151 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN VĂN PHÚC QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN VĂN PHÚC QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ GIÁO DỤC Mã số 81 40 0114 Người hướng dẫn TS Đào Lan H.
Trang 1NGUYỄN VĂN PHÚC
QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG THEO HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2020
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
NGUYỄN VĂN PHÚC
QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG THEO HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 81.40.0114
Người hướng dẫn: TS Đào Lan Hương
HÀ NỘI - 2020
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Công trình này được tôi nghiên cứu từ năm 2019 đến 2020; số liệu trongluận văn được khảo sát và thu thập trong thực tế tại các trường THCS tronghuyện Việt Yên - tỉnh Bắc Giang
Tác giả luận văn
Nguyễn Văn Phúc
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình thực hiện đề tài “Quản lý dạy học môn Sinh học ở các
trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang theo hướng phát triển năng lực học sinh” tôi đã nhận được sự giúp đỡ, tạo điều kiện của tập thể BGH, các
đoàn thể, tổ chuyên môn, CBGV, nhân viên các trường THCS huyện Việt Yên,tỉnh Bắc Giang, tôi xin cảm ơn chân thành
Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS Đào Lan Hương
người đã tận tình hướng dẫn và chỉ bảo tôi hoàn thành luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn ban giám hiệu, bạn bè, đồng nghiệp của tôiđang công tác tại các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, các em họcsinh, phụ huynh học sinh và gia đình đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện vàgiúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn
Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng chắc chắn đề tài sẽ còn có những hạnchế, thiếu sót; tôi rất mong nhận được sự góp ý chân thành của quý Thầy(Cô), đồngnghiệp và những người quan tâm đến đề tài này
Tác giả luận văn
Nguyễn Văn Phúc
MỤC LỤ
Trang 5BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO 1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 1
NGUYỄN VĂN PHÚC 1
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 1
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC 1
HÀ NỘI - 2020 1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO 2
NGUYỄN VĂN PHÚC 2
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 2
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC 2
Người hướng dẫn: TS Đào Lan Hương 2
LỜI CAM ĐOAN 1
Tác giả luận văn 1
Nguyễn Văn Phúc 1
MỤC LỤC 3
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 10
DANH MỤC BẢNG BIỂU 11
1 Lý do chọn đề tài 14
2 Mục đích nghiên cứu 14
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 15
3.1 Khách thể nghiên cứu 15
3.2 Đối tượng nghiên cứu 15
4 Giả thuyết khoa học 15
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 15
5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của quản lý dạy học môn Sinh học ở trường trung học cơ sở theo hướng phát triển NL học sinh 15
5.2 Khảo sát và đánh giá thực tiễn, khảo sát thực trạng dạy học môn Sinh học và quản lý dạy học môn Sinh học tại các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên, Bắc Giang theo hướng phát triển NL học sinh 15
5.3 Nghiên cứu đưa ra giải pháp quản lý dạy môn Sinh học tại trường trung học cơ sở huyện Việt Yên, Bắc Giang theo hướng phát triển NL học sinh 16
6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 16
6.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu 16
Trang 66.2 Giới hạn về địa bàn khảo sát 16
6.3 Giới hạn về thời gian 16
7 Phương pháp nghiên cứu 16
7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 16
7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 16
7.3 Nhóm phương pháp bổ trợ 17
8 Cấu trúc của luận văn 17
1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ DẠY MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS THEO HƯỚNG PTNL HỌC SINH 18
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 18
1.1.1 Tổng quan nghiên cứu về dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh 18
1.1.2 Tổng quan nghiên cứu về quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh 19
1.2 Khái niệm 20
1.2.1 Năng lực - Phát triển năng lực 20
1.2.1.1 Năng lực 21
1.2.1.2 Phát triển năng lực 21
1.2.2 Dạy học-Dạy học hướng PTNL-Dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL 21
1.2.2.1 Dạy học 21
1.2.2.2 Dạy học theo hướng PTNL 22
1.2.2.3 Dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL 23
1.2.3 Quản lý-Quản lý dạy học-Quản lý dạy học hướng PTNL-Quản lý dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh 23
1.2.3.1 Quản lý 23
1.2.3.2 Quản lý dạy học 24
1.2.3.3 Quản lý dạy học theo hướng PTNL 24
1.2.3.4 Quản lý dạy môn Sinh học theo hướng PTNL 24
1.3 Dạy môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL học sinh 25
1.3.1 Năng lực và cấu trúc năng lực 25
1.3.2 Các thành tố của dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh 25
1.3.2.1 Mục tiêu dạy học môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL học sinh 26
1.3.2.2 Nội dung dạy học môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL học sinh 28
Trang 71.3.2.3 Phương pháp dạy học môn Sinh học ở THCS theo hướng PTNL học sinh 30
1.3.2.4 Phương tiện dạy học môn Sinh học ở THCS theo hướng PTNL học sinh 31
1.3.2.5 Hình thức tổ chức dạy học môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh 32
1.3.2.6 Kiểm tra đánh giá kết quả dạy học môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL học sinh 33
1.3 Quản lý dạy học môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh 34
1.3.1 Vai trò của hiệu trưởng trong quản lý dạy học môn Sinh học hướng PTNL học sinh 34
1.3.2 Nội dung quản lý dạy học môn Sinh học ở THCS hướng PTNL học sinh 34
1.3.2.1 Quản lý xây dựng mục tiêu dạy học môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh 34
1.3.2.2 Quản lý xây dựng và thực hiện nội dung dạy học môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh 35
1.3.2.3 Quản lý lựa chọn và sử dụng phương pháp dạy học môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh 36
1.3.2.4 Quản lý lựa chọn và sử dụng phương tiện dạy môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh 37
1.3.2.5.Quản lý lựa chọn và sử dụng các hình thức tổ chức dạy học môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL học sinh 38
1.3.2.6.Quản lý kiểm tra đánh giá kết quả dạy học môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL học sinh 39
1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh 40
1.4.1 Các yếu tố thuộc về chủ thể quản lý 40
1.4.2 Các yếu tố thuộc về đối tượng quản lý 41
1.4.3 Các yếu tố thuộc về môi trường quản lý 42
2 Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 44
2.1 Một số đặc điểm của địa bàn nghiên cứu 44
2.1.1 Mạng lưới cơ sở giáo dục 44
2.1.2 Chất lượng giáo dục toàn diện 44
2.1.3 Chất lượng đội ngũ giáo viên và CBQL giáo dục 45
2.1.4 Cơ sở vật chất của giáo dục 45
2.2.Tổ chức nghiên cứu 45
2.2.1.Mục tiêu khảo sát 45
Trang 82.2.2.Nội dung khảo sát 45
2.2.4 Phương pháp khảo sát 46
2.2.5 Tiêu chí đánh giá và thang đánh giá 46
Độ lệch: 47
Độ lệch: 47
- Mức 5: Rất tiêu cực: 1,00 1,80 47
Độ lệch: 48
2.2.6 Thời gian khảo sát: Từ năm 2019 đến năm 2020 48
2.3 Thực trạng dạy học môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh 48
2.3.1 Thực trạng xây dựng mục tiêu dạy môn Sinh học ở THCS hướng phát triển NL học sinh 48
2.3.2 Thực trạng xây dựng và thực hiện nội dung dạy môn Sinh học ở trường trung học cơ sở theo hướng phát triển NL học sinh 50
2.3.3 Thực trạng lựa chọn và sử dụng phương pháp dạy môn Sinh học ở trường trung học cơ sở theo hướng phát triển NL học sinh 61
2.3.7 Thực trạng thực hiện kế hoạch dạy học trên lớp của giáo viên môn Sinh học ở trường trung học cơ sở theo hướng phát triển NL học sinh 66
Bảng 2.13 Thực hiện kế hoạch dạy môn Sinh học hướng PTNL học sinh 67
2.4 Thực trạng quản lý dạy môn Sinh học ở trường trung học cơ sở theo hướng phát triển NL học sinh 68
2.4.1 Thực trạng quản lý xây dựng mục tiêu dạy môn Sinh học ở trường trung học cơ sở theo hướng phát triển NL học sinh 68
2.4.2 Thực trạng quản lý xây dựng và thực hiện nội dung dạy môn Sinh học ở trường trung học cơ sở hướng phát triển NL học sinh 70
2.4.3 Thực trạng quản lý việc lựa chọn và sử dụng phương pháp dạy môn Sinh học ở trường trung học cơ sở hướng PTNL học sinh 71
2.4.4 Thực trạng quản lý lựa chọn và sử dụng phương tiện dạy môn Sinh học ở trường trung học cơ sở hướng phát triển NL học sinh 73
Bảng 2.17 Quản lý phương tiện dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh 73
2.4.5 Thực trạng quản lý việc lựa chọn và sử dụng các hình thức dạy môn Sinh trường trung học cơ sở hướng phát triển NL học sinh 75
2.4.6 Thực trạng quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả dạy môn Sinh trường trung học cơ sở hướng phát triển NL học sinh 76
2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh 78
2.5.1 Thực trạng các yếu tố thuộc về chủ thể quản lý 78
2.5.2 Thực trạng các yếu tố thuộc về đối tượng quản lý 78
Trang 92.5.3 Thực trạng các yếu tố thuộc về môi trường quản lý 80
