Phân tích nhượng quyền thương mại và so sánh với đại lý thương mại

Bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và trợ giúp cho bên nhận quyền Có thể thấy định nghĩa nhượng quyền thương mại tại Điều 284 chưa thể hiện rõ bản chất của hoạt động thương mại: Thứ nh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

- -

TIỂU LUẬN KẾT THÚC MÔN HỌC

LUẬT THƯƠNG MẠI 2

GIẢNG VIÊN: TS Hồ Ngọc Hiển – ThS Nguyễn Đăng Duy

MÃ HỌC PHẦN: BSL 2002 3

ĐỀ TÀI: Trình bày khái niệm và đặc điểm của nhượng quyền thương mại? Trên cơ sở đó, so sánh hoạt động nhượng quyền thương mại và hoạt động đại

lý thương mại Liên hệ thực tế và lấy ví dụ minh họa cho hoạt động nói trên

Thực hiện

Họ và tên: Nguyễn Minh Ngọc

Mã sinh viên: 19061249

Hà Nội – Tháng 12, 2021

1

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 2

I Khái niệm, đặc điểm của nhượng quyền thương mại 2

1 Khái niệm nhượng quyền thương mại 2

2 Đặc điểm của nhượng quyền thương mại 3

II So sánh hoạt động nhượng quyền thương mại và hoạt động đại lý thương mại 7

1 Sự giống nhau giữa hoạt động nhượng quyền thương mại và hoạt động đại lý thương mại 7

2 Sự khác nhau giữa hoạt động nhượng quyền thương mại và hoạt động đại lý thương mại 7

III Liên hệ thực tế và lấy ví dụ minh hoạ cho hoạt động nhượng quyền thương mại 9

KẾT LUẬN 9

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

2

MỞ ĐẦU

Ở Việt Nam, thuật ngữ “nhượng quyền thương mại” là một thuật ngữ không

những mới mà còn vô cùng lạ với các doanh nhân Tuy nhiên, nhượng quyền thương mại không có nghĩa là chỉ phù hợp với các quốc gia có nền kinh tế phát triển và khó có khả năng thâm nhập vào Việt Nam Sự phát triển của hình thức kinh doanh này không những giúp cho các doanh nghiệp Việt Nam trao đổi, tiếp thu các thành tựu về kinh tế, khoa học, công nghệ mà còn giúp các doanh nghiệp Việt Nam học hỏi được thêm kinh nghiệm về quản lý, điều hành kinh doanh, mở rộng quy mô đầu tư

Do thuật ngữ “nhượng quyền thương mại” còn chưa được biết đến rộng rãi

ở Việt Nam nên em xin chọn đề bài: “Trình bày khái niệm và đặc điểm của

nhượng quyền thương mại? Trên cơ sở đó, so sánh hoạt động nhượng quyền thương mại và hoạt động đại lý thương mại Liên hệ thực tế và lấy ví dụ minh họa cho hoạt động nói trên” để đưa đến những kiến thức về nhượng quyền thương

mại một cách rõ ràng chi tiết hơn qua đó cũng phân biệt được hình thức nhượng quyền thương mại với các hình thức kinh doanh khác

NỘI DUNG

I Khái niệm, đặc điểm của nhượng quyền thương mại

1 Khái niệm nhượng quyền thương mại

Theo điều 284 Luật Thương mại 2005:

Điều 284 Nhượng quyền thương mại

Nhượng quyền thương mại là hoạt động thương mại, theo đó bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện sau đây:

1 Việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ được tiến hành theo cách thức

tổ chức kinh doanh do bên nhượng quyền quy định và được gắn với nhãn hiệu

3

hàng hoá, tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, quảng cáo của bên nhượng quyền;

2 Bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và trợ giúp cho bên nhận quyền

Có thể thấy định nghĩa nhượng quyền thương mại tại Điều 284 chưa thể hiện

rõ bản chất của hoạt động thương mại:

Thứ nhất, chưa thể hiện được các đặc trưng của quan hệ nhượng quyền thương mại cũng như sự khác biệt rõ ràng với hoạt động chuyển quyền sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp và chuyển giao công nghệ ở chỗ: Chưa đề cập rõ đến tính độc lập về mặt pháp lý và kinh doanh của các bên trong quan hệ nhượng quyền thương mại; chưa thể hiện hết các nội dung của quyền thương mại; chưa làm rõ tính kết hợp trong một thể thống nhất của các quyền đối với dấu hiệu nhận biết thương nhân cấu thành nên quyền thương mại; chưa đề cập đến tính đồng bộ

và tính hệ thống của các cửa hàng trong hệ thống nhượng quyền - là một đặc điểm

cơ bản nhất của nhượng quyền thương mại

Thứ hai, cách quy định như trên có thể được hiểu rằng các các dấu hiệu nhận biết thương nhân của bên nhượng quyền như nhãn hiệu hàng hóa, tên thương mại, khẩu hiệu kinh doanh… đều có thể tách riêng để chuyển nhượng, từ đó khiến nhượng quyền thương mại có thể được hiểu không có sự khác biệt đáng kể so với hoạt động chuyển quyền sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp và chuyển giao công nghệ.2

2 Đặc điểm của nhượng quyền thương mại

Dựa vào bản chất đã được phân tích về hoạt động nhượng quyền thương mại thì hoạt động này có một số đặc trưng riêng biệt, thông qua đó có thể dễ dàng

1 Luật Thương mại 2005

2 “Khái niệm và đặc trung của nhượng quyền thương mại tại Việt Nam”, Nguyễn Khánh Trung – Trần Thị Kim

Phương, Tạp chí Khoa học Trường Đại học Mở TP.HCM – số 7 (2) 2012

4

phân biệt hoạt động này với một số hoạt động thương mại cùng loại khác Một số đặc điểm cơ bản của hoạt động nhượng quyền thương mại được chỉ ra dưới đây:

Thứ nhất, về mặt chủ thể, trong hoạt động nhượng quyền thương mại, điều

kiện đặt ra đối với các chủ thể được nhìn nhận dưới góc độ kinh tế và góc độ pháp luật Trước hết, để đáp ứng điều kiện thực tế nhằm làm cho việc nhượng quyền

có tính khả thi, bên nhượng quyền bắt buộc phải có một hệ thống, cơ sở kinh doanh có lợi thế cạnh tranh trên thị trường Hệ thống kinh doanh này phải có sự

trải nghiệm thị trường đủ để tại ra một giá trị “quyền thương mại” hợp lý và tạo

niềm tin cho bên nhận quyền Mặt khác, dưới góc độ pháp luật, để đáp ứng yêu cầu của pháp luật, bên nhận quyền là một doanh nghiệp độc lập về mặt pháp lý, tài chính và đầu tư; đồng thời chấp nhận rủi ro đối với vốn bỏ ra để thực hiện vào việc tham gia vào hệ thống nhượng quyền của bên nhượng quyền Rất nhiều nước trên thế giới, khi quy định về điều kiện để trở thành các bên của một quan hệ nhượng quyền thương mại, đều nêu cao tiêu chí yêu cầu cả bên nhận quyền bên nhượng quyền phải có tư cách thương nhân Tiêu chí này chứng tỏ nhượng quyền thương mại là một hoạt động đặc trưng của thương mại, vì vậy, hầu như hoạt động này chỉ dành riêng cho các thương nhân Để đảm bảo lợi ích của các bên trong quan hệ, đặc biệt là bảo vệ lợi ích của bên được coi là yếu thế hơn - bên nhận quyền - pháp luật của hầu hết các nước quy định rằng, để có thể nhượng quyền thương mại cho một bên nhận, bên nhượng quyền phải có một thời gian hoạt động kinh doanh nhất định trong chính lĩnh vực dự định sẽ thực hiện việc nhượng quyền Thời gian kinh doanh thực tế này chính là thời gian vừa đủ để

