với “hơn 4 tháng

kiên cường ở nơi tuyến đầu chống dịch, hàng chục nghìn cán bộ, bác sĩ, nhân viên y tế đã phải gánh một khối lượng công việc khổng lồ, làm việc từ 8-10 tiếng liên tục, có người thường xuyên phải trực cấp cứu tới 12 tiếng, một bác sĩ gánh

từ 100-150 bệnh nhân, nguy cơ lây nhiễm luôn thường trực”

Sở Y tế thành phố Đà Nẵng (2017) “Báo cáo tình hình thực hiện bảng

lương, các chế độ phụ cấp hiện hành và đề xuất xây dựng mới đối với công chức, viên chức y tế” Báo cáo đã nêu lên hiện thực khách quan của việc thực

hiện chế độ chính sách cho nhân lực y tế thành phố Đà Nẵng hiện nay như sau: Tiền lương thấp không kích thích được viên chức, lao động ngành y tế gắn bó với Nhà nước, không thu hút được nhân tài; ngược lại, người làm việc giỏi, người có tài bỏ khu vực nhà nước ra làm việc cho khu vực ngoài nhà nước nơi

có tiền lương và thu nhập cao có xu hướng tăng; hoặc cũng là một trong những

nguyên nhân dẫn đến tiêu cực, tham nhũng

Như vậy có thể thấy những tài liệu đã có chưa có công trình nào nghiên cứu một cách tổng thể về việc thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực y tế của thành phố Đà Nẵng Các tài liệu chủ yếu là các văn bản, chính sách, các bài báo cung cấp thông tin để khái quát vấn đề về thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực

y tế hiện nay Công trình nghiên cứu từ cơ sở lý luận đến thực tiễn về việc thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế Đà Nẵng, từ đó đánh giá những kết quả, hạn chế và xây dựng giải pháp phù hợp và hiệu quả hơn cho việc thực hiện trong tương lai là hoàn toàn thiếu vắng Vì vậy, “thực hiện chính sách đãi ngộ

đối với nhân lực ngành y tế thành phố Đà Nẵng” là chủ đề mới cần được nghiên

cứu Hơn nữa, đứng trước những vấn đề cấp thiết của ngành như đã nêu trên tôi

lựa chọn chủ đề: “Thực hiện chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế

thành phố Đà Nẵng” làm đề tài luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ của mình

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Thứ nhất, hệ thống hóa những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách

đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế

- Thứ hai, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách đãi ngộ đối với nhân

lực ngành y tế tại thành phố Đà Nẵng, chỉ rõ kết quả, hạn chế và nguyên nhân

- Thứ ba, đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện

chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế thành phố Đà Nẵng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu việc thực hiện chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế tại khu vực công (các đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở Y tế thành phố Đà Nẵng) Cụ thể là những chủ trương, đường lối, các chính sách của Đảng và Nhà nước liên quan việc thực hiện các chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế, bao gồm: Chế độ tiền lương; Chế độ phụ cấp thường trực; Chế

7

đường lối, các chính sách của Đảng và Nhà nước liên quan việc thực hiện các chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế, , bao gồm các chế độ đãi ngộ về vật chất và các chế độ đãi ngộ về sức khỏe, tinh thần cho nhân viên y tế Tuy nhiên, do thời gian nghiên cứu hạn chế nên Luận văn tập trung nghiên cứu các chế độ đãi ngộ liên quan đến vật chất, tiền lương cho người nhân viên y tế, bao gồm: Chế độ tiền lương; Chế độ phụ cấp thường trực; Chế độ phụ cấp ưu đãi nghề

khai các giải pháp thực hiện Nghị quyết số 43-NQ/TW ngày 24/01/2019 “Về

xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, trong đó có biện pháp về chính sách cho nhân lực để phát triển thành

phố Chính vì vậy việc khảo sát, tổng kết kết quả thực hiện chế độ chính sách cho nhân lực y tế giai đoạn trước khi áp dụng các biện pháp thực hiện Nghị quyết số 43-NQ/TW ngày 24/01/2019 là cần thiết và hợp lý để so sánh kết quả thực hiện sau khi triển khai Nghị quyết số 43-NQ/TW ngày 24/01/2019 tại thành phố Đà Nẵng

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn vận dụng phương pháp nghiên cứu trên cơ sở khoa học chính sách công Trong đó tiếp cận cụ thể vấn đề thực hiện chính sách Lý thuyết

5.2 Câu hỏi nghiên cứu

- Những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y

5.3 Phương pháp nghiên cứu

Với định hướng nghiên cứu đã trình bày ở trên, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu:

- Phân tích, tổng hợp, đánh giá chính sách: Trên cơ sở quá trình tổ chức thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế tại thành phố Đà Nẵng, luận văn phân tích các bước thực hiện từ đó tổng hợp, đánh giá quá trình thực hiện chính sách

- Phương pháp thu thập thông tin: Luận văn thu thập và kế thừa thông tin

từ các nguồn có sẵn có liên quan đến đề tài nghiên cứu, bao gồm các văn kiện của đảng, tài liệu, nghị quyết của Đảng, chính sách của Nhà nước ở trung ương

và địa phương, các công trình nghiên cứu, báo cáo thống kê của địa phương liên quan đến đề tài nghiên cứu

- Phương pháp điều tra, khảo sát và xử lý số liệu: Học viên tiến hành khảo sát điều tra 310 nhân viên y tế tại 03 đơn vị về thực trạng thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế gồm:

(1) Bệnh viện Tâm thần (đại diện khối giường bệnh tuyến thành phố);

Thu thập các ý kiến để có căn cứ đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả

và chất lượng thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế tại khu vực công thành phố Đà Nẵng

- Đối tượng khảo sát điều tra: Nhân viên y tế tại 03 đơn vị trên

- Công cụ thực hiện: Điền mẫu phiếu được xây dựng sẵn

- Phương pháp: Sử dụng công cụ hỗ trợ docs.google.com để xây dựng mẫu hỏi Sử dụng internet chuyển đường link khảo sát để lấy ý kiến trực tiếp đối tượng khảo sát từ ngày 01/9/2021 đến ngày 25/10/2021