2.6 Đánh giá chung và nguyên nhân 80
2.6.1 Đánh giá chung 80
2.6.2 Nguyên nhân 84
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 84
3 CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VIỆT YÊN, BẮC GIANG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 86
3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 86
3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học 86
3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 86
3.2 Hệ thống biện pháp quản lý dạy môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh 87
3.2.1 Biện pháp 1: Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho CBQL, giáo viên về tầm quan trọng của dạy môn Sinh học hướng PTNL học sinh 87
3.2.1.1 Mục tiêu của biện pháp 87
3.2.1.2 Nội dung biện pháp 87
3.2.1.3 Cách thực hiện biện pháp 87
a) Làm tốt công tác tuyên truyền phổ biến cho khách thể quản lý 87
b) Cung cấp tài liệu hướng dẫn về dạy học PTNL học sinh 88
c) Vận động, khuyến khích, thuyết phục để giáo viên chấp nhận, hiểu và thực hiện vị trí vai trò tầm quan trọng của việc PTNL học sinh 88
d) Tạo ra nguồn cảm hứng, hứng thú cho giáo viên, nhân viên trong nhà trường, để tạo ra niềm tin vào sự thay đổi và tạo cảm hứng đổi mới cho giáo viên, nhân viên là điều hết sức quan trọng Từ đó tuyên dương, khen thưởng những người tiêu biểu, có nhiều thành tích trong đổi mới, đi đầu trong các phong trào cải cách giáo dục 89
3.2.1.4 Điều kiện thực hiện 89
3.2.2 Biện pháp 2: Tổ chức bồi dưỡng cho CBQL và GV về dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh 89
3.2.2.3 Cách thực hiện biện pháp 90
3.2.2.4 Điều kiện thực hiện biện pháp 90
3.2.3 Biện pháp 3: Chỉ đạo thực hiện đổi mới các thành tố của quá trình dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh 91
3.2.2.2 Nội dung của biện pháp 91
3.2.2.3 Cách thực hiện biện pháp 91
3.2.2.4 Điều kiện thực hiện biện pháp 92
Trang 103.2.4.1 Mục tiêu của biện pháp 92
3.2.4.2 Nội dung của biện pháp 92
3.2.4.3 Cách thực hiện biện pháp 92
3.2.4.4 Điều kiện thực hiện biện pháp 93
3.2.5 Biện pháp 5: Hoàn thiện chính sách ưu tiên cho dạy học hướng PTNL học sinh 93
3.2.5.1 Mục tiêu của biện pháp 93
3.2.5.2 Nội dung của biện pháp 93
3.2.5.3 Cách thực hiện biện pháp 93
3.2.5.4 Điều kiện thực hiện biện pháp 94
3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 94
3.4 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 95 3.4.1 Các bước tiến hành khảo nghiệm 95
3.4.2 Kết quả khảo nghiệm 95
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 98
1 Kết luận 99
2 Kiến nghị 101
2.1 Đối với Phòng GD và Đào tạo huyện Việt Yên 101
2.2 Đối với Hiệu trưởng các Trường THCS huyện Việt Yên 101
2.3 Đối với giáo viên các Trường THCS huyện Việt Yên 101
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 102
Tài liệu tiếng Việt 102
Tài liệu tiếng Anh 104
Các trang web 105
PHỤ LỤC 106
PHỤ LỤC 1- MẪU PHIẾU KHẢO SÁT 106
Họ và tên CBQL/GV: ……… 106
16 Các yếu tố thuộc về đối tượng quản lý đến công tác quản lý dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh 119
17 Các yếu tố thuộc về môi trường quản lý đến công tác quản lý dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh 119
PHỤ LỤC 2- PHIẾU PHÓNG VẤN – PHỎNG VẤN SÂU 122
PHỤ LỤC 3- KẾT QUẢ KHẢO SÁT 124
Trang 13Bảng 2.12 Xây dựng nội dung giáo án môn Sinh học hướng PTNL học sinh 66
Bảng 2.13 Thực hiện kế hoạch dạy môn Sinh học hướng PTNL học sinh 67
Bảng 2.14 Quản lý mục tiêu dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh 68
Bảng 2.15 Quản lý nội dung dạy học môn Sinh hướng phát triển NL học sinh 70 Bảng 2.16 Quản lý phương pháp dạy môn Sinh học hướng PTNL học sinh 71
Bảng 2.17 Quản lý phương tiện dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh 73 Bảng 2.18 Quản lý hình thức dạy môn Sinh học hướng phát triển NL học sinh 75
Bảng 2.19 Quản lý kiểm tra, đánh giá dạy môn Sinh học hướng PTNL học sinh 76 Bảng 2.20 Ảnh hưởng của các yếu tố thuộc về chủ thể quản lý 78
Bảng 2.21 Ảnh hưởng của các yếu tố thuộc về đối tượng quản lý 78
Bảng 2.22 Ảnh hưởng của các yếu tố thuộc về môi trường quản lý 80
Bảng 2.23 Bảng tổng hợp thực trạng dạy học môn Sinh ở các trường trung học cơ sở hướng phát triển năng lực 80
Bảng 2.24 Bảng tổng hợp thực trạng quản lý dạy môn Sinh học 82
Bảng 2.25 Tổng hợp chung các yếu tố ảnh hưởng quản lý dạy môn Sinh học hướng PTNL học sinh 83
Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp nhằm nâng cao quản
lý dạy học môn Sinh học hướng PTNL học sinh 95
Bảng 3.2 Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp nhằm nâng cao quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh 96
Trang 15DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU
Sơ đồ 1.1 Cấu trúc của năng lực 25
Sơ đồ 1.2 Các thành tố của quá trình dạy học 26
Sơ đồ 1.3 Khung lý thuyết quản lý dạy Sinh học theo hướng PTNL học sinh 42
Sơ đồ 3.1 Mỗi quan hệ giữa các biện pháp 94
Y
Biểu đồ 2.1 Biểu đồ thực trạng dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh 81
Biểu đồ 2.2 Biểu đồ thực trạng quản lý dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh 82 Biểu đồ 2.3 Biểu đồ thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn Sinh học 83
Biểu đồ 3.1 Biểu đồ khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp 96
Biểu đồ 3.2 Biểu đồ khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp 97
Trang 16MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Quản lý dạy học là sự tác động, ảnh hưởng của chủ thể quản lý làm thayđổi cách thức dạy học của giáo viên, nhằm tích cực hoá các hoạt động học tậpcủa học sinh, gắn với đời sống thực tiễn
Trong thời gian qua đã có một số đề tài nghiên cứu nội dung về quản lýdạy học theo hướng PTNL học sinh Các công trình nghiên cứu đã khảo sát phântích thực trạng về cơ sở vật chất, quản lý thiết bị dạy học, phát triển năng lựcgiao tiếp, đổi mới phương pháp dạy học… nhằm đáp ứng mục tiêu dạy học
Quản lý dạy môn Sinh học những năm qua ở các trường THCS huyện ViệtYên, Bắc Giang có nhiều sự thay đổi và có sự chuyển biến tích cực góp phầnnâng cao chất lượng GD toàn diện cho học sinh, sự thay đổi đó một phần pháthuy tính tích cực, năng lực của học sinh như quản lý dạy học tích hợp, dạy họctheo dự án, dạy học theo chuyên đề, theo phương pháp nghiên cứu bài học, thựchiện chương trình tự chủ của nhà trường, hoạt động trải nghiệm sáng tạo, cuộcthi khoa học kĩ thuật Tuy nhiên, chất lượng dạy học môn Sinh học và quản lýdạy học môn Sinh học chưa toàn diện, còn hạn chế về chiều sâu, còn rất mỏng,
mờ nhạt về các thành tố của quá trình dạy học
Do vậy, để quản lý dạy môn Sinh học ở trường trung học cơ sở đáp ứngđược yêu cầu của GD hiện nay thì các nhà quản lý trường học có những cáchquản lý dạy học theo hướng PTNL học sinh thích ứng với yêu cầu và có tính khảthi trong thực tiễn Nghiên cứu dạy môn Sinh học và quản lý dạy môn Sinh họctheo hướng PTNL học sinh có ý nghĩa khoa học về lý luận và thực tiễn
Vì vậy, đề tài: "Quản lý dạy học môn Sinh học ở các trường THCS
huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang theo hướng PTNL học sinh" được lựa chọn và
nghiên cứu
2 Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu lý luận dạy học và quản lý dạy học, khảo sát thực tiễn dạy học
và quản lý dạy học để tìm ra những hạn chế, ưu điểm, đề xuất các biện pháp
Trang 17quản lý dạy môn Sinh học tại các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên, BắcGiang theo hướng PTNL học sinh nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu
Quản lý dạy học môn Sinh học ở các trường THCS theo hướng PTNL học sinh
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý dạy học môn Sinh học ở các trường THCS huyện ViệtYên, Bắc Giang theo hướng phát triển NL học sinh
4 Giả thuyết khoa học
Dạy học môn Sinh học tại các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên,Bắc Giang trong những năm gần đây đã có những ưu điểm nhất định như: Đãcập nhật với phương pháp dạy mới, tư duy đổi mới nội dung đã dần hình thànhtrong mỗi nhà quản lý vào giáo viên, các hình thức kiểm tra đánh giá đã linhhoạt hơn, đã xây dựng được các ma trận đề…Tuy nhiên so với yêu cầu đổi mớigiáo dục còn có những hạn chế: phương pháp giảng dạy chuyển từ phát triển nộidung sang PTNL học sinh chưa được phổ biến Nhiều CBQL, giáo viên còn mơ
hồ, lúng túng trong giảng dạy hướng PTNL học sinh…Có nhiều nguyên nhândẫn đến tình trạng này, trong đó phải kể đến nguyên nhân quan trọng thuộc vềquản lý trong trường học Nếu nghiên cứu xác lập được cơ sở lý luận và pháthiện đầy đủ, chính xác thực trạng thì sẽ đề xuất được các giải pháp hợp lý, cấpthiết và khả thi đối với dạy môn Sinh học và quản lý dạy môn Sinh học ở cáctrường trung học cơ sở huyện Việt Yên, Bắc Giang hướng phát triển năng lựchọc sinh
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của quản lý dạy học môn Sinh học ở trườngtrung học cơ sở theo hướng phát triển NL học sinh
5.2 Khảo sát và đánh giá thực tiễn, khảo sát thực trạng dạy học môn Sinhhọc và quản lý dạy học môn Sinh học tại các trường trung học cơ sở huyện ViệtYên, Bắc Giang theo hướng phát triển NL học sinh
Trang 185.3 Nghiên cứu đưa ra giải pháp quản lý dạy môn Sinh học tại trườngtrung học cơ sở huyện Việt Yên, Bắc Giang theo hướng phát triển NL học sinh.
