Narratives phương pháp tạo nghĩa trong kiến trúc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC TP HỒ CHÍ MINH MẠC PHƯỚC VẠN DUY NARRATIVES PHƯƠNG PHÁP TẠO NGHĨA TRONG KIẾN TRÚC TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KIẾN TRÚC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC TP HỒ CHÍ MINH MẠC PHƯỚC VẠN DUY NARRATIVES PHƯƠNG PHÁP TẠO NGHĨA TRONG KIẾN TRÚC Chuyên ngành KIẾN TRÚC Mã số 8 58 01 01 TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KIẾN TRÚC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS KTS TRẦN MINH ĐỨC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2021 1 PH.

PH N 1: M U

1 Lý do ch năđ tài

Vi t Nam đang trong quá trình phát tri n và h i nh p cùng th gi i

v kinh t , xư h i, khoa h c, và ngh thu t Ki n trúc v i t cách là

đ i t ng ngh thu t c ng đang trên đà thay đ i hi n đ i và d n xa r i

b n s c V i s phát tri n và h i nh p toàn c u, ai c ng t tin có th thi t k xây d ng m t công trình mà không c n có s góp m t c a nhà chuyên môn hay ki n trúc s , t đó ch đáp ng đ c nhu c u s d ng khai thác kinh t , thi u đi ý ngh a t n t i c a Ki n trúc trên chính m nh

đ t đ c d ng xây D n Ki n trúc trong n c v n loanh quoanh mưi trong nh ng công trình h ng Ki n trúc hàng hóa

tài v i mong mu n trình bày nh ng suy ngh v Narratives, cách

t o ngh a trong ki n trúc và kh ng đ nh giá tr ki n trúc m t cách

ph ng pháp, qua vi c tìm hi u tài li u n c ngoài c ng nh quan sát

th c ti n, t đó rút ra nh ng nh n đ nh góp ph n ph c v cho quá trình thi t k trong n c, cho đào t o, và hành ngh ki n trúc, không l thu c nhi u vào phong cách ki n trúc khác trên th gi i Vi t Nam có hành trình l ch s dài lâu v i ki n trúc mang trong mình v t tích câu chuy n th ng tr m c a l ch s Vi c phát và ng d ng ph ng pháp Narratives góp ph n vào vi c khai quang nh ng giá tr l ch s , k th a,

và ti p t c nh ng giá tr truy n th ng t t đ p y trong ki n trúc, mà

theo nh n đ nh c a H i Ki n trúc s Vi t Nam: “Ki n trúc c a ta

d ng nh còn ch a đ nh đ c cho mình m t đ ng l i sáng t o nào,

m i h ng đi rõ r t” 1

Là b c kh i đ u đ nghiên c u sâu h n ngh a

c a ki n trúc trong phát tri n b n v ng th i đ i 4.0, h ng đ n s hòa

h p gi a ch ngh a lưng m n và ch ngh a công n ng trong ki n trúc các đô th hi n đ i, làm n n t ng sáng t o không gian cho s ti p n i,

1 Trang 6, “Lý lu n và phê bình ki n trúc Vi t Nam” (2018) c a H i KTS Vi t Nam

gìn gi và phát huy giá tr b n s c dân t c quý giá, nh ng giá tr vô hình và h u hình c a ki n trúc truy n th ng n c nhà, h n ch s m

d n l n ranh v n hóa trong n c v i các n n v n hóa khác trong th i

k h i nh p Vì Ki n trúc là c i ngu n c m xúc cho con ng i th nghi m tr c giác, c m xúc này mang con ng i tr v v i không gian,

th i gian, và b i c nh xư h i và môi tr ng c a n i chính Ki n trúc

t n t i

2 Các công trình nghiên c uăliênăquanăđ năđ tài

Qua các kh o c u nghiên c u liên quan đ n Narratives, c ng nh quan

đi m ki n trúc v ngh a trong th i đ i toàn c u hóa, nh n th y v n hóa truy n th ng và tinh th n dân t c trong l nh v c ki n trúc nói riêng và ngh thu t nói chung là ch đ th c s đ c quan tâm Tuy nhiên, đ tài Narrative Vi t Nam ch a có nghiên c u nào c th , h th ng, khái quát thành lý lu n cho th c ti n Vì đó, đ tài “Narratives - Ph ng pháp t o

