PHÂN TÍCH NHỮNG ĐIỂM MẠNH VÀ ĐIỂM YẾU CỦA MÔ HÌNH HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ HỖN HỢP RÚT RA BÀI HỌC THAM KHẢO VÀ LIÊN HỆ VỚI QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI, SẮP XẾP TỔ CHỨC, BỘ MÁY CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM TINH GỌN, HOẠT ĐỘNG HIỆU LỰC, HIỆU QUẢ

PHÂN TÍCH NHỮNG ĐIỂM MẠNH VÀ ĐIỂM YẾU CỦA MÔ HÌNH HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ HỖN HỢP RÚT RA BÀI HỌC THAM KHẢO VÀ LIÊN HỆ VỚI QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI, SẮP XẾP TỔ CHỨC, BỘ MÁY CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM TINH GỌN, HOẠT ĐỘNG HIỆU LỰC, HIỆU QUẢ BÀI LÀM1 Trong quá trình hình thành và thực thi các quyết định chính trị luôn có sự tương tác phức tạp giữa các cá nhân, các nhóm, lực lượng trong một giai cấp của một quốc gia nhằm theo đuổi và hiện thực hóa các lợi ích của mình Để sự tương tác không dẫn đến.

Chủ đề:

PHÂN TÍCH NHỮNG ĐIỂM MẠNH VÀ ĐIỂM YẾU CỦA MÔ HÌNH HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ HỖN HỢP RÚT RA BÀI HỌC THAM KHẢO VÀ LIÊN HỆ VỚI QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI, SẮP XẾP TỔ CHỨC, BỘ MÁY CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM TINH GỌN, HOẠT ĐỘNG

HIỆU LỰC, HIỆU QUẢ

BÀI LÀM 1

Trong quá trình hình thành và thực thi các quyết định chính trị luôn có sự tương tác phức tạp giữa các cá nhân, các nhóm, lực lượng trong một giai cấp của một quốc gia nhằm theo đuổi và hiện thực hóa các lợi ích của mình Để sự tương tác không dẫn đến hỗn loạn, gây thiệt hại cho cộng đồng, mỗi chế độ xã hội điều thiết lập những quy định, luật lệ tạo thành pháp lý, đảm bảo cho sự tương tác diễn

ra theo một quy trình, trật tự ổn định, hạn chế những nguy cơ gây bất ổn và xung đột xã hội Để hiểu được quá trình tương tác này trong hoạt động chính trị, cần có cách tiếp cận hệ thống Cách tiếp cận này coi toàn bộ các hoạt động của đời sống chính trị như một chỉnh thể có khả năng tiếp nhận, xử lý và chuyển hóa các đòi hỏi (từ cả bên trong và bên ngoài hệ thống) thành các quyết định chính trị Đây chính

là hoạt động của hệ thống – hệ thống chính trị

Khái niệm hệ thống chính trị

Hệ thống chính trị là một chỉnh thể bao gồm các thể chế chính trị (nhà nước, đảng chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội… được tổ chức theo một kết cấu chức năng với các cơ chế vận hành và mối quan hệ giữa chúng nhằm thực thi quyền lực chính trị, đáp ứng những nhu cầu, đòi hỏi của các chủ thể chính trị, cộng đồng, xã hội

Nghiên cứu hệ thống chính trị cần chú ý ba thành tố: Các cấu trúc của thể chế; Chức năng của cả hệ thống và từng thể chế; Sự tương tác giữa các cấu trúc thể chế Ba thành tố này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Như vậy, có thể nói, hệ thống chính trị là chỉnh thể các thể chế, chức năng và mối quan hệ giữa chúng trong việc đưa ra, thực thi các quyết định chính trị trên phạm vi lãnh thổ của một quốc gia Từ gốc độ thể chế, nhận thấy, hệ thống chính trị bao gồm các thể chế chính trị như nhà nước, đảng chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội…được tổ chức theo mối quan hệ chiều ngang giữa các thành tố và mối quan hệ theo chiều dọc