6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
6.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu
- Hoạt động dạy học gồm có hoạt động dạy của thầy và hoạt động học củatrò, nghiên cứu này hướng vào hoạt động dạy và quản lý hoạt động dạy mônSinh học
- Có nhiều cơ quan cùng tham gia quản lý dạy học môn Sinh học theohướng PTNL học sinh, nghiên cứu này hướng vào quản lý của hiệu trưởngtrường trung học cơ sở
6.2 Giới hạn về địa bàn khảo sát
Trên địa bàn huyện Việt Yên-Bắc Giang có trường THCS công lập vàtrường THCS tư thục, nghiên cứu này được thực hiện trên các trường THCScông lập
Có 19 trường THCS công lập tại huyện Việt Yên-Bắc Giang, nghiên cứunày thực hiện ở 11 trường THCS công lập đại diện cho các trường trên địa bànhuyện về các điều kiện vùng miền thuận lợi và khó khăn, trình độ phát triển củacác nhà trường, trường đạt chuẩn quốc gia, trường chưa đạt chuẩn quốc gia chấtlượng giáo viên, chất lượng học sinh
6.3 Giới hạn về thời gian
Các số liệu thống kê được điều tra từ năm 2019 đến năm 2020
7 Phương pháp nghiên cứu
7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Nghiên cứu khoa học, các lý thuyết khoa học, các công trình nghiên cứu
về dạy học và quản lý dạy học môn Sinh học hướng phát triển NL học sinh
7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp quan sát: Quan sát các hoạt động của nhà trường thông
quan dự giờ trên lớp, các bước thực hiện kế hoạch dạy học của giáo viên, các kếhoạch chỉ đạo của tổ chuyên môn, của quản lý nhà trường nhằm phát hiện thực
Trang 19trạng dạy học môn Sinh học và quản lý dạy môn Sinh học tại trường trung học
cơ sở
- Phương pháp điều tra: Điều tra bằng bảng hỏi
- Phương pháp phỏng vấn và phỏng vấn sâu: Đối thoại giữa người hỏi và
người được hỏi nhằm mục đích tìm kiếm thông tin cần thiết
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Trên cơ sở phân tích, khai thác các
quan điểm, các khái niệm của mỗi nhà khoa học, để đưa ra các quan điểm của cánhân hướng vào quản lý dạy học phát triển NL học sinh có tính hợp lý, khả thi
và cần thiết
- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: Tìm hiểu các công văn hướng dẫn của
Sở GD&ĐT tỉnh Bắc Giang, Phòng GD&ĐT huyện Việt Yên về dạy học và quản
lý dạy học theo hướng phát triển NL học sinh Tìm hiểu giáo án của giáo viên xemviệc xây dựng MTDH, xây dựng và thực hiện NDDH, sử dụng hình thức tổ chứcdạy học, kiểm tra kết quả dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh
7.3 Nhóm phương pháp bổ trợ
Dùng toán thống kê để tính toán các số liệu thu thập được nhằm rút ra kếtluận khoa học
8 Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục,luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý dạy học môn Sinh học ở các trườngTHCS theo hướng PTNL học sinh
Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học môn Sinh học ở các trường THCShuyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang theo hướng PTNL học sinh
Chương 3: Biện pháp quản lý dạy học môn Sinh học ở các trường THCShuyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang theo hướng PTNL học sinh
Trang 201 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ DẠY MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS THEO HƯỚNG PTNL HỌC SINH
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1 Tổng quan nghiên cứu về dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh
Dạy học môn Sinh học hướng PTNL học sinh đã có được một số nghiêncứu: “Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo vềviệc ban hành chương trình giáo dục phổ thông mới chương trình tổng thể, mônsinh học ở bậc THCS: Giáo dục khoa học tự nhiên được thực hiện chủ yếu thôngqua môn khoa học tự nhiên với việc tích hợp các kiến thức, kĩ năng về vật lí, hoáhọc và sinh học Các nội dung này được sắp xếp chủ yếu theo logic tuyến tính,kết hợp một số nội dung đồng tâm nhằm hình thành nhận thức về thế giới tựnhiên và khoa học tự nhiên, giúp học sinh bước đầu vận dụng được kiến thức, kĩnăng đã học về khoa học tự nhiên trong đời sống”[5], Thông tư cũng nêu rõ mônSinh học nằm trong tổ hợp khoa học tự nhiên, qua đó cũng nhấn mạnh vềphương pháp trải nghiệm, định hướng PTNL học sinh
Tác giả Đinh Quang Báo năm (2018) về “dạy môn sinh học tiếp cậnchương trình giáo dục phổ thông mới, công trình này đã nêu để hiện thực hóaChương trình giáo dục phổ thông mới, giáo viên, học sinh và nhà trường cần cónhững nỗ lực trong đổi mới chuyên môn, quản lí, giáo viên biết phân tíchchương trình, đọc được bản thiết kế yêu cầu cần đạt để tổ chức dạy học mônSinh học đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới”[2]
Nhóm tác giả Lê Đình Trung và Phan Thị Thanh Hội năm (2016), về
“hình thành và phát triển các năng lực chuyên biệt môn sinh học cho học sinh ởtrường trung học phổ thông Công trình này nhóm tác giả đã khẳng định việcdạy học PTNL thực chất là mỗi người học qua việc học hình thành cho bản thânphát triển năng lực ở từng môn học, qua đó mà chủ động việc học để đạt đượckết quả tối ưu”[29]
Trang 21Phan Khắc Nghệ (2012) đưa ra một số biện pháp bồi dưỡng năng lực pháthiện và giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học Sinh học như: “1-sử dụngthí nghiệm và câu hỏi, bài tập để dẫn dắt học sinh tới vấn đề cần phát hiện; 2-hướng dẫn học sinh đưa ra các giả thuyết khoa học; 3-sử dụng hợp lí, đúng thờiđiểm các phương tiện dạy học tạo thuận lợi cho học sinh phát hiện và giải quyếtvấn đề; 4-củng cố bài học bằng các câu hỏi hoặc bài tập vận dụng”[21]
Nhóm tác giả Trần Thị Gái, Nguyễn Thị Phương, Nguyễn Thị Hoài Thanh(2018) đã trình bày quy trình thiết kế chủ đề giáo dục STEM trong dạy học phầnchuyển hóa vật chất và năng lượng ở thực vật thuộc chương trình Sinh học 11trung học phổ thông Nhóm tác giả cho rằng thông qua các “chủ đề giáo dụcSTEM trong dạy học sinh học giúp học sinh học thông qua làm, lí thuyết gắn vớithực tiễn, phát triển các năng lực và tư duy kĩ thuật”[12]
Tác giả Trần Thị Ngần (2019), chỉ ra quy trình bốn bước sử dụng tư liệunhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học Sinh học 8 là: “1-học sinh nhận nhiệm vụ học tập và các tư liệu dạy học liên quan; 2-học sinh tựhọc, khai thác thông tin từ tư liệu dạy học và thực hiện nhiệm vụ; 3-học sinhthảo luận nhóm; 4-thảo luận trước lớp và kết luận nhiệm vụ”[20]
Như vậy một số công trình nghiên cứu trước đây đã đi vào dạy học tiếpcận năng lực của mỗi người thông qua việc hình thành cho bản thân năng lựctừng môn học hay để thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới thì nhàtrường đổi mới chuyên môn, thiết kế hoạt động dạy học mới, tăng cườngphuonge pháp trải nghiệm sáng tạo… nhưng chưa đi sâu phân tích các thành tốdạy học nói chung và môn Sinh học nói riêng
1.1.2 Tổng quan nghiên cứu về quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh
Quản lý dạy học môn Sinh học cũng có được đề cập đến như: Tác giả HàVăn Luân với sáng kiến kinh nghiệm được công bố năm 2017 về biện pháp quản
lý dạy học môn Sinh học theo tiếp cận NL ở trường THPT Mường Luân huyệnĐiện Biên Đông, tỉnh Điện Biên, qua đó tác giả cũng đã làm sáng tỏ “để hoạtđộng dạy học tiếp cận năng lực hiệu quả đạt được mục tiêu thì chủ thể quản lý
Trang 22cần thực hiện các việc như: quản lý xây dựng mục tiêu chương trình; Quản lýbồi dưỡng phương pháp dạy học; đánh giá; quản lý đầu tư CSVC”.
