BÀI TIỂU LUẬN MÔN LUẬT ĐẤT ĐAI Đề số 02 Hãy phân tích các quy định của pháp luật đất đai hiện hành thể hiện vấn đề minh bạch, công khai trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất Đề số 02 Hãy phân tích các quy định của pháp luật đất đai hiện hành thể hiện vấn đề minh bạch, công khai trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất Bài làm Quy hoạch và kế hoạch đất có ý nghĩa to lớn trong công tác quản lí và sử dụng đất Pháp luật điều chỉnh hoạt động quy hoạch và kế hoạch đất đai, quy định trách nhiệm của mỗi cơ.
Trang 1BÀI TIỂU LUẬN MÔN: LUẬT ĐẤT ĐAI
Đề số 02 Hãy phân tích các quy định của pháp luật đất đai hiện hành thể hiện vấn đề minh bạch, công khai trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
Trang 2Đề số 02 Hãy phân tích các quy định của pháp luật đất đai hiện hành thể hiện vấn đề minh bạch, công khai trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
Bài làm
Quy hoạch và kế hoạch đất có ý nghĩa to lớn trong công tác quản lí và
sử dụng đất Pháp luật điều chỉnh hoạt động quy hoạch và kế hoạch đất đai, quy định trách nhiệm của mỗi cơ quan nhà nước, mỗi ngành, mỗi đơn vị trong xây dựng quy hoạch, kế hoạch hóa sử dụng đất đồng thời đảm bảo cho các quy hoạch và kế hoạch đó có hiệu lực pháp luật trong thực tế
Theo khoản 2, khoản 3, Điều 3 Luật Đất đai 2013 đã quy định về quy hoạch sử dụng đất và kế hoạch sử dụng đất như sau:
Quy hoạch sử dụng đất là việc phân bổ và khoanh vùng đất đai theo không gian sử dụng cho các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng,
an ninh, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu trên cơ sở tiềm năng đất đai và nhu cầu sử dụng đất của các ngành, lĩnh vực đối với từng vùng kinh tế - xã hội và đơn vị hành chính trong một khoảng thời gian xác định.
Kế hoạch sử dụng đất là việc phân chia quy hoạch sử dụng đất theo thời gian để thực hiện trong kỳ quy hoạch sử dụng đất.
Công khai, minh bạch trong thông tin về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một quy định quan trọng nhằm bảo đảm quyền được tiếp cận thông tin của người dân trong đó có thông tin về đất đai, đồng thời cũng giúp tránh được việc các cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm che dấu thông tin, hoặc lợi dụng thông tin để tham nhũng chính sách
Việc công khai, minh bạch là một trong những nguyên tắc quan trọng trong mọi lĩnh vực quản lý của nhà nước đặc biệt trong lĩnh vực đất đai Việc
Trang 3pháp luật đề cao tính công khai, minh bạch và dân chủ trong các quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có ý nghĩa rất quan trọng:
- Việc công khai, minh bạch vừa là đòi hỏi khách quan trong quá trình thực thi các quy định của pháp luật về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất vừa là
cơ chế để kiểm soát hoạt động này Bởi tất cả nội dung, phạm vi, giới hạn, trình tự, thủ tục, đều do pháp luật quy định Thực hiện công khai, minh bạch, dân chủ sẽ đảm bảo cho hoạt động này được diễn ra đúng khuôn khổ pháp luật
- Công khai, minh bạch trong việc quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất sẽ giúp cho người dân được tham gia trực tiếp bàn bạc những vấn đề liên quan đến quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của mình Bởi mặc dù ở nước ta đất đai thuộc quyền sở hữu toàn dân nhưng nhà nước đã giao quyền chiếm hữu, sử dụng đất cho người dân Việc nhà nước quy hoạch sẽ ảnh hưởng rất lớn đến những lợi ích hợp pháp mà người sử dụng đất tạo ra trong quá trình
sử dụng đất Do đó đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích chính đáng của người sử dụng đất vì vậy họ cần phải được tham gia bàn bạc, đưa ra ý kiến, nguyện vọng thông qua đó bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình
- Công khai, minh bạch là một trong những giải pháp quan trọng để phòng chống tham nhũng trong lĩnh vực đất đai nói chung và quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nói riêng Thông qua việc công khai, minh bạch các quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong lĩnh vực quy hoạch sử dụng đất, người dân có thể tham gia tích cực, phát huy tính dân chủ, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước và tố cáo các hành vi tiêu cực, trái với quy định của pháp luật của những cán bộ, công chức trong quá trình thực thi quyền hạn của mình Từ đó góp phần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất
Trang 4- Công khai, minh bạch và dân chủ sẽ góp phần làm giảm những tranh chấp, khiếu kiện kéo dài của người dân về vấn đề quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất Khi mà các vấn đề liên quan đến quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố công khai cho toàn thể người dân được biết sẽ giúp cho người
sử dụng đất nắm được đường lối, chủ trương của nhà nước từ đó đánh giá tính đúng đắn, hợp lý trong các quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền Thông qua việc công khai, minh bạch, người dân không chỉ nắm được các quyền và nghĩa vụ của mình mà còn biết cách sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế mà còn
có điều kiện để bày tỏ những mong muốn, nguyện vọng của mình tới các cơ quan nhà nước có thẩm quyền Các cơ quan nhà nước nắm được ý kiến, nguyện vọng của nhân dân để có thể xem xét, giải quyết kịp thời, không để nảy sinh những mâu thuẫn Điều này sẽ tạo tâm lí thoải mái, tạo lòng tin của người dân vào các quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền từ đó hạn chế được những tranh chấp, khiếu kiện kéo dài trong lĩnh vực đất đai hiện nay
Quy định của pháp luật đất đai hiện hành thể hiện vấn đề minh bạch, công khai trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những công cụ hữu hiệu
để Nhà nước quản lý đất đai được thống nhất, hiệu quả và đảm bảo cho đất đai được sử dụng hợp lý, tiết kiệm Trong những năm qua, các quy định của pháp luật về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất không ngừng được bổ sung,
hoàn thiện Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã
quy định rất chi tiết, cụ thể về trình tự, thủ tục lập, điều chỉnh, xét duyệt quy hoạch sử dụng đất Điều này không chỉ tạo điều kiện cho việc lập, xét duyệt, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất được tiến hành theo một quy trình thống nhất, chặt chẽ, đồng bộ mà còn tạo điều kiện dễ dàng cho người dân tiếp cận
Trang 5thông tin quy hoạch và giám sát hoạt động lập, xét duyệt, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền
Thứ nhất, về nguyên tắc lập kế hoạch, quy hoạch: để kế hoạch, quy hoạch sử dụng đất được hợp lý, hiệu quả, tránh chồng chéo Luật đất đai năm
2013 bổ sung một số quy định quan trọng trong nguyên tắc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, cụ thể là: Khoản 2 Điều 35 quy định: “Quy hoạch sử dụng đất cấp quốc gia phải bảo đảm tính đặc thù, liên kết của các vùng kinh tế - xã hội; quy hoạch sử dụng đất cấp huyện phải thể hiện nội dung sử dụng đất của cấp xã”; và nguyên tắc: “Bảo đảm ưu tiên quỹ đất cho mục đích quốc phòng,
an ninh, phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng, an ninh lương thực và bảo vệ môi trường” (Khoản 7 Điều 35); “Quy hoạch, kế hoạch của ngành, lĩnh vực, địa phương có sử dụng đất phải bảo đảm phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định, phê duyệt” (Khoản 8 Điều 35)
Thứ hai, tính dân chủ được coi trọng trong quá trình lập quy hoạch, kế
hoạch sử dụng đất Tại khoản 6 Điều 35 Luật Đất đai năm 2013 quy định
một trong những nguyên tắc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là "dân chủ,
công khai" hay khoản 3 Điều 10 Luật Quy hoạch năm 2017 quy định về
chính sách của nhà nước về hoạt động quy hoạch: “3 Nhà nước ban hành cơ
chế, chính sách khuyến khích tổ chức, cá nhân trong nước và tổ chức, cá nhân nước ngoài hỗ trợ nguồn lực cho hoạt động quy hoạch bảo đảm khách
quan, công khai, minh bạch ” Hơn nữa, Điều 43 Luật Đất đai năm
2013 cũng quy định về việc lấy ý kiến về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất:
“1 Cơ quan tổ chức lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất quy định tại khoản
1 và khoản 2 Điều 42 của Luật này có trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến đóng góp của nhân dân về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất…” Quy định này góp
phần tăng cường hơn nữa tính công khai, dân chủ trong quản lý, sử dụng đất
Trang 6Thứ ba, về kỳ kế hoạch sử dụng đất: Luật đất đai năm 2013 quy định kỳ
kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia, cấp tỉnh và kế hoạch sử dụng đất quốc phòng, an ninh là 5 năm Tuy nhiên, đối với kế hoạch sử dụng đất cấp huyện, nhằm đảm bảo tính khả thi của kế hoạch sử dụng đất, Luật đất đai năm 2013 quy định “Kế hoạch sử dụng đất cấp huyện được lập hàng năm” (Khoản 2 Điều 37)
Thứ tư, nhằm đảm bảo thực thi việc công khai, minh bạch hóa quy định,
kế hoạch sử dụng đất, Điều 48 Luật Đất đai năm 2013 quy định về việc công
bố công khai
