Phân tích mối quan hệ giữa PICC và CISG trong pháp luật thương mại quốc tế

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐẠI HỌC KINH TẾ LUẬT TIỂU LUẬN MÔN PHÁP LUẬT HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ ĐỀ TÀI PHÂN TÍCH MỐI QUAN HỆ GIỮA PICC VÀ CISG Giảng viên hướng dẫn Sinh viên thực hiện Mã sinh viên Lớp Hồ Chí Minh, năm 2022 MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU 3 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 3 1 Tổng quan về Công ước Viên 1980 (CISG) 3 1 1 Giới thiệu 3 1 2 Phạm vi điều chỉnh 4 2 Tổng quan về Bộ quy tắc về Hợp đồng thương mại quốc tế (PICC) 5 2 1 Giới thiệu 5 2 2 Phạm vi điều chỉnh 6 CHƯƠNG 2 MỐI QUAN HỆ GIỮA.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT

  

TIỂU LUẬN MÔN:

PHÁP LUẬT HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ

ĐỀ TÀI:

PHÂN TÍCH MỐI QUAN HỆ GIỮA PICC VÀ CISG

Giảng viên hướng dẫn:

Sinh viên thực hiện:

Mã sinh viên:

Lớp:

Hồ Chí Minh, năm 2022

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 3

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 3

1 Tổng quan về Công ước Viên 1980 (CISG) 3

1.1 Giới thiệu 3

1.2 Phạm vi điều chỉnh 4

2 Tổng quan về Bộ quy tắc về Hợp đồng thương mại quốc tế (PICC) 5

2.1 Giới thiệu 5

2.2 Phạm vi điều chỉnh 6

CHƯƠNG 2: MỐI QUAN HỆ GIỮA PICC VÀ CISG – ÁP DỤNG PICC ĐỂ BỔ SUNG, GIẢI THÍCH CHO CISG 7

1 Sự khác biệt giữa PICC và CISG 7

2 Áp dụng PICC để bổ sung, giải thích cho CISG 8

KẾT LUẬN 11

LỜI MỞ ĐẦU

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, thương mại quốc tế ngày một mở rộng, các quy tắc điều chỉnh quan hệ thương mại quốc tế ngày càng trở nên quan trọng hơn Với sự khác biệt về phong tục, tập quán, pháp luật giữa các quốc gia, nhiều doanh nghiệp khi mở rộng phạm vi phát triển ra nước ngoài gặp phải nhiều trở ngại, đặc biệt là những rào cản về mặt pháp lý Để giải quyết những mối lo ngại về sự khác biệt về hệ thống luật pháp giữa các quốc gia, nhiều nguyên tắc và Điều ước, Công ước quốc tế đã ra đời nhằm tạo ra một hệ thống pháp luật thống nhất, hài hòa những sự khác biệt của các hệ thống pháp luật khác nhau trên thế giới Và hiện nay, hai nền tảng pháp lý được xem

là quan trọng và phát triển nhất là Bộ nguyên tắc về Hợp đồng thương mại quốc tế (PICC) và Công ước của Liên hợp quốc về Hợp đồng Mua bán Hàng hóa Quốc tế (CISG) Đây là những công cụ pháp luật được hình thành dựa trên nỗ lực của cộng đồng quốc tế nhằm hài hòa và hiện đại hóa luật hợp đồng quốc tế Song, qua thời gian hình thành và phát triển, nhiều luật gia trên thế giới đã nhận thấy sự hài hòa, thống nhất giữa chính PICC và CISG Do đó, nội dung của bài báo cáo là để làm rõ hơn mối quan hệ giữa PICC và CISG, đặc biệt là sự hỗ trợ của PICC trong việc giải thích, bổ sung cho CISG

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN

1 Tổng quan về Công ước Viên 1980

1.1 Giới thiệu

Công ước Viên 1980 về Hợp đồng Mua bán Hàng hóa Quốc tế (gọi tắt là CISG) được soạn thảo và phát triển bởi Ủy ban Liên hợp quốc về Luật Thương mại quốc tế (UNCITRAL)1 với mục tiêu hướng tới một nguồn luật chung trong tạo lập và thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế trên thế giới CISG còn được gọi là Công ước Viên vì nó được ký ban đầu tại Viên vào năm 1988