khẳng định giá trị “quyền thương mại” Tuy nhiên, xét dưới góc độ pháp luật,

thời gian kinh doanh yêu cầu phải có này không nhất thiết phải kèm theo điều kiện về kinh doanh có lãi hoặc phải đạt một tỉ lệ lợi nhuận nhất định mặc dù yêu cầu về kinh doanh có lãi của bên nhượng quyền chính là yếu tố chi phối đến tính khả thi của việc nhượng quyền thượng mại diễn ra thên thực tế Thêm vào đó đối với bên nhượng quyền, việc đăng kí để thực hiện hoạt động nhượng quyền thương

5

mại với cơ quan nhà nước có thẩm quyền cũng là một điều kiện bắt buộc ở hầu hết các nước

Thứ hai, về mặt hình thức biểu hiện, hoạt động nhượng quyền thương mại

có sự đa dạng nhất định Hoạt động nhượng quyền thương mại có thể bao gồm

rất nhiều loại, phân biệt với nhau dựa trên tiêu chí cụ thể sau đây: một là, theo

tiêu chí nội dụng của hoạt động kinh doanh, có thể có nhượng quyền sản xuất,

nhượng quyền phân phối và nhượng quyền thực hiện dịch vụ; hai là, theo tiêu chí

hình thức hoạt động kinh doanh, có thể có nhượng quyền sơ cấp, nhượng quyền

đa cơ sở, nhượng quyền liên kết và nhượng quyền góc; ba là, theo tiêu chí lãnh

thổ, có thể có nhượng quyền nội địa và nhượng quyền quốc tế Tính chất đa dạng của nhượng quyền thương mại phát triển tỉ lệ thuận với những lợi ích mà nhượng quyền thương mại đem lại cho các bên cho các bên trong quan hệ cũng như cho nền kinh tế xã hội

Thứ ba, về mặt nội dung của khái niệm “quyền thương mại” - đối tượng

của hoạt động nhượng quyền thương mại – cũng phát triển rất phong phú, bao gồm: hàng tiêu dùng; công việc kinh doanh; dịch vụ; dịch vụ chuyên môn; dịch

vụ đặc biệt (thuộc Chính phủ); các phương thức kinh doanh “Quyền thương mại”

trong hoạt động nhượng quyền thương mại là một khái niệm mở, nó có thể cho phép các chủ thể của quan hệ nhượng quyền cụ thể hóa từng nội dung bao gồm

trong đó “Quyền thương mại” có thể chỉ đơn giản là một bí quyết kinh doanh,

một tên thương mại, một nhãn hiệu hàng hóa, một công nghệ sản xuất nhất định haowjc tổng hợp tất cả những quyền đối với hầu hết các đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ để bên nhận quyền có thể sử dụng để tạo ra những sản phẩm hoặc dịch

vụ mà bên nhượng quyền tạo ra Sự phức tạp của nội dung khái niệm “quyền

thương mại” làm cho hoặt động nhượng quyền thương mại trở nên khác biệt so

với các hoạt động thương mại khác có liên quan tới quyền sở hữu trí tuệ Trong một bối cảnh chung là chưa có bất cứ một khái niệm chính thức nào định nghĩa

rõ ràng về “quyền thương mại” thì nội dung của “quyền thương mại” sẽ phụ

6

thuộc vào sự giải thích của các bên trong từng quan hệ nhượng quyền thương mại

cụ thể Tuy nhiên, tính chất “tổng hợp”, “kết hợp” giữa các quyền đối với các đối tượng của sở hữu trí tuệ là yêu tố không thể thiếu của “quyền thương mại”,

giúp cho hoặt động nhựng quyền thương mại có thể phân biệt một cách tương đối trong tương quan so sánh với những quan hệ thương mại tương tự khác Tóm lại, đối tượng của quan hệ nhượng quyền thương mại là một chỉnh thể thống nhất bao gồm nhiều yếu tố kết hợp liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ mà đặc biệt là đối với tên thương mại hoặc nhãn hiệu hàng hóa, dịch vụ thuộc sở hữu của thương nhân nhượng quyền

Thứ tư, tính đồng bộ và tính hệ thống là đặc trưng không thể thiếu được của

quan hệ nhượng quyền thương mại Mục đích chính của bên nhượng quyền khi

chấp nhận nhượng lại “quyền thương mại” của mình cho người khác sau đó tiếp tục cùng kinh doanh với “quyền thương mại” ấy là để mở rộng hệ thống sản xuất,

phân phối hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ Sở dĩ có thể gọi đó là hệ thống bởi vì hầu hết các cơ sở nhượng quyền - dù ở vị trí địa lý nào - đều phải đặt một tiêu chuẩn theo một mô hình đã được thiết kế từ trước với ý tưởng của bên nhượng quyền Sự giống nhau trong chất lượng và hình thức của hàng hóa, dịch vụ, cách thức phục vụ của nhân viên khi cung ứng các sản phẩm đó trên thị trường tạo nên tính hệ thống của quan hệ nhượng quyền thương mại Bằng cách này hay cách khác, những đặc trưng cơ bản nhất của hàng hóa, dịch vụ và cách thức cung ứng của bên nhượng quyền phải được bên nhận quyền lặp lại Mọi sự phát triển và sáng tạo xuất phát từ bên nhượng quyền hoặc có sự cho phép của bên nhượng quyền sẽ phá hỏng tính hệ thống của mạng lưới cung ứng sản phẩm được tạo ra

từ quan hệ nhượng quyền thương mại Hậu quả là, mục đích chính của quan hệ nhượng quyền thương mại sẽ không được thỏa mãn Vì vậy, có thể nhấn mạnh rằng, tính đồng bộ, hệ thống chính là đặc trưng cơ bản và quan trọng trong quan

hệ nhượng quyền thương mại

7

II So sánh hoạt động nhượng quyền thương mại và hoạt động đại lý thương mại

1 Sự giống nhau giữa hoạt động nhượng quyền thương mại và hoạt động đại

lý thương mại

Chúng ta phải thừa nhận rằng giữa đại lý và bên nhượng quyền cũng có những điểm tương đồng nhất định, cụ thể là việc cùng phân phối hàng hóa, cung ứng dịch vụ trên thương hiệu của một doanh nghiệp khác Chính vì vậy, trên thực

tế có nhiều tranh chấp phát sinh do người tiêu dùng đa phần thường đánh đồng các bên nhượng quyền với các đại lý hay các chi nhánh, công ty con của bên nhận quyền và đã kiện bên nhượng quyền về nhưỡng thiệt hại do bên nhận quyền gây

ra Xuất phát từ thực tế đó, pháp luật của một số quốc gia trên thế giới đã quy định việc bố cáo về tính độc lập giữa bên nhượng quyền và doanh nghiệp chuyển nhượng để bảo vệ quyền lợi của khách hàng

2 Sự khác nhau giữa hoạt động nhượng quyền thương mại và hoạt động đại

lý thương mại

Có hai cách thức để hình thành đại lý: một là thông qua việc chỉ định và hai

là thông qua việc hình thành các đại lý mới Tuy nhiên, sẽ rất khó khăn trong việc tìm ra các bên nhượng quyền thông qua hình thức chỉ định.3

Tiêu chí Nhượng quyền thương mại Đại lý thương mại

Trách nhiệm của

các bên trong

quan hệ

Khi tiến hành nhượng quyền thì bên nhượng quyền và bên nhận quyền được xác định là hai chủ thể kinh doanh độc lập

và mối quan hệ gắn kết giữa hai bên là cùng kinh doanh dưới một tên chung ở đây là nhãn hiệu, thương hiệu của

Bên giao đại lý vẫn là chủ sở hữu của hàng hóa hoặc tiền giao cho bên đại lý vì vậy khi bên đại lý không bán được hàng hóa hoặc có vấn đề về rủi

ro đối với hàng hóa thì bên giao địa lý phải chịu trách nhiệm Ngoài ra, bên giao đại

