THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN GÒ VẤP, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Luật đất đai số 45/2013/QH13 đã quy định toàn diện, cụ thể về chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án, công trình và trong thời gian qua đã đạt

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN HỮU CẢNH

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN GÒ VẤP, THÀNH PHỐ

HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, 2021

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN HỮU CẢNH

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN GÒ VẤP, THÀNH PHỐ

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả luận văn xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu độc lập của cá nhân tác giả Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào

Tác giả luận văn

Trần Hữu Cảnh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 8

1.1 Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong công tác giải phóng mặt bằng 81.2 Thực hiện chính sách và các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 131.3 Cơ sở thực tiễn của việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 18

Chương 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN GÒ VẤP, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 31

2.1 Tổng quan về điều kiện tự nhiên, KT - XH và văn hóa của Quận Gò Vấp và nhu cầu thu hồi đất phục vụ các dự án tại Quận Gò Vấp 312.2 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại quận Gò Vấp 382.3 Đánh giá chung về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận Gò Vấp 54

Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI QUẬN GÒ VẤP, THÀNH PHỐ

HỒ CHÍ MINH 59

3.1 Bối cảnh và những tác động đến thực hiện chính sách, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại quận Gò Vấp 59

3.2 Định hướng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại quận Gò Vấp 63Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách, công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất tại quận Gò Vấp những năm qua; qua nghiên cứu, tác giả đề xuất định hướng góp phần hoàn thiện, đẩy nhanh công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận Gò Vấp, Tp HCM thời gian tới, như sau: 633.3 Một số giải pháp chủ yếu hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại quận Gò Vấp 64

KẾT LUẬN 74 TÀI LIỆU THAM KHẢO 74

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Bảng tổng hợp số liệu GPMB trên địa bàn quận Gò Vấp do các đơn vị thực hiện trong giai đoạn 2005 - 2020 36 Bảng 2.2 Bảng tổng hợp các dự án thực hiện GPMB trên địa bàn quận

Gò Vấp theo mục đích sử dụng giai đoạn 2005-2020 37 Bảng 2.3 Kết quả điều tra thực trạng xây dựng và ban hành các văn bản liên quan đến chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn quận 39 Bảng 2.4 Kết quả khảo sát hoạt động phân công, tổ chức thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC trên địa bàn quận Gò Vấp 47 Bảng 2.5 Kết quả khảo sát thực hiện công tác duy trì và điều chỉnh 49 chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC trên địa bàn quận Gò Vấp 49 Bảng 2.6 Kết quả điều tra thực trạng công tác kiểm tra, kiểm tra đánh giá thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC trên địa bàn Quận 51 Bảng 2.7 Kết quả khảo sát về hoạt động tổng kết, đánh giá thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ, TĐC trên địa bàn Quận 53

DANH MỤC HÌNH

Trang

Hình 2.1 Bản đồ địa chính Quận Gò Vấp 31 Hình 2.2 Kết quả khảo sát về công tác lập kế hoạch thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC trên địa bàn quận Gò Vấp, Tp HCM 41 Hình 2.3 Kết quả khảo sát về công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC trên địa bàn quận Gò Vấp 43 Hình 2.4 Tổng hợp kết quả thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC, GPMB các dự án trên địa bàn Quận giai đoạn 2005-2020 55

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất nước ta đang trong quá trình đẩy mạnh CNH - HĐH, hội nhập quốc

tế sâu rộng và phát triển mạnh mẽ Để phát triển KT - XH nhanh và bền vững, một trong những vấn đề cần tập trung thực hiện đó là vấn đề đầu tư xây dựng

cơ sở hạ tầng KT - XH, phúc lợi xã hội, phục vụ nhân dân Đây được xem là vấn đề rất quan trọng, là động lực thúc đẩy sự phát triển toàn diện trên các lĩnh vực đời sống, KT - XH của quốc gia, của một địa phương Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, qua quá trình tác động của con người đất đai là yếu tố quan trọng, tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất nông nghiệp, làm mặt bằng xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng, xây dựng các công trình SXKD, xây dựng đô thị và các dự án… Cùng với sự phát triển của xã hội, đất đai được sử dụng vào nhiều mục đích và nhu cầu sử dụng đất ngày càng cao Luật đất đai số 45/2013/QH13 đã quy định toàn diện, cụ thể về chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự

án, công trình và trong thời gian qua đã đạt được những kết quả tích cực góp phần phát triển KT - XH Tuy nhiên, vấn đề bồi thường, hỗ trợ, TĐC, GPMB

để thực hiện dự án là vấn đề phức tạp và nhạy cảm đã trở thành vấn đề bức xúc cả về phương diện lý luận và thực tiễn ở cấp vĩ mô và vi mô, các quy định

về bồi thường, hỗ trợ TĐC thường xuyên thay đổi dẫn đến tình trạng so bì, mặt khác chất lượng các khu TĐC được xây dựng chưa đáp ứng nhu cầu “Có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”, chưa trú trọng vấn đề sinh kế cho người có đất bị thu hồi, việc lập và tổ chức thực hiện các phương án GPMB tại một số dự án còn thiếu kiên quyết, thiếu dân chủ, công khai, minh bạch, chưa phát huy vai trò của tổ chức, quần chúng tham gia thực hiện lập phương án cũng như công tác GPMB, một số địa phương thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành trong công tác tuyên truyền, vận động giải thích để nhân dân được rõ quy định của pháp luật, thậm chí còn né tránh Đây

là nguyên nhân chính của tình trạng khiếu nại, tố cáo, khiếu kiện đông người đối với công tác bồi thường, GPMB hiện nay

Trong quá trình phát triển và hội nhập, Tp HCM luôn là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại dịch vụ của cả nước, là hạt nhân kinh tế trọng điểm phía Nam, một trong ba vùng kinh tế trọng điểm lớn nhất nước với tốc

độ tăng trưởng kinh tế cao của cả nước Và để tiếp tục phát triển và hội nhập, thời gian qua, Thành phố đã và đang tập trung giải quyết nhiều vấn đề, trong đó đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đô thị với những công trình trọng điểm được xác định là ưu tiên hàng đầu, đồng thời tập trung nguồn lực

để xây dựng cơ sở vật chất, triển khai thực hiện nhiều dự án trọng điểm, có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội Vì vậy tốc độ thu hồi đất để xây dựng kết cấu cơ sở hạ tầng KT-XH, công trình công cộng … diễn ra rất nhanh

Những năm qua, Gò Vấp đang là một trong những địa phương có tốc độ

đô thị hóa, tốc độ tăng dân số cao của Tp HCM, do đó, cùng với quá trình phát triển mạnh mẽ về mọi mặt, hàng loạt các công trình, cơ sở hạ tầng, các dự án nhà ở, chung cư … được xây dựng, tăng về quy mô, số lượng và chất lượng

Để các công trình, dự án hoàn thành đúng tiến độ thì phải thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC và GPMB Trong những năm qua, công tác triển khai

dự án bồi thường để GPMB xây dựng cơ sở hạ tầng của Quận có bước phát triển đáng khích lệ cả về số lượng, chất lượng và quy mô, đã có hàng chục dự

án lớn do UBND quận trực tiếp đầu tư và quản lý, trong đó có những dự án quy

mô thu hồi đất lớn, ảnh hưởng nhiều hộ dân, điển hình như các dự án:

Xây dựng tuyến đường nối Tân Sơn Nhất - Bình Lợi - Vành đai ngoài trên địa bàn quận Gò Vấp;

 Nâng cấp và mở rộng đường Phạm Văn Bạch, quận Gò Vấp;

 Cải thiện ô nhiễm kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên trên địa bàn quận Gò Vấp;

 Xây dựng mới Cầu Hang Ngoài;

 Nâng cấp mở rộng đường Dương Quảng Hàm (đoạn từ quận Bình Thạnh đến Công viên Văn hóa) …

Tuy nhiên công tác bồi thường, GPMB, hỗ trợ TĐC cho người dân đang

là những thách thức không chỉ cho cấp chính quyền Quận Gò Vấp Việc thu

hồi đất, bồi thường GPMB thời gian qua đã có những chuyển biến tích cực về mặt chính sách Tuy nhiên vẫn còn rất nhiều hạn chế ví dụ như các văn bản hướng dẫn không rõ ràng, đồng nhất, phù hợp với tình hình thực tế hiện tại

Vì thế cần phải nhanh chống thay đổi, hoàn thiện và nâng cao các chính sách, quyền lợi hợp pháp cho người dân bị thu hồi đất