1 Lưu ý: Học viên viết bài thu hoạch từ 06 đến 10 trang

giữa các cấp từ trung ương tới địa phương Trong đó, nhà nước được xác định là trung tâm của hệ thống chính trị, được tổ chức thành ba cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp ở trung ương và ở chính quyền địa phương

Cũng có thể nói, hệ thống chính trị là khái niệm dùng để phân tích các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng tới việc đưa ra và thực hiện các quyết định chính trị trong chỉnh thể của chúng, phù hợp với sự biến đổi môi trường Khả năng thích ứng với môi trường thể hiện sức sống của một hệ thống chính trị Các mô hình hệ thống chính trị khác nhau có các cách hoạt động và thích ứng khác nhau Vì vậy, chúng luôn là đối tượng nghiên cứu quan trọng của các nhà nghiên cứu, các nhà chính trị

Hệ thống chính trị có các chức năng cơ bản như sau:

- Chức năng xác định mục tiêu chung: là một chức năng quan trọng để định

hướng mục tiêu, lý tưởng chính trị, là cơ sở cho việc thống nhất hoạt động của toàn

bộ hệ thống chính trị Nếu mục tiêu không được xác định hoặc xác định không được rõ ràng sẽ dẫn đến tình trạng thiếu nhất quán trong hoạt động, có thể triệt tiêu kết quả hoạt động của các bộ phận cấu thành của hệ thống

- Chức năng xác định cách thức đạt mục tiêu: đạt mục tiêu bằng cách thức

nào cũng là một vấn đề quan trọng do liên quan đến việc huy động và sử dụng các nguồn lực trong xã hội; liên quan đến việc sử dụng sức mạnh độc quyền cưỡng chế hợp pháp của nhà nước

Xác định rõ cách thức đạt mục tiêu nhằm loại trừ khả năng sử dụng quyền lực này theo những cách có thể vi phạm quyền, lợi ích chính đáng của các cá nhân

và tổ chức trong xã hội

- Chức năng lựa chọn người lãnh đạo: những người lãnh đạo ở các vị trí

lãnh đạo của hệ thống luôn đóng vai trò quan trọng trong một hệ thống Mặc khác, những vị trí này luôn gắn với quyền lực và quyền phân bổ nguồn lực của quốc gia

Để lựa chọn những người lãnh đạo phù hợp và tránh sự tranh giành quyền lực có thể gây tổn hại cho xã hội, một hệ thống chính trị phải xác lập được cách thức lựa chọn các nhà lãnh đạo ổn định, hợp lý

- Chức năng duy trì kỷ luật, kỷ cương: hệ thống muốn vận hành thông suốt,

hiệu quả phải duy trì được kỷ luật, kỷ cương của hệ thống đây là công cụ kiềm chế

và trừng phạt những hành vi đi ngược với mục tiêu, cách thức vận hành của hệ thống

- Chức năng tự điều chỉnh, thích nghi: mỗi hệ thống phải có khả năng tự

điều chỉnh, thích nghi với những thay đổi của môi trường bên ngoài Khi môi

trường thay đổi, hệ thống muốn tồn tại và phát triển cũng phải tiến hành điều chỉnh thích ứng với môi trường mới

Khái niệm và phân loại mô hình hệ thống chính trị

Khái niệm mô hình hệ thống chính trị: Mô hình hệ thống chính trị là cách

thức khái quát các hệ thống chính trị theo các yếu tố, các quan hệ cốt lõi nhất giữa các yếu tố trong hệ thống nhằm lý giải và dự báo các hoạt động của hệ thống chính trị

Mô hình hệ thống chính trị có bốn đặc trưng sau:

- Là hình mẫu cho một cách tổ chức và thực thi quyền lực nhà nước, quyền lực chính trị

