1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA LUẬT MÔN LUẬT NGÂN HÀNG TIỂU LUẬN PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NGOẠI HỐI Sinh viên thực hiện Mã số sinh viên Lớp Giáo viên hướng dẫn Tp Hồ Chí Minh, ngày 20 tháng 4 năm 2022 HÀ NỘI 2021 HÀ NỘI 2017 1 Tổng quan về ngoại hối, hoạt động ngoại hối và pháp luật về ngoại hối 1 1 Khái niệm “Ngoại hối” Ngoại hối là danh từ dùng để chỉ các phương tiện dùng trong thanh toán quốc tế như ngoại tệ, vàng tiêu chuẩn quốc tế và các giấy tờ có giá ghi.
Trang 1MÔN: LUẬT NGÂN HÀNG
TIỂU LUẬN PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NGOẠI HỐI
Sinh viên thực hiện
:
Mã số sinh viên
:
Lớp
:
Giáo viên hướng
dẫn :
Tp Hồ Chí Minh, ngày 20 tháng 4 năm 2022
Trang 21 Tổng quan về ngoại hối, hoạt động ngoại hối và pháp luật về ngoại hối
1.1 Khái niệm “Ngoại hối”
Ngoại hối là danh từ dùng để chỉ các phương tiện dùng trong thanh toán quốc
tế như ngoại tệ, vàng tiêu chuẩn quốc tế và các giấy tờ có giá ghi bằng ngoại tệ.
Trong pháp luật, các nhà soạn luật chọn giải pháp định nghĩa ngoại hối bằng
cách liệt kê các tài sản được coi là ngoại hối Theo Khoản 1 Điều 4 Pháp lệnh số
28/2005/PL-UBTVQH11 ngày 13/12/2005 về ngoại hối thì “ngoại hối” bao gồm:
● Đồng tiền của quốc gia khác hoặc đồng tiền chung châu Âu và đồng tiền
chung khác được sử dụng trong thanh toán quốc tế và khu vực (sau đây gọi
là ngoại tệ)
● Phương tiện thanh toán bằng ngoại tệ, gồm séc, thẻ thanh toán, hối phiếu
nhận nợ, hối phiếu nhận nợ và các phương tiện thanh toán khác;
● Các loại giấy tờ có giá bằng ngoại tệ, gồm trái phiếu Chính phủ, trái phiếu
công ty, kỳ phiếu, cổ phiếu và các loại giấy tờ có giá khác;
● Vàng thuộc dự trữ ngoại hối nhà nước, trên tài khoản ở nước ngoài của
người cư trú; vàng dưới dạng khối, thỏi, hạt, miếng trong trường hợp mang vào và mang ra khỏi lãnh thổ Việt Nam;
● Đồng tiền của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong trường hợp
chuyển vào và chuyển ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc được sử dụng quốc tế
1.2 Khái niệm “hoạt động ngoại hối” và sự hình thành thị trường ngoại hối 1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của “hoạt động ngoại hối”
Theo Khoản 8 Điều 4 Pháp lệnh ngoại hối năm 2005, “hoạt động ngoại hối” được hiểu như sau: Hoạt động ngoại hối là hoạt động của người cư trú, người
trong giao dịch vãng lai, giao dịch vốn, sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, hoạt động cung ứng dịch vụ ngoại hối và các giao dịch khác liên quan đến ngoại hối.
Trang 3Những đặc trưng cơ bản của “hoạt động ngoại hối”:
● Thứ nhất, chủ thể của hoạt động ngoại hối là người cư trú và người không
cư trú, trực tiếp tham gia vào các giao dịch vãng lai, giao dịch vốn, sử dụng
ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, hoạt động cung ứng dịch vụ ngoại hối và các giao dịch khác liên quan đến ngoại hối
● Thứ hai, đối tượng của hoạt động ngoại hối chính là các loại ngoại hối được
phép lưu thông trên lãnh thổ Việt Nam và các dịch vụ về ngoại hối.
