Lồng ghép tác dụng của một số thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư vào dạy môn Sinh học 6

Lồng ghép tác dụng của một số thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư vào dạy môn Sinh học 6 MỤC LỤC SốTT Trang SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO CẨM THỦY SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI LỒNG GHÉP TÁC DỤNG CỦA MỘT SỐ THỰC VẬT CÓ KHẢ NĂNG PHÒNG CHỐNG BỆNH UNG THƯ VÀO DẠY MÔN SINH HỌC 6 Người thực hiện Nguyễn Đình Thành Chức vụ Tổ trưởng Đơn vị công tác Trường TH & THCS Cẩm Tâm SKKN thuộc lĩnh vực Sinh học THANH HÓA, NĂM 2018 CẨM THỦY NĂM 2015 SangKienKinhNghiem net[.]

MỤC LỤC

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

LỒNG GHÉP TÁC DỤNG CỦA MỘT SỐ THỰC VẬT CÓ KHẢ NĂNG PHÒNG CHỐNG BỆNH UNG THƯ VÀO DẠY

MÔN SINH HỌC 6

Người thực hiện: Nguyễn Đình Thành

Chức vụ: Tổ trưởng

Đơn vị công tác: Trường TH & THCS Cẩm Tâm

SKKN thuộc lĩnh vực: Sinh học

THANH HÓA, NĂM 2018

1 MỞ ĐẦU 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

2.1 Cơ sở lí luận của vấn đề cần nghiên cứu 3

2.1.2 Tác dụng của một số thực vật có khả năng phòng chống

2.2 Thực trạng tác dụng của một số thực vật có khả năng phòng

2.2.1 Ưu điểm 9

2.2.2 Tồn tại 9

2.3 Một số giải pháp thực tế để tiến hành tiết dạy lồng ghép tác

dụng của một số thực vật có khả năng phòng chống bệnh

ung thư thông qua giảng dạy môn sinh học 6

10

2.3.1 Lập kế hoạch chi tiết, khoa học cho một tiết dạy lồng ghép

tác dụng của một số thực vật có khả năng phòng chống

bệnh ung thư

10

2.3.2 Thực hiện tốt nguyên tắc dạy lồng ghép tác dụng của một

số thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư 10

2.3.3 Một số lưu ý cho giáo viên khi dạy lồng ghép tác dụng của

một số thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư… 11

2.3.4 Tiết dạy minh họa giáo dục lồng ghép tác dụng của một số

thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư thông qua

việc giảng dạy môn sinh học 6

13

2.4 Những kết quả đạt được sau khi áp dụng đề tài 16

CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Mỗi năm, trên Thế Giới có 14,1 triệu người được chẩn đoán mắc bệnh ung thư và 8,2 triệu người chết vì căn bệnh này Hiện khoảng 23 triệu người đang sống chung với ung thư Nếu không có các biện pháp can thiệp kịp thời thì con số này sẽ lên tới 30 triệu vào năm 2020 Những việc phòng ngừa đúng cách

và sống lành mạnh có thể giảm một phần ba những trường hợp mắc bệnh, một phần ba nữa có thể giảm qua việc thường xuyên kiểm tra sức khỏe và xét nghiệm sàng lọc sớm

Tại các nước phát triển, ung thư là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ hai sau tim mạch Ở các nước đang phát triển, ung thư đứng hàng thứ ba sau bệnh nhiễm trùng, ký sinh trùng và tim mạch

Theo thống kê của ngành Ung thư và Bộ Y tế Việt Nam, mỗi năm có khoảng 150 ngàn ca mới mắc và trên 75 ngàn trường hợp tử vong do ung thư Trong bản đồ ung thư thế giới, tỷ lệ mắc ung thư ở nam giới Việt Nam được xếp vào nhóm nước cao thứ 3, với gần 200 ca mắc trên 100.000 người Tuy nhiên, tỷ

lệ nam giới tử vong do ung thư ở Việt Nam lại nằm trong nhóm nước dẫn đầu thế giới, với hơn 142 trường hợp tử vong trong số 100.000 người Tại các nước phát triển, trên 80% ca bệnh ung thư có thể chữa khỏi được Tại Việt Nam tỉ lệ này thấp hơn bởi lẽ, có tới 70% bệnh nhân ung thư ở Việt Nam đi khám và phát hiện ở giai đoạn muộn