Với lý do trên, Tôi nhận thức được tầm quan trọng, tính thiết thực, thời

sự của vấn đề thực hiện chính sách bồi thường GPMB

Vì vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: “THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ TĐC KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN GÒ VẤP, TP HCM” nhằm tìm hiểu thực trạng,

tìm ra nguyên nhân vướng mắc và đề xuất một số giải pháp, nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC nhằm đẩy nhanh tiến độ của công tác bồi thường GPMB góp phần hạn chế, giảm tỷ lệ khiếu kiện của người dân bị thu hồi đất, làm cho người dân tin tưởng vào đường lối chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước

2 Tình hình nghiên cứu liên quan tới đề tài luận văn

Thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

là một vấn đề phức tạp, liên quan đến quyền lợi của người dân bị thu hồi đất

Sự thay đổi về địa bàn cư trú sẽ dẫn đến những thay đổi lớn trong cuộc sống của người dân về cả vật chất và đời sống tinh thần Chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC làm thế nào để cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, nhân dân và xã hội luôn là một câu hỏi lớn đòi hỏi Nhà nước cần có những điều chỉnh chính sách GPMB cho phù hợp, sao cho lợi ích người bị thu hồi đất có công việc mới phù hợp với trình độ, nhận thức cũng như khả năng của mọi người là vấn đề lớn của xã hội Điều này cho thấy chúng ta tiếp tục nghiên cứu, tìm cách giải pháp bảo đảm thực hiện chính sách GPMB vào thực tiễn

Bên cạnh đó, theo báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường Tp HCM,

từ năm 2011 đến tháng 6/2018, trên địa bàn thành phố còn lại 133 dự án chưa hoàn thành việc chi trả bồi thường, hỗ trợ, TĐC hoặc chưa hoàn thành việc thu hồi đất với gần 24.500 trường hợp chưa chi trả bồi thường, hỗ trợ, TĐC

và hơn 27,7 triệu m2 chưa thu hồi Điều này càng cho thấy tính chất phức tạp, nhạy cảm và nóng bỏng của công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC

Thời gian qua, tuy công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC là vấn đề phức tạp, nhạy cảm nhưng đã có nhiều công trình nghiên cứu được công bố; trong đó bao gồm: các công trình nghiên cứu đã in thành sách; các báo cáo nghiên cứu,

kỷ yếu hội thảo, bài báo được công bố trên các tạp chí khoa học; các Luận án Tiến sĩ, Luận án Thạc sĩ Điển hình như là:

“Chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC trong thu hồi đất: Vấn đề và giải pháp” của TS Đỗ Phú Hải đăng trên Tạp chí Cộng sản số 89, tr.38-43;

“Chính sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất” của tác giả Trần Quang Huy đăng trên Tạp chí Luật học, số 10/2010

“Về khái niệm bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất trong Luật đất đai

năm 2003” của tác giả Nguyễn Quang Tuyến (2008) đăng trên Tạp chí Luật

học, số 7/2008

“Nguyễn Văn Phấn (2007) Hoàn thiện chính sách bồi thường, GPMB trên

địa bàn thị xã Bảo Lộc”, Luận án thạc sĩ, Trường Đại học Kinh tế Tp HCM

“Hoàng Thị Nga (2010) Pháp luật về thu hồi đất, bồi thường, giải

phóng mặt bằng ở Việt Nam hiện nay: thực trạng và giải pháp”, Luận án tiến

sĩ, Trường Đại học Quốc Gia Hà Nội

“Lê Minh Hiếu (2013) Nghiên cứu tác động của việc thu hồi đất đến đời

sống của người dân tại một số dự án trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương”, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Nông Lâm Tp HCM

“Nguyễn Thành Thơ (2014) Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái

định cư tại một số dự án thu hồi đất trên địa bàn huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng”, Luận văn thạc sĩ, trường Đại học Nông Lâm Tp HCM

“Nguyễn Thị Hạnh (2015) Chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi

Nhà nước thu hồi đất từ thực tiển thành phố Đà Nẵng”, Luận văn thạc sĩ, Học

viện khoa học xã hội thuộc Viện Hàn lâm khoa học Việt Nam

“Đỗ Hồng Phúc (2015) Đánh giá chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn Quận Hoàn Kiếm, Thành phố Hà Nội”, Luận án thạc sĩ, Học viện nông nghiệp Việt Nam

Ngoài ra còn rất nhiều công trình, luận án, bài báo nghiên cứu khoa học khác có liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất Và các công trình, luận án trên đã nghiên cứu trên nhiều các chiều cạnh

và sát thực tế về những tồn tại bất cập trong công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất hiện nay; tuy nhiên, ở góc độ quản lý công, hiện chưa có công trình nào nghiên cứu “Thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận Gò Vấp, Tp HCM”

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất tại Quận Gò Vấp, Tp HCM, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Quận Gò Vấp, Tp HCM

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, đề tài tập trung các nhiệm vụ cơ bản sau đây:

- Thứ nhất, hệ thống hóa, luận giải và làm rõ một số vấn đề lý luận cơ bản

về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất

- Thứ hai, phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách bồi

thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất tại Quận Gò Vấp, Tp HCM

- Thứ ba, đề xuất các giải pháp tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu quả

thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Quận Gò Vấp, Tp HCM

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của Đề tài là nghiên cứu thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất Luận văn tập trung nghiên cứu sâu về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất trên thực tiễn Quận Gò Vấp, Tp HCM

5 Phương pháp nghiên cứu

 Phương pháp điều tra, thu thập tài liệu, số liệu: được sử dụng để điều tra, thu thập thông tin, các số liệu về công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC,

GPMB các công trình, dự án có liên quan đến nội dung nghiên cứu

Nguồn số liệu được thu thập tại Ban Bồi thường, GPMB và Phòng Tài nguyên và Môi trường quận Gò Vấp

 Phương pháp thống kê: sử dụng để thống kê các thông tin, số liệu về

hệ số điều chỉnh giá đất, đơn giá bồi thường đất, nhà và tài sản trên đất; số liệu về đơn giá, chính sách hỗ trợ và đơn giá TĐC của các dự án

 Phương pháp xử lý số liệu: xử lý số liệu bằng Excel

 Phương pháp minh họa sơ đồ, biểu đồ, hình ảnh

 Phương pháp so sánh: so sánh đơn giá đất chuyển nhượng trên thị

trường với đơn giá đất bồi thường của các dự án; đơn giá vật kiến trúc của dự

án với thị trường; so sánh chính sách, phương án bồi thường giữa các dự án đang thực hiện để tìm ra mặt tích cực, hạn chế trong công tác, chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC, GPMB khi Nhà nước thu hồi đất

 Phương pháp chuyên gia: tham khảo ý kiến Lãnh đạo và CBCC Phòng Tài nguyên và môi trường và Ban Bồi thường-GPMB quận Gò Vấp

 Phương pháp điều tra khảo sát: Điều tra xã hội học để trực tiếp thu thập các thông tin, tài liệu, số liệu có liên quan đến thực hiện công tác, chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC, GPMB, làm cơ sở cho việc nghiên cứu

 Phương pháp phân tích và đánh giá tổng hợp: được sử dụng sau khi đã thu thập được toàn bộ tài liệu, số liệu, thông tin cần thiết từ các phương pháp

được tiến hành trước đó nhằm tổng hợp, phân tích các số liệu, tài liệu thu thập được, đánh giá độ tin cậy của tài liệu; xử lý tính toán để đánh giá và rút ra các luận cứ lý luận khoa học và thực tiễn thực trạng công tác, bồi thường, hỗ trợ;

đề xuất các giải pháp có tính khoa học và phù hợp với thực tiễn, góp phần hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ nâng cao đời sống của người dân có đất bị thu hồi đất

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đề tài sau khi nghiên cứu sẽ góp phần bổ sung, hoàn thiện cơ sở lý luận

về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất Thông qua đánh giá thực tiễn, đề xuất phương hướng, các giải pháp nâng cao hiệu quả các chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất tại Việt Nam hiện nay

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Cung cấp những vấn đề có tính thực tiễn trong việc vận dụng lý thuyết

về chính sách công để xem xét, đánh giá giữa lý thuyết và thực tiễn về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn Quận Gò Vấp, Tp HCM

Việc hoàn thành đề tài nghiên cứu sẽ có góp phần thúc đẩy phát triển

KT - XH, thuận lợi trong việc thu hút các nhà đầu tư; đặc biệt là nâng cao hơn nữa niềm tin của người dân đối với Nhà nước

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Đề tài gồm ba chương, cụ thể:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách bồi

thường, hỗ trợ, TĐC khi GPMB

Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi

Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận Gò Vấp, Tp HCM

Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện thực hiện chính sách bồi

thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất tại quận Gò Vấp, Tp HCM

Thực tiễn hiện nay, khái niệm “GPMB” được dùng phổ biến là khi Nhà nước có quyết định thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển KT - XH