● Thứ ba, nội dung của hoạt động ngoại hối bao gồm hoạt động giao dịch vãng
lai, giao dịch vốn, các hành vi sử dụng ngoại hối hay cung ứng dịch vụ về ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam
1.2.2 Khái niệm và đặc điểm của “thị trường ngoại hối”
Hầu hết các nước trên thế giới đều có đồng tiền riêng của mình Các nước có áp dụng đồng tiền khu vực cũng được hiểu tương tự Giao lưu kinh tế giữa các nước hoặc vùng lãnh thổ dẫn đến việc trao đổi các đồng tiền khác nhau Việc mua bán tiền và tiền gửi ghi bằng những đồng tiền riêng biệt hình thành thị trường ngoại hối
Thị trường ngoại hối là nơi diễn ra việc mua, bán các đồng tiền khác nhau.
Trong thực tế, do hoạt động mua bán tiền tệ xảy ra chủ yếu giữa các ngân hàng
(85% tổng doanh số giao dịch), nên theo nghĩa hẹp, thị trường ngoại hối là nơi
mua bán ngoại tệ giữa các ngân hàng, tức thị trường Interbank
Những đặc trưng cơ bản của “thị trường ngoại hối”
● Thị trường ngoại hối hoạt động liên tục suốt 24/24 trên phạm vi toàn cầu;
● Thị trường ngoại hối là thị trường giao dịch mang tính chất quốc tế;
● Đối tượng chủ yếu được mua bán trên thị trường ngoại hối là các khoản tiền
gửi ghi bằng ngoại tệ tại các ngân hàng, ngoại tệ hiện hữu và các loại tài sản
khác có thể chuyển đổi thành ngoại tệ mạnh;
Trang 4● Thị trường ngoại hối ở một quốc gia bao giờ cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc
của tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong nước và quốc tế
Ở nước ta, Nhà nước thực hiện kiểm soát hoạt động ngoại hối trên thị trường
thông qua cơ quan chức năng của Chính phủ là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Theo điều 31, 32, 33, 34 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010, Ngân
hàng nhà nước Việt Nam tham gia vào hoạt động ngoại hối trên thị trường ngoại hối trong nước và quốc tế với hai tư cách:
● Là người tổ chức, quản lý, điều hành thị trường ngoại hối trong nước
● Là người trực tiếp tham gia giao dịch mua, bán ngoại hối trên thị trường
trong nước và quốc tế nhằm thực thi chính sách tiền tệ quốc gia
1.3 Khái niệm tỷ giá hối đoái và cơ sở xác minh tỷ giá hối đoái
Tỷ giá hối đoái hay còn gọi là tỷ giá trao đổi ngoại tệ Được hiểu là tỷ giá của một đồng tiền này có thể được quy đổi cho một đồng tiền khác, tỷ giá giữa 2 loại
tiền tệ, là số lượng đơn vị tiền tệ cần thiết để mua một đơn vị ngoại tệ Theo
Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, định nghĩa tỷ giá hối đoái là tỷ lệ giữa giá trị của đồng Việt Nam với giá trị của đồng tiền nước ngoài, có sự điều tiết của Nhà Nước trên thị trường và do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam xác định và công bố Ví dụ: Tỷ giá hay 1USD = 22.865 VND Tỷ giá hối đoái thường bị ảnh
hưởng bởi yếu tố thương mại, lạm phát, thu nhập và lãi suất
Hiện nay có 7 cách phân loại tỷ giá hối đoái:
● Căn cứ vào giá trị tỷ giá
● Căn cứ vào phương thức chuyển ngoại hối