Ước tính trong năm 2020 sẽ có ít nhất gần 200.000 ca ung thư mới mắc Dẫn đầu ở nam là ung thư phổi, sau đó đến dạ dày, gan, đại trực tràng, thực quản, vòm, hạch, máu, tiền liệt tuyến Tỷ lệ mắc mới ở nữ nhiều nhất lần lượt

là ung thư vú, dạ dày, phổi, đại trực tràng, cổ tử cung, giáp trạng, buồng trứng…

Giáo dục tác dụng của thực vật là một quá trình lâu dài, nên bắt đầu từ thời mẫu giáo rồi tiếp tục lên đến phổ thông cũng như mãi mãi sau này

Lên đến phổ thông ngay từ đầu cấp các em đã tiếp xúc khá nhiều môn học

có liên quan đến tác dụng của thực vật.Chính vì những điều này mà việc tìm ra một phương pháp giáo dục tác dụng của một số thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư cho các em học sinh thông qua chương trình văn hoá, đặc biệt là các môn học liên quan đến tác dụng của thực vật là rất cần thiết và thiết thực

Đối với học sinh khối 6 những hiểu biết, nhận thức và mối quan tâm đối với tác dụng của một số thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư trong đời sống hiện tại và tương lai còn nhiều hạn chế, chưa có đủ kiến thức, thái độ, động cơ và kỹ năng phù hợp

Đối với giáo viên khi giảng dạy tích hợp nội dung tác dụng của một số thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư trong một số bài học ở sinh học

6 còn gặp nhiều lúng túng, khó khăn

Năm học 2017- 2018 là năm học tiếp tục tích cực triển khai Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 Hội nghị lần thứ tám BCHTW khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; tăng cường vận dụng kiến thức, kỹ năng vào giải quyết các vấn đề thực tiễn

Từ những lí do như trên, với mong muốn góp phần nâng cao nhận thức về tác dụng của một số thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư vào đời sống thực tiễn, hạn chế số người mắc bệnh ung thư và tìm ra phương pháp giảng

dạy phù hợp cho mình, tôi chọn và nghiên cứu đề tài: “Lồng ghép tác dụng của

một số thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư vào dạy môn sinh học 6”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Giáo dục tác dụng của một số thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư vào đời sống thực tiễn thông qua việc giảng dạy môn sinh học 6 từ đó đưa ra một số biện pháp để lồng ghép tác dụng của một số thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư vào đời sống thực tiễn Nhằm rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho bản thân

Giúp giáo viên và học sinh, dạy và học sinh học 6 có thêm một số kinh nghiệm và hiểu biết khi giáo dục, học tập tác dụng của một số thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư vào đời sống thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường THCS

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là giáo dục tác dụng của một số thực vật

có khả năng phòng chống bệnh ung thư vào đời sống thực tiễn thông qua việc giảng dạy môn sinh học 6

1.4 Phương pháp nghiên cứu

1.4.1.Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Sưu tầm tài liệu về nội dung thực vật và tác dụng của một số thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư vào đời sống thực tiễn, nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên sinh học 6…

1.4.2 Phương pháp quan sát nghiên cứu: Dự một số giờ giảng của đồng nghiệp

1.4.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thiết kế giáo án và thực nghiệm

1.4.4.Phương pháp nghiên cứu tổng kết: Rút ra bài học kinh nghiệm

1.4.5 Phương pháp thống kê toán học: Tổng hợp kết quả điều tra

2.1 Cơ sở lí luận của vấn đề cần nghiên cứu

2.1.1.Nhận thức chung về bệnh ung thư

2.1.1.1.Bệnh ung thư là gì?

Bệnh ung thư bắt đầu phát tác khi cơ thể các tế bào liên tục được cơ thể sản sinh mà không thể kiểm soát được, dẫn đến việc hình thành các tế bào mới với nhiều biểu hiện bất thường Những tế bào bất thường này tạo thành các mảng, các cục lớn và thường được gọi là khối u

Ảnh chụp X-quang phổi của một người bị ung thư, khối u ung thư có màu vàng

Nếu các tế bào của khối u không lây lan và phát triển thì gọi là u lành tính, chúng không phải ung thư và thường có thể loại bỏ được Ngược lại nếu các tế bào có thể xâm nhập vào các mô hoặc các cơ quan khỏe mạnh, hoặc lây lan khắp cơ thể qua máu hay hệ bạch cầu và liên tục phát triển mạnh thì các khối

u này là u ác tính hay còn gọi là bệnh ung thư Lúc này các tế bào ung thư sẽ lây lan nhanh hơn nếu khối u không được điều trị

2.1.1.2.Nguyên nhân gây ung thư?