Mục tiêu mà các nhà làm luật khi soạn thảo CISG là xây dựng một nền tảng pháp lý thống nhất từ những nguyên tắc chung trong thương mại quốc tế, hướng đến sự hài hòa giữa nhiều hệ thống pháp luật khác nhau trên thế giới, là công cụ để giải quyết các

1 “Giới thiệu chung về Công ước Viên, Trung tâm WTO.

https://trungtamwto.vn/chu_de_khac/304-gioi-thieu-chung-ve-cong-uoc-vien/1

tranh chấp phát sinh trong hoạt động thương mại quốc tế, củng cố hành lang pháp lý cho các thương nhân khi tiến hành giao kết các hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế,

từ đó góp phần thúc đẩy hoạt động thương mại giữa các quốc gia

CISG được nhìn nhận là một thành tựu to lớn của UNCITRAL, với 94 quốc gia thành viên (tính đến năm 2020) đến từ “mọi khu vực địa lý, mọi giai đoạn phát triển kinh tế và mọi hệ thống luật pháp, xã hội và kinh tế”, trong đó bao gồm hầu hết các nền kinh tế lớn trên thế giới như Mỹ, Nhật, Trung Quốc, Đức, Pháp CISG được coi

là khung pháp lý đồng nhất, hiện đại về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế và có sức ảnh hưởng rộng nhất trên toàn thế giới hiện nay, gần ⅔ số lượng hợp đồng quốc tế được điều chỉnh bởi CISG

CISG là một cam kết quốc tế giữa các quốc gia Thế nên, CISG có hiệu lực pháp lý cao hơn luật quốc gia đối với bất kỳ giao dịch quốc tế nào giữa các quốc gia khi ký kết tham gia Công ước Điều này đồng nghĩa, so với luật của các quốc gia thành viên, CISG được ưu tiên áp dụng để điều chỉnh hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế Bởi vì tính ràng buộc này mà rất nhiều quốc gia đã tỏ ra e ngại khi ký kết CISG Và để thu hút các quốc gia tham gia hiệp ước, đã có một vài thỏa hiệp được xây dựng thông qua các điều khoản về phạm vi áp dụng của CISG Theo đó, dựa trên nguyên tắc tự do hợp đồng, các quốc gia thành viên hoàn toàn có quyền bảo lưu một phần hoặc toàn bộ các điều khoản được quy định trong CISG

Đầu tiên, một điều kiện tiên quyết để một hợp đồng thuộc phạm vi điều chỉnh của CISG thì hợp đồng đó phải là hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế Tính chất quốc tế được CISG định nghĩa là việc các bên tham gia trong hợp đồng phải có trụ sở kinh doanh tại các quốc gia khác nhau Thông thường, tính chất quốc tế được nhìn nhận là

sự chuyển dịch hàng hóa xuyên biên giới giữa các quốc gia, tuy nhiên, với CISG, không quy định tiêu chí phải có sự chuyển dịch hàng hóa qua biên giới mà xem xét đến địa điểm kinh doanh của các bên, không lưu ý đến nơi giao kết hợp đồng, hay nơi thực hiện hợp đồng Bên cạnh đó, phạm vi điều chỉnh của CISG tương đối hẹp, cụ thể, hợp đồng phải là hợp đồng mua bán hàng hóa, không thể là các hợp đồng dịch vụ,

hoặc mua bán hàng hóa không vì mục đích thương mại, đấu giá,… (theo Điều 2, khoản 2 Điều 3 và Điều 5 CISG)

Tiếp đến, căn cứ theo khoản 1 Điều 1 của CISG về những trường hợp thuộc phạm

vi điều chỉnh của CISG, bao gồm:

“a.Khi các Quốc gia này là các Quốc gia thành viên của Công ước;

b.Khi các quy tắc tư pháp quốc tế dẫn chiếu đến việc áp dụng luật của một Quốc gia thành viên Công ước.” 2