- Có tính đại diện cho các hệ thống chính trị có những đặc điểm tương tự

- Có khả năng giải quyết các vấn đề cảu đời sống xã hội

- Được sự thừa nhận và chấp thuận của cộng đồng, xã hội

Phân loại mô hình hệ thống chính trị

Có nhiều tiêu chí được sử dụng để phân loại các mô hình hệ thống chính trị Nếu lấy tiêu chí là hệ tư tưởng chủ đạo, có thể phân thành hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa và hệ thống chính trị tư bản chủ nghĩa Ở giữa hai loại mô hình này có một mô hình trung gian được gọi là hệ thống dân chủ xã hội

Nếu lấy tiêu chí về số lượng đảng cầm quyền, có thể phân thành hệ thống một đảng cầm quyền lâu dài (Trung Quốc, Việt Nam), hệ thống một đảng nổi trội cầm quyền (Nhật Bản), hệ thống hai đảng nổi trội (Anh, Mỹ), mô hình hệ thống chính trị đa đảng cạnh tranh (Đức, Pháp, Braxin)

Trong thực tế hoạt động chính trị, mối quan hệ căn bản nhất là mối quan hệ quyền lực, tức quyền lực thực sự thuộc về ai và thể chế nào Cách thức ủy quyền

và phân quyền quy định cách thức thực thi quyền lực trên thực tế, nên các nhà nghiên cứu căn cứ cách thức phân quyền và ủy quyền làm tiêu chí để phân loại các

mô hình hệ thống chính trị với mục tiêu tìm hiểu cách thức hoạt động của các hệ thống chính trị và khả năng biến đổi, thích ứng của chúng

Hai đặc tính quan trọng chỉ có ở nhà nước và làm nên sự độc nhất về tính chất của quyền lực nhà nước so với các quyền lực khác trong xã hội là đặc tính: độc quyền về tổ chức lực lượng vũ trang và độc quyền về thu thuế

Tuy nhiên, việc lấy cách thức tổ chức quyền lực nhà nước (tức cách thức phân quyền) làm tiêu chí phân loại có nghĩa rằng hệ thống chính trị chỉ bao gồm

nhà nước; khi lấy tiêu chí số lượng đảng chính trị để phân loại không có nghĩa rằng

hệ thống chính trị (một đảng hay đa đảng) chỉ bao gồm các đảng chính trị; cũng không hàm ý rằng đảng chính trị là tổ chức quan trọng nhất của hệ thống chính trị Nói cách khác, hệ thống tổng thống (hay nghị viện) có thể sẽ là hệ thống một đảng, hai đảng hay nhiều đảng (khi lấy tiêu chí đảng phái) và có thể là đơn viện hay lưỡng viện (khi lấy tiêu chí nghị viện)

Theo tiêu chí phân quyền, có thể thấy có hai nhóm nước:

Nhóm 1: các nước tư bản chủ nghĩa đi theo mô hình phân chia quyền lực

nhà nước giữa các cơ quan: lập pháp, hành pháp và tư pháp Tùy theo cách ủy quyền và phân quyền giữa ba cơ quan này mà có thể phân loại thành ba mô hình hệ thống chính trị gồm: hệ thống nghị viện, hệ thống tổng thống và hệ thống hỗn hợp

Nhóm 2: các nước đi theo mô hình tập trung quyền lực mục đích, tính chất

và mức độ khác nhau Ở các nước xã hội chủ nghĩa như Liên Xô (trước đây), Trung quốc, Việt Nam, Lào, Cuba, Bắc Triều Tiên, mô hình hệ thống chính trị có

xu hướng tập trung mạnh vào đảng cộng sản cầm quyền, có sự phân cấp, phân quyền nhất định giữa các cơ quan thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp; đồng thời đã và đang thực hiện các biện pháp đổi mới hệ thống chính trị

Ở một số nước Hồi giáo (Iran, Các Tiểu vương quốc Árập thống nhất) và một số nước có chính quyền quân sự (Bangladesh, Pakistan…) có mô hình tổ chức quyền lực riêng Các mô hình này tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu cần được nghiên cứu riêng do có tính đặc thù và sự khác biệt lớn của từng hệ thống