- Kết quả phỏng vấn, khảo sát điều tra:

Số lượng thu được

Mẫu điều tra

Trung tâm Y tế quận Thanh Khê 100 100 Trung tâm Kiểm soát bệnh tật 110 110

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đề tài vận dụng bổ sung lý thuyết khoa học chính sách công để làm phong phú thêm những vấn đề đặt ra trong việc thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế

Đề tài cung cấp những nghiên cứu, tư liệu, khảo sát thực tế tại Đà Nẵng

để cho thấy thực trạng của thành phố trong thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế

10

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Qua thực tiễn nghiên cứu thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y

tế Đà Nẵng, chỉ ra được những thành công, khó khăn, hạn chế trong việc thực hiện chính sách này tại Bệnh viện Tâm thần, Trung tâm Y tế quận Thanh Khê, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Đà Nẵng

Cung cấp thêm những cơ sở khoa học và thực tiễn, có giá trị tham khảo cho công tác xây dựng và thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế tại thành phố Đà Nẵng

Là một nhân lực ngành y tế, có kinh nghiệm công tác 10 năm trong ngành, học viên mong muốn đóng một phần nhỏ bé cho việc thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế nói riêng, sự phát triển của ngành y tế thành phố Đà Nẵng nói chung

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của luận văn được chia làm 3 chương, cụ thể như sau:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế

Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y tế thành phố Đà Nẵng

Chương 3: Các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế thành phố Đà Nẵng

11

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐÃI NGỘ NHÂN LỰC NGÀNH Y TẾ

1.1 Những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế

1.1.1 Các khái niệm

- Khái niệm ngành y tế

Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về ngành y tế, tuy nhiên chung nhất

có thể định nghĩa về khái niệm ngành y tế như sau:

Y tế theo nghĩa đen là chữa bệnh và cứu giúp, hay chăm sóc sức khỏe, là việc chẩn đoán, điều trị và phòng ngừ bệnh, bệnh tật, thương tích và suy yếu về thể chất và tinh thần ở người Nó đề cập đến những việc cung cấp chăm sóc sức khỏe ban đầu, chăm sóc thứ cấp cũng như trong y tế công cộng

- Khái niệm nhân lực và nhân lực ngành y tế

Nhân lực được hiểu là nguồn lực của mỗi con người mà nguồn lực này gồm có thể lực, trí lực và gồm cả tinh thần Nguồn nhân lực được hiểu ở tầm vĩ

mô là một nguồn lực đầu vào quan trọng cho sự phát triển của đất nước Khái niệm này được sử dụng khá rộng rãi để chỉ vai trò và vị trí con người trong sự phát triển kinh tế, xã hội Ở nước ta, khái niệm “nguồn nhân lực” được nhắc đến

nhiều kể từ đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX (Nguồn: Viện Nghiên cứu Quản lý

kinh tế Trung ương, Chuyên đề nhân lực, tr5)

Theo cách tiếp cận của Liên hợp quốc, nguồn nhân lực là tất cả kiến thức,

kỹ năng và năng lực của con người có liên quan đến sự phát triển xã hội

(Nguồn: Phát triển và quản lý nhân lực xã hội, Nhà xuất bản Tư pháp, 2005)

Với cách nhìn này, nguồn nhân lực được xem xét ở phương diện chất lượng, vai trò và sức mạnh của con người đối với sự phát triển của xã hội

Có cách hiểu khác nhau về khái niệm nguồn nhân lực vì có cách tiếp cận khác nhau nhưng có một điểm chung đó là nguồn nhân lực của một tổ chức được hình thành trên cơ sở các cá nhân có vai trò khác nhau và được liên kết lại bởi mục tiêu của tổ chức

Nguồn nhân lực còn được hiểu với tư cách là tổng hợp cá nhân những con người cụ thể tham gia vào quá trình lao động, là tổng thể các yếu tố thể chất và tinh thần được huy động vào quá trình lao động Với cách hiểu này nguồn nhân lực bao gồm những người bắt đầu bước vào độ tuổi lao động trở lên có tham gia vào nền sản xuất xã hội

Các cách hiểu trên chỉ khác nhau về việc xác định quy mô nguồn nhân lực, song đều có chung một ý nghĩa là nói lên khả năng lao động của xã hội

Với khái niệm được đề cập trên đây về nhân lực và nguồn nhân lực thì có thể hiểu rằng nhân lực ngành y tế là nhân lực hoạt động trong lĩnh vực y tế Nhân lực ngành y tế (bao gồm bác sĩ, y tá, nữ hộ sinh, dược sĩ, …) là thành phần

vô cùng quan trọng trong việc cung cấp các dịch vụ y tế có chất lượng, hướng tới bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân và đạt được các mục tiêu phát triển bền vững liên quan đến sức khỏe

Đội ngũ nhân lực y tế đa chuyên ngành, có chuyên môn tốt có khả năng cung cấp các dịch vụ y tế chất lượng cao và lấy người dân làm trung tâm là

vô cùng cần thiết để đáp ứng nhu cầu y tế đang thay đổi tại Việt Nam, đặc biệt

13

là sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm và già hóa dân số Trong công cuộc cải cách hệ thống y tế tại Việt Nam, một trong những việc trọng tâm là tập trung xây dựng nhân lực ngành y tế Cụ thể, cần xây dựng đôi ngũ cán bộ y tế có trình

độ, đặc biệt ở tuyến cơ sở; có cơ chế chính sách đảm bảo chất lượng chuyên môn y tế và chất lượng đào tạo tại các trường đại học y; và đảm bảo mức lương xứng đáng cho các cán bộ y tế

Trong khu vực công (các đơn vị sự nghiệp công lập), nhân lực ngành y tế hay còn gọi là viên chức y tế được định nghĩ như sau trong Luật Viên chức số 58/2010/QH12 ngày 15 tháng 11 năm 2010 (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/):

“Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”

Vậy nhân lực ngành y tế mang các nét đặc trưng sau:

- Được tuyển dụng theo vị trí việc làm

- Làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập, trong trường hợp cụ thể này thì các đơn vị sự nghiệp công lập là các cơ sở y tế có giường bệnh, và cơ sở y tế không giường bệnh

- Hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập

- Khái niệm về đơn vị sự nghiệp công lập

Đơn vị sự nghiệp công lập được xác định là bộ phận cấu thành của bộ máy cơ quan nhà nước và chịu sự quản lý nhà nước cả về tổ chức cũng như hoạt động trong các lĩnh vực, cụ thể như lĩnh vực giáo dục, đào tạo, y tế, nghiên cứu khoa học, văn hóa, thể dục thể thao, du lịch, lao động - thương binh và xã hội, thông tin truyền thông và các lĩnh vực sự nghiệp khác được pháp luật quy định

Do đó, Luật Viên chức năm 2010 số 58/2010/QH12 ngày 15 tháng 11

năm 2010 đã định nghĩa “Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có

14

thẩm quyền Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục

vụ quản lý nhà nước” (Nguồn: https://m.thuvienphapluat.vn/)

Như vậy, đơn vị sự nghiệp công lập được nhận diện thông qua các yếu tố sau đây:

- Được thành lập bởi cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định

- Là bộ phận cấu thành trong tổ chức bộ máy của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội

- Có tư cách pháp nhân

- Cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước

- Viên chức là lực lượng lao động chủ yếu, bảo đảm cho việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của đơn vị

Trong đó, đặc trưng của đơn vị sự nghiệp để phân biệt với cơ quan hành chính nhà nước, đơn vị sự nghiệp ngoài công lập và các cơ quan, tổ chức khác là

vị trí pháp lý, tính chất hoạt động và đội ngũ viên chức Các đơn vị sự nghiệp được các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo trình tự, thủ tục chặt chẽ và là bộ phận cấu thành trong cơ cấu tổ chức cơ quan nhà nước nhưng không mang quyền lực nhà nước, không có chức năng quản

lý nhà nước như: Xây dựng thể chế, thanh tra, xử lý vi phạm hành chính…

- Khái niệm Chính sách công và thực hiện Chính sách công

Để quản lý xã hội, bộ máy nhà nước phải ban hành các chính sách phù hợp với đặc điểm, điều kiện cụ thể của từng quốc gia Tác động của Nhà nước đến các đối tượng có thể mang tính chính trị, hành chính, kinh tế và được lồng ghép vào các cơ chế quản lý điều hành thống nhất

Thuật ngữ chính sách được sử dụng rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng và trong đời sống xã hội Dưới đây, là một số khái niệm của các học giả trong và ngoài nước như:

15

- Chính sách là những gì mà Chính phủ làm, lý do làm, và sự khác biệt nó tạo ra (Dye 1972)

- Chính sách là một chuỗi (tập hợp) những hành động có mục đích nhằm giải quyết một vấn đề (Anderson 1984)

- Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng “Chính sách là chủ trương và các

biện pháp của một đảng phái, một chính phủ trong các lĩnh vực chính trị - xã

Tóm lại từ các khái niệm trên, chúng ta có thể đi đến một khái niệm

chung nhất về chính sách công như sau: “Chính sách công là quyết định của

chủ thể được trao quyền lực công nhằm giải quyết những vấn đề vì lợi ích chung của cộng đồng” (Nguồn: Hồ Việt Hạnh (2017) “Bàn về khái niệm chính sách công”, Tạp chí Nhân lực Khoa học xã hội, số 12)

“Thực hiện chính sách là toàn bộ quá trình chuyển hóa ý chí của chủ thể chính sách thành hiện thực với các đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu nhất định và hiện thực hóa các chính sách để đưa chính sách vào cuộc sống”

- Khái niệm chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế

Đãi ngộ được hiểu là quá trình chăm lo đời sống vật chất tinh thần của người lao động để họ có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, qua đó góp phần hoàn thành mục tiêu của tổ chức, cơ quan, đơn vị

Đối với viên chức ngành y tế nói riêng và viên chức nói chung thì đãi ngộ

là hệ thống chính sách của Đảng, quy định của chính quyền liên quan đến việc chi trả để đảm bảo viên chức có đời sống ổn định; đủ điều kiện, cơ hội để phát triển về trình độ, năng lực chuyên môn và khả năng phát triển trong công việc Chế độ đãi ngộ tốt sẽ tạo động lực để viên chức y tế gắn bó với ngành, với nghề

16

và ngược lại Tuy hiên trong bối cảnh y tế Việt Nam hiện nay, việc đãi ngộ của viên chức khu vực công nói chung còn nhiều hạn chế, công việc nhiều và áp lực ngày một cao, sự cạnh tranh của khối y tế tư nhân đã ảnh hưởng không ít tới chất lượng và số lượng của đội ngũ viên chức y tế

Chính sách đãi ngộ đối với viên chức y tế nếu được thực hiện tốt sẽ tạo động lực tích cực cho viên chức y tế trong ngành làm việc hiệu quả, gắn bó với

cơ quan, với nghề và đóng góp tích cực sự phát triển của y tế thành phố nói riêng, y học nước nhà nói chung Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, đãi ngộ nhân lực y tế ở đây được nghiên cứu từ 3 góc độ:

- Chế độ lương

- Chế độ phụ cấp thường trực

- Chế độ phụ cấp ưu đãi theo nghề

Và có thể nhận thấy, đó là những đãi ngộ cơ bản dành cho viên chức y tế

Ở phạm vi chương I chúng ta không khai thác sâu về quá trình thực thi các chế

độ trên; tuy nhiên khẳng định rằng nếu thực hiện tốt sự đãi ngộ nhân lực mà trước tiên ở những chế độ cơ bản thì sẽ là động lực và cũng là sức hút để bất cứ một viên chức nào cũng gắn bó với ngành, với nghề và góp phần vào sự phát triển chung của ngành nghề ở một địa phương