● Căn cứ vào thời điểm giao dịch ngoại hối
● Căn cứ vào kỳ hạn thanh toán
● Căn cứ vào đối tượng xác định tỷ giá
● Tỷ giá hối đoái song phương
Trang 5● Tỷ giá hối đoái hiệu dụng
Hiện nay có 3 loại chế độ tỷ giá hối đoái: Tỷ giá hối đoái thả nổi, tỷ giá hối
đoái cố định, tỷ giá hối đoái thả nổi có điều tiết
Cơ sở xác minh tỷ giá hối đoái:
Tỷ giá hối đoái này được hình thành dựa trên cơ sở cung cầu ngoại tệ Bản chất
tỷ giá là giá cả của một đơn vị tiền tệ và phụ thuộc vào cung cầu về đồng tiền đó trên thị trường nên tỷ giá sẽ thay đổi nếu cung cầu thay đổi
Có nhiều phương pháp xác định tỷ giá hối đoái khác nhau tuỳ thuộc vào mục đích kinh doanh, sự phát triển của thị trường tiền tệ và thị trường hàng hoá, dịch
vụ trên thế giới Việc xác định tỷ giá hối đoái giúp các nhà kinh doanh có thể xây dựng phương án kinh doanh sao cho có lợi nhất
● Xác định tỷ giá hối đoái trên cơ sở ngang giá vàng (Gold parity): Đây là
phương pháp so sánh hàm lượng vàng giữa hai đồng tiền với nhau
● Xác định tỷ giá hối đoái trên cơ sở cân bằng sức mua (Purchasing Power
Parity): Phương pháp này dựa trên cơ sở so sánh sức mua giữa hai đồng tiền, dùng để so sánh giá cả hàng hoá, dịch vụ, xây dựng phương án kinh doanh xuất nhập khẩu và thực hiện các nghiệp vụ hải quan
2 Pháp luật điều chỉnh hoạt động quản lý nhà nước về ngoại hối
2.1 Các chủ thể có thẩm quyền quản lý nhà nước về ngoại hối
• Chính phủ
✔ Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về hoạt động ngoại hối;
✔ Chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về hoạt động ngoại hối;
✔ Xây dựng và soạn thảo các văn bản quy phạm pháp luật về ngoại hối thuộc
thẩm quyền
• Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Trang 6✔ Chịu trách nhiệm trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về thực hiện quản
lý nhà nước đối với hoạt động ngoại hối
✔ Chủ trì xây dựng và soạn thảo các văn bản quy phạm pháp luật về ngoại hối
thuộc thẩm quyền
✔ Phối hợp với các Bộ, ngành liên quan khi xây dựng các văn bản pháp luật có
nội dung liên quan đến ngoại hối
✔ Cấp, thu hồi Giấy phép hoạt động ngoại hối
✔ Kiểm tra, thanh tra việc thực hiện các hoạt động ngoại hối quy định tại Nghị
định này và việc chấp hành chế độ chứng từ và thông tin báo cáo
✔ Xử lý các hành vi vi phạm về ngoại hối thuộc thẩm quyền.
2.2 Đối tượng chịu sự quản lý nhà nước về ngoại hối
Chủ thể của hoạt động ngoại hối (hay còn gọi là đối tượng chịu sự quản lí của
nhà nước về ngoại hối) là người cư trú và người không cư trú trực tiếp tham gia vào các giao dịch vãng lai, giao dịch vốn, sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt
Nam hoạt động cung ứng dịch vụ ngoại hối và các giao dịch khác liên quan đến ngoại hối
Có 2 dấu hiệu để xác định tổ chức hay cá nhân nào đó là đối tượng chịu sự quản
lí nhà nước về ngoại hối:
● Tổ chức, cá nhân phải là người cư trú, người không cư trú theo quy định của
pháp luật Việt Nam.