4 iăt ng nghiên c u

T p trung vào khái ni m, ý ngh a Narratives trong thi t k ki n trúc Nh ng minh ch ng v tính Narratives trong ki n trúc n c ngoài

đ th y đ c th c tr ng ki n trúc trong n c nh m nh n ra cách th c mang câu chuy n vào trong ki n trúc Các thành ph n t o nên Narratives và v trí c a chúng trong quy trình thi t k

5 Ph ngăphápănghiênăc u

Ph ng pháp l ch s ; Ph ng pháp so sánh; Ph ng pháp bi n lu n logic; Ph ng pháp miêu t

6 Ph m vi nghiên c u

v n đ k chuy n, các thành ph n c u thành câu chuy n, vai trò

ng i thi t k , ng i tham d trong ki n trúc thành hình ki n trúc bao

g m hình th và không gian, mà không đi sâu vào các v n đ đ a đi m, thích ng khí h u, k thu t xây d ng, kích th c, và ch t li u ôi khi các v n đ này có đ c p nh ng c ng ch ph tr làm sáng t thêm v n

đ nghiên c u c a lu n v n

7 N i dung lu năv n

N i dung lu n v n nghiên c u g m: Ph năm ăđ uăgi i thi u t ng quan v lý thuy t, các y u t c a Narratives t n t i trong ki n trúc Không gian ki n trúc mang y u t Narratives là s c n thi t trong hành trình mang ngh a c a ki n trúc Nh n đ nh câu chuy n l ch s có th khép l i, nh ng v n ti p di n câu chuy n khác trong đ i t ng ki n

trúc khác; Ph năn iădung phân tích g m ba ch ng: Ch ngăT ngă quanăv ăNarrativesătìm v c i ngu n lý thuy t Narratives các l nh

v c liên quan nh V n h c, H i h a, Phim nh, c ng nh th o lu n

v các ph ng ti n truy n thông t o ra hình th c Narratives khác nhau

Nh n đ nh Narratives ti m n trong không gian ki n trúc và h th ng các khái ni m trong và ngoài n c, nh n th c tính c s lý thuy t c a Narratives Xác đ nh ph ng pháp Narratives trong ki n trúc đư qua

và hi n nay c ng nh nh n đ nh l i t m quan tr ng c a Narratives

trong các công trình ki n trúc có giá tr ngh thu t, Ch ngă

NarrativesăvƠăngh aătrongăki nătrúcăh th ng tri t lý Narratives trong

ph ng pháp thi t k , trình bày v m r ng và tái hi n Narratives Khám phá các th lo i Narratives nh m đ a ra vai trò ng i thi t k

và ng i tham d đ n nh ng tr i nghi m c m xúc khác nhau Hình thành c s khoa h c cho cách th c t o ra các lo i Narratives và nguyên t c thi t k Narratives t o ngh a cho ki n trúc, Ch ngă 3ă Narrativesă ăki nătrúcăVi tăNamănh n di n v khái ni m và tri t lý

Narratives trong ki n trúc Vi t Nam Trình bày cách th c tr c đây

đư khai thác tính Narratives trong các công trình v n hóa, c ng đ ng,

và t ng ni m, đ phát hi n Narratives đư có trong nh ng công trình

ki n trúc có giá tr ngh thu t cao Vi t Nam T đó, hình thành

ph ng pháp t o ngh a trong ki n trúc và t ch c không gian; Sau cùng, Ph năk tălu năvƠăki năngh tóm t t ng n g n h th ng lý lu n

c a Narratives và các k t qu chính c a nghiên c u a ra nh n đ nh

đ ng th i nh n xét tình hình th c tr ng c a tri t lý Narratives trong

ph ng pháp thi t k ki n trúc Vi t Nam và m t vài công trình ngoài n c hi n nay Theo đó, đ a ra các đ ngh hi n th c hóa nghiên

c u, đ a tri t lý Narratives vào trong thi t k ki n trúc đô th , đ c

bi t là các công trình mang y u t nh c l i, g i nh , và k ni m Ki n ngh rõ ràng v t m quan tr ng c a tri t lý Narratives trong l nh v c thi t k xây d ng, đ c bi t trong công tác b o t n và phê bình ki n trúc Mong mu n n n ki n trúc Vi t Nam có b n s c riêng d a trên

n n t ng lý thuy t Narratives là đi u mà nghiên c u lu n v n h ng

đ n

PH N 2: N I DUNG PHÂN TÍCH

CH NGă1: T NG QUAN V NARRATIVES

1.1 Các khái ni m v Narratives

Narratives là chuy n k , theo s phát tri n c a ki n trúc qua nhi u

th k Narratives t o ngh a và hình thành nên tính ngh thu t cho tác

ph m Narratives có ý v đ o đ c, ni m tin, giá tr s ng cho ng i tr i nghi m và t o ra c m xúc, mang tính hình t ng và bi u t ng có liên

h v i hình t ng t nhiên Narratives g m chu i các s ki n có tính nhân qu liên quan đ n th gi i th c ho c h c u

