Phân tích so sánh và lý giải sự tương đồng và khác biệt giữa án lệ ở mỹ và anh quốc

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT HỌC PHẦN PHÁP LUẬT SO SÁNH ĐỀ TÀI Phân tích so sánh và lý giải sự tương đồng và khác biệt giữa án lệ ở Mỹ và Anh Quốc GIẢNG VIÊN TS LÊ KIM NGUYỆT Hà Nội, năm 2022 Anh và Mỹ được xem là hai nước điển hình của dòng họ Common Mặc dù cùng thuộc dòng họ Common Law nhưng cấu trúc nguồn luật của hệ thống pháp luật của Anh và hệ thống pháp luật Mỹ ngoài những điểm tương đồng thì cũng có những điểm khác biệt nhất định, nổi bật là ở Án lệ Án lệ có vị trí và vai trò rất qu.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

HỌC PHẦN: PHÁP LUẬT SO SÁNH

ĐỀ TÀI: Phân tích so sánh và lý giải sự tương đồng và khác biệt

giữa án lệ ở Mỹ và Anh Quốc

GIẢNG VIÊN: TS LÊ KIM NGUYỆT

Hà Nội, năm 2022

Anh và Mỹ được xem là hai nước điển hình của dòng họ Common Mặc dù cùng thuộc dòng họ Common Law nhưng cấu trúc nguồn luật của hệ thống pháp luật của Anh và hệ thống pháp luật Mỹ ngoài những điểm tương đồng thì cũng có những điểm khác biệt nhất định, nổi bật là ở Án lệ Án lệ có vị trí và vai trò rất quan trọng trong hệ thống pháp luật Anh, Mỹ và là nguồn không thể thiếu trong pháp luật Anh, Mỹ Khi nghiên cứu về hệ thống pháp luật của Anh và Mỹ có thể thấy việc áp dụng và giải thích án lệ ở Anh và Mỹ có những điểm tương đồng và khác biệt:

● Giống nhau:

Án lệ được thừa nhận là một nguồn chính thống, thậm chí về mặt thực tế còn chiếm ưu thế hơn so với luật thành văn Án lệ của Anh và Mĩ đều có chung nguyên tắc “Stare decisis”, có nghĩa là tuân thủ các phán quyết trước đó, có sự ràng buộc giữa các phán quyết của các tòa án với nhau, đều được ghi chép, xuất bản để sử dụng (tuy rằng ở Mỹ

có số lượng ít hơn)

Ở cả hai nước án lệ đều là nguồn chủ yếu của pháp luật Án lệ được tạo ra từ các phán quyết của các thẩm phán toà án cấp trên

● Khác nhau:

Sự hình thành án

lệ

Được tạo ra từ các phán quyết của toà án cấp trên

– Toà án bang

– Toà án liên bang

– Toà án tối cao Hợp chủng quốc Hoa Kỳ

Vai trò – Pháp luật thành văn có vị

trí cao hơn án lệ nhưng thẩm phán Anh thường cố gắng tìm cách để áp dụng án lệ nhằm hạn chế tối đa sự áp dụng luật

– Luật thành văn có vị trí cao nhất đặc biệt là hiến pháp Hoa Kỳ Tất cả các văn bản luật và án lệ nếu trái với Hiến pháp để sẽ bị

thành văn tuyên bố là vi hiến.

Nguyên tắc áp

dụng

– Rule of stare decicis (tất cả các tòa án đều phải tuân theo

án lệ (trừ Ủy ban phúc thẩm Thượng nghị viện)

– Rule of precedent (tất cả các tòa án đều có quyền thay đổi án lệ)

Cách thức áp

dụng

– Án lệ ở Anh được các thẩm phán áp dụng một cách cứng nhắc

– Án lệ đươc các thẩm phán áp dụng một cách mềm dẻo, linh hoạt hơn

Sự ghi chép – Tại Anh các án lệ bắt buộc

thường được ghi chép trong Law Reports, All England Law Reports, Weekly Law Reports

– Tại Mỹ tập hợp các án lệ được in trong tuyển tập Trình bày về pháp luật (Restatement of the Law) của một hiệp hội tư nhân

có tên là Viện luật Hoa Kỳ (American Law Institute)

