Nghiên cứu thành phần hóa học tinh dầu của ba bộ phận (lá, thân giả, thân rễ) của loài Sa nhân (Amomum villosum) được thu từ Vườn quốc gia Bến En, Thanh Hóa. Hàm lượng tinh dầu từ lá, thân giả và thân rễ của loài Sa nhân (Amomum villosum) đạt tương ứng là 0,19%; 0,15% và 0,22%, (w/w).
Trang 1TAP CHI SINH HOC 2019, 41(2se1&2se2): 241–246
DOI: 10.15625/0866-7160/v41n2se1&2se2.14180
CHEMICAL COMPOSITION OF ESSENTIAL OILS OF Amomum
villosum Lour FROM BEN EN NATIONAL PARK, THANH HOA PROVINCE
Le Thi Huong 1 , Hoang Van Chinh 2 , Vu Thi Ha 3 , Khong Thị Hoa 4 ,
Nguyen Thi Kim Oanh 4 , Nguyen Thị Hong 4
1
School of Natural Science Education, Vinh University, Nghe An, Vietnam
2
Faculty of Natural Science, Hong Duc University, Thanh Hoa, Vietnam
3
Department of Science and Technology Thanh Hoa, Thanh Hoa, Vietnam
4
Thai Binh University of Medicine and Pharmacy, Thai Binh, Vietnam
Received 10 August 2019, accepted 27 September 2019
ABSTRACT
The essential oils extracted from three parts of the medicinal plant Amomum villosum collected
from Ben En National Park, Thanh Hoa Province, have been studied The recovery of essential
oils from leaf, stem and rhizomes of Amomum villosum was 0.19%; 0.15% and 0.22%, (w/w),
respectively The major constituents of the essential oil of the leaf was -pinene (53.6%), -pinene (24.5%), sabinene (13.6%) In the oil from stem, -pinene (38.8%), sabinene (19.2%), -pinene (18.5%) were the major components The major constituents of the essential oil of rhizome were -pinene (19.0%), sabinene (16.0%), -pinene (9.1%) and fenchyl acetate (7.0%
Keywords: Zingiberaceae, Amomum villosum, essential oil, Ben En
Citation: Le Thi Huong, Hoang Van Chinh, Vu Thi Ha, Khong Thi Hoa, Nguyen Thi Kim Oanh, Nguyen Thi Hong ,
2019 Chemical composition of essential oils of Amomum villosumLour From Ben En National Park, Thanh Hoa
Province Tap chi Sinh hoc, 41(2se1&2se2): 241–246 https://doi.org/10.15625/0866-7160/v41n2se1&2se2.14180
*
Corresponding author email: lehuong223@gmail.com
©2019 Vietnam Academy of Science and Technology (VAST)
Trang 2THÀNH PHẦN HÓA HỌC TINH DẦU LOÀI SA NHÂN
(Amomum villosum Lour.) TỪ VƯỜN QUỐC GIA BẾN EN, TỈNH THANH HÓA
Lê Thị Hương* 1 , Hoàng Văn Chính 2
, Vũ Thị Hà 3 , Khổng Thị Hoa 4 , Nguyễn Thị Kim Oanh 4 , Nguyễn Thị Hồng 4
1Trường Đại học Vinh, Nghệ An
2Trường Đại học Hồng Đức, Thanh Hóa
3
Sở Khoa học và Công nghệ Thanh Hóa, Thanh Hóa
4Trường Đại học Y dược Thái Bình, Thái Bình Ngày nhận bài 10-8-2019, ngày chấp nhận 27-9-2019
TÓM TẮT
Nghiên cứu thành phần hóa học tinh dầu của ba bộ phận (lá, thân giả, thân rễ) của loài Sa nhân
(Amomum villosum) được thu từ Vườn quốc gia Bến En, Thanh Hóa Hàm lượng tinh dầu từ lá, thân giả và thân rễ của loài Sa nhân (Amomum villosum) đạt tương ứng là 0,19%; 0,15% và
0,22%, (w/w) Thành phần chính của tinh dầu lá là -pinen (53,6%), -pinen (24,5%), sabinen, (13,6%) -pinen (38,8%), sabinen (19,2%), -pinen (18,5%) là thành phần chính của tinh dầu thân giả Thành phần chính của tinh dầu thân rễ là -pinen (19,0%), sabinen (16,0%), -pinen
(9,1%) và fenchyl axetat (7,0%)
Từ khóa: Sa nhân, tinh dầu, Bến En.