Như vậy, dù được thiết kế theo cách thức, mô hình nào thì hệ thống chính trị bao hàm các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng tới việc đưa ra và thực hiện quyết định chính trị trong tính chỉnh thể của chúng Trong đó, tổ chức và thực thi quyền lực nhà nước ở cấp ra quyết định cao nhất của quốc gia (cấp trung ương) đóng vai trò quan trọng, cùng với sự tương tác, tác động của các đảng chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân văn

Mô hình hệ thống hỗn hợp

Khái quát mô hình

Hệ thống hỗn hơp gồm có các nước; Pháp, Bồ Đào Nha, Phần Lan, Nga, Ucraina, Rumani, Congo, Ai cập, Niger, Pakistan,…Hệ thống này là mô hình kết hợp của hệ thống nghị viện và hệ thống tổng thống

Hệ thống hỗn hợp là một trường hợp điển hình của việc tiềm kiếm và thiết lập một hệ thống chính trị phù hợp với đặc, điểm, căn tính của một quốc gia Theo

đó, người đứng đầu là nhà nước (tổng thống) và người đứng đầu hành pháp là (thủ

tướng) được tách biệt như trong hệ thống đại nghị, nhưng đều có thực quyền Tổng thống trong hệ thống này nắm các quyền hành pháp quan trọng như trong hệ thống tổng thống Như vậy, quyền hành pháp được chia sẻ giữa tổng thống và thủ tướng, nên hệ thống này được gọi là lưỡng đầu chế

Hệ thống hỗn hợp được thiết kế với kỳ vọng là kết hợp các đặc điểm tốt nhất của cả hệ thống nghị viện và hệ thống tổng thống Nói cách khác, hệ thống hỗn hợp cũng chính là “sự phê phán bằng thực tế” đối với cả hai mô hình nguyên gốc được đề cập ở trên

Các hệ thống hỗn hợp có những khác biệt rất lớn trong cả điều kiện lịch sử, văn hóa truyền thống, hệ tư tưởng chi phối thông thường chỉ có hệ thống tư tưởng Pháp được coi là hệ thống điển hình của hệ thống hỗn hợp Tuy vậy, ngay cả các

hệ thống chính trị của Nga, Trung Quốc cũng có những đặc điểm tương tự, trong

đó nguyên thủ (người đứng đầu nhà nước) và thủ tướng (người đứng đầu chính phủ) đều có thực quyền, do các lý do khác nhau mà tổng thống Nga và Chủ tịch nước Trung Quốc có những quyền lực mạnh hơn rất nhiều so với tổng thống Pháp, thậm chí cả tổng thống Mỹ

Ở châu Âu ngoài Pháp còn có Phần Lan, Bồ Đào Nha và một số nước Đông

Âu như Ba Lan và Hungary (thời kỳ sau khi Đông Âu và Liên xô sụp đổ) có hệ thống hỗn hợp Ngoài ra, các nước chịu ảnh hưởng của các nước trên cũng có hệ thống chính trị tương tự như: Bờ Biển Ngà, Gabon, Mali, Senegal (thuộc địa cũ của Pháp) hay Mozambique và Angola

Cấu trúc và phân bổ quyền lực nhà nước trong hệ thống hỗn hợp:

Nhân dân thông qua bầu cử để thành lập cơ quan lập pháp – Quốc hội Nhân dân thông qua một cuộc bầu cử khác để bầu ra Tổng thống Tổng thống là người đứng đầu hành pháp và là nguyên thủ quốc gia Tổng thống bổ nhiệm lãnh đạo đảng chiếm đa số trong Quốc hội (vì phải nhận được sự phê chuẩn của quốc hội) làm Thủ tướng Tổng thống và Thủ tướng cùng chia sẻ quyền hành pháp Thủ tướng vừa phải chịu trách nhiệm trước Tổng thống, vừa chịu trách nhiệm trước nghị viện