● Có hoạt động ngoại hối tại Việt Nam
2.3 Nội dung quản lý nhà nước về ngoại hối
Nhà nước thực hiện việc quản lý ngoại hối và hoạt động ngoại hối bằng phương thức chủ yếu là sử dụng pháp luật để quy định thẩm quyền của các cơ quan nhà
nước trong quản lý ngoại hối; quy định những hành vi pháp lý cụ thể mà các chủ
thể có hoạt động ngoại hối phải thực hiện (với tư cách là nghĩa vụ) hoặc có thể
Trang 7thực hiện (với tư cách là quyền); quy định các chế tài áp dụng đối với người vi phạm pháp luật về ngoại hối nhằm thực hiện mục tiêu chính sách tiền tệ (ổn
định giá trị đồng tiền), tỷ giá và cải thiện cán cân thanh toán quốc tế, góp phần
ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội
2.3.1 Chế độ quản lý nhà nước về ngoại tệ
Theo quy định tại Luật NHNN năm 2010 và các văn bản quy phạm pháp luật
liên quan, tỷ giá hối đoái của đồng Việt Nam được hình thành trên cơ sở cung
cầu ngoại tệ trên thị trường có sự điều tiết của Nhà nước NHNN công bố tỷ giá
hối đoái, quyết định chế độ tỷ giá, cơ chế điều hành tỷ giá Tổ chức và phát triển
thị trường ngoại tệ; Tổ chức, quản lý, tham gia thị trường ngoại tệ liên ngân hàng
Cơ chế điều hành tỷ giá, thực hiện can thiệp và điều tiết thị trường ngoại tệ phải đảm bảo thực hiện được các mục tiêu của chính sách tỷ giá trong từng giai đoạn, thời kỳ khác nhau, phù hợp với các mục tiêu vĩ mô của Chính phủ về kiềm chế lạm phát, khuyến khích xuất khẩu, cải thiện cán cân thanh toán và ổn định thị trường ngoại hối
● Nghiên cứu, hoạch định, xây dựng và thực hiện chính sách tỷ giá và kế
hoạch tổ chức và phát triển thị trường ngoại tệ
● Quản lý thị trường ngoại hối, thị trường ngoại tệ liên ngân hàng.
● Theo dõi tỷ giá mua, bán ngoại tệ, doanh số mua bán ngoại tệ và quản lý
trạng thái ngoại tệ của các TCTD được phép hoạt động ngoại hối và thực hiện can thiệp thị trường ngoại tệ liên ngân hàng
● Công bố tỷ giá đồng Việt Nam với các ngoại tệ.
● Soạn thảo, bổ sung, sửa đổi các văn bản thuộc lĩnh vực điều hành tỷ giá, thị
trường ngoại tệ, các công cụ quản lý thị trường ngoại tệ
● Phối hợp với các đơn vị trong việc thu thập thông tin và dữ liệu phục vụ
hoạch định chính sách quản lý ngoại hối và điều hành tỷ giá
Trang 82.3.2 Chế độ quản lý nhà nước đối với vàng tiêu chuẩn quốc tế
Theo quy định tại Luật NHNN năm 2010 và Nghị định số 24/2012/NĐ-CP ngày
03/04/2012 về Quản lý hoạt động kinh doanh vàng, nhiệm vụ của NHNN về quản lý hoạt động kinh doanh vàng như sau:
Xây dựng, trình các cấp có thẩm quyền ban hành chiến lược, kế hoạch về phát
triển thị trường vàng và ban hành theo thẩm quyền các văn bản quy phạm pháp
luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng theo quy định của pháp luật;
Thực hiện các biện pháp và công cụ cần thiết theo quy định của pháp luật và
phù hợp với mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ để bình ổn thị trường vàng Thực hiện quản lý các hoạt động kinh doanh vàng theo quy định của pháp luật nhằm duy trì sự phát triển ổn định và bền vững thị trường vàng, bảo đảm hoạt động sản xuất, gia công vàng trang sức, mỹ nghệ phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu;
Cấp, thu hồi giấy phép và giấy chứng nhận liên quan đến hoạt động kinh doanh,
sản xuất vàng theo quy định của pháp luật; bao gồm:
● Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ.
● Giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng.
● Giấy phép xuất, nhập khẩu vàng nguyên liệu.
● Giấy phép mang theo vàng khi xuất cảnh, nhập cảnh của cá nhân.
● Giấy phép đối với các hoạt động kinh doanh vàng khác sau khi được Thủ
tướng Chính phủ cho phép
Thực hiện kiểm tra, thanh tra đối với hoạt động sản xuất vàng trang sức, mỹ
nghệ; hoạt động kinh doanh mua bán vàng miếng, vàng trang sức, mỹ nghệ; hoạt động xuất nhập khẩu vàng nguyên liệu và hoạt động kinh doanh vàng khác
2.4 Chế tài đối với các hành vi vi phạm pháp luật về ngoại hối
2.4.1 Các loại hành vi vi phạm pháp luật về ngoại hối
Trang 9Mua, bán ngoại tệ giữa cá nhân với nhau; tại tổ chức không được phép thu đổi
ngoại tệ
Không niêm yết tỷ giá mua, bán ngoại tệ tại địa điểm giao dịch theo quy định
của pháp luật hoặc có niêm yết tỷ giá mua, bán ngoại tệ nhưng hình thức, nội
dung niêm yết tỷ giá không rõ ràng, gây nhầm lẫn cho khách hàng.