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tác giả tập trung vào các trường hợp thu hồi đất trong quy hoạch phát triển KT - XH, mà trực tiếp là để triển khai các dự án đầu tư xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị cũng như các

dự án đầu tư xây dựng khác, tức là việc thu hồi đất không phải do người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai mới bị thu hồi

b) Tầm quan trọng và sự cần thiết GPMB trong phát triển KT - XH

 Tầm quan trọng của GPMB

Đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng: mỗi giai đoạn phát triển KT - XH

có một sự phát triển thích ứng của hạ tầng KT - XH Với tư cách là phương tiện vật chất kỹ thuật, hạ tầng KT - XH là lực lượng sản xuất quyết định sự phát triển của nền KT - XH Trong đó, vấn đề cần lưu ý là, GPMB là điều kiện tiên quyết để dự án có được triển khai hay không Nói cách khác, GPMB là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển của cơ sở hạ tầng

Đối với sự phát triển KT - XH: xảy ra hiện tượng dự án “treo” đã gây ra

hậu quả là chất lượng công trình bị giảm, các mục tiêu ban đầu không thực hiện được khi hoạt động GPMB bị chậm và đây là nguyên nhân của hiện tượng lãng phí NSNN trong đầu tư xây dựng và ngược lại

 Sự cần thiết của GPMB

Đối với tiến độ hoàn thành dự án: tiến độ thực hiện các dự án phụ thuộc

vào nhiều điều kiện như tài chính, lao động, công nghệ, điều kiện tự nhiên, phong tục và tập quán của hộ dân bị ảnh hưởng giải tỏa Nhìn chung, nó phụ thuộc nhiều vào việc tổ chức GPMB Về mặt lý thuyết, GPMB được thực hiện đúng tiến độ sẽ tiết kiệm được thời gian và việc thực hiện dự án sẽ có hiệu quả Ngược lại, tiến độ GPMB chậm có thể ảnh hưởng đến chất lượng cũng như chi phí cho công trình, thậm chí có thể gây thiệt hại không nhỏ đến việc đầu tư xây dựng Ví dụ như một dự án dự kiến hoàn thành vào cuối mùa khô nhưng do GPMB chậm, kéo dài nên việc xây dựng phải tiến hành vào mùa mưa dẫn đến nhiều khó khăn trong thi công cũng như trong việc huy động vốn, lao động, công nghệ cho dự án và hệ quả là có thể tiếp tục có ảnh hưởng

tiêu cực đến việc thực hiện dự án khác

Đối với hiệu quả kinh tế của dự án: thực hiện tốt công tác GPMB sẽ

giảm tối đa chi phí phát sinh do việc giải tỏa bồi thường gây ra, từ đó có điều kiện tập trung vốn đầu tư cho các công trình, dự án Ngược lại, GPMB kéo dài dẫn đến chi phí bồi thường lớn, không hoàn thành dự án theo tiến độ dẫn đến sự quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư; điều này càng

có ý nghĩa đối với trường hợp nhà đầu tư có nguồn vốn hạn hẹp, cần nhanh chóng xoay vòng vốn để tận dụng cơ hội đấu thầu các công trình, dự án khác

1.1.1.2 Tái định cư

Là việc CQNN có thẩm quyền chuẩn bị nơi ở mới đáp ứng đầy đủ các điều kiện do pháp luật quy định cho người bị nhà nước thu hồi đất ở để giúp

họ nhanh chóng ổn định cuộc sống Đối tượng TĐC khi bị thu hồi đất là các

hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở do bị thu hồi đất ở hoặc phần diện tích đất ở còn lại sau thu hồi không đủ điều kiện về diện tích đất ở để cấp

phép xây dựng, trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân không có nhu cầu TĐC

1.1.1.3 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Theo Từ điển tiếng Việt, bồi thường là sự đền đáp lại tất cả những thiệt hại mà chủ thể gây ra một cách tương xứng Thiệt hại có thể bao gồm cả thiệt

hại về vật chất và thiệt hại về tinh thần

Trong lĩnh vực pháp luật, trách nhiệm bồi thường được đặt ra khi một chủ thể có hành vi gây thiệt hại cho chủ thể khác trong xã hội Khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng hay vì mục đích phát triển KT - XH thì việc thu hồi đất này gây thiệt hại cho một số chủ thể nhưng không do lỗi của người sử dụng đất mà vì mục đích chung phát triển KT - XH

Theo Khoản 6 Điều 4 Luật đất đai năm 2003 quy định: “Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị QSDĐ đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất” Đồng thời, tại Khoản 12 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013: “Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị QSDĐ

đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất” [17, tr.13]

Khoản 7 Điều 4 Luật Đất đai năm 2003 quy định: “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới” Tuy nhiên, khái niệm này cũng chưa đầy đủ và hợp lý nên tại Khoản 14 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013 điều chỉnh, bổ sung: “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển” [17, tr.13] Như vậy, Luật Đất đai năm 2013 đã làm rõ mục đích cơ bản trong chính sách hỗ trợ của Nhà nước cho người bị thu hồi đất nông nghiệp

1.1.1.4 Giá đất để tính tiền bồi thường khi đất bị Nhà nước thu hồi:

Một khái niệm rất quan trọng và đóng vai trò quyết định đến việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ, TĐC có hiệu quả không, đó là giá đất để tính tiền bồi thường khi đất bị Nhà nước thu hồi

Theo Khoản 19, 20 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013: Giá đất là giá trị của QSDĐ tính trên một đơn vị diện tích đất; và Giá trị QSDĐ là giá trị

bằng tiền của QSDĐ đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định [17, tr.14]

Theo Điều 74 Luật Đất đai 2013, mức bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được xác định theo nguyên tắc: Giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi Nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất [17, tr.92]

Như vây, giá đất để tính tiền bồi thường khi đất bị Nhà nước thu hồi là giá đất theo mục đích đang sử dụng tại thời điểm có quyết định thu hồi đất do UBND cấp tỉnh công bố theo quy định của Chính phủ Trường hợp không bồi thường theo giá đất sẽ được chuyển mục đích sử dụng (giá thị trường)

Việc xác định giá đất cụ thể phải dựa trên cơ sở điều tra, thu thập thông tin về thửa đất, giá đất thị trường và thông tin về giá đất trong cơ sở dữ liệu đất đai; áp dụng phương pháp định giá đất phù hợp

Căn cứ kết quả tư vấn xác định giá đất, cơ quan quản lý đất đai cấp tỉnh trình Hội đồng thẩm định giá đất xem xét trước khi trình UBND cùng cấp quyết định theo Điều 114 Luật Đất đai 2013

1.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Để thực hiện được dự án theo đúng tiến độ, trước hết các chủ đầu tư cần phải giải phóng được mặt bằng Đó là công việc trọng tâm và hết sức quan trọng; công việc này mang tính phức tạp, tốn nhiều thời gian, công sức và tiền bạc Ngày nay, việc này ngày càng khó khăn hơn do đất đai ngày càng có giá trị và khan hiếm Đồng thời, công tác này có liên quan đến lợi ích của nhiều cá nhân, tập thể và của toàn xã hội Ở địa phương khác nhau thì nhu cầu GPMB, đặc điểm khu vực cần GPMB, đối tượng chịu ảnh hưởng GPMB có đặc điểm khác nhau, từ đó cần có phương pháp phù hợp để thực hiện công tác này Nhìn chung, công tác bồi thường, GPMB có tính đa dạng và phức tạp, cụ thể:

Tính đa dạng: Đối với khu vực đô thị, mật độ dân cư cao, ngành nghề

đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn nên việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC có những đặc trưng nhất định Đối với khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản

xuất đa dạng nên quá trình GPMB và giá đất tính bồi thường cũng có đặc trưng riêng của nó Đối với khu vực nông thôn, đối tượng chịu ảnh hưởng chính là người nông dân, hoạt động kinh tế chủ yếu là sản xuất nông nghiệp

và khu vực đất cần GPMB chủ yếu là đất nông nghiệp nên việc GPMB và giá

đất tính bồi thường cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, đối với mọi người dân

nói chung, đặc biệt là tại khu vực nông thôn nói riêng thì đất đai có vai trò quan trọng trong đời sống KT - XH Với bản chất có xuất phát điểm thấp, trình độ học vấn của người nông dân thấp; trong khi điều kiện kinh tế còn hạn chế nên người dân gặp khó khăn và ít có cơ hội tiếp cận việc chuyển đổi nghề nghiệp Dẫn đến tình trạng người dân có xu hướng muốn có đất để sản xuất, ngay cả khi có thể cho thuê đất để đạt lợi nhuận cao hơn sản xuất nhưng họ vẫn không muốn cho thuê Từ đó dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động người dân di chuyển là rất quan trọng khi GPMB nhưng cũng rất khó khăn và phức tạp, do đó GPMB cần kết hợp thực hiện các biện pháp khác như hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này Bên cạnh đó, sự đa dạng về loại hình cây trồng, vật nuôi tại nơi cần GPMB cũng làm tăng thêm khó khăn cho công tác định giá bồi thường