1.2 Hoàn c nh c a Narratives

L ch s th hi n s đa d ng c a ki n trúc t các th i đ i khác nhau M t tòa nhà là tàn d h u hình và là m t ph n ký c c a m t

th i đi m nh t đ nh Ki n trúc là câu chuy n v s t n t i c a con

ng i trên tinh c u Trái t Ki n trúc truy n t i giá tr c a m i quan

h c a chúng ta đ n nh ng th nh thiên nhiên, xư h i và hành đ ng

T t c ba đi u này là m i quan h c b n mà con ng i ph i có và do

đó, t o nên m t c u trúc t ng thu t

1.2.1 Tính l ch s c a hoàn c nh

Ch hình c đ c bi t đ n kho ng n m 3400 tr c Công nguyên trong th i k đ u c a n n v n minh Sumer c đ i khu v c gi a sông Tigris và sông Euphrates t i Iraq ngày nay Câu chuy n đ u tiên đ c

vi t trên b ng đ t sét “The Epic of Gilgamesh” Cùng th i gian này,

câu chuy n v tôn giáo c nh t thu c v Th n Shiva t i cao c a n Giáo (Hinduism) T n n t ng ngôn ng , k chuy n g n k t xã h i trong l ch s loài ng i Câu chuy n v cu c s ng hàng ngày, bài h c

c a t tiên, nh ng thông tin c nh báo hay giao ti p ch y u b ng truy n

mi ng Song, các n n v n minh c còn l u l i câu chuy n b ng hình

v hang đ ng, thân cây, da đ ng v t, cho th y minh ch ng s m nh t

v “ch vi t”

1.2.2 Ký c cá nhân và t p th

Truy n th ng th hi n s quan tr ng trong các xư h i vi c tái t o

ho c phát minh l i nh ng gì chúng ta coi là c theo nhu c u m i và mang tính đ ng đ i Truy n th ng nh v y tr thành “nh ng câu chuy n l n” có tính l ch s mang tính t p th truy n th ng đ c phát tri n đ y đ , ph i đ c công nh n giá tr đáng đ b o t n, có ý ngh a đ i v i xư h i, ho c có giá tr n i t i Truy n th ng th ng g n

li n v i “nh ng câu chuy n t p th ” t o ra s pha tr n g m nhi u truy n

th ng nh h n, giàu tính bi u t ng và c m xúc Nhi m v c a ki n trúc là ph i k rõ và th hi n b n ch t c th v th gi i mà con ng i đang c ng Nh ng kí c t p th đ c g i m qua câu chuy n k ng

ý các ho t đ ng h i t ng, ghi nh và so sánh c a kí c cá nhân v không gian, đ a đi m, và c m xúc

1.2.3 Ki n trúc c a nh ng ký hi u và bi u t ng

Ngh thu t ki n trúc g n li n v i nh ng câu chuy n siêu hình và hi n sinh con ng i trên th gi i C m xúc t o ra là “nh ng c m xúc d o” ch y xuyên su t trong trí t ng t ng và liên t ng con ng i tr c hình nh hay trong không gian ki n trúc Vi c t o ra ki n trúc b ng Narratives là hình t ng hóa nh ng y u t vô hình và h u hình đư có trong quá kh và