Nghị viện (có một hoặc hai viện) có các chức năng cơ bản là: lập hiến, lập pháp, giám sát quyền lực nhà nước, thông qua các vấn đề quan trọng của đất nước, chế ước các nhánh quyền lực khác, tham gia quyết định nên các cơ quan nhà nước, chức năng tài chính, phê chuẩn các điều ước quốc tế, tổ chức chưng cầu dân ý Trong đó, chức năng của nghị viện, làm luật, quyết định tài chính và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, ví dụ như thông qua chính sách và chiến lược phát triển đất nước của tổng thống Giống như mô hình nghị viện, chính phủ do thủ

tướng đứng đầu; nhưng thực ra chính phủ đặt dưới sự lãnh đạo của tổng thống Khi đảng của tổng thống chiếm đa số trong hạ viện thì quyền lực tổng thống gần như tuyệt đối

Các phương tiện gây sức ép giữa quốc hội và chính phủ chỉ tồn tại một cách hình thức Quyền hành của thủ tướng và của chính phủ chỉ gia tăng khi đa số nghị viện không cùng một đảng với tổng thống

Chế độ nghị viện thể hiện qua việc nghị viện không những là cơ quan lập pháp thông qua các đạo luật, mà còn có quyền kiểm soát chính phủ, thậm chí có quyền giải tán chính phủ thông qua các cuộc bỏ phiếu tín nhiệm Vì vậy, trên thực

tế, thủ tướng và các thành viên của chính phủ phải là thành viên của đảng chiếm đa

số trong hạ viện (quốc hội) thì hoạt động mới thật sự thuận lợi

Đối với mô hình hỗn hợp, nguyên thủ quốc gia chỉ đạo chính phủ, tác động trực tiếp đến bộ máy hành pháp Ở Pháp, tổng thống có quyền thành lập chính phủ,

ra các quyết định tổ chức và chỉ đạo hoạt động của chính phủ Tổng thống có quyền tự do khi lựa chọn ứng cử viên vào chức vụ thủ tướng Đó là thẩm quyền đặc biệt của tổng thống Tuy nhiên, tổng thống phải tính đến trường hợp thủ tướng

bị hạ viện (quốc hội) từ chối Chính vì vậy, tổng thống phải tính đến mối tương quan lực lượng giữa các đảng phái trong hạ viện Thông thường, tổng thống phải lựa chọn lãnh tụ của phe đa số trong hạ viện, hay nói cách khác, đó phải là người được hạ viện tín nhiệm, nếu không tổng thống phải giải tán hạ viện hoặc lựa chọn thủ tướng khác Đến lược mình, thủ tướng có trách nhiệm thành lập chính phủ, lựa chọn các bộ trưởng đệ trình lên tổng thống để tổng thống bổ nhiệm Tổng thống có quyền chấm dứt hoạt động của thủ tướng khi ông này có đơn từ chức Nghĩa là tổng thống không có quyền cách chức thủ tướng Tổng thống cũng có quyền bãi nhiệm các bộ trưởng theo đề nghị của thủ tướng

Tổng thống có toàn quyền hành pháp, có quyền giải tán nghị viện nhưng nghị viện có quyền can thiệp vào quá trình thành lập chính phủ, buộc tổng thống phải bổ nhiệm lãnh tụ của đảng đa số trong nghị viện làm thủ tướng Sự chia sẻ quyền hành pháp sẻ phụ thuộc vào pháp luật cụ thể của từng nước Ở Pháp và Phần Lan tổng thống là nguyên thủ quốc gia, có thẩm quyền trong lĩnh vực đối ngoại và

an ninh quốc phòng, còn thủ tướng có các quyền trong lĩnh vực hoạch định chính sách đối nội

Do cấu trúc trên nên có thể xảy ra trường hợp cộng sinh – cùng chung sống khi tổng thống và thủ tướng thuộc về hai đảng khác nhau Khi tổng thống và thủ tướng thuộc về một đảng thì tổng thống có thể chi phối được thủ tướng Trong trường hợp đảng của tổng thống chiếm đa số trong nghị viện, quyền hành pháp sẽ