- Khái niệm thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế

Thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực y tế là việc chuyển hóa các chính sách của Đảng và Nhà nước dành cho viên chức y tế vào thực tế để đảm bảo sự chi trả tương xướng với việc thực hiện nhiệm vụ của viên y tế nhằm mang lại cuộc sống cơ bản về vật chất và thỏa mái về mặt tinh thần để viên chức y tế đủ động lực yên tâm làm việc và tái tạo sức lao động Sự chỉ trả được thực hiện thông qua lương và phụ cấp đối với từng lĩnh vực công việc được phân công Đồng thời việc chi trả còn chính là quá trình chuyển hóa ý chí của Nhà nước đối với viên chức y tế thông qua chính sách

17

Tổ chức thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế là một khâu trong chu trình chính sách dành cho nhân lực y tế, là khâu quan trọng nhất của chu trình chính sách Nếu không tổ chức thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực

y tế thì không thể hiện thực hóa chính sách của Đảng và Nhà nước dành cho viên chức y tế

1.1.2 Quy trình thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế

Quy trình tổ chức thực hiện Chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành y

tế chính là quy trình tổ chức thực hiện chính sách công Trong các nội dung tổ chức thực hiện chính sách công, có 7 bước thực hiện chính sách công nhưng ở cấp địa phương thì gồm 6 bước sau (điều chỉnh chính sách không thuộc thẩm quyền của cấp quản lý địa phương):

- Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách

Lập kế hoạch là việc xây dựng các mục tiêu và xác định các nguồn lực, quyết định cách tốt nhất để thực hiện các mục tiêu đã đề ra Đây là bước đầu tiên trong quá trình thực hiện chính sách công và là bước đi giúp chính sách công được thực hiện một cách toàn diện và chủ động Bởi lẽ, quá trình thực hiện chính sách công là một quá trình phức tạp và diễn ra trong một thời gian dài Các chủ thể thực hiện chính sách công từ trung ương đến địa phương cần phải xây dựng các kế hoạch, chương trình thực hiện một cách hệ thống và bài bản

Nội dung xây dựng kế hoạch thực hiện gồm có:

(1) Kế hoạch tổ chức, điều hành, bao gồm: các chủ thể, cơ quan chủ trì, phối hợp triển khai thực hiện; số lượng, chất lượng nguồn nhân lực; cơ chế trách nhiệm của cán bộ quản lý và công chức thị thi; cơ chế tác động giữa các cấp thực thi chính sách công

(2) Kế hoạch về nguồn lực, bao gồm: cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật, các nguồn lực tài chính, vật tư…

18

(3) Kế hoạch về thời gian, bao gồm: thời gian duy trì chính sách công; các bước tổ chức triển khai thực hiện từ truyên truyền chính sách công đến tổng kết, rút kinh nghiệp

(4) Kế hoạch kiểm tra, đôn đốc: bao gồm tiến độ, hình thức, phương thức kiểm tra giám sát tổ chức thực thi chính sách công; trách nhiệm, nhiệm vụ và quyền hạn của cán bộ, công chức và các cơ quan nhà nước tham gia tổ chức điều hành chính sách công; biện pháp khen thưởng, kỷ luật các cá nhân, tập thể…

Ở bước này, phải xác được các nội dung, nhiệm vụ trong kế hoạch tổ chức, điều hành; cung cấp nguồn vật lực cho thực hiện chính sách công; kiểm tra đông đốc thực thi chính sách công một cách cụ thể, chính xác và xác định thời gian thực hiện chính sách công một cách hợp lý Bên cạnh đó, các chủ thể thực thi chính sách công cần xây dựng nội quy, quy chế tổ chức điều hành thực hiện chính sách Đội ngũ cán bộ công chức xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách cần phải hiểu và nắm chắc mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ, phạm

vi, đối tượng, quy mô, tầm quan trọng của chính sách Từ đó chủ thể xây dựng xác định rõ mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ, các nguồn nhân lực, vật lực, thời gian

và giải pháp tổ chức thực hiện chính sách

- Phổ biến, tuyên truyền chính sách

Yêu cầu của hoạt động phổ biến, tuyên truyền chính sách là giúp cho các đối tượng chính sách và người tham gia thực hiện hiểu rõ mục đích, yêu cầu của chính sách cũng như tính đúng đắn của chính sách công trong điều kiện hoàn cảnh nhất định và tính khả thi của chính sách này Chính sách khi được phổ biến cần đảm bảo tính trung thực Từ đó, các đối tượng của hoạt động phổ biến, tuyên truyền chính sách thực hiện theo yêu cầu quản lý nhà nước một cách tự giác Hơn nữa, việc làm này còn giúp các cán bộ công chức có trách nhiệm tổ chức thực thi chính sách công nhận thức được đầy đủ tính chất, trình độ, quy mô

19

của chính sách với đời sống xã hội, từ đó, các cán bộ này sẽ tích cực, chủ động tìm kiếm các giải pháp thích hợp cho việc thực hiện mục tiêu chính sách và việc triển khai chính sách có hiệu quả

Chủ thể tham gia phổ biến, tuyên truyền gồm các cán bộ trong bộ máy cơ quan nhà nước được giao nhiệm vụ Chủ thể cần được đào tạo, có đủ trình độ, kinh nghiệm, kỹ năng trong việc tuyên truyền, phổ biến chính sách công Chủ thể này cần có thái độ công tâm, khách quan khi thực hiện nhiệm vụ của mình

Đối tượng của hoạt động phổ biến tuyên truyền chính sách công gồm có: (1) những công dân được chính sách công tác động trực tiếp (đối tượng thụ hưởng chính sách); (2) những công dân, tổ chức bị tác động gián tiếp bởi chính sách công (nhân tố góp phần thực hiện chính sách có hiệu quả); (3) Những đối tượng tham gia thực thi, triển khai chính sách công

Phương tiện và cách thức tuyên truyền cần được đa dạng hóa, phong phú hóa nhằm gia tăng tính hiệu quả của hoạt động này Hiện nay, có rất nhiều hình thức phố biến tuyên truyền thực hiện chính sách pháp luật như: các phương tiện thông tin đại chúng (báo, đài, tivi, internet ), các buổi tuyên truyền trực tiếp; hỏi đáp về pháp luật