Không thực hiện đúng quy định của pháp luật về việc đăng ký, thông báo với
Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố đối với các trường hợp thay đổi liên quan đến hoạt động đại lý đổi ngoại tệ
Không thực hiện đúng quy định của pháp luật về việc làm thủ tục đề nghị Ngân
hàng Nhà nước chấp thuận điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung giấy phép thu, chi ngoại
tệ và hoạt động ngoại hối khác
Không thực hiện đúng quy định của pháp luật về thủ tục hành chính: thủ tục
chấp nhận chuyển ngoại tệ ra nước ngoài trước đầu tư; việc đăng ký, đăng ký thay đổi khoản vay nước ngoài, khoản phát hành trái phiếu quốc tế; đăng ký, đăng ký thay đổi khoản cho vay ra nước ngoài, khoản thu hồi nợ bảo lãnh cho người không cư trú; đăng ký, đăng ký thay đổi giao dịch ngoại hối liên quan đến hoạt động đầu tư ra nước ngoài; đăng ký chương trình cổ phiếu thưởng phát hành ở nước ngoài; đăng ký hạn mức tự doanh …
Ký hợp đồng đại lý đổi ngoại tệ với tổ chức không đủ điều kiện làm đại lý đổi
ngoại tệ; không hướng dẫn, kiểm tra đại lý đổi ngoại tệ theo quy định của pháp luật
Không thực hiện đúng trách nhiệm của đại lý đổi ngoại tệ theo quy định của
pháp luật; làm đại lý đổi ngoại tệ đồng thời cho hai tổ chức tín dụng trở lên không đúng quy định của pháp luật
Thanh toán công cụ chuyển nhượng bằng ngoại tệ không đúng quy định về hoạt
động ngoại hối
Trang 10Không thực hiện đúng các quy định của pháp luật về việc mở, đóng, sử dụng tài khoản tại Việt Nam để thực hiện một trong các hoạt động: Đầu tư nước ngoài
vào Việt Nam; đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài; vay, trả nợ nước ngoài; cho vay, thu hồi nợ nước ngoài, phát hành chứng khoán ở nước ngoài của người cư trú là tổ chức; phát hành chứng khoán tại Việt Nam của người không cư trú là tổ chức và các giao dịch vốn khác
Không thực hiện đúng các quy định của pháp luật về việc thu phí, áp dụng tỷ giá chi trả trong hoạt động cung ứng dịch vụ nhận và chi, trả ngoại tệ.
Quy định tỷ giá, các khoản chi hoa hồng, môi giới bằng tiền, hiện vật vượt biên
độ tỷ giá theo quy định của pháp luật
Thực hiện việc rút vốn, trả nợ đối với các khoản vay nước ngoài; giải ngân, thu
hồi nợ đối với các khoản cho vay ra nước ngoài; thực hiện thu hồi nợ bảo lãnh cho người không cư trú; thực hiện chuyển tiền phục vụ hoạt động đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài không đúng quy định của pháp luật
Chuyển, mang ngoại tệ, đồng Việt Nam ra nước ngoài, vào Việt Nam không đúng quy định của pháp luật, trừ các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực
hải quan
Không thực hiện đúng trách nhiệm của tổ chức tín dụng, tổ chức kinh tế làm đại
lý chi, trả ngoại tệ, tổ chức kinh tế trực tiếp nhận và chi, trả ngoại tệ trong việc cập nhật sổ sách kế toán, lưu giữ chứng từ phù hợp với quy định của pháp luật
Cung ứng dịch vụ thanh toán, chuyển tiền đối với các giao dịch liên quan đến
khoản vay nước ngoài, khoản cho vay, thu hồi nợ nước ngoài, bảo lãnh cho người không cư trú, đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài và các giao dịch vốn khác không đúng quy định của pháp luật