*Địa chỉ liên hệ email: lehuong223@gmail.com
MỞ ĐẦU
Sa nhân là cây thân thảo, cao 2–2,5 m,
phân bố khắp các vùng miền núi của Việt
Nam Còn có ở Trung Quốc (Nguyễn Quốc
Bình, 2011; Lê Thị Hương, 2016) Cây mọc
trên những nơi đất bằng phẳng có nhiều mùn
Quả sa nhân chứa tinh dầu (hàm lượng đạt
2–3%) và saponin (0,69%), được sử dụng làm
gia vị, chế biến rượu mùi và dùng làm thuốc
chữa đau bụng và dạ dày trướng, ăn uống
không tiêu, nôn mửa, viêm ruột, tiêu chảy, lỵ
và động thai (Lê Thị Hương, 2016) Hiện nay,
nghiên cứu về tinh dầu ở các bộ phận lá, thân
giả và thân rễ, quả của loài này trên thế giới
và ở Việt Nam đã có một số công trình công
bố như: Lian J L et al (1987), Pu F et al
(1989), Zhu L F et al (1993), Zhou S Q
(1993), Nguyễn Thị Thủy và nnk (2001),
Song, G X et al (2004), Nguyễn Xuân Dũng
và nnk (2005), Ma, J et al (2007), Wang L
et al (2010), Xing X F et al (2012), Zhang
D Y et al (2012), Lê Thị Hương (2016) Bài báo này đưa ra kết quả về thành phần tinh dầu loài sa nhân thu được từ Vườn quốc gia bến
En, Thanh Hóa
VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Vật liệu gồm lá, thân giả và thân rễ loài Sa
nhân (Amomum villossum Lour.) số hiệu mẫu
(HVC 722) được thu ở VQG Bến En, Thanh Hóa vào tháng 8/2018 Các mẫu được giám định tên khoa học và lưu giữ tại Phòng tiêu bản thực vật, Bộ môn Thực vật, Khoa Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Hồng Đức Hàm lượng tinh dầu được xác định bằng phương pháp chưng cất lôi cuốn theo hơi nước có hồi lưu trong thiết bị Clevenger Tinh dầu được làm khan bằng Na2SO4 và để trong
tủ lạnh ở nhiệt độ < 5oC (Bộ Y tế, 2009)
Trang 3Thành phần hóa học tinh dầu
Sắc ký khí (GC) được thực hiện trên máy
Agilent Technologies HP 7890A Plus gắn vào
detectơ FID của hãng Agilent Technologies,
Mỹ Cột sắc ký HP-5MS với chiều dài 30 m,
đường kính trong (ID) = 0,25 mm, lớp phim
mỏng 0,25 m đã được sử dụng Khí mang
H2 Nhiệt độ buồng bơm mẫu (Kĩ thuật
chương trình nhiệt độ-PTV) 250o
C Nhiệt độ Detectơ 260oC Chương trình nhiệt độ buồng
điều nhiệt: 60oC (2min), tăng 4oC/min cho đến
220oC, dừng ở nhiệt độ này trong 10 min
Sắc ký khí-khối phổ (GC/MS) được thực
hiện trên hệ thống thiết bị sắc ký khí và phổ ký
liên hợp GC/MS của hãng Agilent
Technologies HP 7890A Agilent Technologies
HP 6890N ghép nối với Mass Selective
Detector Agilent HP 5973 MSD Cột HP-5MS
có kích thước 0,25 m × 30 m × 0,25 mm và
HP1 có kích thước 0,25 m × 30 m × 0,32 mm
Chương trình nhiệt độ với điều kiện 60o
C/2 phút; tăng nhiệt độ 4oC/1 phút cho đến 220o
C, sau đó lại tăng nhiệt độ 20o/phút cho đến
260oC; với He làm khí mang
Việc xác nhận các cấu tử được thực hiện
bằng cách so sánh các dữ kiện phổ MS của
chúng với phổ chuẩn đã được công bố có trong
