TIỂU LUẬN đề tài tìm hiểu về bệnh trầm cảm của trẻ vị thành niên ở việt nam dưới góc nhìn xã hội học

Xã hội ngày càng phát triển kéo theo nhiều sự thay đổi trong đời sống con người,bên cạnh những sự thay đổi tích cực thì cùng với nó cũng phát sinh nhiều mối đe dọa tiềm tàng cho sức khỏe

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA TP.HCM

Khoa Văn Hóa Học

TIỂU LUẬN HỌC PHẦN: 2 Tín Chỉ

TÊN ĐỀ TÀI: Tìm hiểu về bệnh trầm cảm của trẻ vị thành niên ở Việt Nam dưới góc nhìn Xã Hội Học

Giảng viên hướng dẫn : Lê Thị Minh Thư

Sinh viên thực hiện : Lê Thị Cẩm Tiên Lớp : 21DCN1

MSSV :D21VH256

Thành phố Hồ Chí Minh-2021

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, em xin chân thành cảm ơn cô Lê Thị Minh Thư khoa Văn Hóa học trường Đại học Văn Hóa TP.HCM đã tận tình chỉ bảo và cung cấp cho em những kiến thức cần thiết trong suốt thời gian qua Đây sẽ là nền tảng cho em có thể hoàn thành được bài luận văn này, bộ môn Xã Hội Học Đại Cương là một môn học thú vị và vô cùng bổ ích mang lại cho em rất nhiều cảm hứng Tuy nhiên, những kiến thức và kỹ năng về môn học này của em vẫn còn nhiều hạn chế Do

đó, bài tiểu luận của em khó tránh khỏi những sai sót

Kính mong cô xem xét và góp ý cũng như thông cảm cho em giúp bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn.Cuối cùng em xin kính chúc cô có thật nhiều sức khỏe và gặt hái nhiều thành công để có thể tiếp tục sự nghiệp giảng dạy của mình

Em xin chân thành cảm ơn!

Tác Giả

Lê Thị Cẩm Tiên

MỤC LỤC

Mở Đầu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ

1.Một số khái niệm cơ bản

1.1.Bệnh trầm cảm là gì?……… 5

1.2.Khái niệm trẻ vị thành niên……… 5

1.3.Khái niệm Xã Hội học……… 5

1.4.Khái niệm xã hội hóa và các quá trình phân đoạn……….6

2.Tìm hiểu về bệnh trầm cảm ở trẻ vị thành niên 2.1.Nguyên nhân……….7

2.2.Biểu hiện……… 7

2.3.Phân loại trầm cảm………8

2.4.Hậu quả……….9

3.Một số phương pháp điều trị 3.1.Can thiệp tâm lý xã hội……… 10

3.2.Điều trị bằng thuốc……….11

3.3.Tâm lý trị liệu……… 11

Chương 2: ĐÁNH GIÁ CHUNG 1 Các biện pháp phòng ngừa……… 12

2 Kiến nghị……… 13 Tổng Kết

MỞ ĐẦU

Lý do chọn đề tài:

Trong quá trình tiếp xúc với môn xã hội học,ta thấy được nhiều khía cạnh của xã hội cả những mặt tốt lẫn những mặt khiếm khuyết của xã hội Xã hội ngày càng phát triển kéo theo nhiều sự thay đổi trong đời sống con người,bên cạnh những sự thay đổi tích cực thì cùng với nó cũng phát sinh nhiều mối đe dọa tiềm tàng cho sức khỏe tinh thần của con người, đó là một loạt các trạng thái tiêu cực trong đó phải kể đến căn bệnh trầm cảm, đây là một hiện tượng bệnh lý xuất hiện ngày càng phổ biến hiện nay

Trầm cảm ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe và đời sống con người về mặt thể chất lẫn tinh thần,căn bệnh này xuất hiện ở hầu hết các độ tuổi cũng như giới tính Có thể coi đây là mối đe dọa với con người Theo con số thống kê của Tổ chức Y tế thế giới, 5 % dân số trên hành tinh chúng ta có rối loạn trầm cảm,ước tính trên thế giới có khoảng 350 triệu người bị ảnh hưởng bởi trầm cảm và theo thống kê của Việt Nam,số người tự tử hàng năm lên tới 36.000-40.000 người cao gấp 3-4 lần

cho thấy tỉ lệ trẻ vị thành niên bị trầm cảm là 26,3%, trẻ có suy nghĩ về cái chết là 6,3%, trẻ lập kế hoạch tự tử là 4,6% và trẻ cố gắng tự tử là 5,8%.Trong số liệu kể trên có khoảng 75% trường hợp tự tử do trầm cảm, đây là một con số đáng báo động mà mọi người không nên lơ là Trẻ vị thành niên lại chính là một trong những độ tuổi có nguy cơ trầm cảm rất cao,điều này có thể ảnh hưởng tới sự phát triển và tư duy nhận thức của những thế hệ tương lai đất nước Đây là độ tuổi có nhiều thay đổi về tâm sinh lý, bước đầu hình thành nhân cách và là giai đoạn đánh dấu bước phát triển lớn từ phạm vi gia đình, trẻ bước đầu gia nhập vào tập thể, vào xã hội và phát triển những kỹ năng Thời kỳ vị thành niên được đặc trưng bởi sự phát triển nhanh cả về trí tuệ lẫn thể lực Do vậy, trước những tác động không thuận lợi của môi trường mà trẻ chưa thích nghi được, dễ dẫn đến những phản ứng cảm xúc – hành vi lệch lạc,đây là một trong những vấn đề nhức nhối cần được quan tâm chính vì thế tác giả đã chọn chủ đề này cho bài tiểu luận của mình

Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ

1.Một số khái niệm cơ bản:

1.1.Bệnh trầm cảm là gì ?

Trầm cảm là một chứng rối loạn tâm lý, nó khiến người bệnh luôn có cảm giác buồn bã, mệt mỏi, không có hứng thú và rơi vào trạng thái bế tắc Cảm giác này kéo dài trong thời gian dài, ảnh hưởng đến sức khỏe, suy nghĩ,cảm xúc,tư duy và hành động của người bệnh làm người bệnh suy nghĩ đến cái chết.Người bị trầm cảm khó có thể làm việc hoặc sinh hoạt bình thường với gia đình và bạn bè xung quanh, nghiêm trọng hơn là có các hành động làm tổn thương chính bản thân mình, thậm chí là tự tử.Có nhiều dạng trầm cảm khác nhau như: trầm cảm sau khi chia tay, trầm cảm theo mùa, trầm cảm do stress, trầm cảm khi mang thai, trầm cảm sau sinh,… Trầm cảm có thể xảy ra ở mọi đối tượng không kể giới tính và lứa tuổi, tuy nhiên tỷ lệ trầm cảm cao nhất là ở độ tuổi từ 15 đến 44 tuổi, và nữ giới có nguy cơ mắc trầm cảm cao hơn so với nam giới với tỷ lệ lần lượt là 5,1%

và 3,6% [1]

1.2.Khái niệm về trẻ vị thành niên:

Tại Việt Nam, trẻ vị thành niên trẻ ở lứa tuổi từ 10 đến 19 tuổi Trẻ em được luật pháp bảo vệ chăm sóc giáo dục là dưới 16 tuổi Về mặt luật pháp trẻ vị thành niên

là trẻ dưới 18 tuổi.Lớp tuổi vị thành niên này được chia ra ba nhóm: Từ 10 đến 13 tuổi là nhóm vị thành niên sớm; Từ 14 đến 16 tuổi là nhóm vị thành niên giữa; Từ

17 đến 19 tuổi là nhóm vị thành niên muộn Sự phân chia này dựa theo đặc điểm

ít nhiều khác nhau về phát triển cơ thể và tâm sinh lý của lứa tuổi vị thành niên,

để việc chăm sóc sức khoẻ cho phù hợp với từng nhóm đối tượng Ở độ tuổi này

sẽ có những thay đổi lớn về mặt sinh học, trẻ có những thay đổi nhiều về tâm

lý Với những đặc điểm sinh lý riêng biệt, muốn khẳng định mình nên dễ thay đổi tính cách và hành vi ứng xử

1.3.Khái niệm Xã Hội Học:

Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về xã hội học, thuộc tính hướng dẫn và cấp độ tiếp cận Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đều những điều thống nhất, khái quát về các vấn đề cơ bản sau: Xã hội học là một khoa học Nghiên cứu

về xã hội loài người, thông qua các hành vi, hoạt động của con người trong đời sống xã hội, trong điều kiện lịch sử xã hội cụ thể Theo các nhà xã hội học Mác-Xít nhấn mạnh: đây là khoa học về những quy luật phổ biến và đặc thù của

sự phát triển các hình thái kinh tế – xã hội, về cơ chế hoạt động và hình thức biểu hiện của các quy luật đó trong hoạt động của các cá nhân, các tập đoàn, các giai cấp trong xã hội, dân tộc

1.4.Khái niệm xã hội hóa và các quá trình phân đoạn:

Xã hội hóa là một khái niệm của nhân loại học và xã hội học được định nghĩa

là một quá trình tương tác xã hội kéo dài suốt đời qua đó cá nhân phát triển khả năng con người và học hỏi các mẫu văn hóa của mình[2] Nói một cách khác, đó chính là quá trình con người liên tục tiếp thu văn hóa vào nhân cách của mình để sống trong xã hội như là một thành viên Khi một đứa trẻ sinh ra không mang sẵn bản chất xã hội mà phải dần trải qua sự phát triển về thể chất, trong quá trình đó đứa trẻ sẽ dần dần học được những cách cư xử từ gia đình từ đó có sự thay đổi trong nhận thức, quá trình này được gọi là quá trình xã hội hóa

Các quá trình phân đoạn: Theo quan niệm xã hội học người Mỹ G.Mead thì quá trình xã hội hóa chia làm 3 giai đoạn chính: Giai đoạn thứ 1 là bắt chước: Đây là giai đoạn mà con người sao chép hành vi của người khác một cách chủ động hoặc

bị động Ví dụ như cha mẹ sẽ dạy cho con mình cầm viết bằng tay phải khi chúng bắt đầu học viết

Giai đoạn 2 là đóng vai: ở giai đoạn này con người đã nhận thức được những hành vi tưởng ứng với vai trò xã hội nhất định, đặc biệt là các vai trò trong phạm

vi quan sát của mình Giai đoạn này giúp cho con người hiểu được những suy nghĩ và hành động của người khác khi họ thực hiện vai trò của mình, phân tích và phán xử hành vi của họ để tạo thành kinh nghiệm xã hội cho các nhân mình Nói

dễ hiểu hơn chính là con người trong giai đoạn này sẽ quan sát mọi sự vật,hiện tượng xung quanh mình để làm bài học kinh nghiệm cho bản thân

Giai đoạn 3 là trò chơi: : Giai đoạn này con người cần phải biết được sự đòi hỏi không phải chỉ một cá nhân nào đó mà là của xã hội nói chung Giai đoạn này đã giúp cho con người thấy rõ được cái tôi chủ động, cái tôi bị động và cái chúng ta,

phân biệt rõ mình, người khác và cộng đồng Đây là cơ sở để con người hòa chung vào cuộc sống cộng đồng,đồng thời con người ở giai đoạn này sẽ hình thành nên những lối tư duy mới để có thể hòa nhập với môi trường

2.Tìm hiểu về bệnh trầm cảm ở trẻ vị thành niên:

2.1.Nguyên nhân: Trầm cảm ở tuổi vị thành niên có rất nhiều nguyên nhân nhưng trong đó có những nguyên nhân cơ bản sau:

+Yếu tố di truyền: Nhiều nghiên cứu của các nhà khoa học Mỹ đã chỉ ra khoảng 40% trẻ trầm cảm có liên quan đến ADN; trẻ có bố mẹ hoặc người thân trong gia đình bị trầm cảm thì khả năng trẻ bị chứng bệnh này cao gấp 3 lần so với trẻ khác +Do môi trường tác động:Môi trường gia đình nếu có người trầm cảm cũng dễ

ngày với người mạng bệnh sẽ dễ làm cho trẻ mắc bệnh hơn Trẻ sẽ không nghĩ việc bố mẹ ít nói, ít giao tiếp xã hội, trầm tư… là điều bất thường Đây là môi trường không tốt trong việc hình thành tính cách, hành vi của trẻ

+Những chấn thương tâm lý:Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất chẳng hạn như việc mất đi người thân,gia đình đổ vỡ,body shamming,bị oan ức,

…đây là những cú sốc quá lớn đối với trẻ vị thành niên hoặc bị quấy rối tình dục khiến cho trẻ dễ rơi vào hoảng loạn trở nên khép mình, luôn lo lắng sợ hãi, ít hoặc không giao tiếp với thế giới bên ngoài Nếu không được đối thoại, định hướng tâm lý, trẻ rất dễ có những suy nghĩ tiêu cực dẫn đến trầm cảm

+Do áp lực trên trường lớp: Có rất nhiều vấn đề phát sinh ở môi trường này ví dụ như:áp lực điểm số,bị cô lập,bạn bè bắt nạt và thời gian học quá nhiều khiến trẻ kiệt sức dẫn đến nghĩ quẫn

2.2.Biểu hiện:

Mặc dù chẩn đoán trầm cảm thường không có khó khăn, tuy nhiên trầm cảm ở trẻ

em và thanh thiếu niên thường không được phát hiện hoặc điều trị Biểu hiện ban đầu ở bệnh nhân trẻ tuổi có khuynh hướng là những than phiền về hành vi hoặc triệu chứng thực thể, làm che lấp các triệu chứng trầm cảm điển hình thường thấy

ở người lớn Các triệu chứng của bệnh nhân mà bác sĩ lâm sàng cần nghĩ tới có khả năng trầm cảm bao gồm: Tâm trạng cáu kỉnh hoặc thất thường,chán nản hoặc mất hứng thú kéo dài với các hoạt động giải trí được yêu thích trước đây (ví dụ:

bỏ các hoạt động thể thao, hoặc khiêu vũ, âm nhạc) rút lui khỏi xã hội hoặc không còn muốn đi chơi với bạn bè Tránh né việc đi học Suy giảm kết quả học tập, thay đổi kiểu thức - ngủ (ví dụ: ngủ và từ chối đến trường) ,thường xuyên có các phàn nàn không giải thích được như cảm giác mệt mỏi, đau đầu, đau dạ dày, xuất hiện các vấn đề về hành vi (ví dụ: trở nên cố chấp hơn, trốn khỏi nhà, bắt nạt người khác) ,lạm dụng rượu hoặc các chất khác[3]

2.3 Phân loại trầm cảm:

-Trầm cảm đơn cực: Là một loại trầm cảm mà trước đó không có tiền sử của một giai đoạn hưng cảm hay trầm cảm nào

-Trầm cảm lưỡng cực:Khi tiền sử đã có ít nhất một giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ

-Trầm cảm có loạn thần:Trẻ biểu hiện có ảo giác hoặc hoang tưởng ngoài các triệu chứng của trầm cảm điển hình và không có rối loạn tâm thần khác

-Trầm cảm sầu uất, giai đoạn trầm cảm điển hình với các đặc điểm u sầu, hoặc sầu uất Các giai đoạn được đặc trưng bởi những thay đổi thần kinh thực vật nổi bật như sút cân, chậm chạp tâm thần vận động, rối loạn giấc ngủ rõ rệt, thay đổi tâm trạng trong ngày, thức giấc sớm vào buổi sáng và thiếu phản ứng

-Rối loạn khí sắc: Một tâm trạng chán nản mãn tính kéo dài ít nhất một năm

-Trầm cảm căng trương lực Khi rối loạn khí sắc biểu hiện cùng với triệu chứng sững sờ

-Trầm cảm sau loạn thần Khi trầm cảm xuất hiện trong tiến triển của Tâm thần phân liệt, thường sau khi các triệu chứng loạn thần đã được giải quyết

- Rối loạn loạn cảm tiền kinh nguyệt Thay đổi tâm trạng tiền kinh nguyệt- loạn cảm, căng thẳng, dễ nổi nóng, chống đối và tâm trạng không ổn định- tương tự trầm cảm

- Trầm cảm theo mùa, trầm cảm điển hình với những giai đoạn theo mùa, rối loạn cảm xúc theo mùa Khởi phát và thuyên giảm trầm cảm theo một giai đoạn (trong

ít nhất 2 năm) liên quan đến thời gian cụ thể trong năm

sắc đáng kể không đủ tiêu chuẩn để chẩn đoán một loại rối loạn khí sắc đặc hiệu nào, thường do hỗn hợp nhiều triệu chứng

- Rối loạn sự thích ứng với tâm trạng chán nản Triệu chứng trầm cảm hoặc suy giảm đáng kể về mặt lâm sàng diễn ra trong vòng ba tháng kể từ khi xác định được yếu tố sang chấn và không đáp ứng các tiêu chuẩn của trầm cảm điền hình hoặc mất người thân

- Trầm cảm nhẹ, trầm cảm dưới lâm sàng Các triệu chứng trầm cảm không đáp ứng đủ các tiêu chuẩn trầm cảm.[4]

kịp thời sẽ gây ra rất nhiều hậu quả ảnh hưởng đến sức khỏe và cuộc sống của bệnh nhân như sau:

- Kết quả học tập giảm sút: Các triệu chứng của trầm cảm sẽ kéo dài khiến cho đầu óc của trẻ khó tập trung ảnh hưởng đến trí nhớ và bộ não một cách sâu sắc dẫn đến kết quả học tập sa sút đáng kể

- Chất lượng cuộc sống kém: Trầm cảm có thể khiến cho chất lượng cuộc sống của người bệnh bị suy giảm nghiêm trọng Hầu như bệnh nhân không muốn thực hiện bất kì công việc nào,kể cả những sở thích của trẻ thậm chí là việc vệ sinh cá nhân hàng ngày,khiến trẻ dần tự tách biệt với xã hội và sợ giao tiếp bên ngoài Điều này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển về sau của bệnh nhân

- Ảnh hưởng các mối quan hệ xung quanh: Biểu hiện rõ nhất của bệnh này chính

là sự thu mình lại và xa lánh tất cả mọi người xung quanh đương nhiên là trẻ sẽ không muốn nói chuyện và tiếp xúc bất kỳ ai kể cha ba mẹ và người thân.Những

biểu hiện bất thường của trẻ trong giai đoạn trầm cảm cũng là một phần dẫn tới việc dần mất đi các mối quan hệ xã hội

- Nguy cơ tự sát cao: Đây là một hậu quả nghiêm trọng nhất đe dọa đến tính mạng người bệnh,khi không có sự can thiệp từ sớm dễ dẫn đến trẻ có những suy nghĩ cực Ý định tự sát phổ biến trong giới trẻ, khoảng một trong sáu thiếu niên nữ từ

12 đến 16 tuổi được phát hiện có những ý định này trong sáu tháng qua (tỷ lệ này

ở trẻ nam là 1 trên 10 trẻ) tuy nhiên tỷ lệ các ca lâm sàng còn cao hơn nhiều, có nhiều cách tự tử nguy hiểm khác nhau ngoài tầm kiểm soát của người thân.Theo chị Huỳnh Hồng Anh,một người đã từng bị trầm cảm trong thời gian dài cho hay:

“Tôi nghĩ căn bệnh này xuất phát từ bên trong mà ra cảm xúc tiêu cực thời gian dài khiến cuộc sống ngày càng bế tắc, điều khiến tôi vượt qua đó là nhờ gia đình

và những người bạn luôn bên cạnh”

3 Một số phương pháp điều trị:

3.1.Can thiệp tâm lý xã hội:

nhất cho bệnh trầm cảm và được cho là có hiệu quả với nhiều độ tuổi, bao gồm trẻ em, thanh thiếu niên, người lớn và người cao tuổi.Phương pháp này giúp tìm hiểu nguyên nhân của những cảm giác hiện tại.Liệu pháp này tập trung vào nhận thức – những điều bạn nghĩ và hành vi – cách trẻ hành động Những suy nghĩ và hành động này sẽ ảnh hưởng đến cảm nhận của trẻ Sau khi tìm ra nguyên nhân trầm cảm, trẻ sẽ được tiến hành chữa trị để cải thiện trạng thái tinh thần

-Liệu pháp hành vi cụ thể: là phương pháp tập trung chặt chẽ vào hành vi của trẻ Mục tiêu của phương pháp này là khích lệ trẻ ra ngoài và làm điều mình thích Đây là kiểu đảo ngược các hình thức trốn tránh, rút lui khỏi mọi hoạt động – điều

mà trầm cảm gây ra với người bị mắc bệnh và làm tình trạng của họ tệ đi.Thông qua liệu pháp hành vi cụ thể,trẻ được khuyến khích tham gia các hoạt động đem lại niềm vui và sự thỏa mãn

Liệu pháp tiếp xúc cá nhân:Phương pháp này tập trung vào các mối quan hệ trong cuộc sống Thường áp dụng trong các trường hợp người bệnh cảm thấy khó khăn khi tương tác hoặc kết nối với mọi người, tập trung cải thiện các kỹ năng cần có

để đối phó với vấn đề trong quan hệ cá nhân Dưới sự hỗ trợ của bác sĩ qua đó trẻ

sẽ khám phá được các mối quan hệ và vấn đề của bản thân

3.2.Điều trị bằng thuốc:

Thuốc chống trầm cảm là một vũ khí quan trọng để điều trị trầm cảm ở trẻ em và trẻ vị thành niên, tuy nhiên, một vài thuốc chống trầm cảm hiệu quả chỉ với nhóm tuổi trẻ em và trẻ vị thành niên (ví dụ như thuốc chống trầm cảm ba vòng) hoặc là quá nhiều nguy cơ khi sử dụng ở nhóm tuổi này (ví dụ MAOIs), lưu ý rằng các dữ liệu từ kinh nghiệm điều trị ở người lớn không thể được áp dụng cho nhóm tuổi trẻ em và trẻ vị thành niên Hiệu quả của giả dược để điều trị trầm cảm ở trẻ em

và trẻ vị thành niên mạnh mẽ hơn so với người lớn, các thuốc chống trầm cảm không hiệu quả hơn so với giả dược trong điều trị trầm cảm mức độ nhẹ nhưng lại

tỏ ra hiệu quả hơn khi điều trị trên bệnh nhân có trầm cảm mức độ nặng Một khía cạnh then chốt trong việc kê toa và nhận được sự đồng thuận là thảo luận với bệnh nhân và cả người nhà

3.3.Tâm lý trị liệu:

Đây là các phương pháp, kỹ thuật mà nhà tâm lý sử dụng thông qua cách thức giao tiếp nhằm cải thiện sức khỏe tinh thần tháo gỡ những vấn đề trong cảm xúc

và hành vi của người bệnh Đối với phương pháp này thay vì uống thuốc thì bệnh nhân sẽ được tư vấn tâm sự cùng các bác sĩ,chuyên gia để tìm ra cách tháo gỡ những điều mà họ không thể nhận ra và xác định những tiêu cực xoay quanh bệnh nhân từ đó hướng dẫn họ đối phó với những nỗi sợ bấy lâu Ban đầu các trẻ sẽ