được chia sẽ giữa hai đảng khác nhau (như các thời kỳ cộng sinh ở Pháp hay Sri Lanka) Khi có hai đảng cùng chia sẻ quyền lực, rất dễ xảy ra xung đột quyền lực giữa hai nhánh hành pháp và lập pháp

Trong những trường hợp đó, hiệu quả hoạt động của hệ thống chịu ảnh hưởng quan trọng của các yếu tố như tính độc lập của tòa báo hiến, nhận thức của bản thân các lãnh đạo chính trị cũng như dư luận xã hội

Chánh án tòa án tối cao do tổng thống đệ trình, nghị viện phê chuẩn tòa án thực hiện chức năng báo hiến Riêng Pháp, bên cạnh hệ thống tòa án còn có hội đồng báo hiến là một cơ quan độc lập gồm chín thành viên do tổng thống, chủ tịch thượng viện và chủ tịch hạ viện mỗi người bổ nhiệm 3 thành viên Hội đồng bảo hiến thay thế 1/3 sau 3 năm Chủ tịch hội đồng bảo hiến do tổng thống bổ nhiệm

Đặc điểm chủ yếu của mô hình hệ thống hỗn hợp

- Tổng thống là nguyên thủ quốc gia, đồng thời là người đứng đầu hành pháp, sự chia sẻ quyền hành pháp giữa tổng thống và thủ tướng

- Tổng thống chịu trách nhiệm trước nhân dân, thủ tướng chịu trách nhiệm trước tổng thống và nghị viện

- Nghị viện có thể bỏ phiếu bất tín nhiệm chính phủ và giải tán chính phủ, nhưng tổng thống có quyền giải tán nghị viện

- Ngoài sự phân lập và kiềm chế đối trọng giữa lập pháp, hành pháp, tư pháp, còn có sự phân lập quyền lưc và kiềm chế đối trọng trong cơ quan hành pháp, nhất là khi tổng thống và thủ tướng thuộc các đảng khác nhau

- Cơ chế bảo hiến bằng thể chế thông qua phán quyết của tòa án tối cao (Nga) hoặc hội đồng bảo hiến riêng (Pháp)

Điểm mạnh và điểm yếu

Những điểm mạnh:

- Với cách thức ủy quyền và chịu trách nhiệm của hệ thống hỗn hợp, các quyết định tập thể vẫn có tính đồng thuận cao, đảm bảo sự nhanh chống, tính quyết đoán

- Tránh được sự tập trung quyền lực mạnh ở người đứng đầu cơ quan hành pháp, tạo sự kiềm chế nhất định giữa tổng thống và thủ tướng thuộc hai đảng khác nhau

- Hệ thống hỗn hợp được chú ý trong những thập niên gần đây vì có khả năng kết hợp được các ưu điểm của cả hai hệ thống Mô hình hỗn hợp là mô hình

được nhiều nước xã hội chủ nghĩa cũ (Nga, Đông Âu) lựa chọn khi chuyển đổi và cũng tạo được sự ổn định và phát triển nhất định ở các quốc gia này Mô hình này

đã thể hiện được ưu thế khi vừa có thể tránh được xu hướng dân túy, bè phái của dân chủ nghị viện, vừa bảo đảm sự ảnh hưởng của các nhóm ưu tú trong nghị viện; quyền lực tập trung đủ mức vượt qua được sự tự do vô trách nhiệm và tranh đấu liên miên giữa các phe phái

Những điểm yếu

- Có thể xảy ra sự mâu thuẩn trong việc thông qua luật ở nghị viện

- Khó thay đổi lãnh đạo, điều này giống như mô hình tổng thống

- Có thể xảy ra sự mâu thuẫn, trì truệ khi nghị viện và tổng thống do hai đảng của tổng thống không chiếm đa số trong nghị viện, quyền hành pháp sẽ được chia sẻ giữa hai đảng khác nhau Các thời kỳ hai đảng chia sẻ quyền lực nhà nước như vậy là các trường hợp có thể có xung đột quyền lực giữa tổng thống và thủ tướng, ở mức độ nào đó là giữa hành pháp và lập pháp