Việc GPMB đất nông nghiệp đã có những khó khăn như vậy thì GPMB đối với đất ở càng phức tạp hơn, bởi các nguyên nhân sau:

+ Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân, trong khi tâm lý, tập quán ngại di chuyển chỗ ở vẫn còn tồn tại + Yếu tố lịch sử lâu đời, qua nhiều thời kỳ để lại dẫn đến nguồn gốc, quá trình sử dụng đất còn phức tạp; cơ chế chính sách chưa đáp ứng so với nhu cầu thực tế sử dụng đất nên chưa giải quyết được vướng mắc, tồn tại trước đây + Việc quản lý đất đai qua các thời kỳ không chặt chẽ dẫn đến có hiện tượng lấn chiếm, xây dựng nhà trái phép nhưng chính quyền địa phương không xử lý dẫn đến việc phân tích hồ sơ đất đai và áp giá phương án bồi thường, hỗ trợ, TĐC gặp nhiều khó khăn

+ Việc áp dụng đơn giá đất ở để tính bồi thường theo quy định của Nhà nước có chênh lệch lớn so với thực tế chuyển nhượng trên thị trường, từ đó dẫn đến việc thực hiện không nhận được nhiều sự đồng thuận của người dân

Từ những nội dung trên cho thấy mỗi công trình, dự án sẽ có những tính chất, đặc thù riêng, do đó công tác tổ chức thực hiện cũng khác nhau

1.1.3 Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Theo quy định tại Khoản 11, Điều 3 Luật đất đai 2013, Nhà nước thu hồi

đất là việc Nhà nước quyết định thu lại QSDĐ của người được Nhà nước trao QSDĐ hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai

Từ cơ sở đó, nghiên cứu có khái niệm liên quan đến chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất, cụ thể như sau:

Chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC là hệ thống chủ trương, quan điểm, biện pháp của Nhà nước để thực hiện các nhiệm vụ, mục tiêu của công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC một dự án

Chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị QSDĐ đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất Chính sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ, tạo điều kiện cho người có đất bị thu hồi ổn định đời sống sản xuất, vượt qua khó khăn khi Nhà nước thu hồi đất

Chính sách TĐC là việc các cơ quan quản lý, tổ chức, cá nhân bố trí chỗ

ở mới, ổn định cho người bị thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở

Qua đó, thấy được việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất là một khâu hợp thành chu trình chính sách, là toàn

bộ quá trình chuyển hóa ý chí của chủ thể trong chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC thành hiện thực đối với các đối tượng bị Nhà nước thu hồi đất nhằm đạt được mục đích theo định hướng

1.2 Thực hiện chính sách và các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.2.1 Thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.2.1.1 Khái niệm thực hiện chính sách

Sau khi chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC được hoạch định, chính sách

đó cần tổ chức thực hiện trong cuộc sống Đây là giai đoạn quan trọng để chính sách trở thành hoạt động cụ thể và đạt kết quả trên thực tiễn Khi đó, các CQNN vừa là người đề xuất các phương án chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC, đồng thời là người tổ chức thực hiện chính sách đó

Từ đó cho thấy, việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC là quá trình thông qua việc tổ chức và triển khai các hoạt động của bộ máy nhà

nước nhằm hiện thực hoá những mục tiêu mà chính sách đã đề ra

1.2.1.2 Các bước thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

Bước 1: Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện

Đây là cơ sở, là công cụ quan trọng để triển khai thực hiện chính sách một cách có hiệu quả Kế hoạch triển khai thực hiện bao gồm mục tiêu mong đợi được thể hiện thông qua các chỉ báo cụ thể; các hoạt động cần triển khai

để theo đuổi các mục tiêu (hay nội dung thực thi chính sách); các nguồn lực cần huy động; nhiệm vụ và cách thức tổ chức thực hiện của chủ thể thực hiện theo thời gian Như vậy, các nội dung nhiệm vụ trong kế hoạch sẽ cung cấp các cơ sở cho việc thực hiện chính sách, việc kiểm tra, đôn đốc thực thi chính sách Bên cạnh đó, để một kế hoạch thực hiện tốt thì phải có tính hợp lý và khả thi; và hiệu quả thực hiện chính sách phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng

của kế hoạch thực hiện

Kế hoạch thực thi, gồm: kế hoạch thực thi tổng thể chung; kế hoạch thực thi của các cơ quan, tổ chức hoặc các cấp địa phương có liên quan

Kế hoạch triển khai thực hiện gồm: Kế hoạch tổ chức điều hành; kế hoạch cung cấp các yếu tố đầu vào (bao gồm tài chính, nhân lực và vật lực);

kế hoạch thời gian triển khai thực hiện; kế hoạch kiểm tra, đôn đốc, thực thi

Bước 2: Phổ biến, tuyên truyền chính sách

Mục đích phổ biến, tuyên truyền không chỉ giúp người dân, các doanh nghiệp và toàn xã hội hiểu rõ tầm quan trọng của chính sách, mà còn giúp các CQNN, CBCC, các tổ chức chính trị xã hội có trách nhiệm tổ chức thực thi chính sách nhận thức đầy đủ tính chất, tầm quan trọng, vai trò, quy mô của chính sách đối với người dân và đối với toàn xã hội

Để làm được điều đó, cần lựa chọn hình thức, phương pháp phổ biến, tuyên truyền phù hợp, nhằm tạo mối quan tâm và trách nhiệm của cán bộ thực thi chính sách cũng như thay đổi nhận thức của đối tượng bị Nhà nước thu hồi

đất đối với công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC

Bước 3: Phân công, phối hợp thực hiện

Đây là một trong những nội dung quan trọng quyết định đến thành công của việc thực hiện chính sách Bởi vì, khi việc phân công, phối hợp một cách chặt chẽ, hợp lý giữa các cơ quan quản lý ở Trung ương và địa phương thì việc tổ chức thực hiện chính sách sẽ có hiệu quả

Do đó, yêu cầu đề ra cần phải phân công rõ nhiệm vụ, trách nhiệm cụ thể của đơn vị chủ trì và cơ quan phối hợp

Bước 4: Duy trì chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC

Để chính sách được duy trì cần phải có sự phối hợp của cả người tổ chức, người thực hiện và môi trường tồn tại Tuy nhiên, việc thực hiện không đơn giản, bởi vì quá trình thực thi trên thực tế luôn gặp nhiều thách thức, khó khăn do các nhà hoạch định chính sách không lường hết được những vấn đề phát sinh trong thực tiễn cũng như những thay đổi thuộc về môi trường chính sách trước và sau khi ban hành chính sách

Vì vậy, các cơ quan QLNN cần tiếp tục thiết lập và sử dụng hệ thống công cụ quản lý để tạo lập môi trường thuận lợi cho việc thực thi chính sách Đồng thời, người dân, tổ chức và toàn xã hội vừa phải phát huy quyền làm chủ, tăng cường thực hiện dân chủ để cùng tham gia quản lý xã hội, vừa phải

có trách nhiệm tham gia thực hiện yêu cầu của Nhà nước Việc thực hiện đồng bộ những nội dung trên sẽ góp phần tích cực vào việc duy trì chính sách trong quá trình phát triển của xã hội

Bước 5: Điều chỉnh chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC

Thực tiễn những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước đã có những chính sách, giải pháp tương đối đồng bộ, hiệu quả tập trung giải quyết vấn đề của chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC khi Nhà nước thu hồi đất như: công tác chỉ đạo, lãnh đạo; công tác vận động, tuyên truyền; hoạt động đền

đù, bồi thường thiệt hại… nhằm mục đích làm sao giúp cho Nhà nước quản lý

có hiệu quả, góp phần xây dựng Nhà nước của dân, do dân và vì dân Bên cạnh đó, theo quy định hiện hành, trường hợp có thay đổi, cơ quan nào ban hành chính sách thì cơ quan đó điều chỉnh, bổ sung chính sách sau khi tham

khảo ý kiến của các bên có liên quan đến tổ chức thực hiện chính sách

Bước 6: Theo dõi, đôn đốc, kiểm tra thực hiện

Để thực hiện tốt chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC khi Nhà nước thu hồi đất thì một trong những nhiệm vụ quan trọng cần tập trung thực hiện đó là tăng cường công tác kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chủ trương, tiến độ và kết quả thực hiện