Tác giả Nguyễn Đức Tú Anh đưa ra biện pháp “quản lý dạy học môn Sinhhọc tại các trường THCS trên địa bàn quận Hải Châu thành phố Đà Nẵng” trong
đó đã làm sáng tỏ về hoạt động dạy học và hoạt động học của học sinh học mônSinh học và công tác quản lý hoạt động của giáo viên và học sinh
Tác giả Trần Trung Dũng (2016) đã đề xuất sáu giải pháp quản lý hoạtđộng dạy học ở trường trung học phổ thông theo hướng PTNL học sinh trên cơ
sở nghiên cứu lý luận về hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học ởtrường trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh cụ thể:
“1-Kế hoạch hóa hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh 2-Tổ chức hoạt động dạy học ở trường trunghọc phổ thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh 3-Xây dựng bộ tiêuchí đánh giá chất lượng hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông theođịnh hướng phát triển năng lực học sinh 4-Bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lýhoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh cho cán bộ quản lýtrường trung học phổ thông 5-Xây dựng cơ chế, tạo động lực để giáo viên và họcsinh phát huy tốt vai trò của mình trong dạy học theo định hướng phát triển nănglực 6-Tăng cường cơ sở vật chất, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, đápứng yêu cầu dạy học ở trường trung học phổ thông theo định hướng phát triểnnăng lực học sinh”[9]
Qua các công trình nghiên cứu trên, các tác giả có hướng nghiên cứu đi vàonội dung quản lý dạy học, chưa có hoặc quản lý các thành tố còn rất mỏng, nghiêncứu chưa bài bản, chưa có tính khả thi Tại huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang chưa
có nghiên cứu nào về quản lý dạy học môn Sinh học theo các thành tố
Trang 23các nhiệm vụ, giải quyết vấn đề trong các tình huống xác định cũng như tìnhhuống thay đổi trên cơ sở huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng và các thuộctính tâm lí khác nhau như: động cơ, ý chí, quan niệm, giá trị ” [13].
Theo tác giả Nguyễn Văn Hồng và Vũ Thị Thanh Thủy cho rằng “Nănglực là tổng hòa của 3 yếu tố chủ yếu: kiến thức, kĩ năng và thái độ sử dụng đểgiải quyết một vấn đề cụ thể trong một bối cảnh cụ thể Nói khác đi, năng lực có
ở một con người phải được bộc lộ ra ngoài thông qua việc giải quyết một vấn đề
cụ thể trong một bối cảnh cụ thể”[15]
Trên cơ sở phân tích quan điểm trên, trong nghiên cứu này năng lực được
định nghĩa như sau: Năng lực là tổ hợp các thuộc tính tâm lý của cá nhân gồm
có ba mặt kiến thức, kỹ năng, thái độ để thực hiện có kết quả một lĩnh vực hoạt động nhất định.
1.2.1.2 Phát triển năng lực
Phát triển là xu hướng từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn, từ đơn giảnđến phức tạp, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện hơn tạo ra cái mới, tiến bộ hơn
Phát triển năng lực: Là quá trình nâng cao đồng bộ ba mặt kiến thức, kỹ
năng, thái độ đối với một lĩnh vực hoạt động nhất định cho hoạt động được thực hiện có hiệu quả.
1.2.2 Dạy học-Dạy học hướng PTNL-Dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL
1.2.2.1 Dạy học
Tác giả Võ Quang Phúc (1996) cho rằng: “Dạy học là hệ thống những tácđộng qua lại lẫn nhau giữa nhiều yếu tố nhằm mục đích trang bị kiến thức, hìnhthành kĩ năng, kĩ xảo tương ứng và rèn luyện đạo đức cho người công dân.Chính những nhân tố hợp thành hoạt động này cùng với hệ thống tác động qualại lẫn nhau giữa chúng đã làm cho dạy học thực sự tồn tại như một thực thểtoàn vẹn - một hệ thống” [24]
Trên cơ sở phân tích quan điểm trên, dạy học được định nghĩa như sau:
Dạy học là quá trình tương tác giữa thầy và trò thông qua việc thực hiện các thành tố: mục tiêu dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học, phương
Trang 24tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá kết quả dạy học nhằm đạt mục tiêu dạy học trong môi trường dạy học nhất định.
1.2.2.2 Dạy học theo hướng PTNL
Theo hai tác giả Lê Đình Trung và Phan Thị Thanh Hội (2016) thì: “Dạyhọc theo định hướng phát triển năng lực là mở rộng dạy học định hướng nộidung bằng cách tạo môi trường bối cảnh cụ thể để học sinh được thực hiện cáchoạt động vận dụng kiến thức, sử dụng kĩ năng và thể hiện thái độ của mình mộtcách hiệu quả” [29]
Tác giả Phạm Thị Hồng Tú, Nguyễn Văn Hồng (2017) cho rằng: “Pháttriển năng lực học sinh đòi hỏi giáo viên phải có cách tổ chức hoạt động dạy họchiệu quả Việc tổ chức dạy học ở đây gắn với thiết kế bài học trước khi lên lớp;tìm hiểu đối tượng dạy học; dạy học nêu vấn đề; chuyển giao nhiệm vụ học tậpcho học sinh; phản hồi thông tin cho học sinh; sử dụng linh hoạt các phươngpháp, phương tiện và kĩ thuật dạy học; đặc biệt là việc tổ chức, hướng dẫn hoạtđộng học tập cho học sinh nhằm phát huy tối đa khả năng tham dự vào tiến trìnhdạy học của học sinh”[28]
Theo tác giả Đậu Thị Hòa (2018) cho rằng: “Dạy học theo hướng pháttriển năng lực là nội dung chương trình và các phương pháp giáo dục phảihướng tới việc hình thành và phát triển các năng lực cho học sinh để các em cóthể tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo giải quyết được mọi vấn đề trong họctập và cuộc sống”[17]
Căn cứ trên các khái niệm dạy học, năng lực, PTNL vào dạy học, kháiniệm dạy học hướng PTNL học sinh trong nghiên cứu này được lựa chọn như
sau: Dạy học theo hướng PTNL là quá trình tương tác giữa người dạy học theo
hướng PTNL và người học theo hướng PTNL thông qua việc thực hiện các thành tố: MTDH theo hướng PTNL, NDDH theo hướng PTNL, PPDH theo hướng PTNL, PTDH theo hướng PTNL, hình thức tổ chức dạy học theo hướng PTNL, kiểm tra đánh giá kết quả dạy học theo hướng PTNL nhằm đạt mục tiêu dạy học theo hướng PTNL trong môi trường dạy học nhất định
Trang 251.2.2.3 Dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL
Dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL hướng tới “kiến thức, kỹ năng,thái độ” của học sinh có được sau quá trình học tập theo khung chương trình vàlinh hoạt ở từng địa phương Người thầy với vai trò giúp đỡ, định hướng conđường học tập của trò, uốn nắn những hạn chế, nhận thức chưa đầy đủ của trònhằm đạt mục tiêu dạy học
Trên cơ sở phân tích khái niệm dạy học, năng lực và dạy học PTNL, kháiniệm dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL trong nghiên cứu này được định
nghĩa như sau: Dạy môn Sinh học theo hướng PTNL là quá trình tương tác giữa
người dạy môn Sinh học theo hướng PTNL và người học thông qua việc thực hiện các thành tố: MTDH môn Sinh học theo hướng PTNL, NDDH môn Sinh học theo hướng PTNL, PPDH môn Sinh học theo hướng PTNL, PTDH môn Sinh học theo hướng PTNL, hình thức tổ chức dạy môn Sinh học theo hướng PTNL, kiểm tra đánh giá kết quả dạy môn Sinh học theo hướng PTNL nhằm đạt mục tiêu dạy môn Sinh học theo hướng PTNL trong môi trường dạy học nhất định
1.2.3 Quản lý-Quản lý dạy học-Quản lý dạy học hướng PTNL-Quản lý dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh
1.2.3.1 Quản lý
Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, mọi hoạt động đều phải có
tổ chức, bất cứ một tổ chức như thế nào, cơ cấu đơn giản hay phức tạp, quy môrộng hay hẹp, theo mục đích gì đều cần có sự quản lý Trên cơ sở phân tích quan
điểm, trong nghiên cứu này quản lý được định nghĩa như sau: Quản lý là tác
động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý thông qua việc thực hiện các nội dung quản lý dạy học: MTDH, NDDH, PPDH, PTDH, hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra kết quả dạy học nhằm đạt được mục tiêu quản lý trong điều kiện môi trường luôn biến động
1.2.3.2 Quản lý dạy học
Quản lý dạy học bao gồm hai lĩnh vực đó là quản lý dạy của giáo viên baogồm xây dựng phân phối chương trình khung có sẵn, tổ chức thực hiện phânphối chương trình, kiểm tra đánh giá kết quả thực hiện và quản lý việc học của
Trang 26học sinh thông qua các phươn pháp quản lý, mỗi nhà quản lý giáo dục có nhữngcách thức quản lý khác nhau nhằm đạt mục tiêu quản lý.
