Pháp luật về Giải quyết tranh chấp thương mại bằng Tòa án và so sánh với biện pháp hòa giải bằng trọng tài

Mở đầu: Trong thương mại không thể thiếu những việc tranh chấp giữa các doanh nghiệp với nhau xoay quanh quyền lợi, nghĩa vụ hay quyền của các bên tham gia thương mại với nhau.. Ngoài r

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN

THƯƠNG MẠI 2

Họ và tên: Nguyễn Thị Thùy Chi

Lớp: K64B

MSSV: 19061051

Giảng viên: TS Hồ Ngọc Hiển

ThS Nguyễn Đăng Duy

Mục lục

Mở đầu: 3

I Giải quyết tranh chấp bằng biện pháp ngoài Tòa án: 3

1 Khái niệm giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án: 3

2 Đặc điểm: 3

3 Bản chất pháp lý của giải quyết tranh chấp bằng thương lượng: 4

4 Bản chất pháp lý của giải quyết tranh chấp bằng hòa giải: 5

5 Bản chất pháp lý của giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại: 6

II So sánh vai trò của hòa giải viên và vai trò của trọng tài trong giải quyết tranh chấp thương mại: 7 1 Hòa giải viên: 7

2 Trọng tài: 8

3 So sánh giữa hòa giải viên và trọng tài: 8

III So sánh giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài và bằng tòa án: 9

1 Những điểm khác biệt căn bản: 9

2 Ưu và nhược điểm của phương thức Tòa án: 9

IV Các bất cập trong quy định pháp luật hiện hành: 10

Tổng kết: 11

Danh mục tài liệu tham khảo: 11

Đề tài: Giải quyết tranh chấp thương mại bằng biện pháp ngoài tòa án

Mở đầu:

Trong thương mại không thể thiếu những việc tranh chấp giữa các doanh nghiệp với nhau xoay quanh quyền lợi, nghĩa vụ hay quyền của các bên tham gia thương mại với nhau Điều này gây ra những tranh chấp và buộc các bên phải tìm ra

phương án giải quyết cho những tranh chấp này Theo luật hiện hành của Việt Nam

ta quy định có 2 hình thức giải quyết tranh chấp trong thương mại đó là giải quyết tranh chấp bằng Tòa án và giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án Trong hai phương thức giải quyết tranh chấp nêu trên thì thường các doanh nghiệp có xu hướng chon phương thức thứ hai để giải quyết các tranh chấp Đây cũng chính là đề tài mà bài tiểu luận sau đây tìm hiểu về

I Giải quyết tranh chấp bằng biện pháp ngoài Tòa án:

1 Khái niệm giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án:

Giải quyết tranh chấp thương mại ngoài Tòa án là một thuật ngữ chỉ các hình thức giải quyết tranh chấp do các nên tranh chấp lựa chọn ngoài hình thức giải quyết tranh chấp chính thức, công khai của nhà nước Các biện pháp tranh chấp được Nhà nước cho phép ngoài hình thức công khai của Nhà nước đó là biện pháp:

thương lượng (negotiation), hòa giải (mediation), trọng tài (arbitration)

2 Đặc điểm:

Giải quyết tranh chấp bằng phương pháp ngoài Tòa án được các doanh nghiệp ưa thích hơn và được các doanh nghiệp ưu tiên sử dụng khi có tranh chấp xảy ra Giải quyết tranh chấp bằng những phương pháp ngoài Tòa án có những đặc điểm riêng biệt khiến cho các doanh nghiệp ưu tiên hơn Những đặc điểm đó là:

a Nhanh chóng:

Các biện pháp giải quyết tranh chấp bằng biện pháp ngoài Tòa án được lựa chọn vì không mất quá nhiều thời gian hay thủ tục rườm rà như giải quyết trranh chấp bằng Tòa án

b Chi phí thấp:

Các bên khi lựa chọn giải quyết tranh chấp bằng các biện pháp ngoài Tòa án không phải đóng các chi phí phát sinh như án phí giải quyết tranh chấp, chứng thực giấy tờ,

c Khuyến khích thương lượng:

Các doanh nghiệp sẽ được khuyến khích đưa ra phương án thương lượng để phù hợp hơn với tranh chấp xảy ra vừa không bị ảnh hưởng đến các quan hệ, nghĩa vụ

và quyền đã giao kết vừa có thể tiếp tục hợp tác

d Kín đáo hơn:

Các vụ việc giải quyết tranh chấp sẽ được giữ bí mật chỉ các bên liên quan biết đến

và không làm ảnh hưởng đến các mối quan hệ làm ăn của các doanh nghiệp khi giải quyết xong tranh chấp

e Linh động:

Doanh nghiệp được linh động tự chủ chọn phương pháp giải quyết tranh chấp mà mình thấy phù hợp nhất đối với doanh nghiệp của mình

f Được thực hiện bởi các tư nhân:

Việc giải quyết tranh chấp sẽ chỉ diễn ra giữa những tư nhân với nhau và không có

sự xuất hiện của Nhà nước tham gia

Ngoài ra khi giải quyết tranh chấp bằng các biện pháp ngoài Tòa án thì các quyết định thông thường vẫn có hiệu lực và tính ràng buộc phải thực hiện và các tranh chấp được giải quyết với sự xuất hiện của bên thứ 3 công bằng

3 Bản chất pháp lý của giải quyết tranh chấp bằng thương lượng:

a Khái niệm:

Giải quyết tranh chấp bằng biện pháp thương lượng là phương thức giải quyết tranh chấp thông qua việc các bên cùng nhau bàn bạc, tháo gỡ những bất đồng với nhau không cần đến sự tác động hay giúp đỡ, phán quyết của bên thứ ba Quá trình thương lượng này không chịu sự ràng buộc của quy định pháp luật về trình tự, thủ tục giải quyết

b Ưu điểm của phương pháp:

Phương pháp này có các ưu điểm như:

- Thuận tiện, nhanh chóng, linh hoạt,

- Tiết kiệm thời gian, tiền bạc của đôi bên,

- Đảm bảo bí mật cho các bên,

- Ít gây ra phương hại đến quan hệ hợp tác của các bên Không gây ra tác động xấu trong việc kinh doanh, quan hệ tài sản của hai bên vẫn được giữ vững sau khi thương lượng xong Bảo vệ được uy tín của các bên và bí mật trong kinh doanh

c Nhược điểm:

Tuy nhiên phương pháp này cũng có nhược điểm như việc chỉ thích hợp khi cả hai cùng có thiện chí muốn tìm giải pháp với tranh chấp xảy ra Nếu có bên muốn dùng thương lượng để kéo dài thời gian thực hiện nghĩa vụ thì thương lượng chỉ làm tốn kém thêm thời gian Thêm vào đó hình thức giải quyết không công khai

nảy sinh tiêu cực, các công ty có sức mạnh kinh tế sẽ gây áp lực đối với công ty yếu hơn

Pháp luật điều chỉnh về hình thức thương lượng này chưa được rõ ràng, hiệu quả của việc thương lượng không có ai kiểm soát và chế tài khi một bên không chấp hành thỏa thuận thương lượng lúc thỏa thuận hay thương lượng đều không biết có được Tòa án công nhận hay không

4 Bản chất pháp lý của giải quyết tranh chấp bằng hòa giải:

a Khái niệm:

Giải quyết tranh chấp bằng hòa giải là phương thức giải quyết tranh chấp với sự tham gia của bên thứ ba làm trung gian hòa giải để hỗ trợ, thuyết phục các bên

hòa giải các bên tranh chấp không chịu sự chi phối bởi các quy định có tính khuôn mẫu, bắt buộc của pháp luật về thủ tục hòa giải

Giống với thương lượng thì phương thức này có sự xuất hiện của bên thứ ba làm nhiệm vụ trung gian hòa giải Bên trung gian đóng vai trò hỗ trợ đôi bên tìm kiếm,

đi đến giải pháp có lợi nhất cho đôi bên Có khi bên trung gian hòa giải thuyết phục đôi bên chấp nhận giải pháp do họ đề ra, chấm dứt xung đột Bên thứ ba đứng

ra làm trung gian hòa giải không có quyền quyết định mà chỉ sử dụng kỹ năng và

áp dụng các biện pháp mang tính kỹ thuật để giúp các bên đạt được giải pháp trung hòa, còn giải pháp có đạt được hay không vẫn là sự tự định đoạt của đôi bên

b Ưu điểm:

Giống với thương lượng thì phương thức này có ưu điểm là thuận tiện, nhanh

chóng, đơn giản, linh hoạt, hiệu quả và ít tốn kém hơn Ngoài ra bên thứ 3 khi tham gia hòa giải tranh chấp thường là người có chuyên môn, kinh nghiệm, am hiểu lĩnh vực và vấn đề đang tranh chấp cần hòa giải Kết quả của việc hòa giải này sẽ được bên thứ 3 ghi nhận, làm chứng nên các bên sẽ tôn trọng vfa tự nguyện tuân thủ các cam kết sau khi giải quyết xong

Đây là một phương thức hòa giải phù hợp cho những tranh chấp kinh doanh,

thương mại mang tính kỹ thuật như trong xây dựng hay tài chính, Vì các bên trong vụ việc tranh chấp có quyền chủ động trong việc tìm kiếm một hòa giải viên

có đủ hiểu biết tham gia giải quyết tranh chấp Nếu như giải quyết tranh chấp hòa giải bằng phương pháp Tòa án các bên sẽ bị thụ động không thể thay đổi các cán

bộ tham gia giải quyết tranh chấp trừ các trường hợp đặc biệt được quy định trong luật Việc giữ bí mật cũng được các doanh nghiệp quan tâm bởi họ không muốn bị tiết lộ bí mật kinh doanh do nếu xét xử bằng Tòa án họ sẽ phải công khai hết

những chứng cứ, giấy tờ có liên quan đến tranh chấp

c Nhược điểm:

Những nhược điểm của phương thức này cũng giống với phương thức thương lượng bởi phương pháp này cần có sự tự nguyện của các bên với nhau Tuy nhiên khi tham gia phương thức giải quyết tranh chấp này thì uy tín, bí mật kinh doanh của các bên dễ bị ảnh hưởng hơn so với phương thức thương lượng bởi có sự xuất hiện của bên thứ 3 làm chứng Chi phí cho hòa giải thường tốn kém hơn so với phương pháp thương lượng

5 Bản chất pháp lý của giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại:

a Khái niệm:

Phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại là phương thức giải quyết thông qua hoạt động của trọng tài viên với kết quả cuối cùng là phán quyết trọng tài buộc các bên tôn trọng và thực hiện Các bên thỏa thuận đưa những tranh chấp ra trước một trọng tài viên hoặc ủy ban trọng tài để giải quyết và trọng tài sau khi xem xét vụ việc sẽ đưa ra một phán quyết ràng buộc các bên tranh chấp Với tư cách là một bên thứ ba độc lập trọng tài chấm dứt các xung đột bằng cách đưa ra một phán quyết buộc các bên tham gia tranh chấp phải thực hiện Được tiến hành khi có yêu cầu của các bên tranh chấp và tranh chấp đó phải thuộc thẩm quyền giải

quyết của trọng tài Chủ thể của phương thức giải quyết tranh chấp này là các trọng tài viên

b Ưu điểm:

- Các bên được bảo đảm tối đa quyền tự do định đoạt trên nhiều phương diện (lựa chọn trọng tài viên, lựa chọn địa điểm, thủ tục, phương thức giải quyết tranh chấp…) Phương thức giải quyết tranh chấp này không bị giới hạn về lãnh thổ do các bên có quyền lựa chọn địa điểm

- Thủ tục đơn giản, ngắn gọn và trong trường hợp cần thiết thì bảo đảm bí mật hơn so với giải quyết bằng Tòa án Thêm vào đó phán quyết của trọng tài là ràng buộc có hiệu lực thi hành không bắt buộc phải dựa trên sự thống nhất của đôi bên

trọng tài không được công bố công khai, rộng rãi Các bên cũng được giữ kín bí mật kinh doanh cũng như danh dự, uy tín của mình Các phán quyết được đưa ra của trọng tài có tính chung thẩm, phán quyết của trọng tài là tuyệt đối, bắt buộc, có sự ràng buộc và các bên không có quyền kháng cáo trước bất kỳ tổ chức hay Tòa án nào Đây cũng là ưu thế vượt trội so với hai phương thức giải quyết tranh chấp nêu trên

c Nhược điểm:

Tuy nhiên phương thức này cũng có nhược điểm đó là việc tự do trong thương lượng của các bên không được đề cao Phương pháp này cũng đòi hỏi có chi phí tương đối cao, vụ việc không được giải quyết sớm thì chi phí cho trọng tài càng cao Việc thi hành quyết định cũng có thể xảy ra những bất lợi không ngờ tới Những quyết định của trọng tài viên cũng có thể bị hủy bỏ bởi Tòa án xem xét lại Nếu như những quyết định bị hủy bỏ thì các bên doanh nghiệp sẽ phải theo đuổi việc giải quyết tranh chấp từ đầu

II So sánh vai trò của hòa giải viên và vai trò của trọng tài trong giải quyết

tranh chấp thương mại:

1 Hòa giải viên:

Hòa giải viên trong thương mại là bên thứ ba đóng vai trò trung lập giữa các bên,

cố gắng giải quyết tranh chấp giữa các bên một cách hòa nhã Hòa giải viên thực hiện vai trò của mình là một người khuyến khích, giúp đỡ và hỗ trợ các bên tham

gia tranh chấp Hòa giải viên không nhất thiết phải có chuyên môn hay kiến thức

về pháp lý

2 Trọng tài:

Là người trung lập được chọn để giải quyết trranh chấp bên ngoài Tòa án Trọng tài là người cuối cùng đưa ra quyết định có giá trị pháp lý ràng buộc đối với cả hai bên

3 So sánh giữa hòa giải viên và trọng tài:

xác định lợi ích của các bên tham gia giải quyết tranh chấp Thúc đẩy các bên giao tiếp lành mạnh, hòa nhã Hòa giải viên chỉ có nhiệm vụ hòa giải giữa các bên chứ không thể đưa ra phán quyết

Trọng tài viên là người đưa ra các phán quyết trong khi giải quyết các tranh chấp Các phán quyết trọng tài đưa ra có tính ràng buộc

về mặt pháp lý, trừ khi các bên có thỏa thuận trước rằng phán quyết

sẽ không ràng buộc

Chi phí,

thời gian,

kết quả

Hòa giải thường mất ít thời gian hơn và có chi phí thấp hơn Kết quả mang lại thường là sự đồng thuận giữa các bên với nhau

Trọng tài thường mất thời gian để đánh giá, xem xét sự kiện, tìm hiểu, nắm bắt thông tin một cách chính xác nhất nên chi phí thường cao hơn so với hòa giải và thời gian cũng mất lâu hơn Thêm vào

đó kết quả xảy ra thường là các bên không thể làm việc với nhau nữa

Phương

thức hoạt

động

Hòa giải viên có thể dùng mọi phương pháp để hòa giải các bên

và không có quy định hướng dẫn nghiêm ngặt

Trọng tài viên cần tuân thủ các quy định, hướng dẫn nghiêm ngặt

về mặt pháp lý, tuân theo những quy định có sẵn để đưa ra những quyết định mang tính pháp lý Tuy rằng trọng tài và hòa giải viên cố những vai trò, trọng trách giống nhau nhưng tuy nhiên thì hòa giải viên có phần đơn giản hơn, chi phí thấp và thời gian nhanh gọn Tuy nhiên để có thể giải quyết tranh chấp bằng phương pháp này các doanh

nghiệp cần có sự hòa hoãn, bình tĩnh và tìm ra được một hướng đi chung thì

phương pháp này mới có thể thành công

III So sánh giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài và bằng

Tòa án:

1 Những điểm khác biệt căn bản:

Đối tượng

giải quyết

tranh chấp

Thông qua trọng tài viên là người giải quyết tranh chấp

Người tham gia giải quyết tranh chấp là thẩm phán

Nguyên tắc Giải quyết tranh chấp không

công khai

Giải quyết tranh chấp công khai

vụ án (trừ những trường hợp không công khia theo quy định của pháp luật)

Phạm vi

giải quyết

Theo yêu cầu của bên khởi kiện

vụ án

Theo yêu cầu của bên khởi kiện

Tính ràng

buộc

Phán quyết của trọng tài mang tính chất chung thẩm, có sự ràng buộc, bắt buộc thực hiện giữa các bên

Quyết định của Tòa án mang tính bắt buộc các bên phải thực hiện, thi hành Nếu không thi hành sẽ

bị cưỡng chế thực hiện

Điều kiện

giải quyết

Khi có thỏa thuận về việc giải quyết bằng trọng tài thương mại

Tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của trọng tài thương mại

Giải quyết tranh chấp khi có một bên nộp đơn khởi kiện lên Tòa án Tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án

2 Ưu và nhược điểm của phương thức Tòa án:

a Ưu điểm:

Đối với phương pháp giải quyết tranh chấp bằng Tòa án thì có ưu điểm là phán quyết của Tòa án có tính cưỡng chế cao Các bên tham gia tranh chấp có nghĩa vụ phải tuyệt đối tuân thủ những phán quyết được thẩm phán đưa ra Điều này đảm

bảo quyền lợi cho bên bị thiệt hại buộc bên kia vào những nghĩa phải làm Đây là

ưu điểm mà hòa giải hay bất cứ phương pháp tranh chấp nào có

b Nhược điểm:

Phương pháp giải quyết tranh chấp bằng Tòa án tuy có ưu điểm ưu việt hơn tuy nhiên lại có những khuyết điểm như: vì những giải quyết tranh chấp được diễn ra tại Tòa án cho nên những thủ tục tại Tòa án mang tính cứng nhắc, thiếu linh hoạt

đo phải tuân theo những quy định của pháp luật đưa ra

Nguyên tắc xét xử công khai tuy rằng được coi là một nguyên tắc tiến bộ, mang tính răn đe cao tại nước ta nhưng đó cũng tạo ra những khuyết điểm và là cản trở đối với doanh nghiệp bởi những bí mật kinh doanh của họ sẽ bị lộ ra

Và những doanh nghiệp bị khởi kiện sẽ không dễ đàng chấp nhận những phán quyết của Tòa án và sẽ kháng cáo để xét xử lại Điều này làm quá trình giải quyết tranh chấp kéo dài hơn trước và gây ra việc tốn chi phí hơn Các tranh chấp diễn ra càng lâu và bị trì hoãn thì chi phí, hay doanh nghiệp cũng sẽ bị ảnh hưởng rất lớn Chính vì những nhược điểm này của Tòa án nên các doanh nghiệp vẫn lựa chọn cho mình con đường giải quyết tranh chấp dễ đi hơn đó là phương pháp trọng tài thương mại Các doanh nghiệp học sẽ không vướng vào những rắc rối không đáng

cố như chi phí caoo, thủ tục rườm rà và có nguy cơ bị tiết lộ bí mật kinh doanh của doanh nghiệp của mình

IV Các bất cập trong quy định pháp luật hiện hành:

Nhà nước ta đã làm rất tốt trong việc đưa phương pháp trọng tài đến gần hơn Hoạt động trong trọng tài thương mại cũng được phát triển, củng cố hơn Tuy nhiên các quy định được quy định trong luật vẫn còn nhiều bất cập trong việc quy định liên quan đến tranh chấp bằng phương pháp ngoài tòa án:

+, Việc lựa chọn địa điểm còn khó khăn: Khi xảy ra các tranh chấp có yếu tố nước ngoài, việc lựa chọn địa điểm tranh chấp còn gặp nhiều khó khăn như việc tiến hành lựa chọn quốc gia để tiến hành giải quyết tranh chấp Hiện nay, luật Trọng tài Thương mại ta còn chưa quy định rõ về việc này Luật Trọng tài Thương mại chỉ tiếp tục sử dụng lại khái niệm mơ hồ, không rõ ràng từ Pháp lệnh trọng tài thương mại 2003: “Trọng tài viên phải tôn trọng thỏa thuận của các bên nếu thỏa thuận đó không vi phạm các nguyên tắc của hệ thống pháp luật XHCN” Điều này là quá mơ

hồ đối với các bên tranh chấp cả ở Việt Nam lẫn doanh nghiệp nước ngoài, họ không biết rõ được thế nào là không vi phạm trong khi ấy luật Trọng tài thương