Microsoft Word TÙi ph¡m hÍc Thi MÔN TỘI PHẠM HỌC Đề tài Trình bày những yếu tố có vai trò làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Cần phải thực hiện những giải pháp nào để giảm thiểu nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm? Hà Nội – 2021 MỤC LỤC A MỞ ĐẦU 1 B NỘI DUNG 2 I Những yếu tố có vai trò làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm 2 1 Khái niệm nạn nhân của tội phạm 2 1 1 Định nghĩa 2 1 2 Đặc điểm 2 2 Vai trò của các yếu tố chủ quan trong việc làm tăng nguy cơ trở thàn.
Trang 1- -
MÔN: TỘI PHẠM HỌC
Đề tài: Trình bày những yếu tố có vai trò làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Cần phải thực hiện những giải pháp nào để giảm thiểu nguy cơ
trở thành nạn nhân của tội phạm?
Hà Nội – 2021
Trang 2MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU 1
B NỘI DUNG 2
I Những yếu tố có vai trò làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm 2
1.Khái niệm nạn nhân của tội phạm 2
1.1 Định nghĩa 2
1.2 Đặc điểm 2
2.Vai trò của các yếu tố chủ quan trong việc làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm 2
3.Vai trò của các yếu tố khách quan trong việc làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm 4
II Những giải pháp cần thực hiện để giảm thiểu nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm 6
1.Hạn chế và loại trừ các yếu tố chủ quan 6
2.Hạn chế và loại trừ các yếu tố khách quan 8
C KẾT LUẬN 10
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 3A MỞ ĐẦU Trong quá trình phát triển và hội nhập, bên cạnh sự phát triển mạnh mẽ trên các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội thì tệ nạn xã hội, tình hình tội phạm cũng không ngừng gia tăng và diễn biến hết sức phức tạp Điều này dẫn đến thiệt hại mà nạn nhân phải gánh chịu rất đa dạng, có thể là thiệt hại về thể chất như tính mạng, sức khỏe,… hay thiệt hại về tinh thần như danh dự, uy tín,… Nạn nhân của tội phạm có vai trò rất quan trọng trong cơ chế tâm lý xã hội của hành vi phạm tội, do đó thu hút rất nhiều sự nghiên cứu của các nhà khoa học trong và ngoài nước Tuy nhiên các vấn đề thuộc phạm trù nạn nhân lại vô cùng phức tạp, để xác định được các nguyên nhân trở thành nạn nhân của tội phạm là một việc không
hề dễ dàng Chính vì thế, cần tìm hiểu từ khía cạnh các yếu tố tác động để làm rõ được sự hình thành của nạn nhân, trên cơ sở đó đề ra các biện pháp chủ trương phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm, hạn chế trở thành nạn nhân của tội phạm
Từ nhận định đó, trong nội dung bài tiểu luận dưới đây, em đã chọn đề tài
“Trình bày những yếu tố có vai trò làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Cần phải thực hiện những giải pháp nào để giảm thiểu nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm?” Thông qua đó nhằm góp phần cũng cố lại một
số kiến thức căn bản về tội phạm học cho bản thân trong suốt quá trình học tập
Trang 4B NỘI DUNG
I Những yếu tố có vai trò làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Yếu tố nạn nhân của tội phạm là những yếu tố thuộc về hành vi, lối sống lệch chuẩn, khả năng kiểm soát tình huống xung quanh kém hay sự sơ ý, cẩu thả, thiếu hiểu biết của nạn nhân xuất hiện hoặc được thực hiện trong một thời gian nhất định đã tạo nên một phần nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm [6]
1 Khái niệm nạn nhân của tội phạm
1.1 Định nghĩa
Nạn nhân của tội phạm là những cá nhân, tổ chức, phải chịu những hậu quả thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tinh thần, tình cảm, tài sản hoặc các quyền, lợi ích hợp pháp khác mà những hậu quả gây thiệt hại này là do hành vi phạm tội trực tiếp gây ra [1]