Trên cơ sở phân tích khái niệm quản lý và dạy học, trong nghiên cứu này
quản lý dạy học được định nghĩa như sau: Quản lý dạy học là tác động có tổ
chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý dạy học thông qua việc thực hiện các nội dung quản lý dạy học: MTDH, NDDH, PPDH, PTDH, hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra kết quả dạy học nhằm đạt được mục tiêu dạy học trong điều kiện môi trường luôn biến động.
1.2.3.3 Quản lý dạy học theo hướng PTNL
Trên cơ sở khái niệm quản lý dạy học, khái niệm quản lý dạy học theo
hướng PTNL được lựa chọn như sau: Quản lý dạy học hướng PTNL là tác động
có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý dạy học hướng PTNL lên đối tượng quản lý dạy học thông qua việc thực hiện các nội dung quản lý dạy học hướng PTNL nhằm đạt được mục tiêu dạy học hướng PTNL trong điều kiện môi trường luôn biến động.
1.2.3.4 Quản lý dạy môn Sinh học theo hướng PTNL
Quản lý dạy học là cách thức lãnh đạo nhà trường tác động đến dạy họcnhằm đạt được mục đích nâng cao chất lượng dạy học và hình thành, PTNL họcsinh bao gồm quản lý hoạt động thiết kế và chuẩn bị kế hoạch dạy học; quản lýphương pháp giảng dạy Trên cơ sở quan điểm quản lý dạy học theo hướngPTNL, khái niệm quản lý dạy môn Sinh học theo hướng PTNL được lựa chọn
như sau: Quản lý dạy môn Sinh học theo hướng PTNL là tác động có tổ chức, có
hướng đích của chủ thể quản lý dạy môn Sinh học hướng PTNL lên đối tượng quản lý dạy học thông qua việc thực hiện các nội dung quản lý dạy học hướng PTNL nhằm đạt được mục tiêu dạy môn Sinh học hướng PTNL trong điều kiện môi trường luôn biến động.
1.3 Dạy môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL học sinh
1.3.1 Năng lực và cấu trúc năng lực
Năng lực đó là năng khiếu đã được phát triển, có năng khiếu chưa cónghĩa là NL, như vậy, NL là khả năng của một người khi đạt được sự thành thục
Trang 27về các kỹ năng, kỹ xảo và các yếu tố khác nhau, sự giao thoa của ba thành tố
“kiến thức, kỹ năng, thái độ” hình thành nên năng lực… NL của học sinh luônbiến động và phù hợp với điều kiện sống, môi trường sống luôn biến động, NLkhông cứng nhắc, mà nó bao hàm nhiều yếu tố thể hiện kiến thức vốn có vànhững kỹ năng học được trong cuộc sống NL là tổ hợp thuộc tính tâm lý của cánhân bao gồm: “kiến thức, kỹ năng, thái độ” thể hiện có kết quả trong môitrường nhất định, đối với trường THCS, học sinh cần đạt được các NL chung và
NL chuyên ngành Sinh học trong quá trình dạy học
Sơ đồ 1.1 Cấu trúc của năng lực 1.3.2 Các thành tố của dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh
Xem xét dạy học như một quá trình, lý luận dạy học chỉ ra các thành tốcủa dạy học bao gồm: MTDH, NDDH, PPDH, PTDH, hình thức tổ chức dạyhọc, kiểm tra đánh giá kết quả dạy học Trung thành với lý thuyết này, từngthành tố được phân tích như sau:
Sơ đồ 1.2 Các thành tố của quá trình dạy học
Năng
lực
Kiến
thức
Kỹ
năng
Trang 281.3.2.1 Mục tiêu dạy học môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL học sinh
Mục tiêu dạy học là cái đích đến của dạy học, mục tiêu dạy học theo
hướng PTNL là những NL mà học sinh có được sau khi học tập, như vậy mục
tiêu dạy môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL là trạng thái kết quảđạt được ở học sinh về “kiến thức, kỹ năng, thái độ” sau một quá trình dạy họctheo hướng PTNL, mục tiêu này được thực hiện qua các thành tố của quá trìnhdạy học phản ánh sự tiến bộ từ thấp lên cao của học sinh
Mục tiêu này cần phải được xác định trước quá trình dạy học và đượcquán triệt trong suốt quá trình dạy học thông qua việc thực hiện MTDH, NDDH,PPDH, PTDH, hình thức tổ chức dạy học, cuối cùng có thể đánh giá MTDHthông qua kiểm tra kết quả học tập của học sinh
Sự phân tích Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm
2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Chương trình giáo dụcphổ thông môn Khoa học tự nhiên, tài liệu tìm hiểu môn khoa học tự nhiên doGS.TS Đinh Quang Báo(2019) chủ biên chương trình môn Sinh Học và tài liệu:
- Hoàng Thị Sản (chủ biên)-Nguyễn Phương Nga-Trịnh Bích Ngọc (2011)Sách giáo viên sinh học 6 - Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam;
- Trần Kiên (chủ biên)-Nguyễn Văn Khang (2011) Sách giáo viên sinhhọc 7 - Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam;
- Nguyễn Quang Vinh (chủ biên)-Trần Đăng Cát-Đỗ Mạnh Hùng(2011)Sách giáo viên sinh học 8 - Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam;
- Vũ Đức Lưu (chủ biên) - Nguyễn Minh Công- Mai Sỹ Tuấn (2011) Sáchgiáo viên sinh học 9 -Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam
Cho phép khẳng định MTDH môn Sinh học ở trường THCS mà học sinhcần đạt được là:
*Các NL chung của học sinh được hình thành ở 3 nhóm như sau:
“NL tự chủ và tự học; NL giao tiếp và hợp tác; NL giải quyết vấn đề vàsáng tạo”
MTDH môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh bao gồm những NL đặc
Trang 29trưng của bộ môn sinh học:
- “NL nhận thức sinh học: Trình bày, giải thích được các kiến thức cốt lõi
của sinh học và các quá trình sinh học”
- “NL tìm hiểu thế giới sinh vật: Thực hiện được một số kĩ năng cơ bản để
tìm hiểu, giải thích sự vật hiện tượng trong tự nhiên và đời sống Chứng minhđược các vấn đề trong thực tiễn bằng các dẫn chứng khoa học”
- “NL vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Vận dụng được kiến thức, kĩ
năng về khoa học tự nhiên để giải thích những hiện tượng thường gặp trong tựnhiên và trong đời sống”
Mục tiêu chi tiết môn Sinh học hướng PTNL cho từng khối lớp:
* Khối 6: “NL quan sát hình thái thực vật, NL trình bày cấu tạo cơ quan,
hệ cơ quan của thực vật; NL sắp xếp theo hướng tiến hóa các nhóm thực vật; NL
tự học (sử dụng sách giáo khoa, sách tham khảo; NL thí nghiệm thực hành trênthực vật”
*Khối 7: “NL quan sát hình thái động vật; NL trình bày cấu tạo cơ quan,
hệ cơ quan của động vật; NL sắp xếp theo hướng tiến hóa các nhóm động vật;
NL thí nghiệm thực hành trên động vật”
*Khối 8: “NL trình bày cấu tạo cơ quan, hệ cơ quan của người; NL trình
bày các quy luật di truyền, biến dị; NL giải quyết các bài toán di truyền, biến dị;
NL tự học (hệ thống hóa sơ đồ, biểu đồ các quy luật di truyền); NL thí thực hành trên mô hình cấu tạo cơ thể người”
nghiệm-*Khối 9: “NL quan sát cấu trúc quần thể, quần xã, hệ sinh thái; NL tư duy
mối quan hệ giữa quần thể, quần xã, hệ sinh thái; NL vận dụng kiến thức đã họcvào bảo vệ môi trường; NL thí nghiệm thực hành phân tích, tổng hợp mối quan
hệ quần xã, hệ sinh thái”
1.3.2.2 Nội dung dạy học môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL học sinh
Nội dung dạy học là một chuỗi các kiến thức, kỹ năng về tự nhiên, xã hộinhằm hình thành và PTNL học sinh để phù hợp với hoàn cảnh thực tế
Trang 30Như vậy nội dung dạy môn Sinh học là chuỗi các kỹ năng về môn Sinh
học cần hình thành cho học sinh trong quá trình dạy môn Sinh học theo hướngPTNL Nội dung dạy môn sinh học ở THCS cho thấy theo hướng PTNL họcsinh thì nội dung phải đảm bảo tính đồng bộ như sau:
* Nội dung nhận thức sinh học
- Kiến thức: Hình thái, cấu tạo của sinh vật; đặc điểm và những tập tính
của sinh vật; hướng tiến hóa của sinh vật; các quy luật cơ bản về sinh lí, sinhthái, di truyền
- Kĩ năng: “Quan sát, mô tả, nhận biết các cây, con thường gặp, thực hành
sinh học”; khai thác tài liệu học tập
- Thái độ: Niềm tin khoa học về bản chất vật chất của các hiện tượng sống
và khả năng nhận thức của con người
* Nội dung tìm hiểu thế giới sinh vật
- Kiến thức: Phân loại hệ thống sinh vật, biện pháp bảo vệ môi trường.
- Kĩ năng: Kĩ năng tự học; kĩ năng lập bảng biểu, sơ đồ, biểu đồ.
- Thái độ: “Trách nhiệm thực hiện các biện pháp giữ gìn vệ sinh cá nhân,
cộng đồng Trách nhiệm thực hiện các biện pháp cân bằng sinh thái và bảo vệmôi trường”
* Nội dung vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào đời sống thực tiễn
- Kiến thức: Biện pháp “cải tạo cây trồng vật nuôi”.
- Kĩ năng: “Vận dụng kiến thức vào việc nuôi trồng một số cây, con; rèn
luyện tư duy: phân tích, so sánh, tổng hợp các hiện tượng sinh học”
- Thái độ: Sẵn sàng ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp Nội dung chi tiết môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh của từng khối lớp cần được thực hiện như sau:
* Khối 6
- Kiến thức: Hình thái cấu tạo; sinh lí; sinh thái thực vật
- Kĩ năng: Phân loại, tiến hóa thực vật; tự học (khai thác thông tin trong
sách giáo khoa, sách tham khảo về thực vật); vận dụng hiểu biết của cá nhân giảithích thế giới xung quanh
Trang 31- Thái độ: Ý thức bảo vệ môi trường; bản thân có ý thức bảo vệ thực vật;
đưa công nghệ sinh học tiên tiến vào cuộc sống; áp dụng kiến thức về vi sinh vật
để phòng bệnh
-Khối 7:
- Kiến thức: Cấu tạo ngoài, cấu tạo trong của động vật; phân loại động
vật; tiến hóa động vật; tầm quan trọng của động vật trong thực tiễn
- Kĩ năng: Phát triển tư duy hình tượng cụ thể-quy nạp (qua những thí
nghiệm trên động vật); Tự học, hệ thống hóa sơ đồ, biểu đồ động vật; áp dụngkiến thức về động vật giải thích hiện tượng hàng ngày
- Thái độ: Hình thành niềm tin khoa học; có ý thức bảo vệ động vật; có ý
thức tham gia một số hoạt động bảo vệ môi trường; xây dựng tình cảm đối vớithiên nhiên, hứng thú tìm hiểu thế giới động vật
-Khối 8:
- Kiến thức: “Mô tả được hình thái, cấu tạo của cơ thể người; Các quy luật
về sinh lý, sinh thái của con người”, biện pháp bảo vệ môi trường, hệ sinh thái,
vị trí, chức năng các cơ quan
- Kĩ năng: Biết thực hành thành thục; tự học, tự nghiên cứu, tự tìm hiểu,
tự làm, phân tích, rút ra kết luận về sinh lý, sinh thái con người
- Thái độ: “Có niềm tin về nhận của của con người; có trách nhiệm bảo vệ
sức khỏe bản thân và cộng đồng; sẵn sàng áp dụng tiến bộ vào đời sống; ý thức bảo
vệ môi trường và hệ sinh thái, lối sống lành mạnh đối với cộng đồng và xã hội”
-Khối 9:
- Kiến thức: “Tri thức cơ bản về cơ chế, quy luật của di truyền, biến dị;
mối quan hệ giữa di truyền với con người và những ứng dụng; mối quan hệ giữa
cá thể với môi trường; bản chất khái niệm quần thể, quần xã, hệ sinh thái; cáctác động của con người lên môi trường”
- Kĩ năng: Kỹ năng quan sát, thí nghiệm; tư duy lý luận (phân tích, so
sánh, tổng hợp), kỹ năng tự học hệ thống hóa sơ đồ, biểu đồ
- Thái độ: “Củng cố niềm tin vào khả năng của khoa học; có ý thức vận dụng
các tri thức, kỹ năng vào cuộc sống; xây dựng ý thức tự giác bảo vệ thiên nhiên”
Trang 321.3.2.3 Phương pháp dạy học môn Sinh học ở THCS theo hướng PTNL học sinh
Phương pháp dạy học là cách thức tác động giữa giáo viên và học sinh, là
sự vận động của NDDH, giáo viên hướng dẫn học sinh lĩnh hội tri thức Nhưvậy phương pháp dạy môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh làcách thức tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh trong dạy môn Sinh họchướng PTNT, phản ánh sự vận động của nội dung dạy học trong từng thành tốcủa quá trình dạy học nhằm đạt mục tiêu dạy môn Sinh học ở trường THCShướng PTNL học sinh
Trong dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh giáo viên có thể sửdụng phù hợp các phương pháp:
- Phương pháp thuyết trình: Giáo viên dùng lời nói để giảng giải, dẫn dắt
các nội dung dạy học theo kế hoạch mà mình đã định sẵn, giúp học sinh nhậnthức các nội dung dạy học
- Phương pháp vấn đáp: Giáo viên đưa ra các tình huống gợi mở theo nội
dung bài học, học sinh bằng kiến thức của mình trả lời các vấn đề mà giáo viên
đã hỏi
- Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề: Giáo viên tạo ra vấn đề cần giải
quyết, học sinh đào sâu tư duy để giải quyết
- Phương pháp trực quan: Giáo viên cho học sinh quan sát các mẫu vật
thật, nêu các yêu cầu khi quan sát học sinh quan sát mẫu vật và trả lời nhữngkiến thức thông qua quan sát
- Phương pháp đóng vai: Học sinh tham gia và các tình huống cụ thể.