Trong hoạt động này, các văn bản hướng dẫn cụ thể thực hiện chính sách cũng như các văn bản phổ biến, hướng dẫn phải bảo đảm chính xác, cụ thể, dễ hiểu, dễ thực hiện; không được rườm rà, khó thực hiện và làm sai lệch chính sách

- Phân công, phối hợp thực hiện chính sách

Phân công, phối hợp thực hiện chính sách là việc tổ chức, điều hành thực hiện chính sách một cách chặt chẽ, khoa học và hợp lý Bước thực hiện này là việc phân công trách nhiệm cụ thể cho các tổ chức, cá nhân có liên quan trong thực hiện chính sách; xác định tổ chức, cá nhân chủ trì, chịu trách nhiệm chính, các cá nhân, tổ chức tham gia phối hợp trong quá trình thực hiện chính sách Khi

20

phân công cần chú ý đặc biệt đến khả năng, trình độ, năng lực chuyên môn và thế mạnh của từng tổ chức, cá nhân, giảm thiểu tình trạng chồng chéo, không rõ nhiệm vụ

- Duy trì và điều chỉnh tổ chức thực hiện chính sách phù hợp với điều

kiện địa phương

Duy trì và điều chỉnh chính sách là toàn bộ hoạt động đảm bảo cho chính sách phát huy tác dụng trong đời sống chính trị, xã hội, bao gồm: cụ thể hóa nội dung triển khai bằng các văn bản mang tính pháp lý; quy định rõ ràng, hợp lý trách nhiệm, quyền hạn của chủ thể thực hiện; tổ chức phối hợp thống nhất, hiệu quả, đồng bộ; đảm bảo các điều kiện nguồn lực; đảm bảo kế hoạch về thời gian

và quy trình thủ tục thực hiện; đảm bảo thông suốt về thông tin; thống nhất giữa mục tiêu và các biện pháp, hình thức thực hiện; đấu tranh chống quan liêu

- Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách

Theo dõi, kiểm tra, đông đốc việc thực hiện chính sách là một bước quan trọng trong quá trình thực hiện chính sách công Bước này gồm: phân tích, xử lý thông tin, đối chiếu so sánh với quy định trong chính sách, quy định trong kế hoạch, quy chế, nội quy thực hiện chính sách để có cơ sở phát hiện, phòng ngừa

và xử lý vi phạm nếu xảy ra; phát hiện sơ hở trong quản lý cũng như tổ chức thực hiện; đưa ra các giải pháp nhằm chấn chỉnh, điều chỉnh các biện pháp cơ chế đẩy mạnh quá trình hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách Yêu cầu ở bước này gồm: khả năng, kiến thức, kỹ năng ở trình độ

am hiểu sâu sắc mục tiêu của chính sách, đối tương chính sách và các quy định, các công cụ; các giải pháp thực hiện; nắm chắc và chính xác các quy định trong

kế hoạch, các quy chế, nội quy thực hiện chính sách

- Đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm thực hiện chính sách

Đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm thực hiện chính sách là quá trình xem xét, kết luận về sự chỉ đạo, điều hành tổ chức thực hiện chính sách của chủ thể cũng như việc chấp hành, thực hiện của các đối tương thụ hưởng chính sách Ở

21

bước này, cần xây dựng các tiêu chuẩn, tiêu chí và các nguyên tắc nhất định nhằm xác định được các ưu điểm, nhược điểm, kinh nghiệm thực hiện chính sách của các tổ chức và cá nhân

Đây là bước cuối trong quá trình thực hiện chính sách công nhưng cũng

là bước khó và phức tạp Việc đánh giá, tổng kết rút kinh nghiệm thực hiện chính sách công cần phải dựa trên và đòi hỏi các tổ chức, cá nhân tham gia có trình độ, năng lực, kiến thức và kỹ năng nhất định; cũng như thái độ, đạo đức nghề nghiệp, công tâm, minh bạch trong việc xác định chính xác và rút ra kinh nghiệm trong thực hiện chính sách

Nhìn chung, quá trình thực hiện chính sách công là một quá trình phức tạp, kéo dài Quá trình này đòi hỏi sự kết hợp giữa các cơ quan, ban ngành, các

tổ chức cá nhân tích cực xây dựng và thực hiện Quá trình này bị tác động bởi nhiều vấn đề từ nội tại và cả ngoại cảnh của vấn đề mà chính sách công hướng tới

1.1.3 Các chủ thể tham gia thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế

Chủ thể tham gia thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế gồm

có chủ thể trực tiếp và chủ thể gián tiếp

Đối với chủ thể trực tiếp: là các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm thực hiện chính sách và các đối tượng thụ hưởng chính sách Đối tượng thực hiện chính sách trong nghiên cứu của luận văn là: Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng, Sở

Y tế thành phố Đà Nẵng, Giám đốc các đơn vị sự nghiệp công lập Đối tượng thụ hưởng chính sách là nhân lực ngành y tế hay nói cách khác là toàn bộ viên chức, lao động ngành y tế thành phố Đà Nẵng

Các chủ thể gián tiếp là các cơ quan, đơn vị có chức năng phối hợp liên quan trong việc tổ chức thực hiện chính sách, như quỹ lương (Sở Tài chính, Kho

1.1.4 Các phương pháp thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành

y tế

Phương pháp thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực y tế ở nước ta là cách thực tổ chức thực hiện của chủ thể để đối tượng thụ hưởng được hưởng thụ chính sách Có nhiều phương pháp được áp dụng, trong đó có thể kể đến là:

1.1.4.1 Phương pháp hành chính

Là phương pháp có tính chất quy định bắt buộc bằng những khuôn khổ pháp luật Tuy nhiên ở nước ta phương pháp này ít được sử dụng do ý nghĩa của việc thực thi chính sách là mang đến cho người thụ hưởng sự đãi ngộ tốt nhất, xứng đáng nhất với năng lực và công sức đã bỏ ra của họ Chỉ khi nào, ở địa phương đơn vị nào việc thực thi chính sách còn mang tính chủ quan, duy ý chí hoặc gây xung đột, mất đoàn kết, mất dân chủ nội bộ thì mới áp dụng phương pháp này