1.2 Đặc điểm
Định nghĩa trên xác định nạn nhân của tội phạm có ba đặc điểm [1]:
- Nạn nhân của tội phạm có thể là cá nhân hoặc tổ chức
- Nạn nhân của tội phạm có thể chịu các thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tinh thần, tình cảm, tài sản hoặc các quyền và lợi ích hợp pháp khác
- Hậu quả thiệt hại mà nạn nhân của tội phạm phải gánh chịu phải là những hậu quả trực tiếp do hành vi phạm tội gây ra Điều đó có nghĩa là giữa hành vi phạm tội và hậu quả thiệt hại phải có mối quan hệ nhân quả với nhau: hành vi phạm tội phải xảy ra trước hậu quả; trong hành vi phạm tội phải ẩn chứa khả năng gây ra hậu quả; và hành vi phạm tội phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hậu quả thiệt hại cho nạn nhân
2 Vai trò của các yếu tố chủ quan trong việc làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm
Các yếu tố chủ quan bao gồm các đặc điểm tâm, sinh lý, thói quen, lối sống của nạn nhân
Thứ nhất, các đặc điểm tâm, sinh lý của nạn nhân
Trang 5Trước hết có thể kể đến những đặc điểm sinh học di truyền như khí chất nóng nảy, cục cằn, thô lỗ hay sự dâm đãng, háo sắc là những đặc điểm có vai trò đáng
kể trong việc kích thích các phản ứng từ phía người phạm tội Vì thế nên một số người trong các mối quan hệ xã hội, nhất là khi gặp các tình huống không thuận lợi trong cuộc sống đã có các hành vi, xử sự không chỉ không được lòng người khác mà còn làm nảy sinh những sự phản kháng ở họ Ví dụ, do va chạm giao thông, bên bị va chạm mất bình tĩnh đã có hành vi thô lỗ, hay bạo lực với bên va chạm; điều này có thể sẽ hình thành ý định phạm tội cho bên va chạm và có thể thúc đẩy việc thực hiện hành vi phạm tội
Tiếp đó là những phẩm chất tâm lý lệch lạc như lòng tham, sự ích kỉ thậm chí sự coi thường các chuẩn mực xã hội, các giá trị đạo đức, sự coi thường tính mạng, sức khoẻ, danh dự của người khác… dễ làm phát sinh các hành vi, xử sự không đúng đắn, thậm chí các hành vi gây gỗ, khiêu khích, từ đó kích động làm phát sinh ý định phạm tội cũng như quyết định thực hiện hành vi phạm tội ở người khác Chẳng hạn, các vụ cố ý gây thương tích xảy ra thường do hai bên gây gỗ nhau, thậm chí nạn nhân có lời lẽ thách thức, hành vi khiêu khích làm cho đối tượng quyết định thực hiện hành vi phạm tội; hoặc các vụ chống người thi hành công vụ một phần xuất phát từ thái độ cửa quyền, thiếu tôn trọng người dân của người thi hành công vụ, đã gây kích động khiến họ thực hiện hành vi phạm tội Bên cạnh đó, tâm lý thiếu sự đề cao cảnh giác đối với việc bảo vệ tài sản của mình hay tâm lý thích phô trương tài sản cũng góp phần quan trọng phát sinh tội phạm Sự mất cảnh giác, thiếu cẩn trọng trong việc cất giữ, bảo vệ tài sản của nạn nhân là nguyên nhân phổ biến làm phát sinh tội phạm trộm cắp tài sản, cướp giật tài sản, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, (ví dụ như không khóa xe, không gửi xe tại điểm trông xe, mang nhiều đồ trang sức đắt tiền, thiếu tập trung trong việc điều khiển phương tiện giao thông, )
Ngoài ra, một số yếu tố sinh học khác cũng có vai trò thúc đẩy việc thực hiện hành vi phạm tội Cụ thể là trong số các đặc điểm sinh học thì nạn nhân thường thuộc nhóm người chưa thành niên, người già, phụ nữ, người có nhược điểm về
Trang 6thể chất và tinh thần Căn cứ vào các các đặc điểm đặc thù như độ tuổi, giới tính hay sức khoẻ thì đây là những nhóm người có những đặc điểm hạn chế về khả năng tự bảo vệ sẽ dễ kích thích sự hình thành ý định phạm tội
