DE CUONG VAN HOA DOANH NGHIEP CO TRINH BAY

ĐỀ CƯƠNG VĂN HÓA DOANH NGHIỆP (LÝ THUYẾT) CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 1 1 Khái niệm văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp (VHDN) là một hệ thống hữu cơ các giá trị, chuẩn mực, quan niệm hành vi do các thành viên trong doanh nghiệp đó sáng tạo và tích lũy, trong quá trình tương tác với môi trường bên ngoài và hội nhập bên trong tổ chức, nó đã có hiệu lực và được coi là đúng đắn; do đó, được chia sẻ và phổ biến rộng rãi giữa các thế hệ thành viên như một phương pháp chuẩn mực để.

ĐỀ CƯƠNG VĂN HÓA DOANH NGHIỆP (LÝ THUYẾT)

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP

1.1.Khái niệm văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa doanh nghiệp (VHDN) là một hệ thống hữu cơ các giá trị, chuẩn mực, quan niệm hành vi do các thành viên trong doanh nghiệp đó sáng tạo và tích lũy, trong quá trình tương tác với môi trường bên ngoài và hội nhập bên trong

tổ chức, nó đã có hiệu lực và được coi là đúng đắn; do đó, được chia sẻ và phổ biến rộng rãi giữa các thế hệ thành viên như một phương pháp chuẩn mực để nhận thức, tư duy và cảm nhận trong mối quan hệ với các vấn đề mà họ đối mặt

1.2 Đặc điểm văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa doanh nghiệp có một số đặc điểm sau:

- Thứ nhất, văn hóa doanh nghiệp liên quan đến nhận thức Các cá

nhân nhận thức được văn hóa doanh nghiệp thông qua những gì họ thấy, nghe được trong phạm vi doanh nghiệp Cho dù các thành viên có thể có trình độ hiểu biết khác nhau, vị trí công tác khác nhau, họ vẫn luôn có xu thế mô tả văn hóa doanh nghiệp theo cách tương tự Đó chính là “sự chia sẻ” về văn hóa doanh nghiệp

- Thứ hai, văn hóa doanh nghiệp có tính thực chứng Văn hóa doanh

nghiệp đề cập đến cách thức các thành viên nhận thức về doanh nghiệp Có nghĩa

là, chúng mô tả chứ không đánh giá hệ thống các ý nghĩa và giá trị của doanh nghiệp

- Thứ ba, văn hóa doanh nghiệp tồn tại khách quan Văn hóa tồn tại

ngoài sự nhận biết của chúng ta, có con người, có gia đình, có xã hội là có văn hóa Văn hóa rất quan trọng, nó tồn tại độc lập với chúng ta, dù có nhận thức hay không nhận thức thì nó vẫn trường tồn Nếu ta biết nhận thức nó, xây dựng nó thì nó sẽ lành mạnh, phát triển Tồn tại khách quan không những là đặc điểm của văn hóa doanh nghiệp mà còn là đặc điểm của các loại hình văn hóa khác Tập hợp một nhóm người cùng làm việc với nhau trong tổ chức sẽ hình thành nên những thói quen, đặc trưng của tổ chức đó Các nhà quản lý hay chủ doanh nghiệp cần nhận thức rằng văn hóa doanh nghiệp vẫn tồn tại và phát triển cho dù chúng ta không tác động vào chúng, không có chủ ý tạo lập và xây dựng nó

- Thứ tư, văn hóa doanh nghiệp mang tính lịch sử tức văn hóa doanh

nghiệp hình thành trong một thời gian khá dài Sở dĩ, chúng ta có thể nói điều đó bởi vì văn hóa không chỉ hình thành và phát triển trong một gia đoạn, thời điểm cụ thể mà nó hình thành và phát triển trong suốt quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

- Thứ năm, văn hóa doanh nghiệp có tính giá trị Không có van hóa

doanh nghiệp “tốt” và “xấu”, chỉ có văn hóa phù hợp hay không phù hợp so với định hướng phát triển của doanh nghiệp Giá trị là kết quả đánh giá, kiểm tra của chủ thể đối với đối tượng theo một hoặc một số tiêu chí nhất định, và nhận định nàyđược thể hiện ra thành “đúng – sai”, “tốt – xấu”, “đẹp – xấu”…nhưng hàm ý của

“sai”của “xấu”, về bản chất chỉ là “không phù hợp” Giá trị cũng là khái niệm có tính tương đối, phụ thuộc vào chủ thể, không gian và thời gian Trong thực tế, người

ta hay áp đặt giá trị của mình, của tổ chức mình cho người khác, doanh nghiệp khác nên dễ có những nhận định “đúng – sai” về văn hóa của một doanh nghiệp nào đó

- Thứ sáu, văn hóa doanh nghiệp có tính ổn định Văn hóa doanh

nghiệp khi đã được định hình thì khó thay đổi Qua thời gian, các hoạt động khác nhau của các thành viên doanh nghiệp sẽ giúp các niềm tin, giá trị được tích lũy và tạo thành văn hóa Sự tích lũy các giá trị tạo nên tính ổn định văn hóa

1.3 Các loại hình văn hóa doanh nghiệp

Dựa vào yếu tố hình thành, văn hóa doanh nghiệp được nhận biết dưới 03

dạng:

- Thứ nhất, văn hóa doanh nghiệp hướng vào cá tính lãnh đạo hoặc tập thể lãnh đạo biết làm nổi bật mình; tất cả hoạt động của doanh nghiệp được thực hiện qua vai trò lãnh đạo

- Thứ hai, văn hóa doanh nghiệp hướng vào một hoạt động hay một nghề nghiệp;

- Thứ ba, văn hóa doanh nghiệp tập trung vào cung cách ứng xử và cách cư xử mang tính chất cộng đồng, mang tính gia đình Loại hình văn hóa này dựa trên cơ sở một sự xã hội hóa sâu rộng những giá trị, chuẩn mực được chia sẻ rộng rãi

Dựa vào cơ sở xác lập các mối quan hệ, văn hóa doanh nghiệp được nhận

biết dưới 02 dạng:

- Thứ nhất, văn hóa cộng đồng (clan culture) Các thành viên trong

doanh nghiệp là người một nhà, là anh em có tình cảm mật thiết với nhau Các thành viên nhận biết trách nhiệm của mình không phải dựa vào thỏa thuận giữa họ

và doanh nghiệp như giờ làm, tiền lương,…mà các thành viên và doanh nghiệp có

sự cam kết lâu dài với nhau và dựa vào những quyền lợi hỗ tương; những thành viên lâu năm sẽ là những người giúp đỡ tinh thần và đóng vai trò mẫu mực cho các thành viên mới, thông qua các mối quan hệ trên, những giá trị và chuẩn mực của doanh nghiệp được duy trì qua các thế hệ khác nhau, các thành viên của loại hình văn hóa đại gia đình biết được văn hóa thuần nhất của mình và thường ghi nhận lại những nguồn gốc và thường tổ chức những lễ hội truyền thống của nó Tất cả các thành viên và các nhóm có chung một hình ảnh về kiểu cách của doanh nghiệp, cáchứng xử và chia sẻ niềm tự hào vì mình là thành viên của doanh nghiệp Mô hình thăng chức từ dưới lên trên và được thực hiện trong mối liên kết rộng rãi với các đồng nghiệp là những người đã cùng trải qua và cùng nhau chia sẻ những kinh nghiệm

- Thứ hai, văn hóa thị trường (market culture) Loại hình này mang

tính chất trao đổi về quyền lợi và nghĩa vụ, quan hệ giữa các thành viên và doanh nghiệp được xác lập thành hợp đồng và trách nghiệm cùng quyền lợi của các bên được thỏa thuận trước, không bên nào có quyền yêu cầu cao hơn cái đã được xác định ban đầu;người lao động không hứa hẹn đảm bảo đối với công ăn việc làm; thay

vì thúc đẩy tinh thần thành viên trong hệ thống xã hội, loại văn hóa này khuyến khích sự độc lập, không phụ thuộc và chủ nghĩa cá nhân, thúc đẩy mọi người theo đuổi lợi ích của chính mình; các thành viên không bị sức ép, áp lực về các chuẩn mực, giá trị của doanh nghiệp cũng như áp lực từ phía đồng nghiệp liên quan đến những thái độ và hành vi cụ thể; các thành viên không chia sẻ những kỳ vọng chungliên quan đến cách quản lý và các triết lý; người lãnh đạo ích có những vai trò tích cực và kiểu mẫu lãnh đạo tinh thần; các mối quan hệ giữa đồng nghiệp thường cách biệt, ít có sự hòa hợp giữa các thành viên; và các nhà quản trị ít có những mối quan

hệ thường xuyên với các thành viên khác trong bộ phận của mình và không phát triển các mối quan hệ rộng rãi giữa các đồng nghiệp trong doanh nghiệp

- Khuyết điểm của loại hình văn hóa này là không có sự cam kết lâu

dài giũa các thành viên và doanh nghiệp nên quá trình xã hội hóa trong tổ chức

thường bị suy yếu, văn hóa không được thiết lập trên cơ sở trung thành, hợp tác và

sự phụ thuộc lẫn nhau trong hệ thống xã hội và cộng đồng

- Ưu điểm của loại hình văn hóa này là thúc đẩy sự sáng tạo và tinh

thần trách nhiệm cao đối với các quyết định và hành động; thúc đẩy quan điểm tiếp cận quản trị theo tinh thần doanh nhân; các cá nhân được tự do theo đuổi những mục tiêu với những hạn chế tối thiểu từ doanh nghiệp

1.4 Vai trò của văn hóa doanh nghiệp

- Thứ nhất, văn hóa doanh nghiệp là nguồn lực tạo ra lợi thế cạnh tranh

Lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp được xem xét trên các khía cạnh như : chất lượng, sản phẩm, chi phí, sự linh hoạt trước phản ứng của thị trường, thời gian giao hàng,… Để có được những lợi thế này doanh nghiệp phải có những nguồn lực như nhân lực, tài chính, công nghệ,, máy móc, nguyên vật liệu, phương pháp làm việc ( Phương pháp 5M: Man, money, material, machine, method) Nguồn lực tài chính, máy móc, nguyên vật liệu đóng vai trò lợi thế so sánh với đối thủ cạnh tranh trước khách hàng Nguồn nhân lực đóng vai trò tham gia toàn bộ quá trình chuyển hóa cácnguồn lực khác thành sản phẩm đầu ra, vì vậ có ý nghĩa quan trọng trong việc quyếtđịnh tạo ra những lợi thế cạnh tranh như chất lượng sản phẩm, thời gian giao hàng,