Nguyên nhân dẫn đến sự khác nhau giữa án lệ của Anh và Mỹ

Mặc dù hệ thống pháp luật Anh và Mỹ có sự phát triển tương tự nhau, đặc biệt trong một thời gian pháp luật Mỹ chịu ảnh hưởng, tiếp thu pháp luật Anh Nhưng cần khẳng định rằng pháp luật Anh và Mỹ tồn tại một cách độc lập vì mỗi nước đều có chủ quyền riêng của mình và hoàn cảnh kinh tế xã hội khác nhau làm cho án lệ Mỹ có những nét đặc thù cơ bản so với án lệ ở Anh, mà nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự khác nhau đó là

- Về lãnh thổ: Anh là một đảo quốc ở Châu Âu, có lãnh thổ thống nhất trong cả nước với hệ thống pháp luật chung, trong khi đó, Mỹ là một lục địa rộng lớn giành được độc lập từ phát triển đấu tranh giải phóng thuộc địa Lãnh thổ nước

Mỹ được chia làm 50 bang, với 50 hệ thống pháp luật khác nhau

- Lịch sử hình thành:

+ Nước Anh có truyền thống bề dày lịch sử, là một đế chế hùng mạnh với diện tích thuộc địa rộng lớn trên khắp thế giới từ sau chiến tranh thế giới thứ nhất + Mỹ trước kia là thuộc địa của Anh giành độc lập năm 1776 với thành phần

gồm những người nhập cư với nhiều chủng tộc lập nên Hợp chủng quốc Hoa Kỳ

- Về thể chế chính trị:

+ Anh là một nước quân chủ nghị viện, vẫn phụ thuộc chế độ quân chủ có nữ hoàng và nhà vua nhưng chỉ là biểu tượng của nước Anh, còn quyền lực thực chất nằm rong tay nghị viện đứng đầu là Thủ tướng và là một quốc gia đơn nhất

+ Mỹ là nước cộng hoà tổng thống với hai đảng Dân chủ và Cộng hoà thay nhau cầm quyền Mỹ là một quốc gia liên bang, mỗi bang đều có pháp luật riêng của mình nhưng chịu sự chi phối của toà án liên bang

Bên cạnh những sự khác nhau trên, Nguyên nhân sâu xa và quan trọng nhất là Anh là nước khởi nguồn của văn hoá án lệ Án lệ có lịch sử phát triển lâu dài và chiếm vị trí quan trọng trong hệ thống pháp luật Anh Còn Mỹ là nước chịu sự đô hộ của Anh vì thế nên cũng có truyền thống án lệ Tuy nhiên, khi giành độc lập từ năm 1766 thì Mỹ đã không muốn phụ thuộc vào Anh, tiền lệ pháp có nguồn gốc từ Anh không được ưa chuộng Mặt khác, nước Mỹ là hợp chủng quốc, người Anh tuy chiếm phần đông nhưng không thể ohur nhận sự tồn tại của các dân tộc khác, với bản sắc văn hoá tôn giáo , chủng tộc khác nhau, do đó việc tiếp thu, chấp nhận thụ động án lệ không phù hợp với nước Mỹ Đồng thời, Mỹ không phải là nước khởi nguồn của văn hóa án lệ nên họ sẵn sàng cải tiến tập quán đó hơn Từ nguyên nhân sâu xa trên mà dẫn đến sự khác nhau giữa án lệ của nước Anh và Mỹ

Sự tương đồng :

- Có vị trí và vai trò rất quan trọng trong hệ thống pháp luật và là nguồn không thể thiếu

- Nguồn luật chủ yếu của hai nước đều là án lệ

- Án lệ được tạo ra từ các phán quyết của các thẩm phán toà án cấp trên.Án lệ cấp trên ràng buộc với cấp dưới, cao nhất là các tòa án tối cao

Sự khác biệt:

-Sự hình thành án lệ

Anh: Được tạo ra từ các phán quyết của tòa án cấp trên

Vua cử thẩm phán các tòa án Hoàng gia đi về các địa phương để thực thi công lý hoàng gia, nâng cấp tập quán địa phương thành tập quán chung

tập quán chung => bản án => án lệ

Mỹ : Toà án bang, Tòa án liên bang, Tòa án tối cao Hợp chủng quốc Hoa Kỳ -Vai trò án lệ :