Mỗi tế bào trong cơ thể người đều chứa các chuỗi DNA (viết tắt của cụm

từ deoxyribonucleic acid - nguyên liệu di truyền ở người và hầu hết các cơ thể sống) DNA mang mã di truyền của cơ thể sống và thực hiện các hoạt động theo chỉ dẫn của tế bào

Nếu DNA trong các tế bào bị hư hỏng, các chỉ dẫn hoạt động sẽ bị sai lệch Trong thực tế, việc DNA bị hư hại hoặc đột biết là điều liên tục xảy ra trong các tế bào của cơ thể sống khi những tế bào phân chia hoặc tự sinh sản Đa

số các tế bào đều có thể tự nhận biết khi đột biến xảy ra sau đó có thể tự sửa chữa các chuỗi DNA hoặc tự hủy và chết

Ngày nay, khoa học đã biết rằng một trong những nguyên nhân gây bệnh ung thư quan trọng là các gốc ôxy hóa trong cơ thể Các gốc này là sản phẩm của quá trình chuyển hóa của cơ thể do nhiều yếu tố gây ra như: thịt cá nướng

cháy khét, dầu mỡ chiên rán nhiều lần, tia tử ngoại của ánh nắng mặt trời, tia xạ, khói thuốc lá, môi trường ô nhiễm, stress… Nếu quá trình sản sinh các gốc ôxy hóa nhiều hơn bình thường hoặc cơ thể sản sinh các chất trung hòa ít hơn bình thường, khi đó các gốc ôxy hóa sẽ tấn công vào tế bào, làm tổn thương AND, từ

đó hình thành tế bào ung thư

2.1.1.3.Điều trị ung thư

Ung thư có thể được điều trị bằng phẫu thuật, hóa trị liệu, xạ trị liệu, miễn dịch trị liệu hay các phương pháp khác Việc chọn lựa phương pháp điều trị phụ

thuộc vào vị trí và độ (grade) của khối u, giai đoạn của bệnh, cũng như tổng

trạng của bệnh nhân Loại bỏ hoàn toàn khối u mà không làm tổn thương phần còn lại của cơ thể là mục tiêu điều trị

Bởi vì ung thư được xem như là tập hợp các bệnh lý, nên dường như chẳng bao giờ có một phác đồ điều trị ung thư đơn lẻ so với khả năng có một phác đồ điều trị duy nhất cho tất cả các bệnh lý nhiễm trùng

2.1.1.4.Phòng ngừa ung thư

Phòng ngừa ung thư là các biện pháp tích cực nhằm đề phòng, ngăn chặn

và giảm tỷ lệ ung thư

Ăn nhiều chất xơ và đạm thực vật:

Chất xơ không hoà tan chủ yếu có trong rau củ, ngũ cốc, ngô, lúa mỳ… Trong quá trình tiêu hóa, chất xơ giúp kích thích nhu động ruột nên có thể giúp phòng ngừa táo bón và ung thư ruột già Căn bệnh này người phương Tây thường mắc phải do ăn nhiều thực phẩm tinh chế có ít chất xơ TS Nguyễn Thị Lâm, Phó viện trưởng Viện Dinh dưỡng quốc gia cho biết, trong những loại thực phẩm giàu chất xơ thì họ nhà đậu, đặc biệt là đậu nành được xem là giàu chất xơ nhất Hạt đậu nành có chứa 8% nước, 5% chất vô cơ, 15 - 25% chất glucose, 15

