TIỂU LUẬN HỌC PHẦN VĂN HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG ĐỀ TÀI PHONG TỤC HÁI LỘC ĐẦU XUÂN Ở CHÙA PHẬT NGỌC XÁ LỢI VĨNH LONG

TIỂU LUẬN HỌC PHẦN VĂN HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG ĐỀ TÀI: PHONG TỤC HÁI LỘC ĐẦU XUÂN Ở CHÙA PHẬT NGỌC XÁ LỢI VĨNH LONG,ĐỀ TÀI: PHONG TỤC HÁI LỘC ĐẦU XUÂN Ở CHÙA PHẬT NGỌC XÁ LỢI VĨNH LONG,HỌC PHẦN VĂN HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG ĐỀ TÀI: PHONG TỤC HÁI LỘC ĐẦU XUÂN Ở CHÙA PHẬT NGỌC XÁ LỢI VĨNH LONG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA TP.HỒ CHÍ MINH

KHOA VĂN HÓA HỌC

- - -   

-TIỂU LUẬN HỌC PHẦN VĂN HÓA HỌC ĐẠI

CƯƠNG

ĐỀ TÀI: PHONG TỤC HÁI LỘC ĐẦU XUÂN Ở CHÙA PHẬT NGỌC XÁ LỢI VĨNH LONG Người thực hiện: Lê Thị Cẩm Tiên

Lớp: 21DCN1

MSSV: D21VH256

GVHD: Lê Hồng Quyên

Thành phố Hồ Chí Minh,tháng 02 năm 2022

LỜI CẢM ƠN

Đầu tiên em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến cô Lê Hồng Quyên giảng viên môn Văn Hóa Học Đại Cương trong suốt học kỳ qua đã tận tình hướng dẫn cho chúng em có thể tiếp thu tốt hơn và dần làm quen với nề nếp cũng như môi trường đại học nhiều hơn

Môn VHHĐC là môn học có thể nói là rất thú vị và bổ ích không quá áp lực mà vừa

có thể học hỏi vừa khám phá được nhiều kiến thức mới mẻ hơn về góc nhìn văn hóa Tuy nhiên trong quá trình học tập trực tuyến có nhiều cản trở nên chất lượng học tập

và lượng kiến thức em tiếp nhận chưa được hoàn thiện mong cô thông cảm và bỏ qua Lời cuối em xin kính chúc cô và gia đình có thật nhiều sức khỏe và thành công trong cuộc sống

Em xin chân thành cảm ơn !

Tác giả

Lê Thị Cẩm Tiên

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đề tài………2

2.Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu………2

2.1.Mục đích nghiên cứu………2

2.2.Nhiệm vụ nghiên cứu………3

3.Lịch sử nghiên cứu vấn đề……… 3

4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu………4

4.1 Đối tượng nghiên cứu………4

4.2 Phạm vi nghiên cứu………4

5 Phương pháp nghiên cứu………4

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ PHONG TỤC HÁI LỘC ĐẦU XUÂN VÀ CHÙA PHẬT NGỌC XÁ LỢI VĨNH LONG………5

1.1 Phong tục hái lộc đầu xuân……….5

1.1.1 Lịch sử hình thành……….5

1.1.2 Ý nghĩa………6

1.2 Chùa Phật Ngọc Xá Lợi Vĩnh Long………7

CHƯƠNG 2: PHONG TỤC HÁI LỘC ĐẦU XUÂN Ở CHÙA PHẬT NGỌC XÁ LỢI……….9

1.1.Quan niệm của người dân về phong tục ngày nay……… 10

1.2.Quy trình hái lộc của người dân ………10

CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN… ………11

1.1 Những giá trị văn hóa……… 11

1.2 Sự ảnh hưởng của tình hình xã hội hiện nay……….12

1.3 Một số giải pháp………13

Tài liệu tham khảo……… 14 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

“Phong tục” là phong tục tập quán được lưu truyền rộng rãi, “phong tục tập quán”

là tập quán có từ lâu đời, nội dung của phong tục bao trùm mọi mặt sinh hoạt xã hội… Một số phong tục đã trở thành luật tục, ăn sâu và bám rễ sâu Rất mạnh, mạnh hơn luật Trong truyền thống văn hóa của dân tộc Việt Nam có nhiều phong tục tập quán tốt đẹp cần thiết cho đạo đức và kỷ cương xã hội của con người Đã trở thành luật tục, ăn sâu vào nhân dân, còn mạnh hơn cả luật pháp Tết Nguyên đán là lễ hội lớn nhất trong hàng ngàn lễ hội truyền thống của Việt Nam, là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới Nói đến Tết truyền thống của Việt Nam không thể không nhắc đến phong tục này,đó chính là phong tục “hái lộc đầu xuân” phong tục này nhằm mang lại sự may mắn và tài lộc dồi dào cho những người tin tưởng và thực hiện vào mỗi dịp Tết đến Xuân về Vụ thu hoạch diễn ra vào dịp Tết Nguyên Đán, ngày đầu tiên của năm mới Gặt hái đầu năm là một nghi lễ, tín ngưỡng văn hóa của dân tộc Việt Nam tại ngôi chùa Phật Ngọc

Xá Lợi Đó là một nghi lễ đẹp giúp mọi người xây dựng niềm tin, nâng đỡ tâm hồn và sống có ích hơn, tốt đẹp hơn Nhiều người Việt Nam tin rằng thu hoạch là điều không thể thiếu mỗi khi Tết đến xuân về, bởi họ quan niệm rằng, nhặt được

đồ tốt sẽ mang lại may mắn, “cùng đón nhận”, xua đuổi những điều xui xẻo của năm cũ và cầu mong những điều may mắn trong năm mới ra đời Ở đây không chỉ

là của cải, mà còn là sự may mắn bình an, sinh sôi nảy nở, tượng trưng cho những điều mới mẻ sẽ thành hình dù khó khăn, khắc nghiệt đến đâu Ngoài ra, theo quan niệm dân gian, nếu bạn thành tâm cầu một cây may mắn nhỏ ở chùa, miếu, ngôi chùa sẽ được thần linh, phật phù hộ, mang lại tài lộc và may mắn cả năm Cầu tài trên cây như vậy tượng trưng cho việc mang lộc, mang tài lộc về nhà Chính vì thế tác giả chọn đề tài gần gũi này để thực hiện bài luận của mình

2.Mục đích,nhiệm vụ nghiên cứu:

2.1.Mục đích nghiên cứu

Dưới sự phát triển hiện đại của xã hội hiện nay, bên cạnh việc cải tạo và nâng cao đời sống vật chất mà còn làm phong phú thêm đời sống tinh thần của con người, những phong tục ý nghĩa gắn liền với văn hóa con người được lưu truyền qua bao thế hệ như phong tục “hái lộc đầu xuân” đáng được sự chú trọng và gìn giữ Song cần phải quan sát những thực trạng xung quanh dưới lăng kính của Xã hội học, bài luận này sẽ tìm hiểu về phong tục này ở tại chùa Phật Ngọc Xá Lợi Vĩnh Long

2.2.Nhiệm vụ nghiên cứu

- Luận giải một số vấn đề về quan niệm, đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng đến phong tục hái lộc đầu xuân ở chùa Phật Ngọc Xá Lợi

- Đánh giá thực trạng xoay quanh việc hái lộc trong tình hình hiện nay

- Đề xuất các quan điểm để góp phần nâng cao giá trị văn hóa cũng như theo thực trạng hiện nay

3.Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Hái lộc đầu xuân dường như là phong tục rất phổ biến đối với người Việt Nam, phong tục này được quan tâm bởi con người Việt Nam từ khắp các vùng miển trên đất nước vào Tết âm lịch Thế nên đã có khá nhiều các mặt báo chí, sách đã

đề cập phong tục này, một trong những bài viết nghiên cứu về phong tục này đó

là cuốn Tri Tân: Tạp chí văn hóa ra hàng tuần, Số 34 – xuân Nhâm Ngọ, trang 44

tên là “Cành lộc đầu xuân” của tác giả Cách Chi xuất bản năm 1942 Trong tạp

chí này tác giả đã kể về một tục lệ đẹp của dân ta trong ngày đầu xuân Ngày mồng một nhà cửa đường phố lúc nào cũng phải thật sạch sẽ gọn gàng Người dân sẽ mặc bộ quần áo mới đẹp nhất để đi lễ chùa hoặc nhà thờ và xin cành lộc ở cây ở những nơi tôn nghiêm ấy để lấy may mắn cho năm mới Đây là tác phẩm

mô tả khá sinh động và rõ nét về phong tục hái lộc

Bên cạnh đó, trong Tạp chí nghiên cứu phật học năm trang 44-45 tên Chuyện

đi lễ Chùa hái lộc đầu xuân của tác giả Nguyễn Thu Hường bởi nhà xuất bản

Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam, xuất bản năm 1997 Trong tạp chí đề cập đến các phong tục thú vị đậm nét truyền thống được khôi phục làm cho đời sống cộng đồng ngày càng phong phú hơn

Các tác phẩm điển hình trên đã nêu lên được khá nhiều những đặc trưng tiêu biểu cũng như các trình tự của phong tục hái lộc đầu xuân theo đúng với nét đẹp truyền thống Tuy nhiên những bài nghiên cứu này đã quá xưa cũ nên không cập nhật được các vấn đề cần nêu ở thời điểm hiện tại ảnh hưởng sâu sắc đến phong tục này Vì thế, bài nghiên cứu này sẽ nghiên cứu một cách hệ thống và nêu lên những vấn đề hiện nay xoay quanh “phong tục hái lộc đầu xuân ở chùa Phật Ngọc Xá Lợi Vĩnh Long”

4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Với đề tài này ta có dối tượng nghiên cứu là những người dân đến đi lễ Phật ở chùa Phật Ngọc Xá Lợi Vĩnh Long vào mồng 1 Tết và xin hái lộc tại chùa 4.2 Phạm vi nghiên cứu

-Phạm vi không gian: Bài luận sẽ nghiên cứu vấn đề và nêu những quan điểm thực tế tại chùa Phật Ngọc Xá Lợi Vĩnh Long

-Phạm vi thời gian: Bài luận được thực hiện từ đầu tháng 2 năm 2022, tức Tết

âm lịch của năm Nhâm Dần đến ngày 13 tháng 2 năm 2022

5 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành bài luận,tác giả đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu như sau:

-Đầu tiên là phương pháp phân tích và tổng hợp: Phương pháp này nhằm phân tích các yếu tố bên ngoài để bóc tách những điều cần được nêu rõ và quán triệt được chúng đưa vào bài luận

-Phương pháp phỏng vấn trả lời: Đây là phương pháp vô cùng quan trọng đối với đề tài lần này vì nó sẽ dễ tiếp cận được với những vấn đề hiện nay thông

qua người dân đến lễ chùa tại đây.

-Cuối cùng là phương pháp lịch sử: là cách tìm hiểu, xem xét vấn đề một cách cụ thể khái quát các sự kiện diễn ra trong một bối cảnh cụ thể theo trình tự thời gian và hiểu rõ hơn về vấn đề nêu ra.

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ PHONG TỤC HÁI LỘC ĐẦU XUÂN VÀ CHÙA PHẬT NGỌC XÁ LỢI VĨNH LONG

1.1 Phong tục hái lộc đầu xuân

1.1.1 Lịch sử hình thành

Theo ông cha ta, tục hái lộc đầu xuân đã có từ xa xưa, đặc biệt là từ thời vua Hùng Theo truyền thuyết, vào một ngày đầu xuân vua Hùng đã triệu tập Lạc Hầu, Lạc Tướng các tướng quân, các quan đại thần và các con đến để dạy dỗ rằng: "Bây giờ các ngươi đã lớn, ta muốn các ngươi dạy cho dân chúng cách làm ăn và làm thế nào để trấn cư ở mọi nơi "

Các con trai của nhà vua nhất thời đều cảm thấy quyến luyến không muốn rời xa Hoàng hậu nói: “Các con thương mẹ, thương cha không muốn đi quá xa, tâu rằng vua nên tế trời đất, rồi chia cho các con bằng cách hái lộc chia cho các con Các con nhận cành lộc theo phương nào thì đi về phương đó” Thấy hợp lý nên nhà vua ra lệnh cho Lạc Hầu, Lạc Tướng và các con của ngài về nghỉ ngơi Vì vậy, nhà vua đã chọn ngày lành, trăng tốt để làm lễ tế trời đất trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh (nay là tỉnh Phú Thọ) cầu mong trời đất phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mọi người được hạnh phúc Chờ đến giờ sang canh, vua

và hoàng hậu vào rừng hái lộc đầu xuân Vào buổi sáng sớm, khi mặt trời ló dạng ở phía

đông vua đã chia cho mỗi người con một cành lộc và dạy rằng: “ Non ở nhà, già đi ấp/

Chẵn lên non, còn xuống biển”

Vua bèn sai các con mang cành lộc này đi để bảo vệ và dạy dân cách làm ăn, kiếm sống Nếu gặp điều xui xẻo trên đường đi, các con nên để sương sớm đọng lại trên cành lộc và vẩy lên trời, để muôn thú và tà ma tránh ra không làm hại các con Các con theo lệnh vua, lạy cha mẹ nhận cành cây và chia nhau trấn thủ thiên hạ, giúp nước.

Từ đó, người Việt dần hình thành tục lệ hái lộc đầu xuân Ông bà ta quan niệm rằng vào đêm giao thừa hoặc mùng một Tết nếu xin những nụ hoa nhỏ từ đình, chùa, miếu, hoặc

từ cành trong vườn nhà về cắm trong bình hoặc treo trước hiên nhà thì các vị Thần và Phật sẽ mang đến sự giàu có và may mắn quanh năm.

1.1.2 Ý nghĩa

Nhiều người Việt tin rằng thu hoạch của cải là việc làm cần thiết khi Tết đến xuân

về, vì họ tin rằng, nhặt được bao lì xì sẽ mang lại may mắn, “đón lộc, đón năm mới” để giải trừ những điều xui xẻo trong năm Năm mới, Lộc không chỉ là của cải mà còn là điềm lành, sự an lành, phát triển mạnh mẽ, tượng trưng cho khó khăn Ngoài ra, theo quan niệm dân gian, nếu bạn thành tâm tìm kiếm của cải nhỏ

và thờ trong chùa, chùa sẽ được Thần Phật phù hộ, ban cho phú quý, may mắn cả năm Trên cây như vậy tượng trưng cho việc mang lộc về nhà, mang tài lộc về nhà Nhưng "hái chồi" không chỉ có nghĩa là tay một người kéo một cành cây, ngọn cây hoặc một cành cây trên cây Cây con vừa nảy mầm, theo người xưa cũng có lý do nhân quả, “ăn được thì làm”, tay làm hàm nhai ” Hạnh phúc mà chúng ta thu hoạch được phải đến từ hành động

Hình 1: Hái lộc đầu xuân

Theo quan niệm dân gian, nếu thành tâm cầu tài lộc tại chùa, miếu thì sẽ được thần phật phù hộ, ban cho phú quý, may mắn cả năm Cầu phúc trên cây như vậy tượng trưng cho việc rước lộc vào nhà và sự sinh sôi nảy nở Lộc ở đây không chỉ

là của cải mà còn là điềm lành và sự an toàn, sinh sôi nảy nở, tượng trưng cho việc dù khó khăn, vất vả đến đâu cũng có thể hình thành nên sự tươi tốt Sau cơn mưa, trời hửng nắng, còn nhiều điều bất ngờ đang chờ chúng ta ở phía trước Ngoài ra, cầu phúc ở các đền chùa còn có ý nghĩa cầu xin thần linh ban thêm sức mạnh để bảo vệ bình an cho cả gia đình Cũng có nơi người ta hái nụ hoa ngoài đường để rước về nhà, nhưng theo quan niệm, nụ hoa nơi linh thiêng còn có sức mạnh hơn nụ hoa bình thường

1.2 Chùa Phật Ngọc Xá Lợi Vĩnh Long

Hình 2: Cổng chùa Phật Ngọc Xá Lợi Vĩnh Long

Nguồn gốc của ngôi bảo tháp này là do Hòa thượng Thích Thiện Hoa (Viện trưởng Viện Hóa đạo) nghĩ ra Bởi vì năm 1970, Hòa thượng Narada (Tích Lan) thỉnh 3 viên xá lợi Phật do Nepal và Ấn Độ hiến tặng cho Tỉnh hội Phật giáo Nam Việt tại tỉnh Vĩnh Long và Hòa thượng Thích Thiện Hòa đã khởi xướng việc xây dựng bảo tháp Trung tâm Văn hóa Phật giáo Miền Tây

Đến năm 1972, do không có kinh phí, và một phần do ảnh hưởng của chiến tranh nên công trình xây dựng một và hai tầng phải bỏ dở Từ năm 1975 đến năm 2008, Bảo Tháp bị bỏ hoang và hư hỏng Thời điểm này, UBND tỉnh Vĩnh Long đã giao, cấp lại 1,7 ha đất cho Giáo hội Phật giáo tỉnh Vĩnh Long

Năm 2010, lễ đặt đá khởi công xây dựng chùa Yu Xia Lai và chùa Pao Tha Xia Lai ở tỉnh Vĩnh Long, nhưng sau đó do kinh tế chung suy thoái nên hai nhà tài trợ chính đã không thực hiện Đúng như dự đoán lúc đầu, công việc xây dựng lại dừng lại Trong 5 năm công trình dang dở 2 lần thì chùa cũng được khởi công xây dựng đầu năm 2015

Chùa Phật Ngọc Xá Lợi tọa lạc tại ấp Vĩnh Hòa, phường Tân Ngãi, thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long, dưới chân cầu Mỹ Thuận Cách trung tâm thành phố khoảng 7 km theo hướng quốc lộ 1A đi thành phố Hồ Chí Minh Để đến được Chùa Phật Ngọc Xá Lợi chúng ta có thể đi được nhiều hướng: từ Cần Thơ qua sẽ theo tuyến quốc lộ 1A hướng lên thành phố Hồ Chí Minh, đi khoảng 40 km gần tới cầu Mỹ Thuận; Từ thành phố Hồ Chí Minh về, cũng theo quốc lộ 1A, đi khoảng 120 km qua Cầu Mỹ Thuận sẽ đến được ngôi chùa này; Từ hướng tỉnh Đồng Tháp qua sẽ đi khoảng 40 km

Hình 3:Khuôn viên chùa

Bước qua Cổng Tam Quan nhỏ nối liền với tường thành chùa là một khuôn viên rộng lớn, các công trình kiến trúc được thiết kế tinh tế, hài hòa, vừa mang nét tâm linh bên trong vừa có hệ thống kiến trúc truyền thống của Phật giáo Hệ thống tượng Phật tại chùa Phật Ngọc Xá Lợi Vĩnh Long cũng rất độc đáo, sinh động và linh thiêng, với hàng trăm pho tượng Phật từ các vị tổ đến La Hán được đặt xung quanh khuôn viên

CHƯƠNG 2: PHONG TỤC HÁI LỘC ĐẦU XUÂN Ở CHÙA PHẬT NGỌC

XÁ LỢI

1.1.Quan niệm của người dân về phong tục ngày nay

Thuật ngữ "hái lộc" không chỉ đơn giản có nghĩa là tay của một người loại bỏ các cành, ngọn hoặc các cành mới nảy mầm khỏi cây Và câu nói này còn mang một

ý nghĩa rất nhân văn là điều mà tổ tiên muốn truyền lại cho thế hệ mai sau, mang

ý nghĩa giáo dục vô cùng sâu sắc Vì đó là luật nhân quả rất đơn giản trong cuộc sống đời thường, luật nhân quả được ông cha ta truyền dạy qua câu nói hay “hái lộc đầu xuân” đó là: May mắn, phúc đức có được ,mùa màng phải đến Từ trái tim, từ hành động, từ những lời nói tử tế và những mục đích tốt đẹp mà chúng tôi tạo ra Vì vậy, trái tim của một người khi “thu hoạch” trước hết phải là trái tim thật Trong sáng, thuần khiết, Lộc mà chúng tôi hái được thật hay và ý nghĩa Khi

đó, những phước báo mà chúng ta nhận được là thật với chúng ta, do chính trái tim chúng ta gieo vào lòng Để sống tốt cần có nhiều phước, và nhiều phước thì cần gieo nhiều việc tốt

Theo phỏng vấn của tác giả tại chùa Phật Ngọc thì bà Nguyễn Thị Kiều Loan (người đến viếng thăm tại chùa) cho hay: “ Nhà tôi hàng năm đều đến chùa để xin lộc làm ăn và cầu sức khỏe, tuy phong tục này đã có từ lâu nhưng đối với tôi đây

là một nét đẹp tâm linh tôi rất trân trọng” Như vậy có thể thấy bà Loan là một người vẫn giữ gìn phong tục này

Và đến với người tiếp theo là chị Ngô Gia Tuệ ( sinh viên trường đại học Nguyễn Tất Thành) lần đầu trải nghiệm phong tục hái lộc đầu năm tại chùa Phật Ngọc Xá

Lợi cho hay : “ Có dịp trải nghiệm phong tục này tôi cảm thấy đây là một phong tục thú vị và có giá trị văn hóa khá cao, có thể mang lại may mắn trong năm mới”

Có thể thấy mặc dù sống trong thời đại tân tiến như hiện nay nhưng đa phần người Việt vẫn giữ gìn phong tục này và phát huy nó theo thời gian

1.2.Quy trình hái lộc của người dân

Cùng với quan niệm truyền thống, vào đêm giao thừa hoặc ngày đầu năm mới, nếu bạn xin một nụ hoa nhỏ từ các đền, chùa, miếu… bạn sẽ được thần linh phù

hộ và chư Phật quanh năm Thông thường sẽ là những cành cây có sức sống như

đa, si, sung, trúc,… mang ý nghĩa tượng trưng cho lộc và đất

Trong sương lạnh đêm giao thừa, trong sự tĩnh lặng của nội tâm, tu viện và vườn tược mang đến cho chúng ta niềm hy vọng vô tận về tương lai Đó là Lộc! Lộc tượng trưng cho sự tái sinh, với tương lai tươi sáng phía trước Sau khi hái lộc đem về có thể treo trong nhà hoặc cắm vào bình để cành lộc lan tỏa sự may mắn đến căn nhà