- Thứ hai, văn hóa doanh nghiệp là một nguồn lực của doanh nghiệp Mục

tiêu của văn hóa doanh nghiệp là nhằm xây dựng một phong cách quản trị hiệu quả, đưa hoạt động của doanh nghiệp vào nề nếp và xây dựng mối quan hệ hợp tác thân thiện giũa các thành viên của doanh nghiệp, làm cho doanh nghiệp trở thành một

cộng đồng là việc trên tinh thần hợp tác, tin cậy, gắn bó, thân thiện và phát triển Trên cơ sở đó, hình thành tâm lý chung và lòng tin vào sự thành công của doanh nghiệp Do đó, nó xây dựng một nề nếp văn hóa lành mạnh, tiến bộ trong tổ chức, đảm bảo sự phát triển của mỗi cá nhân trong doanh nghiệp Văn hóa càng mạnh càng định hướng tới thị trường; văn hóa và sự định hướng đến thị trường càng mạnhbao nhiêu thì công ty càng cần ít chỉ thị, mệnh lệnh, chỉ dẫn cụ thể hay điều lệ bấy nhiêu Các công ty thành công trên thị trường đều có một hệ thống giá trị, một bản sắc riêng không ai bắt chước được.

- Thứ ba, thu hút nhân tài và tăng cường sự gắn bó người lao động Trong

xu thế hiện nay, một trong các nguồn lực quan trọng của của doanh nghiệp chính là con người, mà văn hóa doanh nghiệp là chiếc cầu nối giữa doanh nghiệp và nguồn nhân lực Nhân viên, năng động, sáng tạo, trung thực và gắn bó trung thành với lợi

íc của doanh nghiệp được tạo ra bởi nên văn hóa doanh nghiệp vững mạnh Ngày nay, lợi ích vật chất như tiền, thưởng, hoa hồng,…có tác dụng thúc đẩy nhân viên tạm thời, nhân viên làm việc chỉ dựa trên tinh thần làm công ăn lương, mong nhanh đến hết giờ làm hay tinh thần làm việc uể oải và sẵn sàng chuyển sang công ty khác nếu có những lợi ích cao hơn và tốt hơn so với công ty cũ Tuy nhiên, một doanh nghiệp xây dựng được một nền văn hóa vững mạnh sẽ tạo nên chất kết dính nhân viên với công ty, tạo cho nhân viên cảm giác là mình không phải đang làm việc cho một doanh nghiệp mà là đang làm việc cho chính mình, cảm giác thoải mái làm việc, kích thích khả năng tư duy, sáng tạo cũng như tạo ra động lực làm việc không biết chán nản hay mệt mỏi, bởi vì họ quan niệm “công ty là gia đình” Điều này rất quan trọng trong việc giữ chân người tài của doanh nghiệp Không một lợi ích vật chất bên ngoài ngoài nào có thể tạo ra được hiệu quả với nhân viên hơn là một nền văn hóa vững mạnh Một doanh nghiệp có nền văn hóa mạnh không chỉ giữ chân được người tài mà còn giúp cho doanh nghiệp lôi cuốn được những nhân tài ở bên ngoài, tạo ra một nguồn lực chất lượng cho doanh nghiệp Chính nguồn nhân lực này, công ty sẽ hoạt động ngày càng hiệu quả và càng phát triển hơn nữa trong thị trường cạnh traanh khắc nghiệt hiện nay

- Thứ tư, văn hóa doanh nghiệp ảnh hướng tới hoạch định chiến lược Văn

hóa doanh nghiệp có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạch định chiến lược phát triển của

tổ chức thông qua việc chịn lọc thông tin thích hợp (áp dụng kinh nghiệm, mô hình phù hợp), đặt ra những mục tiêu chuẩn theo giá trị của tổ chức, cung cấp những tiêuchuẩn, nguyên tắc cho tất cả các hoạt động Hoạch định chiến lược phát triển của doanh nghiệp sẽ giúp cho các thành viên thấy hết vai trò của họ trong doanh nghiệp,cung cấp những cơ sở quan trọng để các thành viên tổ chức hiểu được môi trường của họ và vị trí của doanh nghiệp trong môi trường đó.