- 20% chất béo, 35 - 40% chất protein với đủ các loại axit amin và các loại vitamin, khoáng chất cần thiết cho cơ thể Với tỷ lệ chất xơ và nguồn đạm dồi dào, đậu nành là loại thực phẩm có chứa nhiều chất có khả năng ngăn ngừa một

số bệnh ung thư

Tăng cường ăn rau củ quả: Các chất chống ôxy hoá như beta caroten, lycopen và vitamin C, E tìm thấy trong rau, củ, quả Các chất này có tác dụng chống lại các gốc tự do tấn công và phá huỷ màng tế bào gây bệnh ung thư Cam, chanh, quýt, bưởi, dưa hấu, súp lơ, bông cải xanh, ớt, hồ tiêu… giàu vitamin C Rau lá xanh đậm, ngũ cốc, dầu thực vật, các loại đậu… giàu vitamin

E Rau củ màu cam, vàng, đỏ như cà chua, cà rốt, dâu tây, nho, ổi, gấc… chứa beta caroten và carotenoid giúp cơ thể chuyển hoá thành vitamin A Chất lycopen được đánh giá cao có tác dụng ngăn ngừa ung thư tiền liệt tuyến

Nghiên cứu của Đại học Harvard cho thấy: Chất phytochemical có nhiều trong trái táo, bắp cải, súp lơ, đậu hà lan, đậu nành… bảo vệ cơ thể bằng cách kìm hãm sự phát triển của các tế bào ung thư Hàng ngày bạn nên ăn 4 - 5 loại rau quả và 5 - 7 loại gồm ngũ cốc, thực phẩm có nguồn gốc thực vật giàu đạm như khoai tây, khoai lang, các loại đậu đen, xanh, trứng quốc, đậu nành

Theo SKĐS

2.1.2 Tác dụng của một số thực vật có khả năng phòng chống bệnh ung thư

Khi nhắc đến căn bệnh ung thư, chắc hẳn ai cũng phải e dè bởi nó là căn bệnh nan y nguy hiểm hiện nay và cách tốt nhất để chống lại căn bệnh này là phòng chống bệnh ngay từ đâu

Nhiều nghiên cứu cho thấy, ăn nhiều rau và trái cây giúp phòng ngừa ung thư phổi, miệng, thực quản, dạ dày và ung thư ruột kết do chúng chứa những hợp chất tự nhiên chống oxy hóa và hóa chất thực vật

Chất chống oxy hóa là gì? Theo mô tả của Hiệp hội Ung thư Mỹ (ACS),

cơ thể sử dụng chất dinh dưỡng nhất định trong rau và trái cây để ngăn chặn nguy cơ tổn hại các mô xảy ra thường xuyên thông qua quá trình trao đổi chất (oxy hóa) Do những tổn hại đó có thể tăng nguy cơ mắc ung thư, các chất dinh dưỡng chống oxy hóa được cho là giúp chống ung thư Chất chống oxy hóa bao gồm vitamin C, vitamin E, carotenoids, và nhiều hợp chất thực vật có lợi khác

Dưới đây là những thực vật tự nhiên giúp phòng chống bệnh ung thư hiệu quả để ta đưa vào chế độ ăn uống của mình theo gợi ý trên trang web Sống khỏe mạnh và Tốt đẹp của trường Stanford về Chương trình cải thiện sức khỏe Y học

2.1.2.1 Cà chua

Hợp chất chống ung thư có trong cà chua – lycopene – được chứng minh

là đặc biệt hữu hiệu trong cuộc chiến chống ung thư tuyến tiền liệt Hợp chất này dễ dàng hấp thụ vào cơ thể nếu cà chua được nấu ăn dưới dạng nước sốt cà chua, nướng, hoặc nước trái cây Ngoài việc ngăn ngừa ung thư tuyến tiền liệt, lycopene cũng có thể bảo vệ chống lại ung thư vú, phổi, dạ dày và tuyến tụy

2.1.2.2 Các loại quả mọng

Hai hợp chất chống ung thư được nghiên cứu nhiều nhất trong quả mọng

là acid ellagic (nhiều nhất trong dâu tây và quả mâm xôi) và anthocyanosides (nhiều nhất trong quả việt quất) Axit ellagic được cho là giúp ngăn ngừa ung thư da, bàng quang, phổi và ung thư vú, cả hai hợp chất này hoạt động như một chất chống oxy hóa và làm chậm tốc độ sinh sản của các tế bào ung thư

Anthocyanosides trong quả việt quất hiện nay là chất chống oxy hóa mạnh nhất được biết đến trong giới khoa học và có lợi trong việc phòng chống các loại bệnh ung thư