Anh : Pháp luật thành văn có vị trí cao hơn án lệ nhưng thẩm phán Anh thường

cố gắng tìm cách để áp dụng án lệ nhằm hạn chế tối đa sự áp dụng luật thành văn

Mỹ : Luật thành văn có vị trí cao nhất đặc biệt là hiến pháp Hoa Kỳ Tất cả các văn bản luật và án lệ nếu trái với Hiến pháp để sẽ bị tuyên bố là vi hiến Vai trò của tòa

án trong phát triển án lệ tương đối lớn , án lệ ở Mỹ có tỉ trọng lớn là các cánh lệ mang tính chất giải thích ( thẩm quyền, các quyền tự do cơ bản)

-Cách thức áp dụng án lệ :

Anh: Án lệ ở Anh được các thẩm phán áp dụng một cách cứng nhắc

Mỹ : Án lệ được các thẩm phán áp dụng một cách mềm dẻo, linh hoạt hơn

- Nguyên tắc áp dụng án lệ :

Anh :tất cả các tòa án đều phải tuân theo án lệ (trừ Ủy ban phúc thẩm Thượng nghị viện)

Mỹ : tất cả các tòa án đều có quyền thay đổi án lệ)

- Sự ghi chép án lệ :

Anh : các án lệ bắt buộc thường được ghi chép trong Law Reports, All England Law Reports, Weekly Law Reports

Mỹ: tập hợp các án lệ được in trong tuyển tập Trình bày về pháp luật (Restatement of the Law) của một hiệp hội tư nhân có tên là Viện luật Hoa Kỳ (American Law Institute)

- án lệ là nguồn rất quan trọng trong hệ thống pháp luật Hoa Kỳ nhưng so với án

lệ ở Anh thì không phải quê hương của án Lệ, nó được hình thành trên cơ sở sự ảnh hưởng của cuộc cai trị thuộc địa Anh

Lý giải Nguyên nhân của sự khác nhau giữa án lệ của Anh và Mỹ

Ngoài những đặc điểm đã nêu trên do hoàn cảnh kinh tế xã hội khác nhau , do Anh và Mỹ tồn tại một cách độc lập nên dẫn đến án lệ Mỹ có những nét đặc thù cơ bản

so với án lệ ở Anh, mà nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự khác nhau đó là:

- khác với Anh, Mỹ chọn" Tam quyền phân lập " ,"kiềm chế đối trọng "

- Lãnh thổ:

+Anh là một đảo quốc ở Châu Âu, có lãnh thổ thống nhất trong cả nước với hệ thống pháp luật chung còn Mỹ là một lục địa rộng lớn giành được độc lập từ phát triển đấu tranh giải phóng thuộc địa Lãnh thổ nước Mỹ được chia làm 50 bang, với 50 hệ thống pháp luật khác nhau

- Lịch sử:

+ Nước Anh có truyền thống bề dày lịch sử,thuộc địa rộng lớn sau chiến tranh thế giới thứ nhất còn Mỹ trước kia là thuộc địa của Anh nên thành phần gồm những người nhập cư với nhiều chủng tộc lập nên Hợp chủng quốc Hoa Kỳ

+ Mỹ không gắn với lịch sử truyền thống văn hóa cho nên rất ít án lệ so với Anh, một phần là do những người di cư vào nên mang nhiều bản sắc khác nhau

- Hình thức chính thể :

+ Anh là một nước quân chủ nghị viện, có nữ hoàng và nhà vua nhưng chỉ là biểu tượng còn quyền lực thực chất nằm trong tay nghị viện đứng đầu là Thủ tướng Khác với Anh, Mỹ là nước cộng hoà tổng thống với hai đảng Dân chủ và Cộng hoà thay nhau cầm quyền

- Chế độ chính trị:

+ Anh là một quốc gia đơn nhất còn Mỹ là một quốc gia liên bang ( có ít nhất hai

hệ thống , hệ thống tư pháp kép) mỗi bang đều có pháp luật riêng của mình nhưng chịu

sự chi phối của tòa án liên bang nên trong đó luôn có sự dung hòa về lợi ích giữa các bang

- Điều kiện kinh tế xã hội:

+Anh đã từng đứng đầu thế giới về diện tích thuộc địa và là một quốc gia có tiềm lực về kinh tế