Trong trường hợp nếu các bên tham gia hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế có trụ

sở kinh doanh tại các quốc gia khác nhau, và các quốc gia này là thành viên của CISG thì Công ước sẽ mặc nhiên điều chỉnh hợp đồng mua bán hàng hóa trên Bên cạnh đó,

vì CISG có hiệu lực pháp lý cao hơn so với luật quốc gia, nên ngay cả khi các bên tham gia không có trụ sở kinh doanh tại quốc gia là thành viên của Công ước nhưng

có thỏa thuận áp dụng luật của quốc gia mà quốc gia này là thành viên của CISG thì CISG vẫn được ưu tiên áp dụng Mặt khác, CISG còn được áp dụng khi các quy tắc tư pháp quốc tế dẫn chiếu đến việc áp dụng luật của một Quốc gia thành viên Công ước Công ước Viên, mặc dù là sự cam kết giữa các quốc gia, nhưng vẫn đề cao tính pháp lý của sự thỏa thuận giữa người bán và người mua lên trên hết Cụ thể, theo Điều

6 CISG, quy định rằng các bên có quyền loại trừ một phần hoặc toàn bộ các điều khoản của Công ước, hoặc sửa đổi hiệu lực của bất kì điều khoản nào của Công ước Quyền loại trừ sự áp dụng của Công ước cho hợp đồng của các bên là một quyền được thừa nhận trong Tư pháp quốc tế, thể hiện nguyên tắc tự do hợp đồng Do đó, cho dù các bên có trụ sở kinh doanh tại các quốc gia là thành viên của Công ước thì vẫn có quyền được loại trừ sự điều chỉnh của Công ước Thông thường, việc lựa chọn loại trừ

áp dụng CISG là để các bên có thể thỏa thuận áp dụng luật quốc gia, bởi lẽ, mỗi bên đều quen thuộc với luật bán hàng nội địa của riêng mình và mong muốn hợp đồng của

họ được điều chỉnh bởi luật nội địa Có hai cách để loại trừ việc áp dụng CISG Thứ nhất, các bên có thể lựa chọn áp dụng luật của một nước không phải thành viên của Công ước Thứ hai, vì CISG có tính chất pháp lý vượt lên trên luật quốc gia nên vẫn được ưu tiên áp dụng khi giải quyết tranh chấp, do đó, nếu không muốn chịu sự điều

2 Khoản 1 Điều 1 CISG

chỉnh của CISG, các bên cần quy định cụ thể về việc loại bỏ sự áp dụng của CISG, chẳng hạn, hợp đồng cần ghi rõ “Luật của quốc gia sẽ được sử dụng là luật của hợp đồng và Công ước Viên cho hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế sẽ không được áp dụng”, nếu không CISG vẫn được áp dụng

Mặt khác, trong trường hợp các bên thỏa thuận áp dụng luật của nước là thành viên của Công ước nhưng quốc gia này có bảo lưu một phần hoặc toàn bộ các điều khoản của CISG thì tùy vào từng trường hợp cụ thể mà phạm vi áp dụng của CISG sẽ khác nhau

2 Tổng quan về Bộ quy tắc về Hợp đồng thương mại quốc tế (PICC)

Bộ nguyên tắc về Hợp đồng thương mại quốc tế (PICC) do Viện Thống nhất Tư pháp Quốc tế (UNIDROIT) soạn thảo và ban hành năm 1994, được sửa đổi và bổ sung vào các năm 2004, 2010, 2016 Đây là văn bản tập hợp những nguyên tắc pháp lý cơ bản phản ánh những khái niệm đã được công nhận ở phần lớn các hệ thống pháp luật trên thế giới

Khi soạn thảo PICC, mục đích của những nhà sáng lập không chỉ dừng lại ở việc xây dựng một hệ thống hóa các nguyên tắc hợp đồng phổ biến ở đa số các quốc gia,

mà trên hết là để hướng tới một cách giải quyết công bằng chung, có nhiều tiện ích nhất cho cộng đồng thương mại quốc tế, dù được nhìn dưới một góc độ của bất cứ hệ thống luật pháp, kinh tế hay chính trị của bất cứ quốc gia nào trên thế giới Mục đích này được thể hiện khá rõ ở hai mặt hình thức và nội dung của PICC

Về hình thức, phong cách soạn thảo của PICC giống với hệ thống Civil Law hơn là Common Law PICC sử dụng ngôn ngữ ngắn gọn và dễ hiểu để những người không phải là luật sư cũng có thể hiểu được và cố tình tránh thuật ngữ đặc biệt đối với bất kỳ

hệ thống pháp luật nhất định nào, do đó tạo ra một ngôn ngữ pháp lý được sử dụng và hiểu thống nhất trên toàn thế giới

Về nội dung, PICC bao gồm các nguyên tắc về hợp đồng được thừa nhận rộng rãi trên thế giới, thể hiện sự hài hòa giữa nhiều hệ thống pháp luật khác nhau Bên cạnh

đó, PICC được xây dựng với các điều khoản rất linh hoạt, xoay quanh nguyên tắc thiện chí, trung thực và những tiêu chuẩn cư xử đúng mực

Tóm lại, đây là một bộ nguyên tắc mang tính mềm dẻo, không có tính ràng buộc, có thể linh hoạt trong việc áp dụng, thể hiện sự hài hòa của nhiều hệ thống pháp luật khác nhau

Mục tiêu chính của các nguyên tắc PICC là thiết lập một khuôn thổ thống nhất cho các hợp đồng thương mại quốc tế và đảm bảo rằng các hợp đồng thương mại quốc tế này có tính thực tiễn, được giải thích và áp dụng ở nhiều quốc gia khác nhau nhằm khuyến khích sự tuân thủ một cách thiện chí và công bằng trong các quan hệ hợp đồng quốc tế

PICC trình bày những quy định chung cho các hợp đồng thương mại quốc tế Thế nên, có thể hiểu rằng, PICC có thể áp dụng với tất cả các hợp đồng thương mại quốc

tế Tuy nhiên, vì Bộ nguyên tắc PICC không mang tính ràng buộc, thế nên, không phải tất cả các hợp đồng thương mại quốc tế đều chịu sự điều chỉnh của PICC

PICC áp dụng các quy tắc chung về thương mại quốc tế khi các bên đồng ý để hợp đồng của họ được điều chỉnh bởi các nguyên tắc đó Điều này dựa trên nguyên tắc tự

do hợp đồng của PICC Nguyên tắc tự do hợp đồng là một nguyên tắc cơ bản, quan trọng trong quan hệ hợp đồng thương mại quốc tế Theo đó, các bên có toàn quyền tự

do lựa chọn đối tác, lựa chọn nguồn luật áp dụng để điều chỉnh hợp đồng cũng như tự

do thỏa thuận các điều khoản trong hợp đồng Do đó, với PICC, các bên hoàn toàn có quyền tự do lựa chọn có áp dụng PICC như một nguồn luật chính để điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế của họ

Trong trường hợp các bên thỏa thuận áp dụng PICC như một nguồn luật để bổ sung, giải thích cho các điều khoản trong hợp đồng, các điều khoản của luật điều chỉnh, các bên của hợp đồng có thể đưa bất kỳ văn bản hoặc điều khoản nào của PICC vào hợp đồng Các bên có thể chọn kết hợp một số hoặc tất cả các điều khoản của PICC, sao cho nội dung các điều khoản PICC đó không trái với nội dung luật điều chỉnh Nếu ngược lại, việc áp dụng PICC có thể bị coi là vi phạm pháp luật

Các nguyên tắc này cũng có thể được áp dụng khi các bên không chọn một luật cụ thể để điều chỉnh hợp đồng của họ và có thể được sử dụng để giải thích hoặc bổ sung các văn bản luật quốc tế chung khác và tương tự như vậy trong việc giải thích hoặc bổ sung luật quốc gia Bên cạnh đó, Hội đồng Trọng tài có thể áp dụng PICC trong trường hợp các bên không lựa chọn được luật áp dụng hoặc Trọng tài lựa chọn áp dụng PICC để giải thích, bổ sung các điều khoản chưa rõ ràng của luật điều chỉnh hợp đồng

Các nguyên tắc trong PICC ngày càng được Hội đồng Trọng tài nhắc đến nhiều hơn khi giải quyết các tranh chấp hợp đồng Tuy nhiên, với tư cách là một công cụ không mang tính ràng buộc của “luật mềm”, PICC có thể đóng nhiều vai trò khác nhau, tùy vào từng trường hợp, nếu PICC được sử dụng như “những quy tắc của luật” để điều chỉnh quan hệ hợp đồng, có được kết hợp với các điều khoản của hợp đồng được điều chỉnh bởi nội luật hoặc điều ước quốc tế mà các bên thỏa thuận áp dụng Hoặc PICC cũng có thể đóng vai trò như một phương tiện để giải thích, bổ sung cho nguồn luật đang điều chỉnh hợp đồng Bên cạnh đó, ngoài được thỏa thuận rõ ràng hoặc ngầm hiểu giữa các bên trong hợp đồng, PICC còn có thể được Hội đồng Trọng tài đưa vào

để điều chỉnh quan hệ hợp đồng

CHƯƠNG 2: MỐI QUAN HỆ GIỮA PICC VÀ CISG – ÁP DỤNG PICC ĐỂ BỔ SUNG, GIẢI THÍCH CHO CISG

1 Sự khác biệt giữa PICC và CISG

PICC và CISG đều là những nền tảng pháp lý được xây dựng dựa trên nỗ lực của cộng đồng quốc tế nhằm hài hòa và hiện đại hóa luật thương mại quốc tế Cả PICC và CISG đều đề cập đến các hợp đồng quốc tế Tuy nhiên, lại có sự khác biệt trong việc định nghĩa về tính quốc tế giữa chúng Tính quốc tế của các hợp đồng theo CISG được xác định theo một tiêu chí tương đối chủ quan, tùy thuộc vào việc các bên có địa điểm kinh doanh tại các quốc gia khác nhau Ngược lại, PICC không đề cập đến định nghĩa

về tính quốc tế Một trong số những nhà soạn thảo PICC đã lập luận rằng, việc PICC không quy định cụ thể về tính quốc tế là hoàn toàn hợp lý, bởi lẽ, xuất phát từ bản chất không mang tính ràng buộc, là một nguồn luật mềm, được áp dụng khi các bên có sự

thỏa thuận trong hợp đồng do đó, nếu quy định cụ thể về tính quốc tế sẽ gây cản trở các bên khi thỏa thuận áp dụng PICC

Ngoài ra, trong số các hợp đồng được coi là quốc tế, sự khác biệt đáng kể đầu tiên giữa CISG và PICC đề cập đến phạm vi áp dụng cơ bản của chúng Như đã trình bày

ở trên, phạm vi áp dụng của CISG chỉ giới hạn trong các hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế Còn với PICC, phạm vi điều chỉnh tương đối rộng, không chỉ bao gồm hợp đồng mua bán hàng hóa mà còn bao gồm bất kỳ loại hợp đồng thương mại quốc tế nào

Về cơ bản, PICC không cấu thành luật, không phải là một văn bản pháp luật do không được ký kết bởi Chính phủ, PICC chỉ là văn bản tập hợp những nguyên tắc pháp lý cơ bản phản ánh những khái niệm đã được công nhận ở phần lớn các hệ thống pháp luật trên thế giới Nhưng với CISG, đây là một văn bản pháp luật chính thức, được thông qua và ký kết bởi các nước thành viên , là một phần của luật quốc gia và