Văn hóa doanh nghiệp cũng sẽ ảnh hưởng tới hiệu quả thực hiện chiến lược của tổ chức Bởi vì một văn hóa mạnh, tức là tạo được một sự thống nhất và tuân thủ cao đói với giá trị, niềm ttin của tổ chức sẽ là cở sở quan trọng để thực hiện thành công chiến lược của tổ chức Văn hóa doanh nghiệp với chức năng tạo được

sự cam kết cao của các thành viên trong tổ chức, yếu tố quyết định để nâng cao hiệuquả hoạt động, năng suất lao động của tổ chức Chính vì, văn hóa doanh nghiệp sẽ góp phần quan trọng tạo nên sự thành công cho các doanh nghiệp trên con đường hội nhập

- Thứ năm, một doanh nghiệp có văn hóa doanh nghiệp riêng sẽ tạo ra nhận dạng riêng Để nhận biết sự khác nhau giữa tổ chức này với tổ chức khác Ngày

nay, khách hàng làm ăn với doanh nghiệp không chỉ bới lợi ích hai bên đem lại cho nhau mà còn dựa trên phong cách làm việc của nhân viên Hay nói cách khác, kháchhàng dựa vào văn hóa doanh nghiệp để tiến hành đàm phán làm ăn Vì vậy, tìm ra một bạn hàng, một đối tác làm ăn có uy tín, có nền văn hóa vững mạnh sẽ là điều kiện tiên quyết khi ký kết hợp đồng Một doanh nghiệp có tác phong làm việc không tốt, văn hóa yếu kém, nhân viên không năng động, sáng tạo, trung thực thì khó có được mối liên kết lâu dài với các bạn hàng của mình

- Thứ sáu, văn hóa doanh nghiệp là nền tảng xây dựng doanh nghiệp phát triển bền vững Khái iệm phát triển bền vững ngày nay càng trở nên quen thuộc

đối với các doanh nghiệp Sự thành công của mỗi doanh nghiệp đều gắn với công đồng, xã hội Đầu tiên xét khía cạnh con người, nhân viên của doanh nghiệp cũng chính là một cá thể trong xã hội Thông qua nhân viên, xã hội sẽ có cái nhìn về doanh nghiệp dựa vào tư cách, tác phong của nhân viên đó Văn hóa doanh nghiệp mạnh không chỉ là nơi đào tạo những nhân viên làm việc hết mình cho doanh nghiệp mà còn tạo ra những con người có ích cho xã hội Và tất nhiên, một nhân

viên giỏi, năng động, trung thực trong doanh nghiệp thì ngoài xã hội cũng là tấm gương tốt, là cá nhân có uy tín và có tác phong lịch sự Thông qua nhân viên sẽ tạo

ra những hình ảnh tốt đẹp của doanh nghiệp sẽ đến với xã hội một cách chân thật nhất, hiệu quả nhất Văn hóa doanh nghiệp là một sự kế thừa từ thế hệ này sang thế

hệ khác, nó vun đắp một ý thức hệ cho các thế hệ nhân viên, đặc biệt là các nhân viên mới Qua đó sẽ giúp cho doanh nghiệp phát triển bền vững và trường tồn theo thời gian

1.5 Các cấp độ của văn hóa doanh nghiệp

Cấp độ thứ nhất của văn hóa doanh nghiệp chính là những quá trình hay

cấu trúc hữu hình của doanh nghiệp, hay còn gọi là các biểu trung trực quan Các biểu trưng trực quan là những biểu trưng được sử dụng để thể hiện nội dung của vănhóa của một doanh nghiệp Chúng thường là những biểu trưng được thiết kế dễ nhận biết bằng các giác quan, tức là có thể nhìn, nghe hoặc sờ thấy được Đặc điểm

và nội dung văn hóa doanh nghiệp của một tổ chức có thể được thể hiện thông qua những dấu hiệu đặc trưng, điển hình – những biểu trưng trực quan :

o Đặc điểm kiến trúc

Đặc điểm cấu trúc của một doanh nghiệp bao gồm kiến trúc ngoại thất và thiết kế nội thất Phần lớn các công ty thành đạt hoặc đang phát triển muốn gây ấn tượng với khách hàng, với các đối tác kinh doanh khác về sự khác biệt, thành công

và sức mạnh của họ bằng những công trình kiến trúc đặc biệt và đồ sộ Những công trình kiến trúc này được sử dụng như biểu tượng và hình ảnh về doanh nghiệp Các công trình này rất được các tổ chức, công ty chú trọng như một phương tiện thể hiệntính cách đặc trưng của tổ chức

Những thiết kế nội thất cũng rất được các công ty, tổ chức quan tâm Từ những vấn đề rất lớn như tiêu chuẩn hóa về màu sắc, kiểu dáng của bao bì đặc trưng, thiết kế nội thất như mặt bằng, quầy, bàn ghế, phòng, giá để hàng, lối đi, loiajdịch vụ, trang phục, đến những chi tiết nhỏ nhặt như đồ ăn, vị trí công tắc điện, thiết bị và vị trí của chúng trong phòng vệ sinh,…Tất cả đều được sử dụng để tạo ấntượng thân quen, thiện chí và được quan tâm

Thiết kế kiến trúc được các tổ chức rất quan tâm là vì những lý do sau:

- Kiến trúc ngoại thất có thể ảnh hưởng quan trọng đến hành vi con người về

phương diện cách thúc giao tiếp, phản ứng và thực hiện công việc

- Công trình kiến trúc có thể coi là một “linh vật” biểu thị một ý nghĩa, giá trị

nào đó của một tổ chức, xã hội

- Kiểu dáng kết cấu có thể được coi là biểu tượng cho phương châm chiến lược

của tổ chức

- Công trình kiến trúc trở thành một bộ phận hữu cơ trong các sản phẩm của

công ty

- Trong mỗi công trình kiến trúc đều chứa đựng những giá trị lịch sử gắn liền

với sự ra đời và trưởng thành của tổ chức, các thế hệ nhân viên

về những sự kiện lớn của doanh nghiệp Đồng thời biểu dương và khen thưởng những cá nhân, tập thể xuất sắc, tiêu biểu, có nhiều đóng góp tích cực và giúp cho doanh nghiệp ngày càng phát triển Những hoạt động như lễ công nhận và trao phầnthưởng là những nghi thức thường diễn ra

o Biểu tượng, logo

Biểu tưởng là một công cụ khác biểu thị đặc trưng của văn hóa doanh

nghiệp biểu tượng là một cái gì đó đại diện cho thứ gì đó không phải là chính nó

và có tác dụng giúp mọi người nhận ra hay hiểu được thứ mà nó đại diện Các công trình kiến trúc, lễ nghi, giai thoại, khẩu hiệu đều chứa đựng những đặc trưng của biểu tượng Bởi thông quan những giá trị vật chất, cụ thể, hữu hình, các biểu tượng này đều muốn truyền đạt những giá trị, ý nghĩa tiềm ẩn bên trong cho những người tiếp nhận theo các cách thức khác nhau Một biểu tượng khác là logo hay một tác

phẩm sáng tạo được thiết kế để thể hiện hình tượng về tổ chức, một doanh nghiệp bằng ngôn ngữ nghệ thuật phổ thông Các biểu tượng vật chất này thường có sức mạnh rất lớn vì chúng hướng tới sự chú ý của người thấy nó vào một (vài) chi tiết hay điểm nhấn cụ thể có thể diễn đạt được giá trị chủ đạo mà tổ chức, doanh nghiệp muốn tạo ấn tượng, lưu lại hay truyền đạt cho người thấy nó Logo là loại biểu trưng đơn giản nhưng lại có ý nghĩa rất lớn nên các tổ chức, doanh nghiệp rất chú trọng.

o Mẩu chuyện, giai thoại, tấm gương điển hình

Trong quá trình thực hiện các hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, thường xuyên xuất hiện những sự việc, tấm gương điển hình cho việc thực hiện thành công hay thất bại một giá trị, triết lý mà tổ chức, doanh nghiệp có thể sử dụng làm bài học kinh nghiệm hay minh họa đển hình,mẫu mực, dễ hiểu về văn hóacông ty.Những câu chuyên được thêu dệt từ những việc có thật, điển hình về giá trĩ,triết lý văn hóa doanh nghiệp, được các thành viên trong tổ chức thường xuyên được nhắc lại và phổ biến cho các thành viên mới , nó được gọi là mẫu chuyện.Một

số mẫu chuyện trở thành những giai thoại do những sự kiện đã mang tính lịch sử và

có thể được khái quát hóa hoặc hư cấu thêm.Trong các mẫu chuyện kể thường xuất hiện những tấm gương điển hình, đó là những mẫu hình lý tưởng về hành vi phù hợp với những chuẩn mực và giá trị văn hóa công ty Tấm gương điển hình có thể được nhân cách hóa thành huyền thoại với những phẩm chất vả tính cách của nhiều tấm gương điển hình hay kỳ vọng về những giá trị và niềm tin trong tổ chức Các mẩu chuyện có tác dụng duy trì sức sống cho các giá trị ban đầu của tổ chức và giúpthống nhất về nhận thức của tất cả mọi thành viên

o Ngôn ngữ, khẩu hiệu

Ngôn ngữ là một dạng biểu trưng quan trọng khác thường được sử dụng để gây ảnh hưởng đến văn hóa công ty Nhiều tở chức, doanh nghiệp đã sử dụng nhữngcâu chữ đặc biệt, khẩu hiệu, Ví von, ẩn dụ hay một sắc thái ngôn từ để truyền tải một ý nghĩa cụ thể đến nhân viên của mình và những người hữu quan Chẳng hạn,

ở công ty phần mềm Microsoft có cách dùng từ rất độc đáo: làm Judo ( nghệ thuật giao nhiệm vụ cho người khác mà không làm cho họ nghi là bạn đang tránh nó), ăn

thức ăn của chó(một chiến lược sử dụng chương trình hay sản phẩm phần mềm của riêng bạn trong giai đoạn đầu để kiểm tra chúng cho dù quá trình đó đang bất đồng),thực phẩm ế (bánh kẹo từ máy bán hàng tự độngcho nhân viên đang làm việc cật lực cho kịp thời hạn), nói thẳng ( tức là nói chuyện đối mặt với ai, nhân viên