- Phương pháp dạy học theo dự án: Là mô hình dạy học tích cực, lấy hoạt
động của HS làm trung tâm thông qua kế hoạch dạy học có sẵn được thiết kế bởigiáo viên
- Phương pháp dạy học tích hợp: Là sự giao thoa, tương tác của các môn
học với cùng một nội dung, chủ đề
- Phương pháp làm thí nghiệm thực hành: Giáo viên nêu các yêu cầu,
cách buốc tiến hành, học sinh thực hiện thí nghiệm thông qua kiến thức và kỹnăng khi tiến hành
Trang 33- Phương pháp dạy học trải nghiệm, sáng tạo: Giúp cho học sinh có nhiều
điều kiện trải nghiệm để vận dụng những nội dung đã học vào thực tế
Vấn đề các phương pháp dạy học không phải là phương pháp nào được sửdụng hay không sử dụng với tần xuất ra sao mà là việc sử dụng phù hợp, linhhoạt, hiệu quả để hình thành và phát triển năng lực người học
1.3.2.4 Phương tiện dạy học môn Sinh học ở THCS theo hướng PTNL học sinh
Phương tiện dạy học là CSVC, thiết bị dạy học, nó chính là yếu tố gópphần đưa hoạt động dạy học của thầy tác động đến nội dung và nhanh chóng đạtđược mục tiêu dạy học Nó là sự đòi hỏi tất yếu của PPDH, phương pháp nào thìphương tiện ấy, tất nhiên không theo hướng tương quan một-một Một phươngpháp có thể đòi hỏi các phương tiện khác nhau và tùy theo điều kiện hoàn cảnh
cụ thể mà giáo viên lựa chọn PTDH phù hợp Điều cần nhấn mạnh là PTDHkhông có mục đích tự thân, nó bị quy định bởi phương pháp và mục đích củaphương pháp, nó được chọn để góp phần hình thành và phát triển năng lực nàocủa người học
PTDH sinh học rất đa dạng, giáo viên có thể sử dụng tranh ảnh, sơ đồ,biểu đồ, mẫu vật thật như cây, con, hoặc kết hợp các phương tiện như video,trình chiếu, e-learning, trường học kết nối
Như vậy PTDH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL học sinh
là điều kiện vật chất, công cụ, thiết bị dạy học môn Sinh học Nó hỗ trợ giáoviên truyền tải nội dung dạy môn Sinh học hướng PTNL và giúp học sinh thựchiện quá trình nhận thức nội dung dạy môn Sinh học của mình đạt được mụctiêu dạy môn Sinh học hướng PTNL học sinh
Các phương tiện dạy môn Sinh học ở THCS để hình thành năng lực họcsinh bao gồm:
Tài liệu in ấn; Phương tiện nghe-nhìn (chủ yếu sử dụng kênh hình); Công nghệ thông tin (máy chiếu Power Point, các bảng tương tác thôngminh);
Mẫu vật trong phòng thí nghiệm; Đồ dùng trực quan trong phòng thínghiệm;
Trang 34Thiết bị thí nghiệm thực hành trong phòng thí nghiệm;
Phòng thí nghiệm thực hành; Mẫu sinh vật trong thiên nhiên
1.3.2.5 Hình thức tổ chức dạy học môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh
Người dạy coi trọng các hoạt động, trò chủ động tham gia Coi trọnghướng dẫn trò tự tìm tòi tri thức, giáo án được thiết kế phân nhánh, có sự phânhóa theo trình độ và NL Muốn phát triển được NL của học sinh, đòi hỏi giáoviên sử dụng nhiều hình thức, kết hợp nhiều hình thức dạy học tích cực (giảiquyết vấn đề, tự phát hiện, trải nghiệm…)
Như vậy hình thức tổ chức dạy môn Sinh học ở trường THCS hướngPTNL là cách thức tổ chức, sắp xếp và tiến hành các buổi dạy môn Sinh học ởtrường THCS đa dạng đảm bảo mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiệndạy môn Sinh học đáp ứng yêu cầu PTNL học sinh
Việc lựa chọn hình thức dạy học linh hoạt, mềm dẻo tùy từng điều kiệnCSVC và đối tượng học sinh:
- Căn cứ số học sinh:
+ Dạy học cả lớp
+ Dạy học theo nhóm
+ Dạy học cá nhân
- Căn cứ vào không gian hoạt động dạy học:
+ Dạy học trực tuyến, trường học kết nối
+ Dạy học trong môi trường giả định
+ Dạy học trong môi trường thực tế
+ Dạy học ngoại khóa, tham quan, dã ngoại
- Căn cứ vào hình thức tiến hành hoạt động dạy học:
+ Dạy học sinh tự học
+ Dạy học sinh tìm kiếm nguồn tài liệu từ internet
+ Dạy học sinh tra cứu tài liệu trên thư viện
+ Dạy học qua trò chơi khoa học
+ Cuộc thi, sưu tầm mẫu vật
Trang 351.3.2.6 Kiểm tra đánh giá kết quả dạy học môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL học sinh
Kiểm tra là xem xét, lượng hóa các nhận định, người học đã lĩnh hội đượcnhững kiến thức gì, làm được đến đâu, thể hiện hành vi như thế nào
Như vậy kiểm tra đánh giá kết quả dạy môn Sinh học hướng PTNL là sosánh, đối chiếu, lượng giá trên cả ba mặt: “kiến thức, kỹ năng, thái độ” kết quảthực tế đạt được ở người học so với kết quả mong đợi đã được xác định ở mụctiêu dạy môn Sinh học theo hướng PTNL học sinh
Vì vậy, trong dạy học hướng PTNL học sinh cần lựa chọn và sử dụng linhhoạt, phù hợp một hoặc một số cách kiểm tra đánh giá sau:
-Kiểm tra tự luận
- Kiểm tra trắc nghiệm
- Kết hợp kiểm tra giữa tự luận và trắc nghiệm
- Kiểm tra vấn đáp
- Kiểm tra thực hành
- Kiểm tra viết báo cáo về một chủ đề
- Tổ chức cho học sinh tự đánh giá
- Tổ chức cho học sinh đánh giá chéo
- Đánh giá sự tiến bộ của học sinh
1.3 Quản lý dạy học môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh
1.3.1 Vai trò của hiệu trưởng trong quản lý dạy học môn Sinh học hướng PTNL học sinh
Hiệu trưởng ở trường THCS là người: Chỉ đạo đổi mới dạy học truyền thụnội dung sang PTNL học sinh, lấy học sinh làm trung tâm trong hoạt động dạyhọc Quản lý dạy học của trường học, giám sát việc lên kế hoạch dạy học, giúptriển khai các hoạt động dạy học, đưa ra các hình thức đánh giá chất lượng giáodục hướng PTNL học sinh
Vì vậy Hiệu trưởng cần tuyên dương khen thưởng những giáo viên đạtthành tích vượt trội là một trong những cách tạo động lực làm việc cho đội ngũ
Trang 36giáo viên Có động lực làm việc, giáo viên sẽ tạo môi trường học tập đổi mới vớiviệc lấy học sinh làm trung tâm mỗi tiết học để phát huy NL của học sinh.
1.3.2 Nội dung quản lý dạy học môn Sinh học ở THCS hướng PTNL học sinh
Như trên đã nói, đề tài này đi sâu nghiên cứu việc thực hiện các nội dungquản lý, căn cứ vào các thành tố của quá trình dạy môn Sinh học hướng PTNLhọc sinh bao gồm: “Quản lý việc xây dựng MTDH môn Sinh học ở trườngTHCS hướng PTNL học sinh; quản lý việc xây dựng và thực hiện NDDH mônSinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh; quản lý việc lựa chọn và sửdụng PPDH môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh; quản lý việclựa chọn và sử dụng PTDH môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL họcsinh; quản lý việc lựa chọn và sử dụng các hình thức dạy môn Sinh học ở trườngTHCS hướng PTNL học sinh; quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả dạy mônSinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh”
1.3.2.1 Quản lý xây dựng mục tiêu dạy học môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh
Việc đầu tiên đề cập đến là quản lý MTDH, quản lý hướng đích đến cầnđạt được sau quá trình dạy học là quản lý MTDH của các tổ nhóm chuyên môn,của giáo viên bộ môn Từ MTDH, các tổ nhóm chuyên môn, giáo viên bộ mônthiết kế kế hoạch giảng dạy theo đúng hướng mà mục tiêu dạy học đã vạch sẵn
Quản lý xây dựng MTDH môn Sinh học nhằm đảm bảo cho dạy học luôn
đi theo đúng hướng, thực hiện mục tiêu dạy học, chỉ đạo thực hiện mục tiêu dạyhọc, kiểm tra đánh giá theo hướng PTNL học sinh
Như vậy, quản lý MTDH môn Sinh học gồm các nội dung sau:
Trao đổi trong Ban giám hiệu về mục tiêu dạy học PTNL học sinh; quản