Theo dõi, kiểm tra việc thực hiện các chỉ đạo, hướng dẫn của Trung ương trong thực hiện các kết luận, chương trình, kế hoạch về công tác bồi thường, hỗ trợ TĐC; cũng như sự phối hợp của địa phương nhằm kịp thời phát hiện những sai sót, trường hợp cần thì xử lý nghiêm các hành vi vi phạm nhằm đảm bảo các chủ trương, chính sách về bồi thường, hỗ trợ, TĐC của Đảng, Nhà nước được thực hiện đúng tiến độ, đúng mục tiêu và đạt được hiệu quả cao

Bên cạnh đó, do nhận thức, thái độ, động cơ và năng lực thực thi của mỗi cơ quan, cán bộ khác nhau nên việc thực hiện chính sách về bồi thường,

hỗ trợ, TĐC cũng khác nhau Do đó, theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện chính sách là rất cần thiết nhằm nâng cao tinh thần trách nhiệm và nỗ lực của các cơ quan, tổ chức, cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ cũng như phòng, chống các vi phạm quy định pháp luật trong thực hiện chính sách

Bước 7: Đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm việc thực hiện

Đây là bước quan trọng nhằm đánh giá và rút kinh nghiệm cho một chu trình chính sách cũ và là tiền đề cho một chu trình chính sách mới

Nội dung đánh giá, tổng kết là trên cơ sở các văn bản quy định pháp luật, các hướng dẫn cũng như chương trình, kế hoạch thực hiện chính sách để xem xét việc chỉ đạo, điều hành, tổ chức thực hiện và công tác phối hợp trong thực hiện chính sách Ngoài ra, trong quy trình này, còn phải xem xét, đánh giá tinh thần, ý thức chấp hành những quy định, mục tiêu của chính sách; quá trình tham gia thực hiện và đánh giá kết quả phối hợp thực hiện chính sách của các tổ chức, cá nhân liên quan và toàn xã hội

1.2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

1.2.2.1 Nội dung chính sách

Mỗi chính sách của Nhà nước đều hàm chứa những nội dung và mức độ tác động khác nhau tới quá trình thực thi chính sách; các nội dung này tác động trực tiếp đến cách giải quyết vấn đề bằng chính sách như thế nào và quá trình thực thi chính sách phụ thuộc rất nhiều vào nội dung, mục tiêu mà chính sách muốn hướng tới để giải quyết

Và chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC cũng như vậy, nếu nội dung chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC đơn giản, liên quan đến ít đối tượng thì công tác tổ chức thực hiện chính sách sẽ thuận lợi hơn so với các vấn đề phức tạp, có quan hệ lợi ích đến nhiều đối tượng trong xã hội Mặt khác, tính cấp bách của dự án bồi thường, hỗ trợ, TĐC cũng tác động rất lớn đến việc thực thi chính sách, cụ thể nếu nội dung của chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC là những vấn đề bức xúc tại địa phương đó thì sẽ được ưu tiên các nguồn lực để

thực hiện chính sách đó

1.2.2.2 Yếu tố thuộc về môi trường

Khi thị trường BĐS phát triển, sẽ góp phần thúc đẩy tiến độ thực hiện công tác GPMB, bởi vì việc nhanh chóng xác định được hệ số K thông qua giá trị chuyển nhượng QSDĐ thực tế trên thị trường, tính hợp pháp, thời gian mua bán, chuyển nhượng, giá trị nhà và đất chuyển nhượng Bên cạnh đó, trong thị trường BĐS, các quan hệ mua bán nhà đất sẽ được công khai, được

kiểm soát và cập nhật ở cơ quan quản lý thuế

Theo quy định hiện nay, giá đất để tính bồi thường, hỗ trợ được xác định trên cơ sở giá đất do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ban

hành theo quy định của Chính phủ nhân với hệ số điều chỉnh K

Hệ số điều chỉnh K được xác định chủ yếu trên cơ sở quan hệ tỷ lệ giữa giá đất tính theo khả năng sinh lợi so với giá đất do UBND tỉnh, thành phố ban hành hoặc trên cơ sở quan hệ tỷ lệ giữa giá chuyển nhượng QSDĐ thực tế với giá đất do UBND tỉnh, thành phố ban hành Thực tiễn hiện nay cho thấy, việc xác định hệ số K có chính xác hay không phụ thuộc vào sự phát triển của

thị trường chuyển nhượng QSDĐ; trong khi thực tế chưa có thị trường chuyển nhượng QSDĐ, đặc biệt là thị trường đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp còn chưa phát triển, dẫn đến việc xác định khả năng sinh lợi trong sản xuất nông, lâm nghiệp gặp nhiều khó khăn phức tạp Mặt khác, đang diễn ra tình trạng chuyển đổi, chuyển nhượng QSDĐ nông, lâm nghiệp bất hợp pháp sang mục đích sử dụng khác ở khu vực ven đô; các quan hệ mua bán, chuyển quyền sử dụng diễn ra phổ biến nhưng được diễn ra với một quá trình “ngầm” nằm ngoài sự kiểm soát của Nhà nước Từ đó, việc hình thành và phát triển thị trường BĐS, đưa các quan hệ giao dịch về nhà đất (như quan hệ mua bán, cho thuê, thuê, chuyển đổi, chuyển nhượng) được công khai trên thị trường và có

sự kiểm soát, điều tiết của Nhà nước sẽ có ý nghĩa quan trọng trong công tác QLNN về đất đai; trong xác định giá đất để tính bồi thường; qua đó sẽ có lợi ích kinh tế cho Nhà nước và nhân dân

1.3 Cơ sở thực tiễn của việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.3.1 Chính sách của Việt Nam về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.3.1.1 Mục tiêu chính sách

Mục tiêu: bảo vệ lợi ích của các bên liên quan (như nhà nước, người dân

bị thu hồi đất và nhà đầu tư), chủ yếu là lợi ích của người bị thu hồi đất

Căn cứ Hiến pháp năm 2013, hệ thống pháp luật về đất đai được xây dựng thống nhất, hiệu lực, hiệu quả, tinh gọn, dễ hiểu Cụ thể, Luật Đất đai năm 2013

ra đời, cùng với các văn bản pháp luật có liên quan đã góp phần tạo ra môi trường và tháo gỡ những khó khăn trong thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất Đây là cơ sở quan trọng giúp các chủ thể thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC xây dựng mục tiêu của chính sách là:

- Đảm bảo tính minh bạch, công bằng trong công tác bồi thường;

- Bổ sung các nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ khi bị thu hồi đất;

- Quy định chi tiết các hướng dẫn, nguyên tắc về TĐC;

Từ đó, góp phần đưa chính sách đất đai đi vào cuộc sống

1.3.1.2 Vai trò của chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Thứ nhất, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân

Về yếu tố lịch sử, đất đai là thành quả xây dựng và bảo vệ của nhiều thế

hệ liên kết trong một quốc gia, nên đất đai là tài sản chung Điều 5 Luật Đất đai 2003 quy định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ

sở hữu … Nhà nước trao QSDĐ thông qua hình thức giao đất, cho thuê đất, công nhận QSDĐ đối với người đang sử dụng đất ổn định; quy định quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất” Tuy nhiên, người trực tiếp sử dụng quỹ đất

đó không phải các cơ quan QLNN mà là người dân; bên cạnh đó, người dân chỉ khai thác quỹ đất hiệu quả khi quyền lợi của họ được tôn trọng và bảo hộ Quyền sở hữu toàn dân về đất đai là quyền sở hữu về mặt pháp lý; các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân được giao QSDĐ trên thực tế phải thực hiện các nghĩa vụ đối với Nhà nước; do đó, Nhà nước cần phải hài hòa trong mối quan

hệ này

Thứ hai,thực hiện ổn định việc làm và cuộc sống cho người dân sau khi

Nhà nước thu hồi đất

Muốn vậy, Nhà nước cần hình thành các khu TĐC với điều kiện sống tốt hơn cho người dân khi họ di chuyển tới Tuy nhiên, khi xây dựng các khu TĐC, các cơ quan QLNN không tham khảo ý kiến người dân bị thu hồi đất nên nguyện vọng của người dân thường không được thực hiện dẫn đến việc di chuyển, TĐC thường bị chậm trễ

Mặt khác, để ổn định lâu dài cho người dân bị thu hồi đất, Nhà nước cần tạo điều kiện cho người dân được tiếp cận các chương trình đào tạo, hỗ trợ đầu tư, lập nghiệp hoặc xúc tiến giới thiệu việc làm để ổn định cuộc sống

Thứ ba,góp phần hoàn thiện các quy hoạch về đất đai, thúc đẩy KT - XH

phát triển

Khi Nhà nước có định hướng GPMB, xây dựng hạ tầng cơ sở (cụ thể như mở đường, xây trường học, trạm y tế, khu đô thị…) đều phải tuân thủ quy hoạch trong việc lựa chọn sử dụng các khu đất mới hoặc lấy các khu đất đang

sử dụng vào một mục đích cụ thể nào đó để sử dụng cho các mục đích khác,

trên cơ sở đó xây dựng các định mức, phương thức tổ chức thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC cho phù hợp quy hoạch