Microsoft coi đây là cách giao tiếp phản hồi có hiệu quả) , bản nhạc truy điệu ( thời gian đém ngược đến khi bàn giao 1 sản phẩm mới) Theo thời gian, các doanh nghiệp sử dụng thuật ngữ riêng để đề cập tới những thiết bị, nhân viên quan trọng, nhà cung cấp, khách hàng hay sản phẩm liên quan đến doanh nghiệp Những nhân viên mới thường bất ngờ với những từ viết tắt và những từ chuyên môn nhưng sau một thời gian ngắn, những từ ngữ này trở nên rất quen thuộc đối với họ Một khi đac học, những ngôn từ này đóng vai trò là những điểm chung giống nhau để liên kết mọi người trong tổ chức lại với nhau Có thể coi những ngôn từ này như là nét văn hóa của tổ chức, các nhân viên có thể nhận ra được điều gì là quan trong và cái

gì được mọi người chú ý

Khẩu hiệu là hình thức dễ nhập tâm và được không chỉ nhân viên mà cả khách hàng và nhiều người khác trích dẫn Khẩu hiệu thường rất ngắn gọn, hay sử dụng cadc ngôn từ đơn giản, dễ nhớ Do đó đôi khi có vẻ xáo rỗng về hình thức Khẩu hiệu là cách diễn đạt cô đọng nhất của triết lí hoạt động, kinh doanh của một

tổ chức, công ty Vì vậy, chúng ta cần được liên hệ với bản tuyên bố sứ mệnh của tổchức, công ty để hiểu được ý nghĩa tiền ẩn của chúng

o Ấn phẩm điển hình

Ấn phẩm điển hình là những tư liệu chính thức có thể giúp mọi người hiểu rõ

về cấu trúc văn hoá của một doanh nghiệp Chúng có thể là bản tuyên bố sứ mệnh, báo cáo thường niên, tài liệu giới thiệu về tổ chức, công ty, sổ vàng truyền thống, ấnphẩm định kỳ, tài liệu quảng cáo giới thiệu sản phẩm và công ty, các tài liệu, bản hướng dẫn sử dụng, sổ bảo hành,

Mục tiêu của tổ chức, phương châm hành động, niềm tin và giá trị chủ đạo, triết lý quản lý, thái độ đối với lao động, công ty, người tiêu dùng, xã hội có thể được làm rõ thông qua các ấn phảm điển hình Ngoài ra, chúng cũng giúp những người nghiên cứu so sánh, đối chiếu sự đồng nhất giữa những biện pháp được áp

dụng với những triết lý được tổ chức tôn trọng Đối với những đối tượng hữu quan bên ngoài, đây chính là căn cứ để xác định tính khả thi và hiệu lực của văn hoá côngty; đối với những đối tượng hữu quan bên trong, đây chính là những căn cứ để nhận biết và thực thi của văn hoá công ty.

o Lịch sử phát triển và truyền thống

Lịch sử phát triển và truyền thống của một doanh nghiệp là những giá trị và triết lý được chắc lọc trong suốt quá trình hoạt động, chúng được các thành viên thuộc mọi thế hệ của tổ chức tôn trọng và giữ gìn và chúng được tổ chức sử dụng đểthể hiện giá trị chủ đạo và phương châm hành động cần theo đuổi một cách kiên trì, lâu dài Bởi vì lịch sử phát triển và truyền thống có trước và tồn tại độc lập cới mong muốn và quan điểm thiết kế của nhà lãnh đạo công ty nên không thể coi chúng là một nhân tố cấu thành nên văn hoá doanh nghiệp Tuy nhiên, chúng vẫn cótầm quan trọng và có ảnh hưởng lớn đến việc xây dựng, điều chỉnh và phát triển các đặc trưng văn hoá công ty mới của một tổ chức Vai trò của lịch sử phát triển và truyền thống văn hoá đối với việc xây dựng các đặc trưng văn hoá mới cho tổ chức thể hiện ở việc, chúng ta có thể hiểu được một cách đầy đủ quá trình vận động và thay đổi của các đạc trưng văn hóa, những nguyên nhân và ảnh hưởng của chúng đến quá trình phát triển và thay đổi về văn hóa công ty Thực tế cho thấy, những công ty có lịch sử phát triển lâu đời và bề dày truyền thống thường khó thay đởi về

cơ cấu tổ chức hơn những công ty mới,non trẻ, chưa định hình rõ phong cách hay đặc trưng văn hóa.Những truyền thống, tập quán, nhân tố văn hóa đã định hình và xuất hiện trong lịch sử, nó vừa là chỗ dựa nhưng cũng có thể trở thành rào cảng tâm

lý không dễ vượt qua trong quá trình xây dựng và phát triển những đặc trưng văn hóa mới

Người quản lý có nhửng đóng góp quan trọng vào việc phát triển và duy trì một nền văn hóa công ty mạnh.Sử dụng các biểu trưng trực quan một cách hữu hiệu

là rất quan trọng.Tuyển chọn nhân viên mới có năng lực, nhiệt huyết , ý thức , gắn

bó với công việc và giúp họ nhanh chống hoà nhập với văn hóa công ty là một yên cầu đối với người quản lý để xây dựng một môi trường văn hòa tích cực.Công ty Procter & Gamble giao cho nhân viên mới bắt đầu làm những công việc lặt vặt và yêu cầu họ tìm hiểu và xác định chuẩn mực hành vi, niềm tin giá trị chủ đạo của

công ty.Họ cũng được yêu cầu tham gia vào các hoạt động kinh doanh để học cách làm chủ, tự chủ và độc lâp.Bằng cách đó nhân viên có điều kiện để dung hòa niềm tin và quan điểm giá trị của họ với niềm tin và giá trị của công ty.Xét từ góc độ quản lý, những việc này chính là những cơ hội mà công ty có thể sử dụng nhằm hòanhập sức mạnh cá nhân với văn hóa công ty thành vũ khí chiến lược.