Thứ năm, thẩm quyền phê duyệt quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: để đảm bảo quản lý chặt chẽ và sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai, Luật đất đai năm 2013 bổ sung quy định “Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân cấp tỉnh thông qua danh mục dự án cần thu hồi đất quy định tại Khoản 3 Điều 62 của Luật này trước khi phê duyệt kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện” (Khoản 3 Điều 45)
Thứ sáu, tư vấn lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: Nhằm chuyên môn hóa các tổ chức, cá nhân hoạt động tư vấn quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, góp phần nâng cao chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, Luật đất đai năm 2013 bổ sung thêm vấn đề “Tư vấn lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất” (Điều 47), cụ thể là: Trong quá trình lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, cơ quan chịu trách nhiệm chủ trì việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được thuê tư vấn lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất Luật giao Chính phủ quy định điều kiện của tổ chức, cá nhân hoạt động tư vấn lập quy hoạch,
kế hoạch sử dụng đất
Thứ bảy, thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: để đảm bảo quyền
và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất trong vùng quy hoạch đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt không bị ảnh hưởng, Luật đất đai năm 2013 quy định rõ quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, cụ thể:
Trang 7“Trường hợp quy hoạch sử dụng đất đã được công bố mà chưa có kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện thì người sử dụng đất được tiếp tục sử dụng
và được thực hiện các quyền của người sử dụng đất theo quy định của pháp luật Trường hợp đã có kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện thì người sử dụng đất trong khu vực phải chuyển mục đích sử dụng đất và thu hồi đất theo kế hoạch được tiếp tục thực hiện các quyền của người sử dụng đất nhưng không được xây dựng mới nhà ở, công trình, trồng cây lâu năm; nếu người sử dụng đất có nhu cầu cải tạo, sửa chữa nhà ở, công trình hiện có thì phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép theo quy định của pháp luật” (Khoản 2 Điều 49) Ngoài ra, để khắc phục những khó khăn, bất cập trong việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất tại thời điểm kết thúc kỳ quy hoạch sử dụng đất mà quy hoạch sử dụng đất kỳ mới chưa được phê duyệt, Khoản 4 Điều 49 Luật đất đai năm 2013 có quy định: “Khi kết thúc kỳ quy hoạch sử dụng đất mà các chỉ tiêu quy hoạch sử dụng đất chưa thực hiện hết thì vẫn được tiếp tục thực hiện đến khi quy hoạch sử dụng đất kỳ tiếp theo được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định, phê duyệt”
Đây là một trong những điểm tiến bộ của Luật Đất đai năm
2013 trong nỗ lực để công chúng được tiếp nhận với quy hoạch, kế hoạch sử
dụng đất Thực tế cho thấy do không được tiếp cận thông tin quy hoạch, kế hoạch đất cho nên mới dẫn đến việc người dân sử dụng đất không đúng pháp luật và một bộ phận công chức nhà nước có thẩm quyền không làm đúng trách nhiệm, nghĩa vụ của mình
Khoản 4 Điều 12 Luật Quy hoạch 2017 quy định quyền và trách nhiệm
của cơ quan, tổ chức, cộng đồng cá nhân trong việc tham gia ý kiến, giám sát
hoạt động quy hoạch đó là: "4 Ý kiến tham gia của cơ quan, tổ chức, cộng
đồng, cá nhân về hoạt động quy hoạch phải được nghiên cứu, tiếp thu, giải
Trang 8trình và công khai, minh bạch theo quy định của pháp luật.” cho thấy tính dân chủ, được coi trọng trong quá trình lập quy hoạch sử dụng đất."
Hay khoản 4, 5 Điều 13 cũng xác định những hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động quy hoạch:
“4 Cản trở việc tham gia ý kiến của cơ quan, tổ chức, cộng đồng, cá
nhân."
"5 Không công bố, công bố chậm, công bố không đầy đủ quy hoạch
hoặc từ chối cung cấp thông tin về quy hoạch, trừ trường hợp thông tin thuộc
bí mật nhà nước; cố ý công bố sai quy hoạch; cố ý cung cấp sai thông tin về quy hoạch; hủy hoại, làm giả hoặc làm sai lệch hồ sơ, giấy tờ, tài liệu.”
Chỉ thị 01/ CT- TTg 2018 về chấn chỉnh tăng cường công tác quản lý
đất đai và xây dựng hệ thống thông tin đất đai: "Đẩy mạnh cải cách các thủ
tục hành chính về đất đai ở địa phương để bảo đảm tính công khai, minh bạch, rút ngắn thời gian thực hiện; bãi bỏ, điều chỉnh các nội dung công việc
và các loại giấy tờ không đúng quy định, không đúng thẩm quyền, kéo dài thời gian thực hiện, gây phiền hà cho người dân, doanh nghiệp khi thực hiện các giao dịch về đất đai."