1.3.1.3 Đối tượng của chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

Công tác thu hồi đất, GPMB sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân, vì thế ngoài các quy định của pháp luật, việc tổ chức thực hiện của CQNN thì sự đồng thuận và hợp tác của người dân có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC Thực tiễn, hiện nay, các dự án phục vụ

an ninh quốc phòng, công cộng sẽ nhận được sự đồng thuận lớn của người dân; trong khi các dự án thu hồi đất để xây dựng khu đô thị mới, xây nhà ở để bán do doanh nghiệp làm chủ đầu tư thì ít nhận được sự đồng thuận và hợp tác của người dân, bởi vì người dân nhận thấy sự không công bằng khi đất bị thu hồi có giá bồi thường thấp, nhưng sau thu hồi cũng chính mảnh đất đó có giá chênh lệch rất cao, dẫn đến lợi ích này là của nhà đầu tư chứ không phải lợi ích của Nhà nước nên họ khiếu nại, khiếu kiện kiện kéo dài; ngoài ra cũng

do sự am hiểu pháp luật của người dân còn hạn chế đã ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường, hỗ trợ TĐC

Mặt khác, còn một số nơi, Tổ chức làm nhiệm vụ chưa giải thích đầy đủ các chính sách, mục tiêu của việc thu hồi đất, công khai chính sách để tạo

được sự đồng thuận cao của người dân, giúp học được biết và cùng tham gia

Bên cạnh đó, thực tiễn cho thấy, nhận thức của nhiều người dân về chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC trong GPMB; lợi ích của việc GPMB đối với đất nước nói chung, đối với địa phương và bản thân đình họ nói riêng vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là đối với người dân khu vực nông thôn Nguyên nhân bởi vì, ngoài việc xuất phát từ yếu tố tâm lý còn do nguyên nhân rất quan trọng là xuất phát từ chính các chính sách đã được ban hành cũng như việc tổ chức tuyên truyền, vận động và thực thi trên thực tế các chính sách đó

1.3.1.4 Nội dung cơ bản của chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

Căn cứ các quy định của pháp luật như Luật đất đai 2013, Nghị định số

số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 và Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày

15/5/2014 của Chính phủ; Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường Nhà nước sẽ tiến hành công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi thực hiện việc thu hồi đất, từ đó ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của người sở hữu tài sản gắn liền với đất và QSDĐ hợp pháp Hiện nay, việc thu hồi đất được chia thành 04 nhóm như sau:

Nhóm 1: Thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh

Nhóm 2: Thu hồi đất để phát triển KT - XH vì lợi ích quốc gia, công

cộng

Nhóm 3: Thu hồi đất do vi phạm pháp luật; đặc biệt là trường hợp không

đưa đất đã được giao, cho thuê vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng

Nhóm 4: Thu hồi đất do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, có

nguy cơ đe dọa tính mạng con người, tự nguyện trả lại đất

a) Các chính sách của Trung ương

Thể hiện tại các: Luật đất đai và các Nghị định của Chính phủ về hướng dẫn thi hành Luật Đất Đai, quy định về bồi thường hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất; các Thông tư quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất của Bộ-ngành liên quan; các Thông tư, hướng dẫn

về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

Theo đó, các nội dung cơ bản, chủ yếu của chính sách về bồi thường, hỗ trợ, TĐC, bao gồm:

Chính sách bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất:

- Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được

bồi thường theo quy định của Luật đất đai thì được bồi thường

- Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích

sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do UBND cấp tỉnh

quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất

- Nhà nước phải bảo đảm dân chủ, công bằng, khách quan, công khai,

kịp thời và đúng quy định của pháp luật khi thực hiện bồi thường

- Các nội dung cụ thể gồm: điều kiện được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất; bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại; bồi thường đất ở,

đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp không phải là đất ở của hộ gia đình, cá nhân, của tổ chức kinh tế, tổ chức sự nghiệp công lập tự chủ tài chính, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng, người Việt nam định cư ở nước ngoài, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao, doanh nghiệp có vốn đầu

tư nước ngoài và trường hợp không được bồi thường về đất

 Chính sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất:

- Nhà nước xem xét hỗ trợ người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất

ngoài việc được bồi thường theo quy định

- Việc hỗ trợ phải bảo đảm kịp thời, công khai, khách quan, công bằng

và đúng quy định của pháp luật

Các nội dung cụ thể về hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất gồm: Hỗ trợ TĐC đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở; hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp; thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở; hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất; hỗ trợ khác

 Chính sách bồi thường về tài sản, ngừng SXKD khi Nhà nước thu hồi đất Chính sách bồi thường về tài sản, gồm: các quy định chung về bồi

thường thiệt hại về nhà, công trình xây dựng, cây trồng, vật nuôi trên đất, chi phí di chuyển; bồi thường thiệt hại đối với đất thuộc hành lang an toàn khi xây dựng công trình có hành lang bảo vệ an toàn khi Nhà nước thu hồi đất và các trường hợp không được bồi thường tài sản gắn liền với đất; quy định về chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, TĐC

Khi thu hồi đất, Nhà nước sẽ có chính sách bồi thường, hỗ trợ cho các trường hợp ngừng SXKD, gồm: chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất

bị thiệt hại về tài sản; tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, doanh nghiệp phải ngừng SXKD mà có thiệt hại

Các văn bản pháp luật, quy định hướng dẫn về chính sách bồi thường,

hỗ trợ, TĐC, gồm:

Trên cơ sở Luật Đất đai năm 2013, Chính phủ, các Bộ ngành Trung ương có liên quan đã ban hành các văn bản dưới Luật cụ thể, chi tiết để hướng

dẫn việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ GPMB, đảm bảo quyền và lợi ích của

người bị thu hồi đất

Việc thu hồi đất, thực hiện bồi thường, hỗ trợ GPMB được thực hiện theo hệ thống văn bản pháp luật cụ thể, cao nhất là Luật Đất đai 2013 đã quy định trình tự thủ tục về thu hồi đất, thẩm quyền thu hồi đất; nguyên tắc, điều kiện và các chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất … Những điều trong Luật quy định chưa cụ thể, chi tiết, giao cho Chính phủ hướng dẫn

cụ thể, chi tiết tại các Nghị định

Chính phủ ban hành Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất; theo đó, đã quy định cụ thể: chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC; đối tượng được hỗ trợ chuyển đổi nghề tạo việc làm, hỗ trợ ổn định đời sống và ổn định sản xuất; đối tượng, chính sách TĐC … trên cơ sở Luật Đất đai 2013

Đồng thời, Chính phủ cũng đã ban hành một số văn bản khác như: Nghị

định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 hướng dẫn thi hành một số điều của Luật đất đai; Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về giá đất; Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về việc thu tiền

sử dụng đất; Nghị định số 46/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về việc thu tiền thuê đất, thuê mặt nước; Nghị định số 06/2020/NĐ-CP sửa đổi Nghị

định 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014…

Trên cơ sở Luật, Nghị định, Bộ Tài nguyên & Môi trường đã ban hành Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất Đồng thời, Bộ Tài nguyên & Môi trường cũng đã ban hành các văn bản hướng dẫn khác, như: Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014; Thông tư số 36/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014…; qua đó đã tạo điều kiện thuận lợi trong việc triển khai thực hiện chính sách của Nhà nước về bồi thường, hỗ trợ, TĐC

Căn cứ trên các quy định của Luật, Nghị định, Thông tư và căn cứ tình hình thực tế tại địa phương, UBND cấp tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ương sẽ vận dụng và ban hành quy định cụ thể cho phù hợp địa phương mình

Các văn bản, quy định trên được Nhà nước ban hành là cơ sở pháp lý cho quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi người dân bị thu hồi đất Đồng thời, với việc mỗi văn bản đều quy định chi tiết về từng lĩnh vực riêng biệt đã cụ thể hóa các quy định của pháp luật giúp cho người dân, các CQNN có thẩm quyền cũng có căn cứ để tiếp cận thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC một cách hợp pháp và hiệu quả

Bên cạnh đó, các dự án còn tồn đọng dần dần được giải quyết, tuy vẫn còn thiếu sót trong quá trình thực hiện nhưng cũng mang lại sự tích cực cho

cả các cơ quan có thẩm quyền và người dân bị thu hồi đất

b) Các chính sách của Tp HCM

Những năm qua, tại Tp HCM, công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC phục

vụ GPMB khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích Quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế luôn được Thành phố quan tâm; mặt khác, căn cứ quy định của Luật đất đai, văn bản hướng dẫn, chỉ đạo của Chính phủ và Bộ ngành Trung ương, Thành phố