Thứ hai, thói quen và lối sống của một người hay một nhóm người trong nhiều trường hợp cũng là nguyên nhân quan trọng thúc đẩy quá trình trở thành nạn nhân của tội phạm Những thói quen vui chơi, giải trí ở những noi công cộng như quán bar, club, karaoke, sàn nhảy sẽ mang nhiều rủi ro Đặc biệt là khi thói quen này kết hợp với thói quan uống nhiều bia rượu sẽ làm gia tăng đáng kể nguy
cơ trở thành nạn nhân của tội phạm, nhất là đối với phụ nữ Lối sống được hình thành từ sự tổng hợp ảnh hưởng của tất cả các yếu tố để hình thành một nếp sinh hoạt ở mỗi người hay một nhóm người Có rất nhiều lối sống tưởng chừng vô hại nhưng trong sự kết hợp với những điều kiện khác như động cơ, mục đích của người phạm tội cũng như đặt trong những hoàn cảnh và khả năng tự bảo vệ là những yếu tổ rất quan trọng làm tăng nguy cơ bị hành vi phạm tội xâm hại Ví dụ, các vụ án hiếp dâm thường được đặc trưng ở nạn nhân bởi ngoại hình và thói quen
ăn mặc khiêu gợi, hành vi thể hiện sự dễ dãi, khiêu khích, và sự thiếu thận trọng đối với an toàn của nạn nhân như đi một mình ở nơi vắng vẻ, đi chơi cùng những người không quen biết, [1]
3 Vai trò của các yếu tố khách quan trong việc làm tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm
Các yếu tố khách quan cũng đóng vai trò đáng kể trong việc làm gia tăng nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm Đó là các yếu tố thuộc về môi trường bên ngoài như yếu tố thời gian và địa điểm cũng như mối quan hệ giữa nạn nhân
và người phạm tội
Người phạm tội luôn luôn biết tận dụng khoảng thời gian và những địa điểm thuận lợi cho quá trình thực hiện hành vi phạm tội của mình Mỗi loại tội phạm đặc trưng có những khoảng thời gian và địa điểm thích hợp cho việc thực hiện hành vi phạm tội Ví dụ, các vụ án trộm cắp, cướp giật tài sản thường xảy ra vào đêm khuya hoặc buổi trưa ở những nơi vắng vẻ, ít người qua lại, vì đây là khoảng
Trang 7thời gian nạn nhân thường có xu hướng nghỉ ngơi nên khả năng bảo vệ tài sản ở mức thấp tạo điều kiện thuận lợi cho tội phạm được thực hiện
Yếu tố nghề nghiệp của nạn nhân cũng là yếu tố có vai trò quan trọng trong quá trình nạn nhân hóa Một số người do đặc thù nghề nghiệp nên thường là mục tiêu nhắm đến của nhiều loại tội phạm [2] Chẳng hạn, những người hành nghề lái xe, kinh doanh vàng bạc, đồ điện tử, hàng hóa đắt tiền thường là mục tiêu nhắm đến của nhóm tội cướp tài sản, giết người, hay những người làm trong các
cơ quan bảo vệ pháp luật cũng dễ trở thành nạn nhân của tội chống người thi hành công vụ, giết người, cố ý gây thương tích,
Bên cạnh đó, mối quan hệ của nạn nhân với người phạm tội cũng có vai trò
vô cùng quan trọng trong việc việc trở thành nạn nhân của tội phạm Trong một
số loại tội, sự hiểu biết về nạn nhân, nắm được chính xác những thông tin về họ cũng như mối quan hệ quen biết là yếu tố rất thuận lợi để người phạm tội dễ dàng tiếp cận nạn nhân, thực hiện hành vi phạm tội (ví dụ như tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, lừa đào chiếm đoạt tài sản, ) Ngược lại, ở một số loại tội, người phạm tội lại thường tìm đến những người không quen biết để thực hiện hành vi phạm tội như các tội cướp, cướp giật tài sản hay trộm cắp tài sản, sở dĩ như vậy là vì người phạm các loại tội này rất mong muốn thực hiện hành vi phạm tội một cách nhanh chóng và ít bị phát hiện nhất để có thể che giấu tội phạm [1] Trong một số trường hợp ngay cả khi một người luôn có ý thức bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản… của mình song vẫn có thể trở thành nạn nhân của tội phạm Trường hợp này xảy ra khi người phạm tội ngoan cố, cố tình thực hiện tội phạm đến cùng hoặc trong trường hợp khác khi người phạm tội không quan tâm đến nạn nhân của tội phạm là ai mà chỉ muốn đạt được mục đích của mình, sẵn sàng bất chấp tất cả (ví dụ như tội khủng bố, nhiều người đã ngẫu nhiên trở thành nạn nhân của tội phạm, người phạm tội không quan tâm đến nạn nhân là ai, sẵn sàng giết chết hoặc làm bị thương thường dân bất kì để đạt được mục đích chính trị của mình) Tuy nhiên, không phải tội phạm nào cũng có yếu tố nạn nhận [7]