tr thành kí c cá nhân và t p th Các hình t ng có th ph n ánh, hi n

th c hóa, ho c v nh c u nh ng ý t ng và hình nh c a lý t ng cu c

s ng Narratives đ c l u vào trong ki n trúc nh c l i nh ng ký c y, t

t o ra nh ng câu chuy n liên k t v i nhau trong trí nh , l u l i mi n ký

c tr n v n Tóm l i, Narratives trong ki n trúc theo đúng nh tr t t c a

nó, liên quan đ n kí c, d u hi u, ký hi u nh n bi t, và ng i tham d đư

tr i nghi m và tái tr i nghi m

1.3 Narratives trong ki n trúc

Cách th c thi t k Ki n trúc gi ng nh cách hình thành Narratives

v i các thành ph n c t truy n, nhân v t, và s ki n c a m t câu chuy n

Ki n trúc qua Narratives đư gi i thích m i quan h gi a con ng i, th

gi i t nhiên, và ni m tin s ng, s thi t l p m i quan h ki n trúc và câu chuy n v i b i c nh, đ c hi u m i quan h con ng i v i t nhiên, xư

h i, l ch s , th giác và b t k môi tr ng nào khác, m i quan h gi a Narratives v i con ng i b ng toán h c d a vào c th con ng i thông qua hình h c và t l , cho th y s g n k t gi a ki n trúc, con ng i, và câu chuy n k Narratives đi vào không gian ki n trúc theo nhi u cách Câu chuy n k liên quan đ n ý ngh a c a ng ngh a, ch c n ng c a các tòa nhà, và đ a đi m xây d ng, đóng góp vào vi c th hi n các thông đi p v n hóa xư h i nh l i s ng, tâm linh, hay đ o đ c, tham gia vào vi c s p x p các không gian và các m i quan h xã h i Các

ki n trúc s hình thành tr t t này b ng cách ph i h p các m i quan

h đ c l p c a các không gian ch c n ng v i nh n th c c a ng i s

d ng và hình dung không gian nh môi c nh tr i nghi m c a nh n

th c Hình th c, công n ng, b n v ng, và th m m ki n trúc liên quan

đ n các câu chuy n k Ng c l i, câu chuy n, c u trúc, và tr t t k

ph thu c vào s gi i thích, hình dung, con ng i và môi tr ng sinh

s ng

1.3.1 Tính thi ca c a Ki n trúc qua Narratives

Tính đa d ng c a n i dung không gian và cách ti p c n liên ngành

c a t duy thi t k , mà còn v t m quan tr ng c a vi c khám phá các

s ki n ho c Narratives trong ki n trúc, mà n u s p x p các d ki n theo m t tr t t nào đó s mang tính thi ca c a câu chuy n k vào trong

ki n trúc Ki n trúc đóng vai trò là tòa nhà trí tu n i các kênh t t ng trong toán h c, v tr h c, âm nh c, h i h a và v n h c giao nhau, h p

nh t v m t thi pháp Ch có ngh a có th t ng ng v i các không gian trong ki n trúc v i s phân chia b ng các b c t ng t ng ng

v i d u ph y trong v n b n, còn nh ng kho ng tr ng không gian trong

ki n trúc nh kho ng cách c a nh ng ch hay có th là giao thông

Ki n trúc và ngôn ng liên quan các m i quan h gi a các không gian, các v t th , c a không gian v i ng i tr i nghi m Ki n trúc bày t s

hi u bi t, k t n i v i th gi i, và s gi i thích c a chúng ta v tr i nghi m s ng trong th gian Phim nh, tính thi ca c a không gian còn

đ c tr i nghi m qua âm thanh, chuy n đ ng đi n t , chính là m t tài

li u nghiên c u t t đ m r ng s hi u bi t v Narratives và thay đ i cách chúng ta nh n th c v ki n trúc Không gian phim nh có th đ

xu t m t m i quan h khác nhau gi a ki n trúc và con ng i d a trên

m t ph m vi r ng h n v con ng i, ph m ch t, c m giác, xư h i và

th i gian, v vi c xây d ng không gian cho th y s đa d ng v ý ngh a

thu t ng “tính thi ca c a không gian” trong vi c dùng Narratives trong

quá trình thi t k

1.3.2 Tính toàn giác Ki n trúc qua Narratives

Ki n trúc không làm cho chúng ta s ng trong th gi i c a s b a

đ t và t ng t ng, mà nói lên kinh nghi m trong th gi i và c ng c

ý th c v th c t i và ý ngh a t n t i c a chúng ta Nh n m nh s c

m nh c a tính hi n t ng ki n trúc trong các c u trúc lý thuy t không gian c a h và cho r ng tr i nghi m c m giác gi a m t đ i t ng ki n trúc và nh ng ng i tr i nghi m là r t quan tr ng và hoàn toàn phi tuy n tính, là làm s ng l i thi t k qua kh i g i c m xúc c a không gian, v t ch t, ánh sáng và bóng t i Ki n trúc không ch đ c t o ra