1.1.4.2 Phương pháp kinh tế

Là phương pháp dựa trên tính kinh tế và lợi ích kinh tế để hướng dẫn nhân lực y tế thực hiện chính sách Ngày này, xu hướng sử dụng phương pháp kinh tế ngày càng được áp dụng nhiều vì trên thực tế, quyền lợi về kinh tế là mong muốn cơ bản và tối thiểu nhất của con người Khi lợi ích kinh tế được thõa mãn thì năng suất lao động, năng suất làm việc sẽ tăng cao và yếu tố gắn bó với cơ quan, đơn vị cũng chặt chẽ hơn Trong khu vực công, phương pháp kinh

tế được sử dụng bằng hình thức thưởng, thu nhập tăng thêm, đãi ngộ thanh toán

sih hoạt chi bộ, đảng bộ…

Trên thực tế tại các cơ quan, đơn vị y tế khu vực công lập sẽ không sử dụng riêng lẻ một phương pháp nào mà luôn đều kết hợp cả ba phương pháp trên, tức là vừa tác động về mặt tinh thần, ý chí vừa tác động mặt vật chất, kinh tế; như vậy sẽ đảm bảo sự hài hòa trong thực hiện chính sách cũng như hiệu quả

áp dụng chính sách sẽ triệt để, lâu dài và bền vững hơn

1.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế

1.1.5.1 Tính chất của vấn đề chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế

Là yếu tố khách quan đầu tiên ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực y tế; cũng là yếu tố lớn nhất có tác đông trực tiếp đến đội tượng thụ hưởng là nhân lực y tế và tác động gián tiếp đầu tiên đến hiệu quả việc thực hiện chính sách Sẽ không thể có chế độ đãi ngộ tốt cho đối tượng thụ hưởng nếu bản thân chính sách đó chưa hoàn thiện hoặc còn nhiều bất cập Trên thực tế, có rất nhiều chính sách mà Nhà nước đã ban hành về đãi ngộ nhân lực ngành y tế, tuy nhiên hiệu quả áp dụng không cao, đời sống của nhân lực y tế không được cải thiện Vấn đề đàu tiên nằm ở tính chất của vấn đề chính sách đã ngộ nhân lực ngành y tế

1.1.5.2 Môi trường thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế

Môi trường thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực y tế Khu vực công ở nước ta có rất nhiều thuận lợi: hệ thống chính trị ổn định; sự nhất quán trong chỉ đạo đường lối và chính sách của Đảng và Nhà nước Tuy nhiên, hiện nay trước

24

sự phát triển của kinh tế thị trường, sự cạnh tranh của Khối y tế tư nhân đặt ra vấn đề thách thức không nhỏ trong môi trường thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực y tế, để làm sao phải đảm bảo tính kịp thời, hiệu quả mà vẫn đúng quy định pháp luật

1.1.5.3 Năng lực chủ thể thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y

tế

Là yếu tố ảnh hưởng chủ quan đến việc thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực y tế khu vực công Chất lượng, hiệu quả của việc thực hiện chính sách phụ thuộc rất nhiều vào năng lực chủ thể thực hiện chính sách; nếu chủ thể thực hiện chín sách tốt thì quá trình thực hiện chính sách sẽ hiệu quả và ngược lại

1.1.5.4 Mức độ tuân thủ các bước trong quy trình tổ chức thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế

Là yếu tố chủ quan quan trọng nhất trong việc tổ chức thực hiện chính sách Một chu trình chính sách phải được thực hiện đầy đủ các bước thì mới phát huy tối đa hiệu quả của chính sách cũng như đề xuất được các giải pháp để duy trì chính sách hoặc bổ sung chính sách

1.1.5.5 Các điều kiện cơ sở vật chất và sự đồng tình ủng hộ của đội ngũ nhân lực y tế và người dân để thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế

Là những yếu tố chủ quan ảnh hưởng rất nhiều đến việc thực thi hiệu quả chính sách nói chung và chính sách đãi ngộ nhân lực y tế nói riêng Tuy nhiên, trong bối cảnh nước ta hiện nay dù nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của nhân lực ngành y tế trong việc thực hiên chế độ đãi ngộ, do đã có những cải thiện đáng kể trong chất lượng cuộc sống của nhân lực ngành y tế do chế độ đãi ngộ mang lại, tuy nhiên các điều kiện cơ sở vật chất còn chưa đáp ứng đủ và tốt nhất cho việc thực thi chính sách đãi ngộ nhân lực ngành y tế

Thứ hai, bằng các chính sách đã ban hành, nêu áp dụng tốt, thực hiện hiệu quả sẽ tạo động lực làm việc và sự gắn bó với cơ quan, đơn vị của đội ngũ nhân lực y tế Hiện nay, bên cạnh sự tác động của cơ chế thị trường, sự cạnh tranh khốc liệt và mức đãi ngộ rất có sức hút từ khối y tế tư nhân Khách quan mà nói, nếu đãi ngộ của Khu vực công không thực sự phát huy hiệu quả thì sẽ rất khó giữ chân nhân lực y tế, đặc biệt hơn nữa là nhân lực y tế chất lượng cao Do đó khẳng định rằng việc thực hiện hiệu quả chính sách đãi ngộ nhân lực y tế có ý nghĩa và vai trò quan trọng trong việc xây dựng và phát triển số lượng, chất lượng đội ngũ nhân lực y tế; từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến việc phát hiển hệ thống y tế của một địa phương, khu vực hay nói rộng ra là y tế khu vực công

Thứ ba, sự cọ xát giữa thực tiễn áp dụng chính sách đãi ngộ nhân lực y tế

và thực tế đời sống sẽ giúp cho việc phát hiện những vấn đề mâu thuẫn, tồn tại, vướng mắc trong quá trình thực hiện chính sách Từ đó sẽ có những thay đổi, điều chỉnh để chính sách ngày càng hoàn thiện hơn và việc thực hiện chính sách cũng tốt hơn trong thực tế