Nhận thức là một quá trình, những biểu trưng trực quan chỉ là một bộ phận trong các phương tiện và công cụ hỗ trợ quá trình nhận thức của các thành viên tổ chức về văn hóa công ty Một yếu tố quan trọng khác là các chương trình đạo đức,

đó là những hoạt động được thiết kế và triển khai nhằm hỗ trợ cho các thành viên tổchức trong quá trình nhận thức và chuyển hóa thành ý thức và năng lực hành động Tùy vào từng trường hợp, mức độ nhận thức/chuyển hóa đạt được ở mỗi cá nhân rấtkhác nhau

Các biểu trưng trực quan luôn chứa đựng những giá trị tiềm ẩn mà tổ chức, doanh nghiệp muốn truyền đạt cho những người hữu quan bên trong và bên ngoài Những biểu trưng bên ngoài này cố là nổi bật những giá trị tiềm ẩn về văn

hóa.Chính vì vậy, những người quản lý thường sử dụng những biểu trưng này để thểhiện những giá trị tiềm ẩn trong việc phục vụ khách hàng và sự quan tâm dành cho nhân viên

Sức mạnh của văn hóa công ty được đặc trưng bởi sự thống nhất giữa các thành viên trong tổ chức về tầm quan trọng của các giá trị cụ thể Nếu có sự đồng thuận, văn hóa công ty sẽ làm cho các thành viên trở nên gắn kết với nhau và tạo ra một sức mạnh tổng hợp Khi đó, tổ chúc có một nền văn hóa mạnh Những yếu tố này làm tăng thêm sự quyết tâm của các thành viên trong doanh nghiệp phấn đấu vì các giá trị và chiến lược chung của doanh nghiệp Văn hóa công ty thể hiện những giá trị mà mỗi thành viên cần cân nhắc khi quyết định hành động

Đây là cấp độ dễ thay đổi nhất.

Cấp độ thứ hai đó là những giá trị được tuyên bố, chúng bao gồm các chiến

lược, mục tiêu, triết lí doanh nghiệp Doanh nghiệp nào cũng có những quy định, nguyên tắc, triết lí, chiến lược và mục tiêu riêng, là kim chỉ nam cho hoạt động của toàn bộ nhân viên và thường được công bố rộng rãi ra công chúng Đây cũng chính

là những giá trị được công bố, một bộ phận của nền văn hóa doanh nghiệp Những giá trị tuyên bố cũng có tính hữu hình vì người ta có thể nhận biết và diễn đạt chúngmột cách rõ ràng, chính xác Chúng thực hiện chức năng hướng dẫn cho các thành viên trong doanh nghiệp cách thức đối phó với một số tình thế cơ bản và rèn luyện cách ứng xử cho các thành viên mới trong môi trường doanh nghiệp.

Ở cấp độ này văn hóa doanh nghiệp có thể thay đổi

Cấp độ thứ ba là những quan niệm chung, bao gồm những niềm tin nhận

thức suy nghĩ và tình cảm có tính vô thưc, mặc nhiên được công nhận trong doanh nghiệp Trong bất cứ cấp độ văn hóa nào( văn hóa dân tộc, văn hóa kinh doanh,văn hóa doanh nghiệp, ) cũng đều có các quan niệm chung, được hình thành và tồn tại trong thời gian dài chúng ăn sâu vào trong tiềm thức của hầu hết các thành viên trong nền văn hóa đó và mặc nhiên được công nhận Để hình tùng một quan niệm chung, một cộng đồng văn hóa (thuộc bất cứ cấp độ nào) phải trải qua quá trình hoạt động lâu dài Cọ xát và xử lí tình huống thực tiễn Chính vì vậy một khi đã

hình thành các quan niệm rất khó thay đổi.

CHƯƠNG 3: SỰ THAY ĐỔI VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 3.1 Quá trình thay đổi VHDN

1 Thế nào là thay đổi VHDN?

Thay đổi văn hóa doanh nghiệp là thay đổi một số hoặc toàn bộ các yếu tố tạo nên văn hóa doanh nghiệp như: quan niệm về giá trị, tiêu chuẩn đạo đức, triết lý kinh doanh, phương thức quản lý, các nội dung, chính sách,…đã được các thành viên trong doanh nghiệp chấp nhận, tuân theo

Thay đổi văn hóa doanh nghiệp cũng chính là quá trình củng cố và phát triển văn hóa doanh nghiệp để đạt được các mục tiêu chung mà DN đề ra

2 Nguyên nhân làm văn hóa doanh nghiệp khó thay đổi

Văn hóa doanh nghiệp được hình thành trong nhiều năm, được củng cố, duy trì và phát triển qua nhiều thế hệ các thành viên trong doanh nghiệp Mọi thành viênđều ngầm định thừa nhận các giá trị văn hóa và rất lo ngại thay đổi sang các giá trị mới Chính vì những lý do đó mà thực hiện thay đổi văn hóa doanh nghiệp rất khó khăn

Văn hóa doanh nghiệp được hình thành trong nhiều năm: theo thời gian yếu

tố VH được hình thành trong doanh nghiệp và được tất cả mọi thành viên chấp nhận DN càng hoạt động lâu năm thì các yếu tố này càng trở nên bền vững Nó được mặc nhiên thừa nhận và trở thành thói quen của mọi người Vì vậy thay đổi