Ví dụ: Các tội phạm xâm phạm kinh tế, an ninh quốc gia không thấy yếu tố nạn
Trang 8nhân, hoặc một số tội phạm xâm phạm trật tự quản lý hành chính như tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự, tội đăng ký hộ tích trái pháp luật,
II Những giải pháp cần thực hiện để giảm thiểu nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm
1 Hạn chế và loại trừ các yếu tố chủ quan
Biện pháp đầu tiên nhằm giảm thiểu nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm
là cần phải tác động làm thay đổi căn bản những đặc điểm tâm lý, tính cách, lối sống, thói quen tạo thuận lợi thúc đẩy khả năng trở thành nạn nhân của tội phạm Trước hết mỗi cá nhân tự ý thức cảnh giác, luôn không ngừng học hỏi, nâng cao
sự hiểu biết về pháp luật, kịp thời nắm bắt được các phương thức, thủ đoạn phạm tội Đồng thời, trang bị những kĩ năng cơ bản trong việc bảo vệ tinh mạng, sức khỏe, tài sản của chính mình và người thân trong gia đình là biện pháp phòng ngừa hữu hiệu nhất
Biện pháp hiệu quả để thực hiện là tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục ý thức pháp luật, tăng cường nếp sống văn minh trong giao tiếp, ứng xử, loại
bỏ những hành vi, xử sự không đúng chuẩn mực đạo đức, pháp luật, những thói quen, lối sống tiêu cực trong quần chúng nhân dân Mặc dù vậy, việc tuyên truyền, giáo dục còn hạn chế cả về nội dung, hình thức và phương pháp tiến hành, chưa phát huy hiệu quả trong thực tiễn phòng ngừa tình hình tội phạm Chính vì thế, để công tác tuyên truyền, giáo dục đạt hiệu quả cần thực hiện tốt các vấn đề như:
- Xác định đúng mục đích của công tác tuyên truyền, giáo dục đó là nhằm đổi mới, nâng cao ý thức của người dân trong sinh hoạt cũng như trong công việc,
từ đó nâng cao cảnh giác, tăng cường khả năng tự bảo vệ tính mạng, tài sản của
cá nhân, tổ chức, đặc biệt là những nhóm có nguy cơ cao, dễ trở thành nạn nhân của tội phạm
- Nội dung tuyên truyền, giáo dục cần tập trung vào việc nâng cao nhân cách, đạo đức con người; loại trừ các phẩm chất tâm lý tiêu cực như khí chất nóng nảy, thô lỗ, sự dâm đãng, háo sắc; loại bỏ những tâm lý lệch lạc như lòng tham, sự ích
kỉ, sự coi thường tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm của người khác hay
Trang 9thậm chí những tác phong làm việc cửa quyền, hách dịch của một số cán bộ, viên chức; loại bỏ lối sống bê tha, tệ nạn xã hội; loại bỏ các thói quen mất cảnh giác cũng như các thói quen xấu như uống rượu, sử dụng ma tuý ; loại bỏ lối sống thiếu văn minh như cách ăn mặc khiêu gợi, không phù hợp với thuần phong mỹ tục, ăn chơi, lười lao động Đồng thời, tuyên truyền, giáo dục kỹ năng xử lý các tình huống có nguy cơ cao trở thành nạn nhân của tội phạm và các nội dung tuyên truyền phải phù hợp với từng lứa tuổi, thành phần trong xã hội; phù hợp với nhu cầu, trình độ nhận thức và đặc điểm tâm lý của người dân
- Phương pháp tuyên truyền phải được đa dạng hóa, huy động được sức mạnh tổng hợp của tất cả các lực lượng trong xã hội bao gồm gia đình, nhà trường, các