+ Sau chiến tranh thế giới II Mỹ dần vươn lên và đứng đầu thế giới về cơ cấu nền kinh tế

Những nguyên nhân trên đã làm cho án lệ ở Anh và Mỹ có những nét riêng và đặc thù dẫn đến hệ quả về mặt pháp lý cách giải quyết vấn đề của người Mỹ rất khác so với người Anh Pháp luật của Anh chủ yếu gây ảnh hưởng đối với pháp luật Mỹ ở những lĩnh vực tạm gọi là “luật tư” còn với những lĩnh vực khác như luật hình sự, tố tụng hình sự, thương mại… ảnh hưởng của pháp luật Anh đối với pháp luật Mỹ là khá

lu mờ Do đó một số luật gia Mỹ có thể dễ dàng tiếp cận pháp luật Anh cũng như một

số án lệ Anh vẫn được dẫn chiếu để giải quyết một số vụ việc ở Mỹ Ngược lại luật gia Anh sẽ gặp khó khăn khi tiếp cận pháp luật Mỹ

Đầu tiên với khái niệm “án lệ” chúng ta hiểu rằng được hiểu là: Đường lối giải thích

và áp dụng luật pháp của các tòa án về một điểm pháp lý, đường lối này đã được coi như một tiền lệ, khiến các thẩm phán sau đó có thể noi theo trong các trường hợp tương

tự

Và lịch sử án lệ cũng được bắt nguồn từ các nước phương Tây và ngoài ra ta thấy rằng

án lệ có vị trí và vai trò rất quan trọng trong hệ thống pháp luật Anh Quốc, Mỹ và là nguồn không thể thiếu trong pháp luật Anh, Mỹ Khi nghiên cứu về hệ thống pháp luật

của Anh và Mỹ có thể thấy việc áp dụng và giải thích án lệ ở Anh và Mỹ có những điểm tương đồng và khác biệt

Thứ nhất, về điểm tương đồng ta thấy rằng:

- Ở cả hai nước án lệ đều là nguồn chủ yếu của pháp luật

- Án lệ được tạo ra từ các phán quyết của các thẩm phán toà án cấp trên

Thứ hai, mặc dù chịu ảnh hưởng của pháp luật Anh nhưng án lệ của Anh và Mỹ cũng

có những điểm tương đồng và khác biệt cơ bản:

Sự hình thành án

lệ

Được tạo ra từ phán quyết của tòa án cấp trên

-Tòa án bang -Tòa án liên bang

-Tòa án tối cao hợp chủng quốc Hoa Kỳ

Vai trò Pháp luật thành văn có vị trí

cao hơn án lệ nhưng thẩm phán Anh thường cố gắng tìm cách

để áp dụng án lệ nhằm hạn chế tối đa sự áp dụng luật thành văn

Luật thành văn có vị trí cao nhất đặc biệt là hiến pháp Hoa Kỳ Tất

cả các văn bản luật và án lệ nếu trái với Hiến pháp để sẽ bị tuyên bố là

vi hiến

Cách thức

áp dụng

Án lệ ở Anh được các thẩm phán áp dụng một cách cứng nhắc

Án lệ đươc các thẩm phán áp dụng một cách mềm dẻo, linh hoạt hơn

Nguyên tắc

áp dụng

Rule of stare decicis (tất cả các tòa án dều phải tuân theo án lệ (trừ Ủy ban phúc thẩm Thượng nghị viện)

Rule of precedent (tất cả các tòa án đều có quyền thay đổi án lệ) – Rule of precedent (tất cả các tòa án đều có quyền thay đổi án lệ)

Sự ghi chép Tại Anh các án lệ bắt buộc

thường được ghi chép trong Law Reports, All England Law Reports, Weekly Law Reports

Tại Mỹ tập hợp các án lệ được in trong tuyển tập Trình bày về pháp luật (Restatement of the Law) của một hiệp hội tư nhân có tên là Viện luật Hoa Kỳ (American Law Institute)

Mặc dù hệ thống pháp luật Anh và Mỹ có sự phát triển tương tự nhau, đặc biệt trong một thời gian pháp luật Mỹ chịu ảnh hưởng, tiếp thu pháp luật Anh Nhưng cần khẳng định rằng pháp luật Anh và Mỹ tồn tại một cách độc lập vì mỗi nước đều có chủ quyền riêng của mình và hoàn cảnh kinh tế xã hội khác nhau làm cho án lệ Mỹ có những nét đặc thù cơ bản so với án lệ ở Anh, mà nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự khác nhau đó là:

Lãnh thổ Anh là một đảo quốc ở Châu

Âu, có lãnh thổ thống nhất trong cả nước với hệ thống pháp luật chung

Mỹ là một lục địa rộng lớn giành được độc lập từ phát triển đấu tranh giải phóng thuộc địa Lãnh thổ nước Mỹ được chia làm 50 bang, với 50 hệ thống pháp luật khác nhau

Lịch sử Nước Anh có truyền thống bề

dày lịch sử, là một đế chế hùng mạnh với diện tích thuộc địa rộng lớn trên khắp thế giới từ sau chiến tranh thế giới thứ nhất

Mỹ trước kia là thuộc địa của Anh giành độc lập năm 1776 với thành phần gồm những người nhập cư với nhiều chủng tộc lập nên Hợp chủng quốc Hoa Kỳ

Hình thức chính

thể

Anh là một nước quân chủ nghị viện, vẫn phụ thuộc chế độ quân chủ có nữ hoàng và nhà vua nhưng chỉ là biểu tượng của nước Anh, còn quyền lực thực chất nằm trong tay nghị viện đứng đầu là Thủ tướng

Mỹ là nước cộng hoà tổng thống với hai đảng Dân chủ và Cộng hoà thay nhau cầm quyền

Chế độ chính trị Anh là một quốc gia đơn nhất Mỹ là một quốc gia liên bang, mỗi

bang đều có pháp luật riêng của mình nhưng chịu sự chi phối của toà án liên bang nên trong đó luôn

có sự dung hoà về lợi ích giữa các bang Mỹ là một quốc gia liên bang, mỗi bang đều có pháp luật riêng của mình nhưng chịu sự chi phối của toà án liên bang nên trong đó luôn có sự dung hoà về lợi ích giữa các bang

Điều kiện

kinh tế- xã hội

Anh đã từng đứng đầu thế giới

về diện tích thuộc địa và là một quốc gia có tiềm lực về kinh tế

Sau chiến tranh thế giới II Mỹ dần vươn lên và đứng đầu thế giới về

cơ cấu nền kinh tế

Những nguyên nhân trên làm cho án lệ ở Anh và Mỹ có những nét riêng, đặc thù dẫn đến hệ quả về mặt pháp lý cách giải quyết vấn đề của người Mỹ rất khác so với người Anh Pháp luật của Anh chủ yếu gây ảnh hưởng đối với pháp luật Mỹ ở những lĩnh vực tạm gọi la “luật tư” còn với những lĩnh vực khác như luật hình sự, tố tụng hình sự, thương mại… ảnh hưởng của pháp luật Anh đối với pháp luật Mỹ là khá lu mờ Do đó

một số luật gia Mỹ có thể dễ dàng tiếp cận pháp luật Anh cũng như một số án lệ Anh vẫn được dẫn chiếu để giải quyết một số vụ việc ở Mỹ Ngược lại luật gia Anh sẽ gặp khó khăn khi tiếp cận pháp luật Mỹ

Đầu tiên, cần làm rõ án lệ là vụ án đã được giải quyết tạo cơ sở cho việc xét xử các vụ án sau này mà có những sự kiện hoặc vấn đề pháp lý tương tự Trong đó,

án lệ cũng được áp dụng đối với việc giải thích luật thành văn, có nghĩa là tòa cấp dưới phải tuân theo cách giải thích luật của tòa cấp trên Khi xét xử, các thẩm phán không phải tuân theo quyết định (decision) được đưa ra trong vụ án trước,

mà chỉ phải tuân theo quy tắc pháp lý trong phần luận cứ chính (ratio decidendi) được đưa ra trong bản án trước

So sánh sự khác biệt án lệ

Điểm giống nhau:

- Án lệ đều là nguồn chủ yếu của pháp luật ở cả Anh và Mỹ

- Án lệ đều được tạo ra từ các phán quyết của các thẩm phán toà án cấp trên Điểm khác nhau:

– Được tạo ra từ các phán

– Tòa án bang

– Tòa án liên bang