1.2 Quan điểm, chính sách của quốc gia về đãi ngộ nhân lực ngành y

Trong thời kỳ đổi mới, Đảng ta khẳng định: “Sức khỏe của nhân dân, tương lai

của giống nòi là mối quan tâm thường xuyên của Đảng và Nhà nước ta, là trách nhiệm của tất cả các ngành, các đoàn thể, là trách nhiệm và lợi ích thiết thân của mỗi công dân” (Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, Nhà xuất

chăm sóc sức khỏe nhân dân là: “Giảm tỷ lệ mắc bệnh, tật và tử vong, nâng cao

sức khỏe, tăng tuổi thọ, cải thiện chất lượng giống nòi, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, chất lượng nguồn nhân lực, hình thành hệ thống chăm sóc sức

27

khỏe đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở và thói quen giữ gìn sức khỏe của nhân dân, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” (Nguồn: https:// tulieuvankien.dangcongsan.vn/he-thong-van-ban/van- ban-cua-dang)

Về nhân lực để đảm bảo cho việc cụ thể hóa quan điểm trên của Đảng, tại

Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 “Về tăng cường công tác bảo vệ,

chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới” có đưa ra nhiệm

vụ, giải pháp cụ thể về đãi ngộ nhân lực y tế như sau “Thực hiện đãi ngộ xứng

đáng đối với cán bộ y tế có các chính sách đủ mạnh để khuyến khích người có trình độ chuyên môn làm việc tại y tế cơ sở, các vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, biên giới, hải đảo và trong các lĩnh vực y tế dự phòng, pháp y, tâm thần, lao, phong ” và đặc biệt mới đây tại Nghị quyết số 43-NQ/TW ngày

24/01/2019 “Về xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng đến năm 2030, tầm

nhìn đến năm 2045” Theo đó, Nghị quyết đã nêu mục tiêu đến năm 2030 là xây

dựng thành phố Đà Nẵng trở thành một trong những trung tâm kinh tế - xã hội lớn của cả nước và Đông Nam Á, phát triển thành phố Đà Nẵng là một trong những trung tâm văn hóa - thể thao, giáo dục - đào tạo, y tế chất lượng cao, khoa học - công nghệ phát triển của đất nước Trong đó lĩnh vực y tế được chú trọng

phát triển cả về chuyên môn y tế và chất lượng nguồn nhân lực y tế (Nguồn:

28

sức khỏe đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Mục tiêu cụ thể

Tại Nghị quyết số 46-NQ/TW ngày 23-2-2005 của Bộ Chính trị khóa IX

về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình

mới; Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 “Về tăng cường công tác bảo

vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới”; Nghị quyết

số 43-NQ/TW ngày 24/01/2019 “Về xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng

đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” đều đề cập đến vấn đề phát triển về

nhân lực y tế và có cơ chế đãi ngộ đối với nhân lực y tế Do vậy, có thể tóm lược mục tiêu cụ thể đối với nhân lực y tế để đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành y tế trong tình hình mới từ các văn kiện trên như sau:

(1) Phát triển nguồn nhân lực y tế cả về số lượng và chất lượng; tăng cường nhân lực y tế cho khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và một số chuyên khoa; chú trọng phát triển nhân lực y tế có trình

độ cao; mở rộng đào tạo điều dưỡng trình độ đại học, cao đẳng, tiến tới đạt cơ cấu hợp lý giữa bác sỹ và điều dưỡng, kỹ thuật viên…, bảo đảm cân đối giữa đào tạo và sử dụng nhân lực y tế (Quyết định số 122/QĐ-TTg ngày 10/01/2013)

(2) Thực hiện đãi ngộ xứng đáng đối với cán bộ y tế Xác định bậc lương khởi điểm phù hợp với thời gian đào tạo Có các chính sách đủ mạnh để khuyến khích người có trình độ chuyên môn làm việc tại y tế cơ sở, các vùng sâu, vùng

xa, vùng khó khăn, biên giới, hải đảo và trong các lĩnh vực y tế dự phòng, pháp

y, tâm thần, lao, phong, (Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017, tr4)

(3) Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển thành phố Đà Nẵng nhanh và bền vững (Nghị quyết số 43-NQ/TW ngày 24/01/2019)

29

Có thể nói, quan điểm và mục tiêu được đưa ra đối với chính sách đãi ngộ nhân lực y tế được đặt trong trọng tâm phát triển ngành y tế của Việt Nam nói chung và ngành y tế thành phố Đà Nẵng nói riêng Định hướng tăng trưởng kinh

tế đi đôi với thực hiện chất lượng cuộc sống và đảm bảo y tế cho xã hội; mà trong đó chính sách bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe cộng đồng được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng, là ưu tiên hàng đầu

Tại thành phố Đà Nẵng, đối với nhân lực khu vực công để thực hiện mục tiêu trên thì việc thực thi tốt các chính sách của nhà nước đối với nhân lực y tế là một trong những giải pháp tiên quyết hàng đầu để đảm bảo hiện thực hóa quan điểm của Đảng và Nhà nước đối với ngành y tế nói chung và đối với nhân lực y

Bộ Nội vụ Hướng dẫn thực hiện chế độ nâng bậc lương thường xuyên và nâng bậc lương trước thời hạn đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động; Thông tư số 04/2005/TT-BNV ngày 05 tháng 01 năm 2005 của Bộ Nội vụ

Hướng dẫn thực hiện chế độ phụ cấp thâm niên vượt khung đối với cán bộ, công

chức, viên chức;

Riêng đối với ngành y tế, Nhà nước còn cụ thể hóa việc thực hiện chính sách đãi ngộ bằng các văn bản như: Nghị định 56/2011/NĐ-CP ngày 04 tháng 7

30

năm 2011 của Chính phủ quy định chế độ phụ cấp ưu đãi theo nghề đối với công chức, viên chức công tác tại các cơ sở y tế công lập; Thông tư liên tịch số 02/2012/TTLT-BYT-BNV-BTC ngày 19 tháng 01 năm 2012 của liên Bộ Y tế -