Như vậy, nguyên tắc công khai – minh bạch được thể hiện hầu hết các điều luật trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất Luật đất đai 2013, ngoài việc chú trọng công khai quá trình làm thủ tục đất, phê duyệt các kế hoach, quy hoạch sử dụng đất, còn luôn quan tâm đến quyền và lợi ích của người dân, trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền, tạo điều kiện tốt nhất để người dân có thể tiếp thu với các chính sách, pháp luật về đất đai
Việc thiếu minh bạch trong công khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất
đã gây ra nhiều hệ lụy với thị trường bất động sản và đời sống người dân
Trang 9Từ trước tới nay, minh bạch trong công tác thông tin quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất luôn nhận được sự quan tâm của nhiều người, nhất là các nhà đầu tư
Mặc dù thông tin quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động rất lớn tới quyền lợi của người dân và công tác công bố thông tin quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được quy định rất cụ thể, là yêu cầu bắt buộc trong Luật Đất đai, Luật Phòng chống tham nhũng và nhiều văn bản pháp lý khác nhau, nhưng trên thực tế, việc thực hiện còn nhiều hạn chế Mặc dù các địa phương trên cả nước đã có nhiều chuyển biến trong công tác công khai, minh bạch quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và giá bồi thường thu hồi đất, song vẫn chỉ ở mức khiêm tốn
Thiếu minh bạch trong quy hoạch cũng dẫn tới những vụ tranh chấp giữa cư dân và chủ đầu tư dự án bất động sản
Hệ quả từ việc thiếu thốn các thông tin về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất tạo ra rủi ro cho các giao dịch chuyển nhượng đất đai, đồng thời tiềm ẩn những nguy cơ về tham nhũng Một trong những ví dụ đơn giản nhất có thể nhìn thấy là việc khi muốn mua quyền sử dụng một mảnh đất, phần lớn người tham gia giao dịch khó kiểm chứng được miếng đất đó có tranh chấp hay giải tỏa gì không
Theo quy định hiện nay, với thông tin quy hoạch, Phòng Tài nguyên – Môi trường của quận/huyện nơi mảnh đất tọa lạc sẽ nắm thông tin này và sẽ cung cấp thông tin khi có yêu cầu của người dân Tuy nhiên, trên thực tế, không dễ để người dân có được thông tin từ cơ quan này
Để khắc phục những tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý nhà nước về đất đai, đầu năm 2018, Thủ tướng Chính phủ đã có Chỉ thị 01/CT-TTg yêu cầu chấn chỉnh, tăng cường công tác quản lý đất đai và xây dựng hệ thống thông tin đất đai Theo đó, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành,
Trang 10người dân, doanh nghiệp các thủ tục hành chính, thông tin về quy hoạch đất đai, xây dựng
Trên thực tế, đã có nhiều bài học về sự buông lỏng quản lý, thiếu định hướng trong quy hoạch, không công khai thông tin quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất kịp thời dẫn đến nhiều hệ lụy, những vụ khiếu kiện đông người, kéo dài
Câu chuyện về tuyến phố dài 1,5 km nối đường Nguyễn Văn Cừ và đê
Tả ngạn thuộc quận Long Biên (Hà Nội), hay dự án đường Trường Chinh (Hà Nội) mở rộng, tranh chấp tại Khu Ngoại giao đoàn (Hà Nội) là những ví dụ điển hình Khi người dân bị thu hồi giải phóng mặt bằng hoặc bị chèn lấn không gian sống do thay đổi quy hoạch bức xúc, khiếu kiện đông người, các cấp chính quyền, cơ quan chức năng mới công bố thông tin, tuyên truyền giải thích
Việc công khai tất cả các quy hoạch chưa đủ, mà từ quy hoạch theo Nghị định 11/2013/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý đầu tư phát triển đô thị bắt buộc phải xác định được chương trình ưu tiên Từ đó, các nhà đầu tư mới biết được cụ thể trong 3 năm, 5 năm tới sẽ tập trung làm vào đâu Hiện vẫn còn tình trạng đầu tư theo kiểu vết dầu loang, phong trào, lãng phí nguồn lực đất đai Nhiều doanh nghiệp không đủ tiềm lực còn nhanh chân “xí đất” để bán lại cho nhà đầu tư khác kiếm lời Đặc biệt, cũng cần công bố cho người dân biết những khu vực nào đến 2030 chưa được “đụng” tới, bởi dự án treo hiện rất nhiều, động đến đâu cũng dính quy hoạch… rất lãng phí đất đai Các nội dung công khai quy hoạch trên internet phải đảm bảo rõ ràng,
dễ hiểu và có hướng dẫn người dân sử dụng, tra cứu các tài liệu niêm yết, đặc biệt là các khuôn khổ pháp lý cho việc tra cứu thông tin quy hoạch trên internet với người sử dụng, tránh việc làm cho có, hoặc lợi dụng việc công khai để bóp méo, gây loạn quy hoạch hơn