31 03 2020 phuc LA0971 quan ly hoat dong day hoc mon SH THCS theo phat trien nang luc HS

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN VĂN PHÚC QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI, NĂM 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN VĂN PHÚC QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ GIÁO DỤC Mã số 81 40 0114 Người hướng dẫn TS Đào La.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN VĂN PHÚC

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG THEO HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN VĂN PHÚC

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG THEO HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 81.40.0114

Người hướng dẫn: TS Đào Lan Hương

LỜI CAM ĐOAN

Công trình này được tôi nghiên cứu từ năm 2019 đến 2020;

Kết quả điều tra, số liệu trong luận văn được thu thập trong thực tế khảosát tại 11 trường THCS trong huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Phúc

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài “Quản lý dạy học môn Sinh học ở các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang theo hướng phát triển năng lực học sinh” tôi đã nhận được sự giúp đỡ, tạo điều kiện của tập thể BGH,

các đoàn thể, tổ chuyên môn, CBGV, nhân viên các trường THCS huyện ViệtYên, tỉnh Bắc Giang, tôi xin cảm ơn chân thành về sự giúp đỡ đó

Tôi xin cảm ơn TS Đào Lan Hương - người thầy trực tiếp hướng dẫn

khoa học và chỉ bảo tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn BGH, bạn bè, đồng nghiệp của tôi đangcông tác tại các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, các em HS,phụ huynh HS và gia đình đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện và giúp đỡ tôitrong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong thực hiện đề tài nhưng chắc chắn đềtài sẽ còn có những hạn chế, thiếu sót; tôi rất mong nhận được sự góp ý chânthành của quý thầy cô, đồng nghiệp và những người quan tâm đến đề tài này

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Phúc

MỤC MỤC

Contents

MỤC MỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC BẢNG BIỂU viii

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ i

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc của luận văn 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Tổng quan nghiên cứu về dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực cho học sinh 6

1.1.2 Tổng quan nghiên cứu về quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực cho học sinh 7

1.2 Khái niệm 8

1.2.1 Năng lực - Phát triển năng lực 8

1.2.2 Dạy học-Dạy học theo hướng PTNL-Dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL 9

1.2.3 Quản lý-Quản lý dạy học-Quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực-Quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL HS 12

1.3 Dạy học môn Sinh học ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực cho học sinh 16

1.3.1 Năng lực và cấu trúc năng lực 16

1.3.2 Các thành tố của quá trình DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS 17

1.3 Quản lý dạy học môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS .28 1.3.1 Vai trò của hiệu trưởng trường THCS trong quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực cho học sinh 28

1.3.2 Nội dung quản lý dạy học môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 29

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 38

1.4.1 Các yếu tố thuộc về chủ thể quản lý 38

1.4.2 Các yếu tố thuộc về đối tượng quản lý 39

1.4.3 Các yếu tố thuộc về môi trường QL 40

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 41

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 42

2.1 Vài nét về địa bàn nghiên cứu 42

2.1.1 Mạng lưới các cơ sở GD 43

2.1.2 Chất lượng GD toàn diện 43

2.1.3 Chất lượng đội ngũ GV và CBQL giáo dục 44

2.1.4 Cơ sở vật chất của giáo dục 44

2.2.Tổ chức nghiên cứu 45

2.2.1.Mục tiêu khảo sát 45

2.2.2.Nội dung khảo sát 45

2.2.3 Địa bàn khảo sát 45

2.2.4 Phương pháp khảo sát 45

2.2.5 Tiêu chí đánh giá và thang đánh giá 46

2.2.6 Thời gian khảo sát 49

2.3 Thực trạng DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 49

2.3.1 Thực trạng xây dựng mục tiêu DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 49

2.3.2 Thực trạng thiết kế và thực hiện nội dung DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 51

2.3.3 Thực trạng thiết kế và thực hiện phương pháp DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 56

2.3.4 Thực trạng việc lựa chọn và sử dụng phương tiện DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 58

2.3.5 Thực trạng việc lựa chọn và sử dụng các hình thức tổ chức DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 59

2.3.6 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 61

2.3.7 Thực trạng xây dựng và thực hiện giáo án trên lớp của GV môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 62

2.4 Thực trạng quản lý DH ở trường THCS theo hướng PTNL HS 64

2.4.1 Thực trạng quản lý xây dựng mục tiêu DH môn Sinh học ở trường THCS theo theo hướng PTNL HS 64

2.4.2 Thực trạng QL XD và thực hiện ND DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 66

2.4.3 Thực trạng QL việc thiết kế và thực hiện phương pháp DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 68

2.4.4 Thực trạng QL việc lựa chọn và sử dụng phương tiện DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 69

2.4.5 Thực trạng QL việc lựa chọn và sử dụng các hình thức tổ chức DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 71

2.4.6 Thực trạng QL việc KT, đánh giá kết quả DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 72

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến QL DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 74

2.5.1 Thực trạng các yếu tố thuộc về chủ thể QL 74

2.5.2 Thực trạng các yếu tố thuộc về đối tượng quản QL 75

2.5.3 Thực trạng các yếu tố thuộc về môi trường QL 76

2.6 Đánh giá chung và nguyên nhân 77

2.6.1 Đánh giá chung 77

2.6.2 Nguyên nhân 81

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 82

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH 84

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 84

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học 84

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 84

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính pháp lý 85

3.2 Hệ thống biện pháp QL DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS 85

3.2.1 Biện pháp 1: Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho CBQL, GV về tầm quan trọng của DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS 85

3.2.2 Biện pháp 2: Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho CBQL và GV về DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS 88

3.2.3 Biện pháp 3: Chỉ đạo thực hiện đổi mới các thành tố của quá trình DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS 90

3.2.4 Biện pháp 4: Tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị đáp ứng yêu cầu DH môn Sinh học theo hướng PTNL cho HS 92

3.2.5 Biện pháp 5: Hoàn thiện cơ chế chính sách và các điều kiện hỗ trợ hoạt động giảng dạy, học tập 94

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 96

3.4 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 97

3.4.1.Các bước tiến hành khảo nghiệm 97

3.4.2.Kết quả khảo nghiệm 97

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 100

1 Kết luận 100

2 Kiến nghị 103

2.1 Đối với Phòng GD và Đào tạo huyện Việt Yên 103

2.2 Đối với Hiệu trưởng các Trường THCS huyện Việt Yên 103

2.3 Đối với GV các Trường THCS huyện Việt Yên 103

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 105

PHỤ LỤC 1

PHỤ LỤC 1- MẪU PHIẾU KHẢO SÁT 1

PHỤ LỤC 3- KẾT QUẢ KHẢO SÁT 20

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CNH-HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Bảng 2.1 Mục tiêu DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS

………49Bảng 2.2 Nội dung DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS

………51Bảng 2.3 Phương pháp DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNLHS……… 56Bảng 2.4 Phương tiện DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS

………58Bảng 2.5 Hình thức DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS

……… 59Bảng 2.6 Kiểm tra, đánh giá DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS

……… 61Bảng 2.7 Xây dựng ND giáo án môn Sinh học theo hướng PTNL HS…… 62Bảng 2.8 Thực hiện kế hoạch DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS … 63Bảng 2.9 Quản lý mục tiêu DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS.…….64Bảng 2.10 Quản lý nội dung DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS……66Bảng 2.11 Quản lý phương pháp DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS 68Bảng 2.12 Quản lý phương tiện DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS ……69Bảng 2.13 Quản lý hình thức DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS… 71Bảng 2.14 Quản lý kiểm tra, đánh giá DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS

………73Bảng 2.15 Ảnh hưởng của các yếu tố thuộc về chủ thể QL đến QL DH mônSinh học theo hướng PTNL HS ……… 74Bảng 2.16 Ảnh hưởng của các yếu tố thuộc về đối tượng QL đến QL DHmôn Sinh học theo hướng PTNL HS ……… 75Bảng 2.17 Ảnh hưởng của các yếu tố thuộc về môi trường QL đến QL DHmôn Sinh học theo hướng PTNL HS ………76

Bảng 2.18 Bảng tổng hợp thực trạng DH môn Sinh học ở các trường THCStheo hướng PTNL HS……… 77Bảng 2.19 Bảng tổng hợp thực trạng QL DH môn Sinh học ở các trườngTHCS theo hướng PTNL HS ……… 79Bảng 2.20 Tổng hợp chung các yếu tố ảnh hưởng QL DH môn Sinh học ởtrường THCS theo hướng PTNL HS ………80Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp nhằm nângcao QL DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS ……….97Bảng 3.2 Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp nhằm nâng cao

QL DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS ……….98

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU

Sơ đồ 1.1 Cấu trúc của Năng lực……… 17

Sơ đồ 3.1 Mỗi quan hệ giữa các biện pháp ……….97Y

Biểu đồ 2.1 Biểu đồ thực trạng DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS 78Biểu đồ 2.2 Biểu đồ thực trạng Quản lý DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS

……… 79Biểu đồ 2.3 Biểu đồ thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến QL DH môn Sinhhọc theo hướng PTNL HS……… 81Biểu đồ 3.1 Biểu đồ khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp ……98Biểu đồ 3.2.Biểu đồ khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp……… 99

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

QL DH môn Sinh học ở trường THCS là hoạt động có mục đích, có kếhoạch của chủ thể QL làm thay đổi cách thức DH môn Sinh học của GV,nhằm tích cực hoá hoạt động trí tuệ và rèn luyện NL giải quyết vấn đề của

HS, gắn với đời sống thực tiễn

Có nhiều văn bản quy phạm pháp luật và nhiều tác giả đã nghiên cứu

bổ sung vào lý luận cũng như thực tiễn về đổi mới chương trình GD phổthông trong đó chú trọng PTNL cho HS Qua đó khẳng định việc đổi mớichương trình GD phổ thông là tất yếu, là điều kiện tiên quyết để PT đất nước

Trong thời gian qua đã có một số nghiên cứu về QL DH theo hướng PTNL

HS Các công trình nghiên cứu đã khảo sát phân tích thực trạng về NL chuyênmôn của đội ngũ GV, hoạt động DH, NL học tập, QL hoạt động DH, về cơ sở vậtchất, thiết bị phục vụ DH Qua đó đưa ra các giải pháp QL DH ở trường THCSnhằm đáp ứng mục tiêu DH

QL DH môn Sinh học những năm qua ở các trường THCS huyện ViệtYên, tỉnh Bắc Giang có nhiều sự thay đổi Công tác quản lý dạy học môn Sinhhọc có sự chuyển biến tích cực góp phần nâng cao chất lượng GD toàn diệncho HS, sự thay đổi đó một phần phát huy tính tích cực, NL của HS như QL

DH tích hợp, liên môn, DH theo chủ đề, DH theo dự án, DH theo chuyên đề,sinh hoạt chuyên môn theo phương pháp nghiên cứu bài học, đánh giá NLngười học, thực hiện chương trình tự chủ của nhà trường, hoạt động trảinghiệm sáng tạo, cuộc thi khoa học kĩ thuật

Tuy nhiên, chất lượng dạy học môn Sinh học và quản lý dạy học mônSinh học chưa toàn diện, còn hạn chế về chiều sâu, còn rất mỏng, mờ nhạt vềcác thành tố của quá trình DH: mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện,hình thức tổ chức, kiểm tra đánh giá kết quả DH

Do vậy, để QL DH môn Sinh học ở trường THCS đáp ứng được yêucầu của GD hiện nay đòi hỏi hiệu trưởng trường THCS có những biện pháp

QL DH theo hướng PT NL cho HS, phù hợp với nhu cầu xã hội và có tính khả

thi trong thực tiễn Nghiên cứu DH môn Sinh học và QL DH môn Sinh họctheo hướng PT NL cho HS có ý nghĩa khoa học về lý luận và thực tiễn

Với những lý do trên, đề tài: "QL DH môn Sinh học ở các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang theo hướng PT NL HS" được lựa

chọn và nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn QL DH môn Sinh học ởtrường THCS theo hướng PT NL cho HS, đề xuất các biện pháp QL DH mônSinh học ở các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang theo hướngPTNL HS nhằm góp phần nâng cao chất lượng DH tại các trường THCS

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

QL DH môn Sinh học ở các trường THCS theo hướng PTNL HS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp QL DH môn Sinh học ở các trường THCS huyện Việt Yên,tỉnh Bắc Giang theo hướng PTNL HS

4 Giả thuyết khoa học

DH môn Sinh học ở các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giangtrong những năm qua đã có những ưu điểm nhất định, bên cạnh đó còn

một số hạn chế như: Phương pháp giảng dạy chuyển từ PT nội dungsang PT NL cho HS chưa được phổ biến Nhiều CB QL, GV còn mơ hồ, lúngtúng trong giảng dạy theo định hướng PT NL cho HS, một số thầy cô giáo có

độ tuổi cao, hạn chế về công nghệ thông tin, để thay đổi theo cách DH hiệnđại, hướng PT NL cho HS cần có thời gian nhất định Nếu nghiên cứu xác lậpđược cơ sở lý luận và phát hiện đầy đủ, chính xác thực trạng DH môn Sinhhọc và QL DH môn Sinh học ở các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh BắcGiang theo hướng PTNL HS sẽ đề xuất được các biện pháp QL phù hợp, cấpthiết và khả thi

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận

Nghiên cứu cơ sở lý luận của QL DH môn Sinh học ở trường THCStheo hướng PTNL HS.

