So sánh truyện “chú vịt con xấu xí” của hans christian andersen và truyện “chuyện con mèo dạy hải âu bay” của luis sepúlveda

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA VĂN HỌC Khóa 2018 – 2022 MÔN VĂN HỌC DÂN GIAN Bài tiểu luận So sánh truyện “Chú vịt con xấu xí” của Hans Christian Andersen và truyện “Chuyện con mèo dạy hải âu bay” của Luis Sepúlveda GV hướng dẫn Lê Thị Thanh Vy Sinh viên thực hiện Nguyễn Ngọc Yến MSSV 1856010155 1 Giới thiệu “Chú vịt con xấu xí” của H C Andersen và “Chuyện con mèo dạy hải âu bay” của Luis Sepúlveda 1 1 H C Andersen và tác phẩm “Chú vịt con.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA VĂN HỌC

Khóa: 2018 – 2022

MÔN: VĂN HỌC DÂN GIAN Bài tiểu luận:

So sánh truyện “Chú vịt con xấu xí” của Hans Christian Andersen và truyện “Chuyện con mèo

dạy hải âu bay” của Luis Sepúlveda

GV hướng dẫn: Lê Thị Thanh Vy Sinh viên thực hiện: Nguyễn Ngọc Yến

MSSV: 1856010155

1 Giới thiệu “Chú vịt con xấu xí” của H.C.Andersen và “Chuyện con mèo dạy hải âu bay” của Luis Sepúlveda.

1.1 H.C.Andersen và tác phẩm “Chú vịt con xấu xí”

Hans Christian Andersen (1805 –1875) là nhà văn người Đan Mạch, chuyên

sáng tác truyện kể cho trẻ em Các truyện ngắn viết cho thiếu nhi của ông có nội dung và lối kể rất giống truyện cổ tích, có thể thấy chất liệu văn học dân gian bao phủ trong các tác phẩm của ông, thể hiện qua đề tài, cốt truyện, nhân vật, tình tiết,

… Vì vậy, khi trở nên nổi tiếng và lan rộng, chúng thường được gộp chung với thể loại truyện cổ tích và được xem là một thể loại truyện cổ tích mới

Andersen sinh ra tại một ngôi làng nhỏ thuộc thành phố Odense, Đan Mạch Ông xuất thân trong một gia đình nghèo khó thuộc tầng lớp thấp trong xã hội Cha

là một thợ đóng giày nghèo, còn mẹ làm nghề giặt giũ, gia đình ông phải làm việc rất vất vả để kiếm sống Cha ông đã truyền cho ông niềm đam mê với văn chương

và sách vở bằng cách tranh thủ những thời gian rảnh rỗi để đọc cho ông nghe những câu chuyện dân gian Đan Mạch, những chuyện kể dân gian thế giới nổi tiếng như “Ngàn lẻ một đêm”, tiểu thuyết lịch sử, truyện ngắn và cả Kinh Thánh Thời thơ ấu hạnh phúc của Andersen kết thúc năm 11 tuổi, khi cha ông mất và

mẹ tái hôn Ông phải lao động vất vả để nuôi sống bản thân Ban đầu Andersen được mẹ cho đi học dệt, rồi vào làm việc tại xưởng may Sau đó ông chuyển sang làm việc tại một nhà máy thuốc lá tại địa phương

Năm 14 tuổi, ông rời quê nhà đến thủ đô Copenhagen lập nghiệp, tìm cách trở nên nổi tiếng Vốn đam mê nghệ thuật sân khấu, Andersen muốn trở thành một ca

sĩ hoặc diễn viên Ban đầu, Andersen hát trong một dàn đồng ca ở Nhà hát Hoàng gia Đan Mạch, sự nghiệp ca hát kết thúc khi ông bắt đầu vỡ giọng Andersen chuyển sang biễu diễn ballet nhưng thất bại vì ngoại hình không phù hợp Ông từ