đã kịp thời ban hành nhiều văn bản hướng dẫn, quy định cụ thể, chi tiết về chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất tại địa phương; làm cơ sở triển khai tổ chức thực hiện

Tính từ khi Luật đất đai năm 2003 có hiệu lực đến nay, Thành phố đã ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể, quy định về chính sách bồi thường,

hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất tại địa phương, gồm:

- Quyết định số 106/2005/QĐ-UBND ngày 16/6/2005 của UBND Tp HCM quy định về bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Tp HCM;

- Quyết định số 17/2008/QĐ-UBND ngày 14/3/2008 của UBND Tp HCM ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Tp HCM;

- Quyết định số 35/2010/QĐ-UBND ngày 28/5/2010 của UBND Tp HCM ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Tp HCM;

- Quyết định số 23/2015/QĐ-UBND ngày 15/5/2015 của UBND Tp HCM ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Tp HCM;

- Quyết định số 28/2018/QĐ-UBND ngày 09/8/2018 của UBND Tp HCM ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Tp HCM;

Hiện nay, quy định cụ thể về chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất tại Tp HCM được áp dụng theo Quyết định số 28/2018/QĐ-UBND ngày 09/8/2018 Ngoài ra, còn các văn bản chỉ đạo khác như:

- Quyết định số 35/2017/QĐ-UBND ngày 04/08/2017 của UBND Thành phố ban hành quy định về điều chỉnh, bổ sung Bảng giá đất ở ban hành kèm theo Quyết định số 51/2014/QĐ-UBND ngày 31/12/2014;

- Quyết định số 36/2017/QĐ-UBND ngày 17/08/2017 của UBND Tp HCM ban hành phối hợp giải quyết thủ tục giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; đăng ký đất đai, tài sản khác gắn liền với đất; cấp, cấp đổi, cấp lại giấy chứng nhận QSDĐ, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất trên địa bàn Tp HCM;

- Quyết định số 4712/QĐ-UBND ngày 20/10/2018 của UBND Thành phố quy định về ủy quyền cho các Sở - ngành, UBND các quận - huyện thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn của UBND Thành phố;

- Quyết định số 07/2020/QĐ-UBND ngày 18/3/2020 về sửa đổi bổ sung

quyết định số 28/2018/QĐ-UBND của UBND Tp HCM ban hành quy định các nội dung thuộc thẩm quyền của UBND Thành phố do Luật Đất đai 2013

và các Nghị định của chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà

nước thu hồi đất trên địa bàn Tp HCM;

- Quyết định số 10/2020/QĐ-UBND ngày 10/04/2020 của UBND Tp HCM ban hành về mức hỗ trợ chi phí thuê nhà ở tạm cư cho hộ gia đình, cá

nhân trong thời gian chờ bố trí nhà ở, đất ở TĐC trên địa bàn Tp HCM…

Từ những nội dung trên cho thấy, những năm qua Thành phố luôn quan tâm nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung, ban hành các văn bản hướng dẫn công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC phục vụ GPMB khi Nhà nước thu hồi đất nhằm góp

phần đẩy nhanh công tác GPMB Tuy nhiên các chính sách UBND Thành phố

đã ban hành khi áp dụng còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc Vì vậy, thời gian tới, UBND Thành phố cần có những giải pháp, chính sách cụ thể để khắc phục và cải tiến những khó khăn trong vấn đề bồi thường, hỗ trợ, TĐC nhằm giúp quyền lợi của người dân được bảo đảm và các cơ quan thực hiện cũng không còn thiếu sót khi tổ chức triển khai

1.3.1.5 Tổ chức thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

a) Bộ máy tổ chức thực hiện

Sở Tài nguyên và Môi trường chủ trì, phối hợp Sở Tài chính, Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các Sở - ngành có liên quan hướng dẫn triển khai thực hiện các quy định về bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất UBND các quận, huyện tổ chức tuyên truyền, phổ biến, kiểm tra, đôn đốc các địa phương, đơn vị thực hiện đúng trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn

Chánh Văn phòng UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Thủ trưởng các Sở, Ban, ngành: Tài nguyên và Môi trường, Tài chính, Kế hoạch

và Đầu tư, Xây dựng, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Lao động - Thương binh và Xã hội, Công thương, Giao thông vận tải, Tư pháp; Trưởng Ban Xúc tiến đầu tư và Hỗ trợ doanh nghiệp, Trưởng Ban Quản lý các Khu

công nghiệp, Cục trưởng Cục Thuế, Giám đốc Kho bạc Nhà nước Tỉnh; Chủ

tịch UBND các quận, huyện, thành phố; các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân và thủ trưởng cơ quan có liên quan

b) Sự cam kết và năng lực của Lãnh đạo và đội ngũ cán bộ thực hiện

Năng lực của CBCC, viên chức làm công tác bồi thường, GPMB; sự chủ động của các nhà đầu tư ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ và hiệu quả của công tác này; cụ thể là một số chủ đầu tư chưa năng động, chủ động phối hợp với chính quyền địa phương, xem công tác GPMB là trách nhiệm của chính quyền địa phương đã làm chậm tiến độ công tác bồi thường, GPMB của dự án Năng lực tổ chức thực hiện của cơ quan thực thi chính sách bồi thường,

hỗ trợ và TĐC có ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ, chất lượng của việc thực hiện công tác bồi thường, GPMB

Vai trò của CBCC và cơ quan thẩm định, phê duyệt đơn giá đất có vị trí đặc biệt quan trọng, tác động trực tiếp đến tiến độ, chất lượng của việc thực hiện công tác bồi thường, GPMB Trong đó, việc xác định giá đền bù phù hợp giá thực tế trên thị trường là rất cần thiết nhằm đảm bảo lợi ích cho người bị thu hồi và cho tiến độ công tác bồi thường, GPMB để thi công của dự án

Ý thức trách nhiệm của người dân tốt thì công tác GPMB sẽ nhanh chóng Còn ý thức kém, không chủ động thực hiện những quy định của Nhà nước, cố ý kéo dài thời gian, cố tình khởi kiện thì công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC sẽ khó có thể thực hiện

c) Nguồn lực

Đất đai phục vụ nhu cầu phát triển KT - XH của địa phương Kinh tế muốn phát triển thì nhu cầu cần quỹ đất để xây dựng cơ sở hạ tầng, xây dựng các nhà máy, xí nghiệp, khu công nghiệp càng lớn Đặc biệt là với tốc độ đô thị hóa, nhu cầu mở rộng đô thị để đáp ứng yêu cầu đất ở cũng như công trình phúc lợi phục vụ đời sống người dân Vì vậy, khi kinh tế phát triển nhanh thì giá đất tăng, nhu cầu thu hồi đất cũng tăng

Bên cạnh đó, muốn thu hồi đất, GPMB thì cần có nguồn vốn để chi trả bồi thường cho người bị thu hồi đất Thực tiễn hiện nay, tỷ lệ vốn bồi thường chiếm tỷ trọng cao trong tổng vốn của dự án nên nhiều dự án phải thay đổi chủ trương không thể thực hiện hoặc buộc phải kéo dài vì vượt quá khả năng,

năng lực tài chính của NSNN và của chủ đầu tư

Qua đó cho thấy nguồn vốn thực hiện công tác bồi thường, GPMB là một trong những nhân tố quyết định đến tiến độ thực hiện của dự án, nó bao gồm NSNN và vốn xã hội hóa Thực tiễn hiện nay, rất nhiều dự án do thiếu vốn hoặc

bố trí vốn không kịp thời nên khi thực hiện, phát sinh nhiều vướng mắc; cụ thể là theo quy định, nguyên tắc là ngay sau khi phương án bồi thường được phê duyệt thì phải chi trả tiền bồi thường cho các hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất nhưng

do không có vốn hoặc thiếu vốn nên không chi trả kịp thời; đến khi có tiền chi trả thì giá đất, giá vật liệu xây dựng lên cao, người dân không nhận tiền và đề

nghị phải tính trượt giá làm phát sinh thêm nhiều khó khăn mới

1.3.2 Kinh nghiệm thực tiễn và một số bài học về thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sau khi giải phóng mặt bằng

1.3.2.1 Kinh nghiệm thực tiễn về bồi thường, hỗ trợ TĐC sau GPMB tại một

số địa phương

a) Thành phố Đà Nẵng

Thành phố Đà Nẵng là đô thị loại I, là một trong những trung tâm KT -

XH của cả nước, có những lợi thế, thế mạnh về vị trí địa lý, giao thông, cơ sở

hạ tầng, nguồn nhân lực Với những thế mạnh của mình cùng với quyết tâm cao của Đảng bộ Thành phố đã đề ra những chính sách đột phá, hiện nay Đà Nẵng đã đạt được những thành tựu vượt bậc và ngày càng khẳng định vị thế của mình, trong đó có công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC đạt kết quả tốt và tạo

sự đồng thuận cao trong nhân dân, được các địa phương khác trên cả nước quan tâm và học tập kinh nghiệm