thư viện Willey/Chemstation HP (Adams R P 2001)
KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
Kết quả nghiên cứu cho thấy, tinh dầu có màu vàng nhạt, nhẹ hơn nước; hàm lượng tinh của lá, thân giả, thân rễ loài Sa nhân
(Amomum villosum), đạt 0,19; 0,15 và 0,22%
khối lượng tươi Trong tinh dầu lá, thân giả và thân rễ sa nhân, các hợp chất monotecpen chiếm ưu thế, chiếm trên 60%, đặc biệt ở lá chiếm tới 96,3% tổng lượng tinh dầu, các hợp chất còn lại chiếm tỷ lệ không đáng kể Thành phần chính của 3 mẫu tinh dầu lá, thân giả và thân rễ là -pinen tương ứng: 53,6%; 38,8% và 19,0%; -pinen: 24,5%; 18,5% và 9,1%; sabinen: 13,6%; 19,2% và 16,0%
Trong lá với 22 hợp chất được xác định, chiếm 98,8% tổng lượng tinh dầu, trong đó ba thành phần chính của tinh dầu gồm -pinen: 53,6%; -pinen: 24,5% và sabinen: 13,6%
Ở thân giả đã xác định được 35 hợp chất, chiếm 98,7% tổng lượng tinh dầu, thành phần chính của tinh dầu là -pinen: 38,8%; sabinen: 19,2% và -pinen: 18,5%
Bảng 1 Thành phần hóa học tinh dầu loài Sa nhân (Amomum villosum)
Trang 420 Cis-pinocamphon 1183 0,2 0,7 0,2
Các sesquitecpen
Trang 5Thành phần hóa học tinh dầu
Bảng 2 Thành phần hóa học tinh dầu của các hợp chất chính
của loài Sa nhân (Amomum villossum Lour.)
Lá Việt Nam -pinen (53,6%), -pinen (24,5%), sabinen (13,6%) Nghiên cứu Thân giả Việt Nam -pinen (38,8%), sabinen (19,2%), -pinen (18,5%) Nghiên cứu Thân rễ Việt Nam -pinen (19,0%), sabinen (16,0%), -pinen (9,1%)
và nnk (2005) Quả Trung Quốc camphor (36,9%), camphen (13,9%), D-limonen
Quả Trung Quốc bornyl axetat (40,6%), borneol (14,3%), D-camphor
(17,2%), L-camphor (10,8%)
Wang and Situ (2010) Quả Trung Quốc bornyl axetat (30,5%), camphor (22,3%), limonen
Từ tinh dầu thân rễ đã xác định được 51
hợp chất, chiếm 97,8% tổng lượng tinh dầu,
trong đó, thành phần chính gồm -pinen:
19,0%; sabinen: 16,0%; -pinen: 9,1% và
fenchyl acetat: 7,0%
So sánh kết quả của chúng tôi với công bố
trước đó của Lê Thị Hương (2016) cho thấy,
tinh dầu sa nhân đặc trưng bởi -pinen và
-pinen, hai hợp chất này có sự biến đổi không
nhiều về hàm lượng Ngoài ra, ở quả sa nhân
của Việt Nam và Trung Quốc thành phần
chính đều giống nhau, gồm bornyl axetat,
camphor, limonen và camphen
KẾT LUẬN
Hàm lượng (%) tinh dầu của lá, thân giả
và thân rễ của loài Sa nhân (Amomum
villossum Lour.) tương ứng đạt 0,19; 0,15 và
0,22% khối lượng tươi Thành phần chính đặc
trưng tinh dầu từ lá gồm -pinen, -pinen và
sabinen tương ứng: 53,6%; 24,5% và 13,6%
Còn ở thân giả là -pinen: 38,8%; sabinen:
19,2% và -pinen: 18,5% Thành phần chính
của thân rễ gồm -pinen: 19,0%; sabinen:
16,0%; -pinen: 9,1% và fenchyl acetat:
7,0%