và c m nh n b i cái nhìn nh các ph ng pháp thi t k tr c đây, mà qua cái ch m, ng i, n m, và nghe Ki n trúc đ c t o ra và đ c c m

nh n nh th g i là ki n trúc toàn giác và ki n trúc s c ng h ng v i

c u trúc tinh th n và thân th ng i xem và s d ng

1.3.3 Ngh a phi tuy n trong ki n trúc qua Narratives

Ki n trúc đa giác quan, trong đó, liên thông t ng tác v i ki n trúc Quá trình tr i nghi m đ c th c hi n t giai đo n thu th p d li u, l u nhãn, ng m, và s xu t hi n c a ngh a Narratives trong ki n trúc có tính

k t n i, trung gian, và ý ngh a ụ ngh a cu i cùng c a công trình h ng ý

th c v b n thân và ký c c a ng i chiêm nghi m Narratives trong ki n trúc là s quan tr ng giúp con ng i khám phá hay l c tìm l i nh ng ký

c c a b n thân, c ng nh nh ng hi n thân hoàn ch nh và ni m tin t ng vào cu c s ng, hay nh ng c m xúc ch thu n mang y u t th u th (ultra-sensory) Các khái ni m c a hi n t ng h c trong thi t k ki n trúc phát

ki n m t tr i nghi m đ c đáo v các hi n t ng không gian, ánh sáng, và hình th c qua các giác quan đ hi u và c m nh n đ y đ v đ i t ng

ki n trúc, c m nh n con ng i v ki n trúc là phi tuy n

1.4 Narratives ngày nay

Trong su t nh ng n m nay, khi nh ng n i khác trên th gi i t p trung vào ki n trúc “H u hi n đ i” đ c c u thành b i m t ch ngh a

l ch s h i h t ho c m t “gi i c u trúc” trong ki n trúc, theo Pallasmaa, thì v n luôn có Ki n trúc h ng đ n tr i nghi m c m giác cao sâu n i tâm v s hi n t n con ng i trong th gi i này, ch ng h n

nh các công trình c a Steven Holl và Peter Zumthor

1.4.1 ánh m t Narratives

“Ki n trúc hàng hóa” c a ch ngh a th c d ng ư t r t lâu Ki n trúc c n n i tâm c m xúc/tr i nghi m, vì cu c s ng con ng i chính

là m t cu c hành trình c a nh ng tr i nghi m S lãng quên tr i nghi m ki n trúc ngày nay c ng có th đ c hi u do nh n th c đa ph n

d a vào th giác Các tr i nghi m c a các giác quan trên các đ i t ng

ki n trúc trong vi c thi t k và c m nh n ngày càng tha hóa, tách r i,

và cô đ c trong th gi i công ngh Ngh thu t ki n trúc c a m t đư

t o ra nh ng c u trúc không gian hùng v và kích thích t duy, nh ng không t o đi u ki n thu n l i cho con ng i nh n bi t b t ngu n t đâu trong th gi i

1.4.2 Ti m n Narratives

Ki n trúc s t lâu đư k chuy n thông qua công trình c a h i u này đư hình thành các phong cách khác nhau trong l ch s ki n trúc

M c dù không ý th c, nh ng đâu đó trong m i ki n trúc Narratives

v n n hi n, đóng vai trò nh m t “sinh v t đ i di n cho th i đ i” t n

t i qua nh ng bi n c th ng tr m c a l ch s n i ki n trúc v ng v ng trên m nh đ t “kh i ngu n” Nh th , Narratives hi n di n trong b t

k s n ph m ki n trúc nào cho dù có hay không ý th c c a ng i t o

ra có ý h ng đ n Narratives có th xác đ nh vi c hình thành hình nh

xư h i c a các th i đ i, đ ch b ng cách k chuy n và chèn thông

đi p, t o ra ý ngh a, truy n đ t ý t ng và th hi n v n hóa Narratives

là ti ng nói c a con ng i chèn vào ki n trúc, đ i di n cho ti ng nói

th tách r i Ki n trúc hi n thân c a con ng i, thu n hóa không gian

vô h n và cho phép h sinh s ng trong chúng, và c ng s thu n hóa

th i gian vô t n và cho phép con ng i s ng mãi trong th i gian liên

t c qua nh ng câu chuy n k Narratives