Rút ra bài học tham khảo và liên hệ với quá trình đổi mới, sắp xếp tổ chức

bộ máy của hệ thống chính trị Việt Nam tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả

Đổi mới hệ thống chính trị rên cơ sở nâng cao sức chiến đấu, năng lực cầm quyền cùa Đảng Cộng sản Việt Nam vừa là hạt nhân lãnh đạo, vừa là thành viên của hệ thống chính trị

Tính chính đảng trong việc cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam được cũng cố dựa trên cơ sở khuôn khổ pháp lý của các Hiến pháp năm 1946, 1959,

1980, 1992 (được sửa đổi vào năm 2001)

Việc năng cao hiệu lực, hiệu quả của đảng cầm quyền trong quá trình lãnh đạo nhà nước và xã hội qua kinh nghiệm của các đảng nổi trội cho thấy, trong quá trình cầm quyền, đảng nào phát huy được hiệu lực và hiệu quả thông qua: tính nghiêm minh của hệ thống hiến pháp và pháp luật, tính công ích và hiệu quả của hệ thống chính sách công, đặc biệt là phát triển kinh tế - xã hội, đời sống của đại bộ phận được nâng lên, công bằng xã hội và an sinh xã hội được đảm bảo…Khi đó niềm tin của nhân dân vào đảng cầm quyền được nâng lên, thời gian cầm quyền được giữ vững

Đây sẽ là những giá trị quý báo cho Đảng ta trong quá trình lãnh đạo Nhà nước và xã hội, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa như: Tính nghiêm minh của hệ thống Hiến pháp và pháp luật; hiệu lực và hiệu quả của hệ thống chính sách công;

giữ vững tốc độ phát triển kinh tế; giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với việc đảm bảo tiến bộ, cộng bằng xã hội; giải quyết các vấn đề an sinh xã hội

Xây dựng Đảng trong sạch, vũng mạnh về mọi mặt

Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành trung ương Đảng (khóa XII) xác định nhiệm vụ trọng tâm đầu tiên là “Tăng cường xây dựng, chính đốn Đảng; ngăn chặn đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện

“tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là đối ngũ cán bộ cấp chiến lược đủ năng lực, phẩm chất và uy tín ngang tầm nhiệm vụ” Để thực hiện tốt nhiệm vụ này cần nhận thức sâu sắc các nội dung:

Phải chú trọng xây dựng Đảng về chính trị, bảo đảm sự kiên định Chủ nghĩa

C Mác – Lê nin, vận dụng sáng tạo và phát triễn phù hợp với thực tiễn Việt Nam Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên định đường lối đổi mới Nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ trí tuệ, tính chiến đấu của Đảng; tăng cường rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân, bè phái,

cơ hội, thực dụng Tập trung thực hiện mục tiêu xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh về chính trị, đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị ở nước ta

Tăng cường xây dựng Đảng về tư tưởng: Kiên định chủ nghĩa C Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh là vấn đề nguyên tắc số một của Đảng, là nhiệm vụ hàng đầu trong toàn bộ công tác tư tưởng, lý luận của Đảng Đảng ta đã đề ra nhiều chủ trương, nghị quyết về xây dựng Đảng và lãnh đạo tổ chức thực hiện đạt nhiều kết quả Công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhận thức được nâng lên, tư duy được đổi mới hơn, thể hiện ở việc đã tạo được sự đoàn kết, nhất trí trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội với những vấn

đề lớn, cơ bản trong quá trình tiến hành công cuộc đổi mới, công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Thực hiện đổi mới bộ máy của Đảng theo hướng tinh gọn, nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành; xác định rõ mối quan hệ giữa tập thể lãnh đạo và cá nhận phụ trách; quyền hạn đi đôi với trách nhiệm và đề cao trách nhiệm của người đứng đầu, cán bộ chủ chốt Hoàn thiện và thực hiện cơ chế kiểm soát quyền lực, ngăn ngừa sự lạm quyền, vi phạm kỷ luật, kỷ cương Nghiêm túc thực hiện quan điểm của Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đổi ngũ cán bộ