Muốn vậy, Đảng bộ, chính quyền Thành phố đã có những giải pháp hiệu quả trong công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC, như:

Một là, chú trọng đến công tác dân vận; tăng cường thực hiện tốt công tác

đối thoại, gặp gỡ, vận động và công khai đối với người bị thu hồi đất nên được

nhiều người tự nguyện hiến đất để mở đường, tiết kiệm được chi phí đầu tư

Hai là, chuẩn bị tốt cơ sở hạ tầng tại khu vực TĐC và nhà ở TĐC; cụ

thể là các khu TĐC được chuẩn bị sẵn và đầu tư xây dựng trước với đầy đủ

cơ sở hạ tầng, có nhiều vị trí TĐC khác nhau trên cùng địa bàn để người được TĐC có sự lựa chọn trước khi quyết định

b) Tỉnh Quảng Nam

Trong những năm qua, tỉnh Quảng Nam đã tổ chức thực hiện nhiều dự

án bồi thường, hỗ trợ, TĐC với đặc thù của các dự án là triển khai trên địa bàn nhiều huyện, nhiều xã, trải rộng trên khắp các vùng địa hình, ảnh hưởng đến rất nhiều hộ dân

Chính quyền đã giao Ban quản lý dự án chủ động ký hợp đồng với Trung tâm phát triển quỹ đất các huyện để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC, GPMB; và ký kết với Văn phòng đăng ký QSDĐ các huyện để thực hiện công tác thu hồi đất Các đơn vị sẽ thực hiện phải có sự hỗ trợ của các UBND

xã mà trực tiếp là cán bộ địa chính - xây dựng của UBND xã

1.3.2.2 Một số bài học kinh nghiệm cho quận Gò Vấp, Tp HCM

Thứ nhất, quy định cụ thể về bồi thường phải nhất quán Phải tuân thủ

đúng các nguyên tắc của Nhà nước, từ đó vận dụng một số chính sách phù hợp với tình hình thực tế của địa phương; phải quy định chặt chẽ thẩm quyền thu hồi đất, mục đích thu hồi đất theo hướng tăng cường kiểm soát quyền lực các CQNN có thẩm quyền trong lĩnh vực này Đồng thời, có sự tham vấn ý kiến của các cơ quan chức năng, của các đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp

về mục đích thu hồi đất trước khi quyết định thu hồi đất

Thứ hai, việc xác định giá đất để tính bồi thường cho người bị thu hồi

đất phải dựa trên cơ sở giá thị trường trong điều kiện bình thường, phù hợp với mục đích của từng loại đất Giá đất phải do đơn vị tư vấn độc lập xác định, được cơ quan chức năng thẩm định trước khi phê duyệt để tính bồi thường, hỗ trợ, thu hồi đất

Thứ ba, đảm bảo sự công bằng trong thu hồi đất Việc thu hồi đất đảm

bảo hài hòa lợi ích của Nhà nước, người bị thu hồi đất và nhà đầu tư Không

để xảy ra tình trạng trong một khu vực bị thu hồi đất nhưng có người hưởng lợi, giàu nhanh nhờ Nhà nước thu hồi đất của người khác, trong khi có người

bị thu hồi đất lại nghèo đi

Thứ tư, hoàn thiện mô hình các tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường,

nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác chuyên môn và ứng dụng công nghệ trong công tác lập phương án bồi thường

Thứ năm, công khai, minh bạch chính sách bồi thường, có sự tham gia

của người dân và cán bộ lãnh đạo các cấp trong quá trình tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC, GPMB khi Nhà nước thu hồi đất

Tiểu kết chương 1

Thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

là cơ sở quan trọng để hoạch định các bước tổ chức thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC, GPMB khi Nhà nước thu hồi đất Chương 1 của luận văn đã hệ thống được các cơ sở lý luận về bồi thường, hỗ trợ, TĐC; các bước

tổ chức thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi

đất Đồng thời, các chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC của Trung ương, của

Tp HCM đã được đề tài hệ thống và phân tích, qua đó cái nhìn tổng thể và thống nhất về hệ thống các chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất Ngoài ra, tại Chương 1 cũng tổng hợp kinh nghiệm của một số địa phương trên đất nước về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ TĐC khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất, từ đó rút ra những kinh nghiệm có thể áp dụng khi thực hiện thu hồi đất và thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC

trên địa bàn quận Gò Vấp, Tp HCM

Chính vì vậy, các nội dung nghiên cứu tại Chương 1 là cơ sở lý luận cho tác giả thực hiện việc nghiên cứu, phân tích và đánh giá thực trạng việc thực

hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC trên địa bàn quận Gò Vấp, Tp HCM tại Chương 2

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN GÒ VẤP, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2.1 Tổng quan về điều kiện tự nhiên, KT - XH và văn hóa của Quận Gò Vấp và nhu cầu thu hồi đất phục vụ các dự án tại Quận Gò Vấp

2.1.1 Tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế - văn hóa - xã hội của Quận

Hình 2.1 Bản đồ địa chính Quận Gò Vấp

Nguồn ảnh: danhkhoireal.vn, năm 2020

Tổng diện tích mặt đất tự nhiên là 1.975,85 ha Dân số ước tính là 676.889 người (theo thống kê vào tháng 4/2017 của Cục Thống kê TP.HCM) Quận Gò Vấp có tốc độ phát triển kinh tế cao với cư dân đông đúc đứng thứ 2

trong tổng số 21 quận, huyện, Thành phố trên địa bàn thành phố Diện tích đất đai tương đối lớn, đất đai quân sự-quốc phòng chiếm một tỉ trọng khá lớn (khoảng 329,3 ha) Ngoài ra, vốn là một quận ven nội thành nên diện tích đất nông nghiệp cũng chiếm một tỉ trọng không nhỏ

 Về địa hình

Là cửa ngõ nối liền trung tâm thành phố với các tỉnh Bình Dương, Đồng Nai, Tây Ninh qua trục lộ Nguyễn Kiệm, Nguyễn Oanh, Xa lộ Đại Hàn, tiếp cận phi trường Tân Sơn Nhất và đường xe lửa Bắc - Nam

Địa hình Gò Vấp từ lâu luôn được xem là nơi rất thuận lợi cho công việc xây dựng các công trình lớn nhờ nền đất cứng, cũng như ít chịu nhiều ảnh hưởng do mưa lớn và triều cường so với các quận khác tại TP.HCM

 Về cơ sở hạ tầng

Gò Vấp hiện nay được xem là quận có tốc độ đô thị hóa nhanh chóng;

cụ thể, đi vào hoạt động từ đầu năm 2016, Đại lộ Phạm Văn Đồng đã trở thành một trong những tuyến đường rộng và đẹp nhất thành phố hiện nay kết nối với khu vực Bắc Sài Gòn, các quận nội đô và sân bay Tân Sơn Nhất Bên cạnh đó, tuyến Quốc lộ 1A cũng đang được nâng cấp xây dựng kết nối với 2 tuyến Metro lớn của thành phố; đặc biệt, việc mở rộng tuyến Quốc lộ 13 - Xô Viết Nghệ Tĩnh lên 60m đã được phê duyệt chủ trương sẽ giúp việc di chuyển vào trung tâm thành phố một cách dễ dàng và nhanh chóng Đây chính là động lực quan trọng thúc đẩy thị trường BĐS khu vực Bắc Sài Gòn phát triển Ngoài ra, Quận đã đầu tư nhiều kinh phí cho các công trình phúc lợi công cộng, giải tỏa nhà chật hẹp, sửa chữa nhà làm việc (Câu lạc bộ Hưu trí, Câu lạc bộ Thiếu nhi, Nhà Truyền thống, Đài liệt sĩ, UBND các Phường; 148 căn hộ giải tỏa nhà chật hẹp; sửa chữa 33.700m2 nhà cơ quan, trung tâm thương nghiệp Ngã Năm; xây dựng 42 phòng học Phổ thông và 1.400m2 nhà trẻ, mẫu giáo ) Các cơ sở tập thể đã được quan tâm đầu tư để mở rộng mặt bằng SXKD (như cửa hàng trung tâm chợ Xóm Mới, chợ Gò Vấp, cửa hàng vật liệu xây dựng, cửa hàng ký gởi Liên hiệp xã - tiểu thủ công nghiệp )

2.1.1.2 Điều kiện kinh tế - văn hóa - xã hội

 Phát triển kinh tế: