BÀI tập lớn hệ THỐNG VIỄN THÔNG đề tài NGHIÊN cứu THÔNG TIN VIBA và sử DỤNG PHẦN mềm mô PHỎNG PATHLOSS

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘIVIỆN ĐIỆN TỬ - VIỄN THÔNG BÀI TẬP LỚN HÊ THỐNG VIÊN THÔNG Đề tài: NGHIÊN CỨU THÔNG TIN VIBA VÀ SƯ DỤNG PHẦN MỀM MÔ PHỎNG PATHLOSS... LỜI NÓI ĐẦ̀UCh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

VIỆN ĐIỆN TỬ - VIỄN THÔNG

BÀI TẬP LỚN

HÊ THỐNG VIÊN THÔNG

Đề tài:

NGHIÊN CỨU THÔNG TIN VIBA VÀ SƯ DỤNG

PHẦN MỀM MÔ PHỎNG PATHLOSS

Nguyên Thái Hà 20182475

Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS. NGUYỄN HOANG

HẢI

Hà̀ Nội, 12-2021

LỜI NÓI ĐẦ̀U

Chém gió về thông tin viba và phần mềm mô phỏng pathloss.

Trong quá́ trì̀nh thực hiện tuy có́ rấ́t nhiề̀u khó́ khăn nhưng nhờ sự hướng dẫn tận tì̀nh của PGS.TS Nguyên Hoàng Hai cũng như nỗ lực của bản thân mà̀ chúng em đã hoà̀n thà̀nh được đề̀ tà̀i nà̀y, nhưng do thời gian cũng như trì̀nh độ sinh viên có́ hạ ̣n nên không thể̉ trá́nh khỏ̉i một và̀i sai só́t Chúng em mong nhận được những lời khuyên của thầ̀y để̉ chúng em có́ thể̉ hiể̉u thêm về̀ đề̀ tà̀i nà̀y nó́i riêng và̀ môn học nà̀y nó́i chung Chúng em xin chân thà̀nh cảm ơn thầ̀y!

MỤ̣C LỤ̣C

DANH MỤ̣C KÝ HIỆU VÀ̀ CHỮ VIẾT TẮT i

DANH MỤ̣C HÌNH VẼ ii

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 3

1.1 Giới thiệu 3

1.1.1 Giơi thiêu chung 3

1.1.2 Blockchain 4

1.1.3 Hơp đồng thông minh 5

1.2 Công việc liên quan 6

1.3 Mục tiêu nghiên cứu 7

1.4 Đóng góp 8

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 10

2.1 Lựa chọn các nghiên cứu sơ cấp 10

2.2 Tiêu chí bao gồm và loại trừ 11

2.3 Kết quả lựa chọn 12

2.4 Đánh giá chất lượng 12

2.5 Thu thập số liệu 13

2.6 Phân tích dữ liệu 13

CHƯƠNG 3 KÊT QUẢ 15

3.1 Sự phân loại của các giải pháp bảo mật khác nhau 15

3.2 Tỉ lệ phần trăm của các giải pháp bảo mật khác nhau 16

CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN 17

4.1 Khái quát tình hình 17

4.2 Khảo sát qua các câu hỏi nghiên cứu 18

CHƯƠNG 5 NHƯNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA, THÁCH THỨC VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU

TRONG TƯƠNG LAI 25

CHƯƠNG 6 KÊT QUẢ 27

KẾT LUẬ̣N 28

TÀ̀I LIỆU THAM KHẢ̉O 29

DANH MỤ̣C KÝ HIỆU VÀ̀ CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt Định nghĩa/giải thích

DANH MỤ̣C HÌNH VẼ

Hình 2.1 Chiến lược tuyển chọn và thu thập các nghiên cứu 12 Hình 2.2 Số lượng nghiên cứu sơ cấp cuối cùng được xuấ́t bản theo thời gian 14 Hình 3.1 Các giải pháp bảo mật được cung cấ́p bởi các hợp đồng thông minh Blockchain cho Internet và IoT 15

Hình 3.2 Các giải pháp bảo mật theo hướng hợp đồng thông minh trong Internet

và IoT 16

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HÊ THỐNG VI BA

1.1 Hê thông thông tin vi ba

Từ tiếng Anh microwave có́ nghĩa là̀ só́ng cực ngắ́n hay vi ba theo cá́ch dịch quatiếng Trung Quố́c Từ vi ba được sử dụng chung cho cá́c hệ thố́ng vệ tinh, di động hay

vô tuyên tiếp sức mặt đấ́t, song ở nước ta từ viba đã được sử dụng từ trước chỉ để chỉcá́c hệ thố́ng vô tuyến tiếp sức Do đó́, hiện nay trong cá́c tà̀i liệu kỹ thuật của ta, nó́i vi

ba là̀ nó́i tới hệ thố́ng vô tuyến tiếp sức mặt đấ́t

Thông tin só́ng cực ngắ́n giữa hai điể̉m bắ́t đầ̀u xuấ́t hiện và̀o những năm 30 củathế kỷ trước tuy nhiên lúc bấ́y giờ do khó́ khăn về̀ mặt kỹ thuật nên chỉ là̀m việc ở dảisó́ng mé́t do vậy ưu điể̉m của thông tin siêu cao tầ̀n chưa được phá́t huy Năm 1935đường thông tin VTTS đầ̀u tiên được thà̀nh lập ở Newyoec và̀ Philadenphi chuyể̉n tiếpqua 6 địa điể̉m và̀ chuyề̀n được 5 kênh thoạ ̣i Và̀ TTVTTS bù̀ng nổ sau chiến tranh thếgiới lầ̀n thứ hai Hệ thố́ng vi ba số́ bắ́t đầ̀u hì̀nh thà̀nh từ đầ̀u những năm 50 và̀ phá́ttriể̉n mạ ̣nh mẽ cù̀ng với sự phá́t triể̉n của kỹ thuật viễn thông

Hệ thố́ng vi ba (microwave link): là̀ hệ thố́ng truyề̀n thông tin giữa 2 điể̉m bằngsó́ng vô tuyến cực ngắ́n

Hình 1.1 Sơ đô 1 tuyên vi ba đơn gian1.2 Đặc điểm hệ thông vi ba

Thông tin vi ba số́ là̀ một trong 3 phương tiện thông tin phổ biến hiện nay (bêncạ ̣nh thông tin vệ tinh và̀ thông tin quang) Hệ thố́ng vi ba số́ sử dụng só́ng vô tuyến

Só́ng mang vô tuyến được truyề̀n đi có́ tính định hưởng rấ́t cao nhờ cá́c anten địnhhướng.

Hệ thố́ng Vi ba số́ là̀ hệ thố́ng thông tin vô tuyến số́ được sử dụng trong cá́c đườngtruyề̀n dẫn số́ giữa cá́c phầ̀n tử khá́c nhau của mạ ̣ng vô tuyến Hệ thố́ng Vi ba số́ có́ thể̉được sử dụng là̀m:

Cá́c đường trung kế số́ nố́i giữa cá́c tổng đà̀i số́

Cá́c đường truyề̀n dẫn nối tổng đà̀i chính đến cá́c tổng đài vệ tinh

Cá́c đường truyề̀n dẫn nố́i cá́c thuê bao với cá́c tổng đà̀i chính hoặc cá́c tổng đà̀i

vê tinh

Cá́c bộ tập trung thuê bao vô tuyến

Cá́c đường truyề̀n dẫn trong cá́c hệ thố́ng thông tin di động để̉ kết nố́i cá́c má́y

di đông vơi mạng viên thông

Các hê thống truyền dân vi ba là các phần tư quan trong cua mạng viên thông ,tầmquan trong này ngày càng đươc khẳng đinh khi các công nghê thông tin vô tuyên mơinhư thông tin di đông đươc sư dung rông rai trong viên thông

1.3 Mô hinh hệ thông

Hình 1.2 Mô hinh hệ thông 1 sô vi ba điển hinh

Một hệ thố́ng vi ba số́ bao gồ̀m một loạ ̣t cá́c khố́i xử lý tín hiệu Cá́c khố́i nà̀y có́thể̉ được phân loạ ̣i theo cá́c mục sau đây:

Biến đổi tín hiệu tương tự thà̀nh tín hiệu số́

Tập hợp cá́c tín hiệu số́ từ cá́c nguồ̀n khá́c nhau thà̀nh tín hiệu băng tầ̀n

Truyề̀n tín hiệu băng gố́c trên kênh thông

tin Thu tín hiệu băng gố́c từ kênh thông tin

Xử lý tín hiệu băng gố́c thu được để̉ phân thà̀nh cá́c nguồ̀n khá́c nhau tươngứng

Biến đổi tín hiể̉u số́ thà̀nh cá́c tín hiệu tương tư tương ứng

Biến đổi ADC và̀ DAC có́ thể̉ được thực hiện bằng một trong cá́c phương phá́p sauđây:

Điề̀u và̀ giai điề̀u xung mà̀ PCM

Xung mã Logarit (Log (PCM))

Xung mã vi sai (DPCM)

Xung mã vi sai tự thích nghi (ADPCM)

Điều và̀ giai điề̀u delta (DM)

Delta tư thích nghi (ADN)

Tâp hơp các tin hiêu số tư các nguốn băng gốc khác nhau thành tin hiêu băng gốcvà phân chia tin hiêu số tư tin hiêu băng gốc đươc thưc hiên nhơ quá trình ghép tách Có 2 hê thống ghép tách chu yêu theo thơi gian TDM và theo tần số FDM

Việc xử lý tín hiệu băng gố́c thà̀nh dạ ̣ng só́ng vô tuyến thích hợp để̉ truyề̀n trênkênh thông tin phụ thuộc và̀o môi trường truyề̀n dẫn vì̀ mỗi môi trường truyề̀n dẫn có́đặc tính và̀ hạ ̣n chế riêng Việc xá́c định sơ đồ̀ điề̀u chế và̀ giải điề̀u chế thích hợp yêucầ̀u đô nhạ ̣y của thiết bị tương ứng với tỉ lệ lỗi bit BER cho trước ở tố́c độ truyề̀n dẫnnhấ́t định, phụ thuộc và̀o độ phức tạ ̣p cũng như giá́ thà̀nh của thiết bị

Hình 1.3 Sơ đô khôi thiêt bi thu phat vi ba

1.4 Phân loại

* Phụ thuộc và̀o tố́c độ bít của tín hiệu PCM cầ̀n truyề̀n, cá́c thiết bị vô tuyến phảiđược thiết kế, cấ́u tạ ̣o phù̀ hợp để̉ có́ khả năng truyề̀n dẫn cá́c tín hiệu đó́ Có́ thể̉ phânloạ ̣i như sau:

Vi ba số́ băng hẹp (tố́c độ thấ́p): được dù̀ng để̉ truyề̀n cá́c tín hiệu có́ tố́c độ 2Mbit/s, 4 Mbit/s và̀ 8 Mbit/s, tương ứng với dung lượng kênh thoạ ̣i là̀ 30 kênh,

60 kênh và̀ 120 kênh Tầ̀n số́ só́ng vô tuyến (0,4 - 1,5)GHz

Vi ba số́ băng trung bì̀nh (tố́c độ trung bì̀nh): được dù̀ng để̉ truyề̀n cá́c tín hiệu có́ tố́c độ từ (8-34) Mbit/s, tương ứng với dung lượng kênh thoạ ̣i là̀ 120 đến 480kênh Tầ̀n số́ só́ng vô tuyến (2 - 6)GHz

Vi ba số́ băng rộng (tố́c độ cao): được dù̀ng để̉ truyề̀n cá́c tín hiệu có́ tố́c độ từ (34140) Mbit/s, tương ứng với dung lượng kênh thoạ ̣i là̀ 450 đến 1920 kề̀nh Tầ̀n số́ só́ng vô tuyen 4, 6, 8, 12GHz

1.5 Ưu nhươc điểm của hệ thông vi ba

Thông tin xuấ́t phá́t từ cá́c nguồ̀n khá́c nhau như điện thoạ ̣i, má́y tính, facsimile, telex,video được tổng hợp thà̀nh luồ̀ng bit số́ liệu tố́c độ cao để̉ truyề̀n trên cù̀ng một só́ng mang vô tuyến

Nhờ sử dụng cá́c bộ lặp tá́i sinh luồ̀ng số́ liệu nên trá́nh được nhiễu tích luỹ trong hệ thố́ng số́ Việc tá́i sinh nà̀y có́ thể̉ được tiến hà̀nh ở tố́c độ bit cao nhấ́t của băng tầ̀n gố́c mà̀ không cầ̀n đưa xuố́ng tố́c độ bit ban đầ̀u

Nhờ có́ tính chố́ng nhiễu tố́t, cá́c hệ thố́ng vi ba số́ có́ thể̉ hoạ ̣t động tố́t với tỉsố́ só́ng mang / nhiễu (C/N)>15dB Trong khi đó́ hệ thố́ng vi ba tương tự yêu cầ̀u (C/N) lớn hơn nhiề̀u (>30dB, theo khuyến nghị của CCIR) Điề̀u nà̀y cho phé́p sử dụng lạ ̣i tầ̀n

Cù̀ng một dung lượng truyề̀n dẫn, công suấ́t phá́t cầ̀n thiết nhỏ̉ hơn so với hệthố́ng tương tự là̀m giảm chi phí thiết bị, tăng độ tin cậy, tiết kiệm nguồ̀n Ngoà̀i ra, công suấ́t phá́t nhỏ̉ ít gây nhiễu cho cá́c hệ thố́ng khá́c

Khi á́p dụng hệ thố́ng truyề̀n dẫn số́, phổ tầ̀n tín hiệu thoạ ̣i rộng hơn so với

hệ thố́ng tương tựKhi á́p dụng hệ thố́ng truyề̀n dẫn số́, phổ tầ̀n tín hiệu thoạ ̣i rộng hơn so với

hệ thố́ng tương tự

Hệ thố́ng nà̀y dễ bị ảnh hưởng của mé́o phi tuyến do cá́c đặc tính bão hoà̀,

do cá́c linh kiện bá́n dẫn gây nên, đặc tính nà̀y không xảy ra cho hệ thố́ng tương tự Cá́c vấ́n đề̀ trên đã được khắ́c phục nhờ á́p dụng cá́c tiến bộ kỹ thuật mới như điề̀u chế số́ nhiề̀u

1.6 Cac mạng vi ba sô

Thường cá́c mạ ̣ng vi ba số́ được nố́i cù̀ng với cá́c trạ ̣m chuyể̉n mạ ̣ch như là̀ một bộphận của mạ ̣ng trung kế quố́c gia hoặc trung kế riêng, hoặc là̀ nố́i cá́c tuyến nhá́nhxuấ́t phá́t từ trung tâm thu thập thông tin khá́c nhau đến trạ ̣m chính (ứng dụng trongcá́c trung tâm chuyể̉n mạ ̣ch hoặc tổ chức cá́c mạ ̣ng Internet)

* Vi ba số điể̉m nối điể̉m:

Mạ ̣ng vi ba số́ điể̉m nố́i điể̉m hiện nay được sử dụng phổ biến Trong cá́c mạ ̣ngđường dà̀i thường dù̀ng cá́p sợi quang còn cá́c mạ ̣ng quy mô nhỏ̉ hơn như từ tỉnh đếncá́c huyện hoặc cá́c ngà̀nh kinh tế khá́c người ta thường sử dụng cấ́u hì̀nh vi ba số́điể̉m-điể̉m dung lượng trung bì̀nh hoặc cao nhằm thoả mãn nhu cầ̀u của cá́c thông tinvà̀ đặc biệt là̀ dịch vụ truyề̀n số́ liệu Ngoà̀i ra, trong một số́ trường hợp, viba dunglượng thấ́p là̀ giải phá́p hấ́p dẫn để̉ cung cấ́p trung kế cho cá́c mạ ̣ng nội hạ ̣t, mạ ̣ngthông tin di động

* Vi ba số điể̉m nối đến nhiều điể̉m:

Mạ ̣ng vi ba số́ nà̀y trở thà̀nh phổ biến trong một số́ vù̀ng ngoạ ̣i ô và̀ nông thôn.Mạ ̣ng bao gồ̀m một trạ ̣m trung tâm phá́t thông tin trên một an ten đẳ̉ng hướng phục vụcho một số́ trạ ̣m ngoạ ̣i vi bao quanh Nếu cá́c trạ ̣m ngoạ ̣i vi nà̀y nằm trong phạ ̣m vi

sẽ̃ được truyề̀n đến cá́c thuê bao Thiết bị vi ba trạ ̣m ngoạ ̣i vi có́ thể̉ đặt ngoà̀i trời, trêncột.v.v mỗi trạ ̣m ngoạ ̣i vi có́ thể̉ được lắ́p đặt thiết bị cho nhiề̀u trung kế Khi mật độcao có́ thể̉ bổ sung thêm thiết bị; được thiết kế để̉ hoạ ̣t động trong cá́c băng tầ̀n1,5GHz -1,8GHz và̀ 2,4GHz sử dụng một só́ng mang cho hệ thố́ng hoà̀n chỉnh.

1.7 Điêu chê va giai điêu chê

* Điêu chê:

Điề̀u chế số́ là̀ phương thức điề̀u chế đố́i với tín hiệu số́ mà̀ trong đó́ 1 hay nhiề̀uthông số́ của só́ng mang được thay đổi theo só́ng điề̀u chế Hay nó́i cá́ch khá́c, đó́ là̀quá́ trì̀nh gắ́n tin tức (só́ng điề̀u chế) và̀o một dao động cao tầ̀n (só́ng mang) nhờ biếnđổi 1 hay nhiề̀u hơn 1 thông số́ nà̀o đó́ của dao động cao tầ̀n theo tin tức Thông quaquá́ trì̀nh điề̀u chế số́, tin tức ở vù̀ng tầ̀n số́ thấ́p sẽ̃ được chuyể̉n lên vù̀ng tầ̀n số́ cao để̉có́ thể̉ truyề̀n đi xa

Hình 1.4 Sơ đô điêu chê va giai điêu chê sô

* Giai điêu chê:

Giai điề̀u chế là̀ quá́ trì̀nh ngược lạ ̣i với quá́ trì̀nh điề̀u chế, trong quá́ trì̀nh thu đượccó́ một trong những tham số́: biến đô, tần số́, pha của tín hiệu só́ng mang được biếnđổi theo tín hiệu điề̀u chế và̀ tùy theo phương thức điề̀u chế mà̀ ta có́ cá́c phương thứcgiai điề̀u chế thích hợp để̉ lấ́y lạ ̣i thông tin cầ̀n thiết.

CHƯƠNG 2 HƯỚNG DẪN SƯ DỤNG PATHLOSS VÀ

GOOGLE EARTH THIÊT KÊ TUYÊN VIBA

Ví dụ: Thiết kế tuyến viba từ xã Vạ ̣n Thắ́ng, Ba Vì̀, Hà̀ Nội đến cạ ̣nh chù̀a Cao, thitrấn Quảng Oai (sau đà̀i truyền hình Quảng Oai - Ba vì̀), Hà̀ Nội với tầ̀n số́ cho trướclà̀ 15GHz, truyề̀n được Capacity (dung lương tối đa) là 200 Mbps Dù̀ng phầ̀n mề̀mPathloss 4.0 và̀ Google earth để̉ mô phỏ̉ng tuyến truyề̀n dẫn

2.1 Sử dụng Google earth

2.1.1 Mục đích

Xem đươc ban đồ 3D

Xác đinh đươc kinh đô, vi đô giưa hai trạm phát và thu

Hiển thi đô cao so vơi mưc nươc biển

Lấy đươc đia hình thưc đia giưa hai trạm phát và thu

2.1.2 Cách thực hiện

 Bươc 1: Mơ Google earth sẽ có giao diên như sau:

 Bươc 2: Đánh dấu vi tri đăt trạm

 Bươc 3: Vẽ̃ đường thẳ̉ng để̉ đo khoảng cá́ch giữa 2 trạ ̣m và̀ hiể̉n thị cấ́u hì̀nh độcao, từ thuộc tính của trạ ̣m ta biết được tọa độ chính xá́c của nó́

Ấn chuôt phai vào “Untitled Polygon” chon “Save place as”, ta sẽ đươc fileđuôi kmz rồi đưa vào trang web: https://earthexplorer.usgs.gov/ sau đó, ta sẽ đươc fileđuôi hgt Đây chinh là file dư liêu đia hình cần cài đăt trong Configure TerrainDatabase để dư liêu đia hình giưa hai trạm phát và thu trong phần mềm mô phỏngPathloss.