5.2 Nghiên cứu thực trạng QL DH môn Sinh học

Khảo sát và đánh giá thực trạng DH môn Sinh học và QL DH môn Sinhhọc ở các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang theo hướng PTNLHS

5.3 Nghiên cứu đề xuất biện pháp QL DH môn Sinh học

Nghiên cứu đề xuất biện pháp QL DH môn Sinh học ở các trườngTHCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang theo hướng PTNL HS

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu

Hoạt động DH gồm có hoạt động dạy của thầy và hoạt động học củatrò, nghiên cứu này tập trung vào hoạt động dạy và QL hoạt động DH mônSinh học

Có nhiều cấp cùng tham gia QL DH môn Sinh học theo định hướng PT

NL cho HS, nghiên cứu này tập trung vào hoạt động QL của hiệu trưởngtrường trung học cơ sở

6.2 Giới hạn về địa bàn khảo sát

Trên địa bàn huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang có hai loại hình trường

đó là: trường THCS công lập và trường THCS tư thục, nghiên cứu này đượcthực hiện trên các trường THCS công lập

Có 19 trường THCS công lập trên địa bàn huyện Việt Yên, tỉnh BắcGiang, nghiên cứu này được thực hiện ở 11 trường THCS công lập để đảmbảo phản ánh nhiều mặt về các điều kiện vùng miền thuận lợi và khó khăn,trình độ PT của các nhà trường, trường đạt chuẩn quốc gia và trường chưa đạtchuẩn quốc gia (THCS Vân Hà), trường gần trung tâm huyện có điều kiệnthuận lợi cho DH (THCS Vân Trung, THCS Thị Trấn Nếnh, THCS BíchSơn), trường miền núi (THCS Thượng Lan, THCS Minh Đức, THCS NghĩaTrung), trường xa trung tâm, khó khăn (THCS Trung Sơn, THCS HươngMai), trường ở vùng trung du (THCS Việt Tiến, THCS Tự Lạn)

6.3 Giới hạn về thời gian

Các số liệu thống kê được điều tra từ năm 2018 đến năm 2019

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các tàiliệu khoa học, các lý thuyết khoa học, các công trình nghiên cứu về DH mônSinh học và QL DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Quan sát thực trạng DH môn Sinh học và QL

DH môn Sinh học ở các trường THCS

- Phương pháp điều tra: Điều tra bằng bảng hỏi

- Phương pháp phỏng vấn và phỏng vấn sâu: Đối thoại giữa người

nghiên cứu và người cung cấp thông tin nhằm tìm hiểu nhận thức, kinhnghiệm của người cung cấp thông tin qua chính ngôn ngữ của người ấy

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Dựa trên kết quả nghiên cứu lý

luận và thực tiễn về QL DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS để đề xuấtcác biện pháp QL DH môn Sinh học ở các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnhBắc Giang theo hướng PTNL HS có tính hợp lý, khả thi và cần thiết

7.3 Nhóm phương pháp bổ trợ

Phương pháp dùng toán thống kê để xử lý số liệu điều tra về mặt địnhlượng và định tính nhằm rút ra kết luận khoa học

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụlục, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý dạy học môn Sinh học ở cáctrường THCS theo hướng PTNL HS

Chương 2: Thực trạng QL DH môn Sinh học ở các trường THCS huyệnViệt Yên, tỉnh Bắc Giang theo hướng PTNL HS

Chương 3: Biện pháp QL DH môn Sinh học ở các trường THCS huyệnViệt Yên, tỉnh Bắc Giang theo hướng PTNL HS

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QLDH MÔN SINH HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS THEO HƯỚNG PTNL HS

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Tổng quan nghiên cứu về DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS

DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS đã có được một số nghiên cứu:

Bộ sách Dạy học phát triển năng lực môn sinh học Trung học phổthông, của nhóm tác giả Đinh Quang Bảo (Chủ biên), Phạm Thị Thanh Hội,Nguyễn Thị Việt Nam, Trần Thị Gái “được biên soạn nhằm giới thiệu một sốvấn đề lí thuyết về năng lực, PTNL, tiếp cận năng lực, phương pháp tổ chứcdạy học PTNL, kiểm tra đánh giá trong giáo dục nói chung và giáo dục phổthông nói riêng Bộ sách dành thời lượng lớn giới thiệu quy trình tổ chức dạyhọc một số chủ đề trong từng môn học với mục đích minh hoạ, cụ thể hoáviệc vận dụng tiếp cận PTNL HS trong lựa chọn, triển khai phương pháp dạyhọc, kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh” [7] Qua đó, bộ sách nàycũng khái quát các vấn đề về năng lực, phương pháp dạy học và kiểm tra đánhgiá theo hướng PTNL HS

Căn cứ vào Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục

và Đào tạo về việc ban hành chương trình giáo dục phổ thông mới chương trìnhtổng thể, môn sinh học ở bậc THCS: “Giáo dục khoa học tự nhiên được thựchiện chủ yếu thông qua môn Khoa học tự nhiên với việc tích hợp các kiến thức,

kĩ năng về vật lí, hoá học và sinh học Các nội dung này được sắp xếp chủ yếutheo logic tuyến tính, kết hợp một số nội dung đồng tâm nhằm hình thành nhậnthức về thế giới tự nhiên và khoa học tự nhiên, giúp học sinh bước đầu vận dụngđược kiến thức, kĩ năng đã học về khoa học tự nhiên trong đời sống”[12], Thông

tư cũng nêu rõ môn Sinh học nằm trong tổ hợp khoa học tự nhiên, qua đó cũngnhấn mạnh về phương pháp trải nghiệm, định hướng PTNL HS

Tác giả Đinh Quang Báo năm 2018, công bố trên tạp chí Khoa họcGiáo dục số 435(kì 1 - 8/2018) về dạy môn sinh học tiếp cận chương trìnhgiáo dục phổ thông mới Công trình này đã nêu để hiện thực hóa Chương

trình GDPT mới, GV, HS và nhà trường cần có những nỗ lực trong đổi mớichuyên môn, quản lí, GV biết phân tích chương trình, đọc được bản thiết kếyêu cầu cần đạt để tổ chức dạy học môn Sinh học đáp ứng yêu cầu Chươngtrình GDPT mới.

Nhóm tác giả Lê Đình Trung và Phan Thị Thanh Hội năm 2016, công

bố trên tạp chí Giáo dục số 378 (kì 2-3/2016) về hình thành và phát triển cácnăng lực chuyên biệt môn sinh học cho học sinh ở trường trung học phổthông Công trình này nhóm tác giả đã khẳng định việc dạy học PTNL thựcchất là mỗi người học qua việc học hình thành cho bản thân phát triển nănglực ở từng môn học, qua đó mà chủ động việc học để đạt được kết quả tối ưu

Như vậy, qua khảo cứu một số công trình nghiên cứu trên có thể nhậnthấy rằng việc dạy học PTNL HS là vấn đề tất yếu, đặc biệt là ở môn sinhhọc, là môn nằm trong nhóm tổ hợp môn khoa học tự nhiên Qua đó cũngchưa có công trình nghiên cứu nào về các thành tố của quá trình dạy học mônSinh học theo hướng PTNL HS

1.1.2 Tổng quan nghiên cứu về QL DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS

QL DH môn Sinh học cũng có một số công trình nghiên cứu tiêu biểunhư:

Tác giả Hà Văn Luân với sáng kiến kinh nghiệm được công bố năm 2017

về Biện pháp QL DH môn Sinh học theo tiếp cận NL ở trường THPT MườngLuân huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên, qua đó tác giả cũng đã làm sáng

tỏ, để hoạt động dạy học tiếp cận năng lực hiệu quả đạt được mục tiêu thì chủthể quản lý cần thực hiện các việc như: QL xây dựng mục tiêu chương trình;Quản lý bồi dưỡng phương pháp DH; QL KT, đánh giá; QL đầu tư CSVC

Biện pháp QL DH môn Sinh học tại các trường THCS trên địa bànquận Hải Châu thành phố Đà Nẵng của tác giả Nguyễn Đức Tú Anh, trong đóluận văn đã làm sáng tỏ về hoạt động dạy học và hoạt động học của học sinhhọc môn Sinh học và công tác quản lý hoạt động của GV và học sinh

Qua các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn sinhhọc ở THCS, các tác giả có hướng nghiên cứu đi vào nội dung quản lý dạy học.

Chưa có công trình nghiên cứu đi sâu vào các thành tố của quá trình dạy học

hoặc quản lý các thành tố còn rất mỏng, nghiên cứu chưa bài bản, chưa có tínhkhả thi, tại huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang chưa có công trình nghiên cứu nào

về quản lý dạy học môn Sinh học theo các thành tố của quá trình dạy học nhằmPTNL HS Việc nghiên cứu đề tài này nhằm nâng cao chất lượng dạy học mônsinh học ở các trường THCS theo hướng PTNL HS trong bối cảnh hiện nay

1.2 Khái niệm

1.2.1 Năng lực - Phát triển năng lực

1.2.1.1 Năng lực

Theo tác giả J Coolahan: Năng lực được xem như là "những khả năng

cơ bản dựa trên cơ sở tri thức, kinh nghiệm, các giá trị và thiên hướng củamột con người được phát triển thông qua thực hành giáo dục" [38]

Cũng theo tác giả D Tremblay, thì năng lực là “khả năng hành độngthành công và tiến bộ dựa vào việc huy động và sử dụng hiệu quả tổng hợpcác nguồn lực để đối mặt với các tình huống trong cuộc sống” [4; tr.4]

Trên cơ sở phân tích quan điểm, quan niệm của các nhà khoa học, Khái

niệm Năng lực của đề tài này được định nghĩa như sau: Năng lực là tổ hợp thuộc tính tâm lý của cá nhân gồm có ba mặt kiến thức, kỹ năng, thái độ để thực hiện có kết quả một lĩnh vực hoạt động nhất định.

1.2.1.2 Phát triển năng lực

Phát triển là quá trình vận động có xu hướng tiến lên từthấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn, từ đơngiản đến phức tạp, của một sự vật, quá trình vận động đódiễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt để đưa tới sự ra đời của cáimới thay thế cái cũ

Tóm lại phát triển: là quá trình nâng cao từ thấp lên cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện hơn tạo ra cái mới, tiến bộ hơn.

Phát triển năng lực: Là quá trình nâng cao tổ hợp cả ba mặt kiến thức, kỹ năng, thái độ một lĩnh vực hoạt động nhất định biến đổi theo xu hướng tăng dần từ thấp lên cao, từ đơn giản đến phức tạp đảm bảo cho hoạt động được thực hiện có hiệu quả.

1.2.2 Dạy học-Dạy học theo hướng PTNL-Dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL

1.2.2.1 Dạy học

“Dạy học là phương tiện đem lại hiệu quả lớn lao trong việc phát triển hệ thống năng lực hoạt động trí tuệ của người học” [24, tr.96]

Trên cơ sở phân tích quan điểm, quan niệm của các nhà khoa học, Định

nghĩa sau đây về Dạy học của đề tài này được lựa chọn: Dạy học là quá trình tương tác giữa thầy và trò thông qua việc thực hiện các thành tố: mục tiêu dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học, phương tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá kết quả dạy học nhằm đạt mục tiêu dạy học trong môi trường dạy học nhất định.

1.2.2.2 Dạy học theo hướng phát triển năng lực

Theo tác giả L.X Vygotsky: “Dạy học theo phát triển năng lực là kiểudạy học có hai mặt: 1, xem năng lực của người học là mục tiêu của dạy học,

là quá trình của kết quả dạy học; 2, xem năng lực là nền tảng, là chỗ dựa củahoạt động dạy học tức là dạy học phải dựa vào năng lực người học, đặc biệt làkinh nghiệm nền tảng và kinh nghiệm thường trực được huy động thuộc vùngcận phát triển”.[28]

Theo hai tác giả Lê Thanh Trung và Đinh Thị Thanh Hội thì: “Dạy họctheo định hướng phát triển năng lực là mở rộng dạy học định hướng nội dungbằng cách tạo môi trường bối cảnh cụ thể để học sinh được thực hiện các hoạtđộng vận dụng kiến thức, sử dụng kĩ năng và thể hiện thái độ của mình mộtcách hiệu quả” [43, tr 121-122]

Khi nói đến dạy học theo hướng PTNL HS, cần hiểu rõ: “phát triểnnăng lực học sinh đòi hỏi GV phải có cách tổ chức hoạt động dạy học hiệuquả Việc tổ chức dạy học ở đây gắn với thiết kế bài học trước khi lên lớp; tìm

hiểu đối tượng dạy học; dạy học nêu vấn đề; chuyển giao nhiệm vụ học tậpcho học sinh; phản hồi thông tin cho học sinh; sử dụng linh hoạt các phươngpháp, phương tiện và kĩ thuật dạy học; đặc biệt là việc tổ chức, hướng dẫnhoạt động học tập cho học sinh nhằm phát huy tối đa khả năng tham dự vàotiến trình dạy học của học sinh”[41]

“Dạy học theo hướng phát triển năng lực là nội dung chương trình vàcác phương pháp giáo dục phải hướng tới việc hình thành và phát triển cácnăng lực cho học sinh để các em có thể tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạogiải quyết được mọi vấn đề trong học tập và cuộc sống”[25]

Căn cứ trên các khái niệm Dạy học, Năng lực, phát triển năng lực vàodạy học, khái niệm Dạy học theo hướng PTNL HS trong nghiên cứu này được

định nghĩa như sau: Dạy học theo hướng PTNL là quá trình tương tác giữa người dạy học theo hướng PTNL và người học theo hướng PTNL thông qua việc thực hiện các thành tố: mục tiêu dạy học theo hướng PTNL, nội dung dạy học theo hướng PTNL, phương pháp dạy học theo hướng PTNL,phương tiện dạy học theo hướng PTNL, hình thức tổ chức dạy học theo hướng PTNL, kiểm tra đánh giá kết quả dạy học theo hướng PTNL nhằm đạt mục tiêu dạy học theo hướng PTNL trong môi trường dạy học nhất định

1.2.2.3 Dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực

Dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL là sự tác động giữa hoạt độngdạy của thầy và hoạt động học của trò Đối tượng hướng tới của hai hoạt độngnày là nội dung môn Sinh học Sự tác động này không chỉ dừng lại ở việcchiếm lĩnh kiến thức Sinh học; hình thành kĩ năng thuộc lĩnh vực Sinh học;phát triển nhân cách học sinh trong quá trình học môn Sinh học mà còn hìnhthành và phát triển ở học sinh những năng lực đặc thù của bộ môn Sinh học

Trên cơ sở các khái niệm Dạy học, Năng lực và Dạy học phát triểnnăng lực, khái niệm Dạy học môn Sinh theo hướng phát triển năng lực trong

nghiên cứu này được định nghĩa như sau: Dạy học môn Sinh học theo

hướng PTNL là quá trình tương tác giữa người dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL và người học thông qua việc thực hiện các thành tố: mục tiêu dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL, nội dung dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL, phương pháp dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL, phương tiện dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL, hình thức tổ chức dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL, kiểm tra đánh giá kết quả dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL nhằm đạt mục tiêu dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL trong môi trường dạy học nhất định

1.2.3 Quản lý-Quản lý dạy học-Quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực-Quản lý dạy học môn Sinh học theo hướng PTNL HS

1.2.3.1 Quản lý

Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, mọi hoạt động của đời sống

xã hội đều cần tới quản lý, bất cứ một tổ chức như thế nào, cơ cấu đơn giản hayphức tạp, quy mô rộng hay hẹp, theo mục đích gì đều cần có sự quản lý

Theo tác giả Trần Quốc Thành: “Quản lý là quá trình tácđộng có ý thức của chủ thể vào một bộ máy (đối tượng quảnlý) bằng cách vạch ra mục tiêu cho bộ máy, tìm kiếm các biệnpháp tác động để bộ máy đạt tới mục tiêu đã xác định” [37]

Trên cơ sở phân tích quan điểm, quan niệm của các nhà khoa học, trong

nghiên cứu này Quản lý được định nghĩa như sau: Quản lý là tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý thông qua việc thực hiện các nội dung quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý trong điều kiện môi trường luôn biến động

1.2.3.2 QL DH

Ql DH là QL điều lệ, quy chế, nội quy về hoạt động DH của GV và

HS nhằm thực hiện mục tiêu DH

QL DH là tác động có mục đích của chủ thể QL tới khách thể QL trong

DH nhằm đạt được mục tiêu đề ra;

Trên cơ sở khái niệm QL và DH, khái niệm QL DH được định nghĩa

như sau: QL DH là tác động có TC, có hướng đích của chủ thể QL DH lên

đối tượng QL DH thông qua việc thực hiện các ND QL DH nhằm đạt được mục tiêu DH trong điều kiện MT luôn biến động.

1.2.3.3 QL DH theo hướng PTNL

Trên cơ sở khái niệm QL và DH, QLDH, khái niệm QLDH theo hướng

PTNL được định nghĩa như sau: QL DH theo hướng PTNL là tác động có

TC, có hướng đích của chủ thể QL DH theo hướng PTNL lên đối tượng

QL DH thông qua việc thực hiện các ND QL DH theo hướng PTNL nhằm đạt được mục tiêu DH theo hướng PTNL trong điều kiện MT luôn biến động.

1.2.3.4 QL DH môn Sinh học theo hướng PTNL

QL DH môn Sinh học theo hướng PTNL ở trường phổ thông là quátrình tác động có mục đích, có KH của lãnh đạo nhà trường đến hoạt động DHcủa GV và học tập của HS theo hướng PTNL nhằm đạt được mục đích nângcao chất lượng DH và hình thành, PTNL HS bao gồm: QL hoạt động thiết kế

và chuẩn bị KH DH; QL PP giảng dạy trên lớp của GV; QL các điều kiện vềphương tiện DH và ĐG kết quả học tập theo PTNL

Trên cơ sở khái niệm QL, DH, QL DH, QL DH theo hướng PTNL,khái niệm QL DH môn Sinh học theo hướng PTNL được định nghĩa như sau:

QL DH môn Sinh học theo hướng PTNL là tác động có TC, có hướng đích của chủ thể QL DH môn Sinh học theo hướng PTNL lên đối tượng QL DH thông qua việc thực hiện các ND QL dạy HS học theo hướng PTNL nhằm đạt được mục tiêu DH môn Sinh học theo hướng PTNL trong điều kiện

Như vậy, NL là khả năng của một người khi đạt đượcsuwjthanfh thục về các kỹ năng, kỹ xảo bao gồm nhiều yếu tố

12khác nhau trong đó có sự giao thoa của ba thành tố kiến thức,

kỹ năng, thái độ…

NL của HS luôn luôn biến đổi và phù hợp với điều kiện

sống, MT sống luôn biến động, NL không cứng nhắc, mà nó bao

hàm nhiều yếu tố thể hiện kiến thức vốn có và những kỹ năng

học được trong cuộc sống

NL là tổ hợp thuộc tính tâm lý của cá nhân bao gồm:

Kiến thức, kỹ năng, thái độ thể hiện có kết quả trong lĩnh vực

hoạt động nhất định, đối với trường THCS, HS cần đạt được

các NL chung và NL chuyên ngành Sinh học trong quá trình

DH

Sơ đồ 1.1 Cấu trúc của NL 1.3.2 Các thành tố của quá trình DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS

Lý luận DH chỉ ra các thành tố bao gồm: Mục tiêu DH, ND DH, PP DH,

phương tiện DH, hình thức DH, KT, ĐG kết quả DH Trung thành với lý thuyết

này, từng thành tố của quá trình DH môn Sinh học theo hướng PTNL được phân

tích như sau:

1.3.2.1 Mục tiêu DH môn Sinh học ở trường THCS theo

hướng PTNL HS

Mục tiêu DH là cái đích đến của quá trình DH Mục tiêu DH theo

hướng PTNL là những NL mà HS có được sau một quá trình học tập, mục

Như vậy Mục tiêu DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL

là trạng thái kết quả đạt được ở HS về kiến thức, kỹ năng, thái độ sau một quá trình DH theo hướng PTNL, mục tiêu này được thực hiện qua các thành

tố của quá trình DH phản ánh sự tiến bộ từ thấp lên cao của HS.

Để đạt mục tiêu DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL

- NL giải quyết vấn đề và sáng tạo

Mục tiêu DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS THCSbao gồm những NL đặc trưng của bộ môn sinh học:

- NL nhận thức sinh học: Trình bày, giải thích được các kiến thức cốt

lõi của sinh học và các quá trình sinh học

- NL tìm hiểu thế giới SV: Thực hiện được một số kĩ năng

cơ bản để tìm hiểu, giải thích sự vật hiện tượng trong tự nhiên

và đời sống Chứng minh được các vấn đề trong thực tiễnbằng các dẫn chứng khoa học

- NL vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Vận dụng được

kiến thức, kĩ năng về khoa học tự nhiên để giải thích nhữnghiện tượng thường gặp trong tự nhiên và trong đời sống

Mục tiêu cụ thể môn Sinh học theo hướng PTNL HS chotừng khối lớp:

* Khối 6

- NL quan sát hình thái TV

- NL trình bày cấu tạo cơ quan, hệ cơ quan của TV

- NL sắp xếp theo hướng tiến hóa các nhóm TV

- NL tự học (sử dụng SGK, sách tham khảo)

- NL TN TH trên TV

*Khối 7

- NL quan sát hình thái ĐV

- NL trình bày cấu tạo cơ quan, hệ cơ quan của ĐV

- NL sắp xếp theo hướng tiến hóa các nhóm ĐV

- NL TN TH trên ĐV

*Khối 8

- NL trình bày cấu tạo cơ quan, hệ cơ quan của người

- NL trình bày các quy luật di truyền, biến dị

- NL giải quyết các bài toán di truyền, biến dị

- NL tự học (hệ thống hóa sơ đồ, biểu đồ các quy luật di truyền)

- NL TN-TH trên mô hình cấu tạo cơ thể người

*Khối 9

- NL quan sát cấu trúc quần thể, quần xã, hệ sinh thái

- NL tư duy mối quan hệ giữa quần thể, quần xã, hệ sinh thái

- NL vận dụng kiến thức đã học vào bảo vệ MT

- NL TN-TH phân tích, tổng hợp mối quan hệ quần xã, hệ sinh thái

1.3.2.2 ND DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS

ND DH là hệ thống kiến thức, kỹ năng về văn hóa, xã hội, khoa học, côngnghệ nhằm hình thành và PTNL HS để đáp ứng những yêu cầu của xã hội

Như vậy ND DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS

là hệ thống các kiến thức, kỹ năng, thái độ tương ứng về môn Sinh học cầnhình thành cho HS trong quá trình DH môn Sinh học theo hướng PTNL nhằmthực hiện mục tiêu DH môn Sinh học theo hướng PTNL

ND chương DH môn sinh học bậc THCS theo hướng PTNL HS baogồm:

* ND nhận thức sinh học

- Kiến thức:

+ Hình thái, cấu tạo của SV

+ Đặc điểm và những tập tính của SV

+ Hướng tiến hóa của SV

+ Các quy luật cơ bản về sinh lí, sinh thái, di truyền

- Kĩ năng:

+ Quan sát, mô tả, nhận biết các cây, con thường gặp

+ TH sinh học

+ Khai thác tài liệu học tập

- Thái độ: Niềm tin khoa học về bản chất vật chất của các hiện tượng

sống và khả năng nhận thức của con người

* ND vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học

- Kiến thức: Các biện pháp kĩ thuật nhằm nâng cao năng suất, cải tạo

giống cây trồng vật nuôi

- Kĩ năng:

+ Vận dụng kiến thức vào việc nuôi trồng một số cây, con

+ Rèn luyện tư duy: phân tích, so sánh, tổng hợp các hiện tượng sinh học

- Thái độ: Sẵn sàng áp dụng các tiến bộ khoa học kĩ thuật vào trồng trọt

và chăn nuôi

ND chi tiết môn Sinh học theo hướng PTNL cho HS của từng khối lớp được thực hiện như sau:

* Khối 6

+ Phân loại, tiến hóa TV

+ Tự học (khai thác thông tin trong sách giáo khoa, sách tham khảo)+ Vận dụng kiến thức giải thích hiện tượng trong tự nhiên

- Thái độ:

+ Ý thức bảo vệ MT

+ Tự giác tham gia các hoạt động bảo vệ TV

+ Bước đầu áp dụng tiến bộ KHKT vào trồng trọt

+ Vận dụng những hiểu biết về vi rút, vi khuẩn… phòng bệnh

+ PT tư duy “hình tượng cụ thể-quy nạp”(Quan sát, TN)

+ Tự học, hệ thống hóa sơ đồ, biểu đồ

+ Vận dụng kiến thức giải thích hiện tượng trong tự nhiên

- Thái độ:

+ Hình thành niềm tin khoa học

+ Có ý thức bảo vệ ĐV

+ Có ý thức tham gia một số hoạt động bảo vệ MT

+ XD tình cảm đối với thiên nhiên, niềm vui trong học tập

-Khối 8:

- Kiến thức:

+ Mô tả được hình thái, cấu tạo của cơ thể người

+ Các quy luật về sinh lý, sinh thái

+ Cơ sở khoa học của các biện pháp giữ gìn vệ sinh, bảo

vệ sức khỏe, bảo vệ cân bằng sinh thái, bảo vệ MT

+ Xác định vị trí, cấu tạo của các cơ quan, hệ cơ quancủa cơ thể người

+ Tri thức cơ bản về cơ chế, quy luật của di truyền, biến dị

+ Mối quan hệ giữa di truyền với con người và những ứng dụng

+ Mối quan hệ giữa cá thể với MT

+ Bản chất khái niệm quần thể, quần xã, hệ sinh thái

+ Các tác động của con người lên MT

- Kĩ năng:

+ PT kỹ năng quan sát, TN

+ PT tư duy lý luận( phân tích, so sánh, tổng hợp)

+ PT kỹ năng tự học hệ thống hóa sơ đồ, biểu đồ

- Thái độ:

+ Củng cố niềm tin vào khả năng của khoa học

+ Có ý thức vận dụng các tri thức, kỹ năng vào cuộc sống

+ XD ý thức tự giác bảo vệ thiên nhiên

1.3.2.3 PP DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS

PP DH là vận dụng ND vào DH, là cách thức tác động qua lại giữa GV và HS phản ánh sự vận động của ND DH nhằm đạt được mục tiêu DH.

Như vậy PP DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL cho HS là cách thức tác động qua lại giữa GV và HS trong DH môn Sinh học theo hướng PTNT, phản ánh sự vận động của ND DH trong từng thành tố của quá trình DH nhằm đạt mục tiêu DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL cho HS

Trong DH Sinh học theo hướng PTNL HS được sử dụng đadạng, linh hoạt, phù hợp các PP sau:

- PP thuyết trình: GV dùng lời nói để giảng giải, dẫn dắt

các ND DH theo KH mà mình đã định sẵn, giúp HS nhận thứccác ND DH

- PP vấn đáp: GV đặt ra những câu hỏi gợi mở theo ND

bài học, HS bằng kiến thức của mình trả lời các vấn đề mà Gv

đã đặt ra

- PP nêu và giải quyết vấn đề: GV đưa ra các tình huống

cần giải quyết, HS đào sâu tư duy và nhận thức của mình đểgiải quyết ND

- PP trực quan: Gv chô HS quan sát các mẫu vật thật,

nêu các yêu cầu khi quan sát HS quan sát mẫu vật và trả lờinhững kiến thức thông qua quan sát

- PP đóng vai: HS tham gia và các tình huống cụ thể.

- PP DH theo dự án: Là mô hình DH tích cực, lấy hoạt

động của HS làm trung tâm thông qua KH DH có sẵn đượcthiết kế bởi GV

- PP DH tích hợp: là sự giao thoa, tương tác của các môn

học với cùng một ND, chủ đề

- PP làm TN TH: GV nêu các yêu cầu, cách buốc tiến

hành, HS thực hiện TN thông qua kiến thức đã học và kỹ năngcần thiết khi tiến hành TN

- PP DH trải nghiệm, sáng tạo: Hoạt động này giúp cho HS

có nhiều cơ hội trải nghiệm để vận dụng những ND đã học vàothực tế

1.3.2.4 Phương tiện DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL

Phương tiện DH là CSVC, thiết bị DH Nó chính là yếu tố góp phần đưa hoạt động DH của thầy tác động đến ND và nhanh chóng đạt được mục tiêu DH.

Môn Sinh học là khoa học thực nghiệm được các nhà khoa học đã đúc kếtXD; Do đó việc truyền đạt kiến thức cho HS cũng bắt đầu từ quan sát, mô tả TN,thực nghiệm chứng minh đi đến kết luận

Phương tiện dạy HS học rất đa dạng, GV có thể sử dụng tranh ảnh, sơ

đồ, biểu đồ, mẫu vật thật như cây, con, hoặc kết hợp các phương tiện côngnghệ thông tin như video, trình chiếu, e-learning, trường học kết nối

Phương tiện ghi rõ: nguồn kiến thức nào cần định hướng cho HS tái tạo

để xây cái mới Sử dụng các loại đồ dùng gì? theo yêu cầu của ND Phươngtiện đó dùng chỗ nào? xen kẽ chỗ nào cho hợp lý Các phương tiện trực quannên có sự chọn lọc gần gũi, dễ kiếm và có hiệu quả cho bài dạy

Như vậy Phương tiện DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL cho HS là điều kiện vật chất, công cụ, thiết bị DH môn Sinh học Nó hỗ trợ GV truyền tải ND DH môn Sinh học theo hướng PTNL và giúp HS thực

hiện quá trình nhận thức ND DH môn Sinh học của mình đạt được mục tiêu

DH môn Sinh học theo hướng PTNL.

Các phương tiện DH môn Sinh học ở trường THCS theohướng PTNL cho HS được lựa chọn và sử dụng có tính hiệuquả, tối đa, được sử dụng nhiều lần và đạt được nhiều mụcđích trong hình thành NL bao gồm:

- Tài liệu in ấn (Sử dụng sách giáo khoa là nguồn tài liệuchính, sử dụng sách, tài liệu tham khảo )

- Phương tiện nghe-nhìn (chủ yếu sử dụng kênh hình)

- Công nghệ thông tin và truyền thông (chủ yếu sử dụngmáy vi tính, máy chiếu Power Point, các bảng tương tác thôngminh)

- Mẫu vật trong phòng TN

- Đồ dùng trực quan trong phòng TN

- Thiết bị TN, TH trong phòng TN

- Phòng TN TH

- Mẫu SV trong thiên nhiên

1.3.2.5 Hình thức TC DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL cho HS

Hình thức TC DH là cách thức TC, sắp xếp và tiến hành các buổi DH.

Người dạy coi trọng các TC hoạt động, trò chủ động tham gia các hoạt động.Coi trọng HD trò tự tìm tòi tri thức, giáo án được thiết kế phân nhánh, có sự phânhóa theo trình độ và NL

Muốn PT được NL của HS, đòi hỏi GV sử dụng nhiều hình thức, kếthợp nhiều PPDH tích cực (giải quyết vấn đề, tự phát hiện, trải nghiệm…) kếthợp PP truyền thống

Như vậy Hình thức TC DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL

là cách thức TC, sắp xếp và tiến hành các buổi DH môn Sinh học ở trường THCS đa dạng đảm bảo mục tiêu, ND, PP, phương tiện DH môn Sinh học đáp ứng yêu cầu PTNL cho HS.

Việc lựa chọn và thực hiện các hình thức TC DH môn Sinh học ởtrường THCS theo hướng PTNL HS phải linh hoạt, mềm dẻo tùy từng đốitượng HS, tùy từng điều kiện cơ sở vật chất để hình thành và PTNL cho HSđược thực theo một số hình thức sau:

- Căn cứ số HS:

+ DH cả lớp+ DH theo nhóm+ DH cá nhân

- Căn cứ vào không gian hoạt động DH:

+ DH trực tuyến, trường học kết nối

+ DH trong MT giả định

+ DH trong MT thực tế

+ DH ngoại khóa, tham quan, dã ngoại

- Căn cứ vào hình thức tiến hành hoạt động DH:

+ HD HS tự học

+ HD HS tìm kiếm nguồn tài liệu từ internet

+ HD HS tra cứu tài liệu trên thư viện

+ DH qua trò chơi khoa học

+ Cuộc thi, sưu tầm mẫu vật

1.3.2.6 KT, ĐG DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL cho HS

KT là xem xét, lượng hóa các thông tin để có các nhận định, phán đoánxem người học đã lĩnh hội được những kiến thức gì, làm được đến đâu, thểhiện hành vi như thế nào

KT ĐG kết quả DH là so sánh, đối chiếu, lượng giá kết quả thực tế đạt được ở người học so với kết quả mong đợi đã được xác định ở mục tiêu DH.

Như vậy KT ĐG kết quả DH môn Sinh học theo hướng PTNL là so sánh, đối chiếu, lượng giá trên cả ba mặt: Kiến thức, kỹ năng, thái độ kết quả thực tế đạt được ở người học so với kết quả mong đợi đã được xác định ở mục tiêu DH môn Sinh học theo hướng PTNL.

Vì vậy, trong hoạt động DH môn Sinh học ở các trường THCS theohướng PTNL HS cần lựa chọn và sử dụng linh hoạt, phù hợp một hoặc một sốcách KT, ĐG sau:

1.3 QL DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS

1.3.1 Vai trò của hiệu trưởng trường THCS trong QL DH môn Sinh học theo hướng PTNL cho HS

Hiệu trưởng ở trường THCS là người:

- TC thực hiện DH theo hướng PTNL HS, đổi mới DH truyền thụ NDsang PTNL HS, lấy HS làm trung tâm trong hoạt động DH

- QL hoạt động DH dựa trên điều kiện thực tế của trường học: hiệutrưởng là người chỉ đạo, giám sát việc lên KH chương trình giảng dạy theohướng PTNL, giúp triển khai các hoạt động DH, đưa ra các giải pháp QL, ĐGchất lượng giáo dục theo PTNL HS

- Định hướng cho đội ngũ GV, giám sát và hỗ trợ GV trong quá trình

DH theo PTNL HS

Vì vậy, Hiệu trưởng sẽ gánh trên vai trách nhiệm lớn trong việc TCthực hiện dạy và học, đổi mới DH truyền thụ ND sang PT phẩm chất, NL HS,lấy HS làm trung tâm cho mọi hoạt động “Trong chuẩn mới, hiệu trưởng sẽphải chịu trách nhiệm nhiều hơn đối với đơn vị mình QL Trong nhà trường,Hiệu trưởng vẫn giữ vai trò là người GV, trực tiếp tham gia giảng dạy theo sốtiết quy định” Việc tuyên dương khen thưởng những GV đạt thành tích vượt

trội là một trong những PP tạo động lực làm việc cho đội ngũ GV Có độnglực làm việc, GV sẽ tạo MT học tập đổi mới với việc lấy HS làm trung tâmmỗi tiết học để phát huy NL của HS.

1.3.2 ND QL DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS

Như trên đã nói, nghiên cứu đề tài này đi vào việc thực hiện các chứcnăng ở từng ND QL, vì vậy nghiên cứu này phân tích chức năng ở từng ND

QL Theo phân tích các ND QL DH môn Sinh học theo hướng PTNL HS củangười hiệu trưởng bao gồm:

- QL XD mục tiêu DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướngPTNL HS

- QL việc XD và thực hiện ND DH môn Sinh học ở trường THCS theohướng PTNL HS

- QL việc thiết kế và thực hiện PP DH môn Sinh học ở trường THCStheo hướng PTNL HS

- QL việc lựa chọn và sử dụng phương tiện DH môn Sinh học ở trườngTHCS theo hướng PTNL HS

- QL việc lựa chọn và sử dụng các hình thức TC DH môn Sinh học ởtrường THCS theo hướng PTNL HS

- QL việc XD và KT, ĐG kết quả DH môn Sinh học ở trường THCStheo hướng PTNL HS

1.3.2.1 QL XD mục tiêu DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS

Khi XD ND QL DH, việc đầu tiên đề cập đến là QL mụctiêu DH, QL hướng đích đến cần đạt được sau quá trình DH,

QL XD mục tiêu DH là QL mục tiêu DH của các tổ nhóm CM,của GV bộ môn Từ mục tiêu DH, các tổ nhóm CM, GV bộ mônthiết kế KH giảng dạy theo đúng hướng mà mục tiêu DH đãvạch sẵn

QL XD mục tiêu DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL

HS nhằm đảm bảo cho hoạt động DH luôn đi theo đúng hướng PTNL HS, QL

XD mục tiêu DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL HS là QLviệc lập KH XD mục tiêu, TC thực hiện mục tiêu DH, chỉ đạo thực hiện mụctiêu DH, KT, ĐG XD mục tiêu DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướngPTNL HS thông qua ND, PP, phương tiện, các hình thức TC thực hiện

Như vậy, QL XD mục tiêu DH môn Sinh học ở trường THCS theo hướng PTNL cho HS cần thực hiện các ND như sau:

- Thống nhất trong BGH về mục tiêu DH PTNL cho HS

- Phân công phó hiệu trưởng phụ trách CM tư vấn về cácgiải pháp XD và thực hiện QL mục tiêu DH

- Phân công phó hiệu trưởng phụ trách tài chính, cơ sởvật chất tư vấn về các nguồn lực thực hiện QL mục tiêu DH

- Phối hợp với Phòng GD&ĐT trong huyện TC BD kỹ năng

XD mục tiêu DH cho GV theo hướng PTNL HS

- Phối hợp với các chuyên gia sinh học và giảng dạy sinhhọc ở các trường đại học, viện nghiên cứu TC BD cho GV XDmục tiêu theo hướng PTNL HS

- Chỉ đạo tổ CM tập huấn kỹ năng XD mục tiêu DH cho

- Chỉ đạo các tổ CM XD mục tiêu DH theo hướng PTNL HS

- Chỉ đạo tổ CM KT giáo án của GV trong việc XD và thựchiện mục tiêu DH theo hướng PTNL HS

- Chỉ đạo tổ CM dự giờ GV trên lớp để KT việc thực hiệnmục tiêu DH theo hướng PTNL HS