Hai hợp chất chống ung thư được nghiên cứu nhiều nhất trong các quả mọng là acid ellagic (Tom Enos / Viện Tiếp thị Cherry qua hình ảnh)

2.1.2.3 Các loại rau họ cải (bông cải xanh, súp lơ, cải bắp, cải xoăn)

Các loại rau họ cải như bông cải xanh, súp lơ, cải bắp, cải xoăn đều rất giàu loại hợp chất đã được chứng minh có thể làm chậm sự tăng trưởng và phát triển tế bào ung thư qua một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm Các nghiên cứu quy mô lớn khác trên người đã chỉ ra rằng rau họ cải giúp giảm nguy cơ ung thư phổi, dạ dày, đại trực tràng, tuyến tiền liệt, bàng quang

2.1.2.4 Rau lá có màu xanh sẫm

Các loại rau lá xanh – như rau diếp romaine, rau cải, rau diếp xoăn, và củ cải Thụy Sĩ – chứa carotenoids giàu chất chống oxy hóa Hợp chất này sàng lọc các gốc tự do nguy hiểm từ cơ thể trước khi chúng có thể phát triển thành ung thư Các loại rau này cũng rất giàu folate, một loại vitamin được biết đến có thể giảm nguy cơ ung thư phổi và vú

2.1.2.5 Trà xanh

Nhiều năm qua, các cuộc nghiên cứu, khảo sát đã cho thấy uống trà xanh

sẽ làm giảm nguy cơ mắc các bệnh ung thư, giúp ức chế sự phát triển của các tế bào ung thư Trong trà xanh có hợp chất được cho là có tính ngăn ngừa ung thư

là polyphenols, một hỗn hợp antioxidant tự nhiên thường thấy trong thảo mộc

Rất nhiều nghiên cứu khác nhau về trà xanh và ung thư cũng đã chứng minh rằng chất EGCG trong trà xanh sẽ điều chỉnh và hạn chế sự phát triển của ung thư bằng cách tiêu diệt các tế bào ung thư Nghiên cứu đăng trên tờ Experimental Cell Research chứng minh rằng trà xanh có tác dụng ức chế quá trình chuyển hóa tế bào ung thư ở khối u ngực Đặc biệt, EGCG có thể kìm hãm

sự phát triển của các tế bào ung thư phổi, ngăn ngừa và ức chế sự phát triển của ung thư trực tràng

Trà xanh chứa nhiều catechins Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đã chỉ ra rằng catechins trong trà xanh có thể làm chậm hoặc ngăn ngừa sự phát triển của bệnh ung thư ruột, gan, vú, và tuyến tiền liệt

2.1.2.6 Tỏi (bao gồm cả hành tây, hành lá, tỏi tây, và hẹ)

Tỏi chứa một số hợp chất mà người ta tin rằng có thể làm chậm hoặc ngăn chặn sự phát triển của các khối u Một trong những hợp chất đó là disulfide

diallyl đặc biệt có tiềm năng bảo vệ cơ thể chống ung thư da, ruột kết và phổi, mặc dù hiện vẫn chưa biết chính xác cơ chế hoạt động của nó như thế nào

2.1.2.7 Nho

Nho và rượu vang chứa resveratrol, được chứng minh là một chất chống oxy hóa mạnh và chống viêm Resveratrol được cho là có thể phát huy tác dụng ngăn ngừa tổn thương tế bào trước khi quá trình này bắt đầu xảy ra Nho đỏ và nho tím là nguồn cung cấp dồi dào chất resveratrol

Nho là 1 trong những thực vật tự nhiên giúp phòng chống bệnh ung thư hiệu quả

2.1.2.8 Đậu

Đậu chứa một số hóa chất thực vật được chứng minh là có thể ngăn chặn hoặc làm chậm quá trình tổn thương tế bào mang tính di truyền Loại hạt này đặc biệt hữu hiệu trong việc ngăn ngừa ung thư tiền liệt tuyến Hơn thế, hàm lượng chất xơ cao trong đậu có khả năng giảm nguy cơ mắc ung thư đường tiêu hóa

Đậu chứa một số hóa chất thực vật mà đã được chứng minh là có thể ngăn chặn hoặc làm chậm quá trình tổn thương di truyền cho tế bào ( 95765, CC BY 2.0)