có giá trị pháp lý cao hơn so với luật quốc gia

Ngày nay, các nguyên tắc trong PICC được nhiều luật gia nhìn nhận là một “ công

cụ hài hòa pháp luật không mang tính ràng buộc”, là một nguồn "luật mềm" bởi vì chúng không liên quan đến Chính phủ, không phải là công cụ ràng buộc và do đó, việc chấp nhận các nguyên tắc này phụ thuộc hoàn toàn vào sự thỏa thuận của các bên khi soạn thảo và ký kết hợp đồng PICC được áp dụng cho tất cả các loại hợp đồng thương mại quốc tế trong khi phạm vi áp dụng của CISG chỉ giới hạn trong các hợp đồng thương mại quốc tế mua bán hàng hóa Sự khác biệt quan trọng giữa PICC và CISG là sự ràng buộc trong việc áp dụng, CISG có thể được coi là một công cụ ràng buộc quan trọng trong lĩnh vực luật thương mại xuyên quốc gia và có hiệu lực pháp lý cao hơn so với luật quốc gia, trong khi PICC không phải là điều khoản bắt buộc, không gắn liền với luật quốc gia Mặt khác, CISG có khá nhiều vấn đề pháp lý chưa được quy định, khi đó luật quốc gia thành viên sẽ là luật áp dụng bổ sung cho những vấn đề CISG không điều chỉnh Còn với PICC, các bên hoàn toàn có thể thỏa thuận áp dụng PICC là nguồn luật chính để điều chỉnh hợp đồng hoặc một nguồn luật bổ sung, giải thích cho luật điều chỉnh hợp đồng

2 Áp dụng PICC để bổ sung, giải thích cho CISG

Không thể phủ nhận, CISG là một nền tảng pháp luật tương đối thành công Theo một thống kê, có ít nhất 3000 vụ tranh chấp về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế trong đó tòa án và trọng tài áp dụng CISG để giải quyết Tuy nhiên, bên cạnh sự thành công, các luật gia thế giới cho rằng hiện nay CISG đang có nhiều lỗ hổng pháp lý Theo đó, vì theo đuổi sự hài hòa giữa các hệ thống luật trên thế giới, rất nhiều vấn đề pháp lý không được CISG quy định hoặc có quy định nhưng không cụ thể Và để giải quyết vấn đề trên tại khoản 2 Điều 7 của CISG quy định rằng:

“Các vấn đề liên quan đến đối tượng điều chỉnh của Công ước này mà

không quy định thẳng trong Công ước thì sẽ được giải quyết chiếu theo

các nguyên tắc chung mà từ đó Công ước được hình thành hoặc nếu

không có các nguyên tắc này, thì chiếu theo luật được áp dụng theo quy

phạm của tư pháp quốc tế.” 3

Chẳng hạn, về các vấn đề pháp lý liên quan đến bồi thường thiệt hại, trong trường hợp một hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế có dấu hiệu bị vi phạm, cần các biện pháp khắc phục thiệt hại Tuy nhiên, CISG chỉ quy định một khung pháp lý cơ bản về bồi thường thiệt hại, theo đó, về phạm vi thiệt hại được đền bù, CISG chỉ quy định là

“những thiệt hại không vượt quá tổn thất mà bên vi phạm hợp đồng đã dự đoán hoặc bắt buộc phải dự đoán được…”, trong khi đó, PICC lại có những quy định cụ thể về

vấn đề trên, cụ thể, tại Điều 7.4.2 quy định nguyên tắc bồi thường toàn bộ, bao gồm cả những thiệt hại vật chất (tổn thất và lợi ích bị mất đi) và cả những thiệt hại phi tiền tệ (những thương tổn về thể chất, tinh thần) CISG không có quy định cụ thể về loại thiệt hại này Bên cạnh đó, tại Điều 5 của Công ước còn quy định loại trừ việc áp dụng Công ước cho những thiệt hại do người chết hoặc bị thương

Hay về đơn vị tiền tệ để xác định chi phí bồi thường thiệt hại, CISG không có điều khoản quy định về đồng tiền dùng để xác định chi phí trên, tuy nhiên, trong PICC có điều 7.4.12 quy định về đồng tiền thanh toán thiệt hại như sau:

3 Khoản 2 Điều 7 CISG