Trong tinh dầu lá, thân giả và thân rễ thành phần chính với các giá trị tương ứng là
-pinen (53,6%; 38,8% và 19,0%), -pinen (24,5%; 18,5%; 9,1%) và sabinen (13,6%; 19,2%; 16,0%)
Lời cảm ơn: Nghiên cứu này được tài trợ bởi
Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) trong đề tài mã số: 106.03.2017.328
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Adams R P., 2001 Identification of Essential Oil Components by Gas Chromatography/ Quadrupole Mass Spectrometry Allured Publishing Corp Carol Stream, IL
Nguyễn Quốc Bình, 2011 Nghiên cứu phân loại họ Gừng (Zingiberaceae) ở Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Sinh học, Hà Nội
Bộ y tế, 2009 Dược điển Việt Nam IV Nxb
Y học, Hà Nội
Võ Văn Chi, 2012 Từ điển cây thuốc Việt Nam, Tập I Nxb Y học, Hà Nội
Dung N X., Thang T D., 2005 Terpenoids and Applications Hanoi National University Publisher, 475 pp
Trang 6Lê Thị Hương, 2016 Nghiên cứu một số đặc
điểm sinh học, thành phần hoá học tinh
dầu của các loài trong chi Riềng (Alpinia)
và Sa nhân (Amomum) thuộc họ Gừng
(Zingiberaceae) ở Bắc Trung Bộ, Luận án
Tiến sĩ Sinh học, Hà Nội
Lian J.L., Wu G.Q., Chen Z.H (1987), Study
on the chemical constituents of the
essential oil of Amomum villosum Lour
seeds cultivated in Nanping J Fujian
Coll For., 7(4): 297–303
Ma J., Zhang L X., Peng J M., Duan L.,
2007 Comparison of constituents in
essential oils of Amomum villosum with
different kinds in Xishuangbanna
Zhongyao Cai, 30(12): 1489–1491
Pu F., Cu J Q., Zhang Z J., 1989 The
essential oil of Amomum villosum Lour J
Essent Oil Res., 1(4): 197–199
Song G X., Deng C H., Wu D., Hu Y M.,
2004 Determination of volatile
components of Amomum villosum Lour
by gas chromatography-mass
spectrometry with head-space solidphase
microextraction J Fudan Univ., 31(4):
237–246
Nguyễn Thị Thủy và nnk., 2001 Nghiên cứu hóa học tinh dầu các loài thuộc chi
Amomum ở Ninh Thuận Tạp chí Dược học, 11: 10–13
Wang L., Situ Q W., 2010 Extraction and determination of volatile components in
Amomum villosum Lour Mod Food Sci Technol., 26(9): 3347–3350
Xing X F., Li X Y., Chen F L., Xu W X.,
2012 Study on chemical constituents of essential oil from fruits and leaves of
Amomum villosum Lour by GC-MS
Zhongyao Xinyao Yu Linchuang Yaoli 23(6), 667–669
Zhang D Y., Zheng S Y., Chen Y L., Li S J., Ouyang X N., 2012 Analysis of volatile oils extracted from “Spring No 1”
by GC-MS: A new cultivar obtained by
cross-breeding of Amomum villosum Lour Adv Mat Res., (550–553), 1837–1840
Zhou S Q., 1993 Cultivation of Amomum
villosum in tropical forests For Ecol Manag., 60(1-2): 157–162
Zhu L F., Li H Y., Li B L., Lu B Y and Xia
N H., 1993 Aromatic Plants and Essential Oil Constituents, Peace Book Co., Hong Kong, pp 195