lý MTDH giao cho hiệu phó;
Hiệu phó, kế toán tư vấn các nguồn tài chính thực hiện quản lý MTDHPhối hợp với phòng GD&ĐT trong huyện tổ chức bồi dưỡng kỹ năng xây dựngMTDH cho giáo viên theo hướng PTNL học sinh
Phối hợp với các chuyên gia sinh học ở viện nghiên cứu tổ chức bồidưỡng cho giáo viên xây dựng mục tiêu theo hướng PTNL học sinh
Trang 37Chỉ đạo tổ chuyên môn tập huấn kỹ năng xây dựng MTDH cho giáo viên
Tổ chức xây dựng giáo viên nòng cốt để triển khai MTDH theo hướngPTNL học sinh
Tổ chức giáo viên nòng cốt bồi dưỡng xây dựng MTDH ở tổ chuyên môn,nhóm môn học
Chỉ đạo các tổ chuyên môn xây dựng MTDH theo hướng PTNL học sinh Chỉ đạo tổ chuyên môn kiểm tra giáo án của giáo viên trong thực hiệnMTDH
Chỉ đạo tổ chuyên môn dự giờ giáo viên trên lớp
Có chính sách ưu tiên, đãi ngộ với giáo viên trong việc xây dựng MTDHhướng PTNL học sinh
1.3.2.2 Quản lý xây dựng và thực hiện nội dung dạy học môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh
Quản lý dạy môn sinh học cần nắm vững phân phối chương trình của cấphọc, lớp học và cần thực hiện các nội dung sau:
Chỉ đạo Hiệu phó xây dựng NDDH theo hướng PTNL học sinh , giao chitiết tổ chuyên môn
Chỉ đạo các tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch thực hiện đầy đủ NDDH.Chỉ đạo bồi dưỡng xây dựng NDDH ở tổ chuyên môn, nhóm môn
Tổ chức xây dựng giáo viên cốt cán bộ môn để triển khai NDDH theohướng PTNL học sinh
Phối hợp Sở giáo dục và đào tạo, phòng giáo dục và đào tạo trong huyệnbồi dưỡng xây dựng NDDH cho giáo viên hướng PTNL học sinh
Chỉ đạo tập huấn kỹ năng xây dựng NDDH cho giáo viên
Chỉ đạo xây dựng NDDH phải đảm bảo được kiến thức cho học sinh theohướng PTNL học sinh
Chỉ đạo xây dựng NDDH phải đảm bảo được hình thành kỹ năng cho họcsinh theo hướng PTNL học sinh
Chỉ đạo xây dựng kế NDDH phải đảm bảo được hình thành thái độ theohướng PTNL học sinh
Trang 38Chỉ đạo tổ chuyên môn rà soát tiến độ NDDH hướng PTNL học sinh Chỉ đạo tổ chuyên môn dành thời gian hợp lý để truyền thụ tri thức tươngứng với NDDH theo hướng PTNL học sinh
Chỉ đạo tổ chuyên môn thay đổi NDDH phù hợp với thực tiễn
1.3.2.3 Quản lý lựa chọn và sử dụng phương pháp dạy học môn Sinh học
ở trường THCS hướng PTNL học sinh
CBQL cần làm cho giáo viên hiểu đúng mục đích, sử dụng PPDH mônSinh học ở THCS theo hướng PTNL học sinh Trước hết nhà quản lý phải nhậndiện được thiết kế PPDH môn Sinh học ở THCS hướng PTNL học sinh phảidiễn ra do yêu cầu của xã hội, dưới sự chỉ đạo của ngành và do chính sự mongmuốn đạt mục tiêu GD của trường đặt ra Như vậy quản lý lựa chọn và sử dụngPPDH môn Sinh học ở THCS hướng PTNL học sinh cần triển khai những nộidung sau:
Chỉ đạo phó hiệu trưởng xây dựng kế hoạch đổi mới PPDH chung cácmôn trong nhà trường
Chỉ đạo các tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch đổi mới PPDH các môntrong tổ theo hướng PTNL học sinh
Chỉ đạo các tổ chuyên môn phân loại các PPDH phù hợp với từng nộidung nhóm bài học theo hướng PTNL học sinh
Chỉ đạo xây dựng giáo viên cốt cán bộ môn để triển khai PPDH
Phối hợp phòng giáo dục và đào tạo bồi dưỡng và xây dựng và thực hiệnPPDH cho giáo viên
Tổ chức tập huấn cho giáo viên kỹ năng xây dựng PPDH
Chỉ đạo lấy phiếu góp ý về PPDH từ cán bộ, giáo viên nhà trường vàocuối học kỳ, cuối năm học
Chỉ đạo giáo viên thực hiện cập nhật PPDH
Tổ chức dạy học và rút kinh nghiệm, giáo viên nghiên cứu trước nội dung
Tổ chức giao lưu chuyên môn về đổi mới PPDH với các đơn vị trong vàngoài huyện
Tổ chức huy động những sáng kiến, đổi mới PPDH của giáo viên
Trang 39Tổ chức thi nâng cao tay nghề dạy học có góp ý, nhận xét
Tổ chức mời giáo viên cốt cán của phòng giáo dục và đào tạo về dự giờ vàkiểm tra
Chỉ đạo tổ chuyên môn kiểm tra đổi mới PPDH thông qua dự giờ theo kếhoạch kiểm tra nội bộ hoặc dự giờ đột xuất
1.3.2.4 Quản lý lựa chọn và sử dụng phương tiện dạy môn Sinh học ở trường THCS hướng PTNL học sinh
Môn Sinh học là môn gắn lý thuyết với thực tiễn, vì vậy PTDH gắn vớiPPDH tích cực sáng tạo của học sinh, các phương tiện trực quan và thí nghiệm,thực hành có ý nghĩa lớn Quản lý lựa chọn và sử dụng PTDH môn Sinh học ởTHCS hướng PTNL học sinh cần triển khai như sau:
Chỉ đạo hiệu phó xây dựng kế hoạch quản lý PTDH chung các môn Chỉ đạo các tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch quản lý PTDH các môntrong tổ theo hướng PTNL học sinh
Tổ chức xây dựng kế hoạch quản lý PTDH theo hướng PTNL học sinh ởcác tổ chuyên môn, nhóm môn học
Chỉ đạo các tổ chuyên môn rà soát các trang thiết bị hiện có hàng năm
Tổ chức xây dựng giáo viên cốt cán bộ môn để quản lý PTDH hướngPTNL học sinh
Phối hợp với phòng giáo dục và đào tạo trong huyện tổ chức quản PTDHcho giáo viên
Tổ chức tập huấn quản lý PTDH cho giáo viên
Tổ chức giáo viên bộ môn đăng ký nhu cầu bổ sung các PTDH
Tổ chức các cuộc thi tự làm PTDH cho giáo viên
Mời chuyên gia để tổ chức và bảo quản các thiết bị dạy học cho giáo viên.Mời giáo viên cốt cán của phòng giáo dục và đào tạo tổ chức hướng dẫngiáo viên khai thác các ứng dụng, phần mềm dạy học và soạn giáo án điện tử
Chỉ đạo sử dụng hiệu quả phòng thí nghiệm
Chỉ đạo tổ chuyên môn động viên, khích lệ những sáng kiến, đổi mới,những ý tưởng thiết kế đồ dùng dạy học hiệu quả, tiết kiệm của giáo viên
Trang 40Chỉ đạo tổ chuyên môn kiểm tra bảo quản PTDH
Chỉ đạo tổ chuyên môn kiểm tra việc sử dụng các PTDH
1.3.2.5.Quản lý lựa chọn và sử dụng các hình thức tổ chức dạy học môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL học sinh
Hình thức dạy học có vai trò lớn trong dạy học, trong thời kỳ bùng nổ củacông nghệ 4.0, nội dung dạy học không còn nằm trong các cuốn sách vở, cáccuốn giáo trình, những bài giảng Người học có thể học tập mọi nơi, mọi lúc vớinhiều hình thức học khác nhau linh hoạt và hiệu quả
Quản lý hình thức tổ chức dạy học môn Sinh học ở THCS trong toàn bộquá trình dạy học để phát huy NL của học sinh, tùy vào cách đặt câu hỏi, nộidung của câu hỏi, giáo viên có thể cho từng cá nhân trả lời trực tiếp, hay trongphiếu học tập …Để quản lý các hình thức dạy học môn Sinh học có hiêu quả thì:
Chỉ đạo hiệu phó lập kế hoạch quản lý lựa chọn các hình thức dạy học cácmôn trong nhà trường
Chỉ đạo các tổ học sinh xây dựng kế hoạch thực hiện các hình thức dạyhọc các môn trong tổ chuyên môn
Chỉ đạo các tổ chuyên môn phân loại các hình thức dạy theo nhóm bài học
Tổ chức bồi dưỡng ở các tổ chuyên môn, nhóm môn học thực hiện cáchình thức dạy học
Xây dựng giáo viên cốt cán bộ môn để hướng dẫn thực hiện các hình thứcdạy học theo hướng PTNL học sinh
Phối hợp phòng giáo dục và đào tạo hướng dẫn giáo viên thực hiện cáchình thức dạy học
Hướng dẫn các tổ chuyên môn tổ chức dạy học cả lớp và rút kinh nghiệm.Hướng dẫn tổ chuyên môn thực hiện dạy học theo nhóm và rút kinh nghiệm Hướng dẫn các tổ chuyên môn thực hiện dạy học cá nhân, tự học và rútkinh nghiệm
Hướng dẫn các tổ chuyên môn thực hiện các cuộc thi, sưu tầm mẫu vật vàrút kinh nghiệm
Hướng dẫn tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp và rút kinh nghiệm