2.2 Sử dụng Pathloss để thiêt kê tuyên

2.2.1 Mục đích

Pathloss là̀ phầ̀n mề̀m chuyên nghiệp về̀ thiết kế tuyến Microwave với những ưuđiể̉m vượt trội là̀ dễ sử dụng, đầ̀y đủ cá́c thông số́ nhưng bên cạ ̣nh đó́ nó́ có́ nhượcđiể̉m là̀ tính chố́ng nhiễu không quan tâm đến đia hình

2.2.2 Tiến hành thiết kế

Giao diên Pathloss: Hì̀nh dưới thể̉ hiện cá́c thông số́ ban đầ̀u cầ̀n nhập và̀o

 Bươc 1: Thiêt lâp cac thông sô ban đầu

Tọa độ: gồ̀m vĩ độ và̀ kinh độ được lấ́y từ Goole earth (hoăc tư file excel)

Tiếp theo ta nhập tầ̀n số́: tầ̀n số́ được sử dụng ở đây là̀ 15GHz

Thiết lập chuẩn ban đầ̀u: trên thanh công cụ của Pathloss chọn Configure → Geographic Defaults

Chọn như hì̀nh trên (dù̀ng dữ liệu chuẩn chung) →

OK Sau khi thiêt lâp:

 Bươc 2: Load dữ liệu đia hinh SRTM

Dữ liệu địa hì̀nh SRTM thể̉ hiện tọa độ (latitude, longitude), thông số́ độ cao (elevation) được load trực tiếp vào Pathloss để̉ mô phỏ̉ng địa hì̀nh ở phầ̀n terraindata

Sau khi có́ dữ liệu địa hì̀nh SRTM (file đuôi hgt vưa đươc tạo ơ 2.1.2) thì̀ bắ́t đầ̀u load và̀o Pathloss: trên thanh công cụ của Pathloss chọn phầ̀n Configure → Terrain Database, xuấ́t hiện hộp thoạ ̣i:

Chọn Setup Primary (có́ thể̉ trá́o ngược giữa Primary và̀ Secondary) sẽ̃ hiện lên

1 cửa sổ SRTM → Chọn file BIL-HDR-BLW sau đó́ load tới file hgt

 Bươc 3: Tạo dữ liệu đia hinh va hiển thi trong Pathloss

Sau khi đã load dữ liệu địa hì̀nh SRTM thì̀ và̀o phầ̀n Module trên thanh công cụchọn Terrain Data Xuấ́t hiện cửa sổ mới:

Chọn Generate Profile, xuấ́t hiện hộp thoạ ̣i và điề̀n khoảng cá́ch để̉ tạ ̣o dữ liệu,

ở đây chọn 100m → Generate

 Bươc 4: Tinh toan độ cao anten:

Trên thanh công cụ chọn Module → Antenna Heights Sau đó́ kích và̀o biể̉u tượng máy tinh, Pathloss sẽ̃ tự tính chiề̀u cao của anten của 2 trạ ̣m

 Bươc 5: Thực hiệ̣n việ̣c thiết kế chính trong phầ̀n Worksheets

Sau khi load tất ca các thông số trong TX Channels, Radio Equipment,Branching Network TR-TR, Transmission Lines TR -TR, Antennas TR – TR,

Path Profile Data, Rain → Sau khi đã chọn đầ̀y đủ cá́c thông số́ thì̀ dấ́u tichmà̀u xanh thông bá́o đã hoà̀n thà̀nh và nhân đươc cái bang thông số như hìnhdươi.

 Bươc 6: Tính toán nhiễu xạ ̣ (Diffraction)

Trên thanh công cụ chọn Module → Diffraction Hiể̉n thị vù̀ng Fresnel thứ nhấ́t,ấn và̀o Operations → Fresnel Zones

Chọn như hì̀nh dưới → Close

Click chọn và̀o biể̉u tượng má́y tính trên thanh công cụ và̀ hộp thoạ ̣i tính toá́n xuấ́t hiện Kết quả tính toá́n như hì̀nh dưới với suy hao trong không gian tự do