Bộ Nội vụ - Bộ Tài chính về việc hướng dẫn thực hiện Nghị định

56/2011/NĐ-CP ngày 04 tháng 7 năm 2011 quy định chế độ phụ cấp ưu đãi theo nghề đối với công chức, viên chức công tác tại các cơ sở y tế công lập; Quyết định số 73/2011/QĐ-TTg ngày 28/12/2011 của Thủ tướng Chính phủ quy định một số chế độ phụ cấp đặc thù đối với công chức, viên chức người lao động tại các cơ

1.3.1 Đề án thu hút nhân lực chất lượng cao và đào tạo phát triển chuyên môn, kỹ thuật

Sở Y tế thành phố Đà Nẵng là một trong các đơn vị được thụ hưởng từ

Đề án thu hút, phát triển nhân lực chất lượng cao thành phố Đà Nẵng do Sở Nội

vụ thành phố Đà Nẵng triển khai thực hiện từ 2007 Tính đến cuối năm 2020, đã

có 138 học viên (trong đó, có 119 bác sĩ) tham gia Đề án đào tạo đại học và sau đại học được tiếp nhận về công tác tại các cơ quan, đơn vị trực thuộc Sở Y tế và các học viên đều được các đơn vị sử dụng đánh giá kết quả công tác đạt từ loại tốt trở lên Tuy nhiên, trong giai đoạn vừa qua, chủ yếu các học viên đề án được

bố trí công tác tại các bệnh viện hạng 1, một số Trung tâm y tế quận, huyện - những đơn vị hiện nay về cơ bản đã đảm bảo số lượng bác sĩ theo quy định

31

1.3.2 Phát triển y tế chuyên sâu, ngành y tế đã xây dựng các kế hoạch

và được UBND thành phố Đà Nẵng phê duyệt gồm

- Kế hoạch đào tạo chuyên khoa sâu, ê-kip chuyên môn cho Bệnh viện Phụ sản Nhi Đà Nẵng giai đoạn 2014-2020 theo Quyết định số 7155/QĐ-UBND ngày 9/10/2014 của UBND thành phố Đà Nẵng

Kết quả thực hiện trong giai đoạn 2014-2020, đã có 153/ 205 lượt cán bộ

y tế cử đi đào tạo 103 nội dung, đạt 74,1% kế hoạch cả giai đoạn đến năm 2020 Tất cả các kỹ thuật được đào tạo về lâm sàng và cận lâm sang đều đã được triển khai thực hiện và mang lại hiệu quả tại Bệnh viện Phụ sản-Nhi

- Kế hoạch số 3699/KH-UBND ngày 18/5/2017 của UBND thành phố Đà Nẵng về việc triển khai Bệnh viện vệ tinh tại Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng giai đoạn 2017-2020

Đã triển khai 21 kỹ thuật mới, bao gồm chuyển giao kỹ thuật “Xạ trị ngoài các bệnh lý ung thư”; hoàn thiện khả năng ghi nhận ung thư tại Đà Nẵng;

mở các lớp đào tạo, giáo dục sức khỏe về ung thư cho 700 y bác sĩ và nhân dân;

cử 12 bác sĩ đi đào tạo tại Bệnh viện Ung bướu thành phố Hồ Chí Minh; qua đó, từng bước nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp nguồn nhân lực Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng trong lĩnh vực khám, điều trị ung thư; tạo nguồn giảng viên đào tạo, chỉ đạo tuyến cho các bệnh viện tuyến quận, huyện, từng bước góp phần giảm tình trạng chuyển tuyến cho bệnh nhân, giảm chi phí điều trị và tạo sự thuận tiện cho nhà bệnh và gia đình

1.3.3 Các khoản phụ cấp đặc thù cho một số đơn vị và chế độ cho bác

sĩ làm việc ở tuyến xã phường

- Hỗ trợ đặc thù cho một số bệnh viện chuyên khoa, trung tâm chuyên ngành, gồm: Bệnh viện Phổi Đà Nẵng, Bệnh viện Tâm thần Đà Nẵng, Bệnh viện

Da liễu (theo Quyết định số 1218/QĐ-UBND ngày 07/02/2007 của UBND thành phố Đà Nẵng), Trung tâm Pháp Y (theo Quyết định số 5430/QĐ-UBND ngày 20/7/2010 của UBND thành phố Đà Nẵng); theo đó:

+ Thời gian thực hiện: từ ngày 01/02/2017 đối với BV Tâm Thần, Phổi,

Da liễu và từ ngày 01/01/2010 đối với TT Pháp Y

- Hỗ trợ đặc thù cho Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng theo Quyết định số 6691/QĐ-UBND ngày 03/10/2016 của UBND thành phố Đà Nẵng; theo đó:

+ Đối tượng được hưởng: 473 công chức, viên chức và người lao động (số lao động còn lại được hưởng bằng kinh phí của đơn vị)

+ Mức hưởng: Bộ phận trực tiếp làm công tác khám chữa bệnh: 0,8 lần lương cơ sở; Bộ phận gián tiếp làm công tác hành chính: 0,3 lần lương cơ sở

+ Thời gian thực hiện: từ ngày 01/01/2016

- Tại các Trạm y tế xã, phường: Lương và phụ cấp khác đối với bác sĩ công tác tại các trạm y tế xã, phường theo Quyết định số 25/2009/QĐ-UBND ngày 16/10/2009, mức hưởng thêm một lần lương và phụ cấp Hiện có 21 bác sĩ công tác tại các trạm y tế xã phường thành phố Đà Nẵng đang hưởng hỗ trợ theo Quyết định số 25/2009/QĐ-UBND

để phân tích, đánh giá việc triển khai thực hiện chính sách đãi ngộ nhân lực y tế khu vực công tại thành phố Đà Nẵng ở chương 2 và đưa ra những bài học kinh nghiệm, giải pháp để thực hiện hiệu quả hơn chính sách đãi ngộ nhân lực ngành

y tế thành phố Đà Nẵng ở Chương 3