Xây dựng đội ngũ đáp ứng yêu cầu của hệ thống chính trị về phẩm chất và tài năng, cần có thiết chế và cơ chế thích hợp để thực hiện hiệu quả công tác cán

bộ, trực tiếp là công tác nhân sự

Trong hệ thống chính trị, với tư cách cầm quyền “Đảng là đạo đức, là văn minh”, để thuyết phục quần chúng nhân dân ủng hộ, hưởng ứng thực hiện Cương lĩnh, đường lối, nghị quyết, Đảng chủ trương tăng cường và đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác dân vận, cũng cố mối quan hệ gắn bó “máu thịt” giữa đảng với nhân dân Cũng cố vững chắc niềm tin của nhân dân đối với Đảng; đội ngũ cán bộ, đảng viên phải thật sự tin dân, trọng dân, gần dân, dựa vào dân và có trách nhiệm với dân Quy định rõ hơn Đảng phục vụ nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình

Tiếp tục thể chế hóa, cụ thể hóa mối quan hệ và cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, nhất là nhân dân làm chủ và phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, giám sát” Đảng quyết tâm, kiên quyết phòng, chống tham nhũng, lãng phí; xây dựng cơ chế phòng ngừa, ngăn chặn quan hệ, “lợi ích nhóm”; chống đặc quyền, đặc lợi; kiên quyết xử lý nghiêm minh theo pháp luật, không có vùng cấm Để thực hiện tốt nhiệm vụ lãnh đạo hệ thống chính trị và toàn xã hội, Đảng đề ra yêu cầu phải đổi mới phương thức lãnh đạo, phương thức cầm quyền của Đảng đối với toàn bộ hệ thống chính trị; trong đó nhấn mạnh: “Tiếp tục tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận về đảng cầm quyền, xác định rõ mục đích cầm quyền, phương thức cầm quyền, nội dung cầm quyền, điều kiện cầm quyền; vấn đề phát huy dân chủ trong điều kiện một đảng duy nhất cầm quyền; các nguy

cơ cần lưu ý phòng ngừa đối với đảng cầm quyền”

Xây dựng tổ chức bộ máy hệ thống chính trị tinh gọn và hoạt động hiệu lực, hiệu quả

Đổi mới hệ thống chính trị trước hết là đổi mới tư duy chính trị, đổi mới tổ chức bộ máy, đổi mới nội dung, phương thức vận hành của hệ thống chính trị,dân chủ hóa các hoạt động của hệ thống chính trị, trong sạch hóa hệ thống chính trị làm

hệ thống chính trị thật sự vững mạnh, hiệu quả, hiệu lực, từ đó, khơi dậy và phát huy tối đa mọi nguồn lực và sự sáng tạo của xã hội, phục vụ cho sự nghiệp phát triển của Việt nam trong những giai đoạn tiếp theo

Đổi mới hệ thống chính trị là đổi mới tổ chức, bộ máy sao cho thật tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả cao nhất Đây là vấn đề phức tạp và nhạy cảm, đòi hỏi phải có quyết tâm, sự nhất trí cao và tầm nhìn chiến lược Nếu việc sắp xếp, tổ chức bộ máy không đồng bộ, tổng thể với đổi mới thể chế, chính sách phương thức hoạt động sẽ dẫn đến tình trạng khi tách khi nhập tổ chức bộ máy Thực tiễn tổ chức bộ máy Nhà nước hiện nay còn cồng kềnh ”chưa khắc phục được sự chồng chéo, vướng mắc về chức năng, nhiệm vụ giữa các thiết chế, chức năng của các cơ quan Chính phủ, Đảng và các đoàn thể./