VH không phải là điều dễ dàng

Văn hóa doanh nghiệp luôn luôn được củng cố: văn hóa doanh nghiệp chịu ảnh hưởng rất lớn từ người sáng lập doanh nghiệp Xu hướng chung là những ngườisáng lập này thường trở thành lãnh đạo doanh nghiệp và tuyển chọn những người cóquan điểm chung với mình Vì vậy văn hóa doanh nghiệp sẽ được các nhân viên mới góp phần củng cố, duy trì và phát triển

Tâm lý ngại thay đổi của mọi người: Khi đã chấp nhận nền văn hóa đã được định hình lâu năm thì bản thân mỗi thành viên rất ngại thay đổi nó Họ thường không muốn có sự xáo trộn và thường có tâm lý bất an khi thay đổi Thay đổi văn hóa doanh nghiệp lại có tác động tới tất cả mọi thành viên Vì vậy, tâm lý ngại thay đổi sẽ cản trở lớn tới quá trình thay đổi văn hóa trong doanh nghiệp

3 Thời điểm cần thay đổi văn hóa doanh nghiệp

Các thời điểm cần thay đổi văn hóa doanh nghiệp:

- Khi doanh nghiệp có sự sáp nhập

Khi hai hay nhiều doanh nghiệp sáp nhập với nhau, mỗi doanh nghiệp có nền tảng hoạt động, cách thức hoạt động khác nhau Vì vậy, khi sáp nhập ít nhiều sẽ

có sự chênh lệch Khi đó cần phải thay đổi tạo ra một nền văn hóa hóa chung cho doanh nghiệp mới; tạo nên sự hòa hợp và xây dựng cách thức hoạt động chung

- Khi doanh nghiệp có sự phân chia

Khi một doanh nghiệp lớn phân chia thành các doanh nghiệp nhỏ, mỗi doanh nghiệp cũng cần có sự thay đổi về văn háo chho phù hợp vơi hoạt đọng kinh doanh của mình Họ có thể thừa kế những yếu tố văn hóa doanh nghiệp lớn trước kia và bổ sung thêm yếu tố văn hóa mới, hoặc có thể xây dựng một nền văn hóa doanh nghiệp hoàn toàn mới

- Khi doanh nghiệp chuyển sang một lĩnh vực hoạt động hoàn toàn mới mẻ

Khi doanh nghiệp chuyển sang một ngành nghề hoặc lĩnh vực hoàn toàn mới thì cách thức hoạt động của doanh nghiệp phải thay đổi

- Khi doanh nghiệp hoạt động lâu năm và cách thức hoạt động trở nên trì trệ, không còn sức cạnh tranh lớn trên thị trường.

Khi doanh nghiệp hoạt động lâu năm, có cách thức hoạt động đã lỗi thời, trì trệ, sức cạnh tranh suy giảm Đội ngũ nhân viên chậm thích ứng với những thay đổi trên thị trường, môi trường làm việc của doanh nghiệp không thúc đẩy được sự sángtạo của các cá nhân Khi đó cần có sự thay đổi văn hóa doanh nghiệp để tạo ra bộ mặt mới cho doanh nghiệp

4 Nguyên tắc thay đổi văn hóa doanh nghiệp

Thay đổi văn hóa doanh nghiệp đòi hỏi phải có thời gian, phải được sự thốngnhất của mọi thành viên trong doanh nghiệp và bản thân nhà lãnh đạo là người khởi xướng phải là người thay đổi đầu tiên

Phải có thời gian: thay đổi văn hóa liên quan tới nhiều yếu tố tâm lý, nên

diễn ra không thể một sớm, một chiều mà cần phải có thời gian chuẩn bị và thực hiện, nhanh nhất là một năm, lâu có thể là năm, mười năm Vì vậy, doanh nghiệp không thể nóng vội thay đổi ngay lập tức Khi thực hiện thay đổi các yếu tố văn hóa, doanh nghiệp cần có thời gian chuẩn bị kĩ càng

Phải có được sự thống nhất của mọi thành viên trong doanh nghiệp :

Thay đổi văn hóa tác động tới tâm lý của mọi người Khi có ai đó không thỏa mãn với những thay đổi, sẽ gây hoang mang, lo lắng cho người khác Vì vậy, cách tốt nhất để thực hiện thay đổi văn hóa doanh nghiệp hiệu quả là tìm được sự thống nhấtcủa mọi thành viên Để làm được điều đó, nhà lãnh đạo phải giải thích để mọi ngườihiểu rõ những lợi ích của việc thay đổi và lôi kéo mọi người vào thực hiện mục tiêu thay đổi chung

Khi thay đổi văn hóa doanh nghiệp lãnh đạo phải là người thay đổi đầu tiên Vì lãnh đạo là người khởi xướng thay đổi, nên nhà lãnh đạo có vai trò cực kỳ

quan trọng trong quá trình thực hiện thay đổi văn hóa doanh nghiệp Muốn người khác thay đổi, trước hết bản thân phải thay đổi Nhà lãnh đạo cần phải làm gương trong mọi hành vi, phải thực hiện thay đổi đầu tiên để các thành viên khác noi theo