cơ quan, tổ chức xã hội, chính quyền địa phương các cấp, các cơ quan thông tấn báo chí và mọi công dân Phải đào tạo bài bản đội ngũ tuyên truyền viên chuyên nghiệp để họ không chỉ có kỹ năng tuyên truyền mà còn phải có kiến thức tâm lý, thái độ phù hợp nhằm bảo đảm có thể truyền tải nội dung tuyên truyền, giáo dục được tốt nhất Tất cả các cơ quan, tổ chức phải xác định nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục là nhiệm vụ quan trọng của cơ quan, tổ chức mình Trước hết cần phải nâng cao tuyên truyền, giáo dục cho các thành viên trong tổ chức của mình trong việc xây dựng nếp sống và làm việc văn minh
Bên cạnh đó, thiết lập các cơ chế bảo vệ những nhóm người mà khả năng tự bảo vệ rất hạn chế đang là những yêu cầu cấp bách, đó là nhóm trẻ em, người già, phụ nữ, người có nhược điểm về thể chất và tinh thần đang ngày càng được các đối tượng phạm tội hướng đến Cần phải có những tổ chức đặc thù để trợ giúp và bảo vệ những nhóm người này Những tổ chức này phải có mối liên hệ mật thiết với các đối tượng được trợ giúp và bảo vệ Khi nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm sắp xảy ra hay khi những người này có nhu cầu cần được trợ giúp, bảo
vệ thì lực lượng này phải luôn có mặt kịp thời Muốn vậy, các tổ chức này phải được tổ chức sâu rộng trong từng cụm dân cư và phải thiết lập mối quan hệ thật
sự gần gũi để có thể bảo vệ tốt nhất các những nhóm người này
Trang 102 Hạn chế và loại trừ các yếu tố khách quan
Bên cạnh các biện pháp tuyên truyền, giáo dục; thành lập các tổ chức bảo vệ những người có nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm, một biện pháp vô cùng quan trọng là tăng cường sự gắn kết của gia đình, hàng xóm và cộng đồng dân cư Việc tuyên truyền giáo dục để mọi người nhận thức rõ và có những biện pháp phòng ngừa hữu hiệu tại những địa điểm, những thời điểm mà nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm là vô cùng cần thiết Để phòng tránh rủi ro, biện pháp tốt nhất là nâng cao cảnh giác, tăng cường khả năng tự bảo vệ như nên đi thành những nhóm đông, tránh đi một mình ở những nơi vắng vẻ, tránh đi một mình vào thời điểm ban đêm, tránh đeo nhiều đồ trang sức, đeo đồ trang sức đắt tiền cho trẻ em khi đi ngoài đường [1]
Những người có khả năng trở thành nạn nhân của tội phạm cao như lái xe taxi, xe ôm không nên hành nghề quá khuya, không đi vào những đoạn đường hay khu vực vắng vẻ Những nơi kinh doanh vàng bạc, hàng hoá đắt tiền không nên
mở quá khuya, những lúc vắng khách vẫn phải có bảo vệ trực và không nên bố trí phụ nữ bán hàng những lúc vắng khách Cần phải có những hiệp hội nghề nghiệp, kết hợp với lực lượng Công an kịp thời triển khai các biện pháp phòng, chống tội phạm, thường xuyên cảnh báo về những phương thức thủ đoạn phạm tội mới để mọi người kịp thời phòng tránh Thời gian và địa điểm là những yếu tố khách quan nhưng nếu ý thức của mọi người tốt và luôn cảnh giác, thực hiện nhiều biện pháp phòng ngừa trong các khoảng thời gian, không gian có rủi ro cao thì vẫn có thể tránh được nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm một cách hữu hiệu [1] Cần phải đặc biệt chú ý đến các mối quan hệ không lành mạnh giữa các thành viên trong gia đình, họ hàng, hàng xóm hay bạn bè Những mối quan hệ không lành mạnh rất dễ bị lợi dụng để thực hiện các hành vi phạm tội, nhất là các tội phạm liên quan đến tình dục, lừa đảo hay lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản [1] Cần thiết phải loại trừ các thói quen xấu như hách dịch, cửa quyền, thiếu tôn trọng người dân của một số cán bộ, công chức, xây dựng văn hoá công sở cũng là