3 “Phân biệt đại lý thương mại và nhượng quyền thương mại”, Cổng thông tin luật Việt Phong

8

hàng hóa Vì vậy, bên nhận quyền phải chịu trách nhiệm

về mọi rủi ro liên quan đến hàng hóa cũng như chịu trách nhiệm với khác hàng về chất lượng của sản phẩm

lý có nghĩa vụ đảm bảo về chất lượng của hàng hóa, dịch vụ vì vậy khi có bất cứ phát sinh về chất lượng của hàng hóa thì bên giao đại lý phải chịu trách nhiệm

Sự tự do trong

hoạt động của

bên nhượng

quyền thương

mại và bên nhận

đại lý

Bên nhận quyền có nghĩa vụ chấp nhận sự kiểm soát, giám sát và hướng dẫn của bên nhượng quyền, tuân thủ các yêu cầu về thiết kế, sắp xếp địa điểm bán hàng, cung ứng dịch

vụ của thương nhân nhượng quyền và điều hành hoạt động phù hợp với hệ thống nhựng quyền thương mại Ngoài ra, bên nhượng quyền có quyền kiểm tra hoạt động của bên nhận quyền nhằm bảo đảm sự thống nhất của hệ thống nhượng quyền thương mại và

sự ổn định về chất lượng hàng hóa, dịch vụ

Bên đại lý được quyền chủ động trong việc tổ chức hoạt động mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ sao cho phù hợp với hoạt động kinh doanh của mình và không cần đảm bảo sự thống nhất với các bên đại lý khác

Nghĩa vụ về tài

chính của các

bên

Bên nhận quyền nhượng thương mại: là một pháp nhân độc lập, tiến hành việc phân phối hàng hóa, dịch vụ cho chính doanh nghiệp và tự

Bên nhận đại lý được nhận thù lao khi làm đại lý do bên giao đại lý chi trả thông qua một trong các hình thức như hưởng hoa hồng, hưởng

9

hoạch toán lỗ lãi đồng thời do được “nhượng quyền” nên bên nhận quyền phải trả phí nhượng quyền (theo quy định tại Hợp đồng Nhượng quyền thương mại) cho bên nhượng quyền thương mại

chênh lệch giá, hoặc một khoản tiền cụ thể được quy định trong hợp đồng làm đại

lý

III Liên hệ thực tế và lấy ví dụ minh hoạ cho hoạt động nhượng quyền thương mại

Chắc hẳn ai cũng đa nghe qua thương hiệu cà phê nổi tiếng Trung Nguyên

Cà phê Trung Nguyên chính thức ra đời vào năm 1996 tại Buôn Mê Thuột, Dak Lak Để giới thiệu và quảng bá tới khách hàng, Tập đoàn cà phê Trung Nguyên

đã nhượng quyền thương hiệu khắp mọi nơi trên toàn quốc Cà phê Trung Nguyên

là một thương hiệu nổi tiếng lâu đời tại Việt Nam, để thị trường ngày càng mở rộng, cà phê Trung nguyên đã xuất hiện tại các nước như: Mỹ, Thái Lan, Nhật Bản… để bạn bè quốc tế được trải nghiệm và biết tới thương hiệu.4

KẾT LUẬN

Khái niệm “nhượng quyền thương mại” còn khá mới mẻ và chưa được phổ biến rộng rãi tại Việt Nam Có thể thấy, nhượng quyền thương mại là một hình thức kinh doanh có nhiều đặc điểm thể hiện tính phù hợp cao với sự phát triển kinh tế nước ta Vì vậy, cần có một chế định pháp luật trực tiếp điều chỉnh hình thức kinh doanh này Ngoài ra hình thức nhượng quyền thương mại khi nhìn vào phần ngoài có thể giống với hình thức kinh doanh khác tuy nhiên thì bản chất của

4 “Ví dụ về nhượng quyền thương mại”, Cổng thông tin luật Hoàng Phi