bỏ sự nghiệp biểu diễn của mình và bắt đầu tập trung sáng tác

Khả năng sáng tác kịch bản của Andersen nhanh chóng thu hút sự chú ý của công chúng, ông được cấp học bổng để tiếp tục đến trường Từ năm 1822 – đến năm 1827, ông theo học tại hai trường trung học ở Slagelse và Elsinore Sau này, trong hồi kí của mình, Andersen đã nhận xét rằng đây chính là thời kì đen tối nhất trong cuộc đời ông Học tập và sinh hoạt ở những ngôi trường dành riêng cho con cái giới quí tộc, thượng lưu khiến ông bị cô lập, khinh khi và thường xuyên bị đem

ra làm trò cười bởi ngoại hình xấu xí, gia thế bần hàn và tính tình trầm lặng của

mình Trong hoàn cảnh bất hạnh ấy, Andersen vẫn cố gắng chịu đựng mọi tủi hờn, cay đắng để hoàn tất việc học và tập trung sáng tác

Andersen sáng tác nhiều thể loại như thơ, truyện ngắn, kịch, du ký,…Tuy nhiên, khi nhắc đến Andersen, người ta thường không chú ý nhiều đến những sáng tác thuộc các thể loại nói trên Tên tuổi của ông được gắn liền với thể loại truyện ngắn viết cho trẻ em theo phong cách truyện cổ tích

Năm 1835, ông xuất bản tập truyện đầu tiên với tên gọi “Tập truyện kể cho trẻ em” Đây là tuyển tập những truyện ngắn dành cho thiếu nhi được Andersen viết với hình thức truyện cổ tích, bằng cách sáng tạo lại những chất liệu văn học dân gian hoặc tạo ra một loạt truyện hoàn toàn mới mang màu sắc cổ tích

Từ đó, ông bắt đầu tập trung sáng tác những truyện ngắn cho trẻ em Tên tuổi Andersen nổi tiếng khắp Châu Âu và vươn ra thế giới Ông được xếp vào hàng ngũ những nhà văn viết truyện cổ tích nổi tiếng thế giới, ngang hàng với những tên tuổi như Charles Perrault và Anh em nhà Grimm

Từ năm 1835 đến khi dừng sự nghiệp sáng tác năm 1875, H.C.Andersen đã cho xuất bản 32 tuyển tập “Những truyện kể cho trẻ em” với tổng cộng hơn 160 câu truyện Những truyện cổ tích Andersen viết có giá trị vượt thời gian, qua bao thế

hệ vẫn được công chúng từ khắp thế giới đón nhận và yêu mến Có thể kể đến một

số tác phẩm nổi tiếng được phổ biến rộng rãi như "Nàng tiên cá", "Bộ quần áo mới của hoàng đế", "Chú vịt con xấu xí", “Cô bé bán diêm”, “Chú lính chì dũng cảm”,

…

“Chú vịt con xấu xí” tên gốc tiếng Đan Mạch là “Den grimme ælling” được

xuất bản lần đầu năm 1843, trong một tuyển tập gồm bốn truyện cổ tích của

H.C.Andersen1 Từ khi mới ra đời tác phẩm đã được đón nhận nhiệt liệt và trở thành một trong những câu truyện nổi tiếng, được phổ biến rộng rãi nhất trong bộ sưu tập văn chương đồ sộ của H.C.Andersen “Chú vịt con xấu xí” được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới và được chuyển thể thành nhiểu loại hình nghệ thuật khác như phim hoạt hình, opera, ballet, nhạc kịch,…

Ngày nay, cụm từ “chú vịt con xấu xí” trở thành một thành ngữ quen thuộc được dùng để chỉ những sự lột xác thần kì từ xấu xí biến thành xinh đẹp

_

1

Truyện đứng cuối cùng trong tập truyện gồm bốn tác phẩm: "Englen" (Thiên thần),

"Nattergalen" (Chim họa mi), và "Kjærestefolkene" (Những kẻ yêu nhau)

Tóm tắt cốt truyện[1]:

Chuyện bắt đầu vào một ngày hè, trong một trang viên cũ kĩ ở ngoại thành, một

cô vịt mẹ ấp những quả trứng của mình Sau một thời gian dài chờ đợi, cuối cùng những chú vịt con cũng phá vỡ lớp vỏ trứng để chào đời Các quả trứng lần lượt

nở, trừ quả trứng lớn nhất

Vịt mẹ vẫn kiên trì ấp nốt quả trứng còn sót lại, cuối cùng quả trứng cũng nở Nhưng kì lạ thay, chú vịt này không giống những anh em vịt khác của mình Chú

có bộ lông màu xám tro, một cái đầu to bất thường, trông thật xấu xí và kì lạ Mặc

dù được vịt mẹ thương yêu và bảo vệ, chú vẫn bị những người thân trong gia đình lẫn các loài vật khác trong trang trại ghét bỏ, xua đuổi và đánh đập vì vẻ ngoài xấu

xí của mình

Chú rời khỏi trang trại và đến sống cùng đàn ngỗng hoang Đàn ngỗng hoang bị thợ săn bắn chết, chú may mắn sống sót và được một bà lão tốt bụng cho ở cùng

Ở nhà bà lão còn có một con mèo và gà mái, chúng đố kị khi bà lão nhận nuôi vịt con nên đã đuổi chú đi

Chú lại ra đi, trên đường đi, chú vịt bất hạnh vẫn bị những loài động vật khác chế giễu, cười cợt vẻ ngoài xấu xí của mình Đến một hồ nước, chú trông thấy một đàn thiên nga đang bơi trên mặt hồ Vẻ đẹp của chúng khiến chú sững sờ và ao ước giá như mình cũng là một con thiên nga Vì quá mệt mỏi và kiệt sức, chú nằm nghỉ lại bên bờ hồ Một người nông dân tìm thấy chú vịt con đang bị đóng băng bên bờ hồ liền cứu chú và đem về nhà chăm sóc Tại nhà người nông dân, vì quá

sợ hãi khi những đứa trẻ muốn chơi đùa với mình, chú vô ý làm đổ thùng sữa và bị

vợ người nông dân đuổi đi

Chú đành trải qua một mùa đông khổ sở bên ngoài, dưới trời tuyết rơi lạnh cóng Mùa đông tàn khốc qua đi, mùa xuân ấm áp đến Một đàn thiên nga đáp xuống hồ nước để nghỉ ngơi Chú vịt con xấu xí quyết định gia nhập đàn thiên nga, chú nghĩ rằng cho dù bị những con thiên nga đẹp này giết chết còn hơn là sống cuộc đời cô độc và khổ sở

Chú lại gần hồ nước và bàng hoàng khi nhìn hình ảnh phản chiếu của chính mình trong làn Đó không còn là hình ảnh của một con chim vụng về, bẩn thỉu, xám xịt, và xấu xí nữa Thay vào đó là hình ảnh một chú thiên nga tuyệt đẹp Chú nhận ra bản thân mình vốn dĩ là một chú thiên nga, chỉ vì không may nên lạc vào bầy vịt Câu chuyện kết thúc với hình ảnh chú vịt con xấu xí ngày nào giờ đây trở

thành một chú thiên nga đẹp đẽ, đang sải rộng đôi cánh bay lên cùng đàn thiên nga giữa những cái nhìn ngưỡng mộ của mọi người

1.2 Luis Sepúlveda và tác phẩm “Chuyện con mèo dạy hải âu bay”

Luis Sepúlveda Calfucura (4 tháng 10 năm 1949 – 16 tháng 4 năm 2020) là

một nhà văn, nhà báo, đạo diễn người Chile Đồng thời cũng là một nhà cách mạng, ông theo chủ nghĩa cộng sản, từng tham gia chống lại chế độ độc tài

Pinochet2 tại Chile

Luis Sepúlveda sinh tại Ovalle, Chile trong một gia đình hoạt động chính trị, cha ông là một đảng viên Đảng Cộng sản Ông học trung học tại Santiago, sau đó theo học ngành Nghệ thuật sân khấu ở Đại học Quốc gia Chile

Luis Sepúlveda hoạt động chính trị từ rất sớm, ngày từ khi học đại học, ông đã tham gia các phong trào sinh viên và hoạt động trong chính quyền Salvador

Allende ở bộ phận văn hóa Năm 1973 tướng Augusto Pinochet lãnh đạo phe quân đội thực hiện một cuộc đảo chính, lật đổ tổng thống phe xã hội Salvador Allende

và thành lập chế độ độc tài quân sự

Sepúlveda đã bị bỏ tù hai năm rưỡi, sau đó được phóng thích nhờ vào sự giúp

đỡ của Tổ chức Ân xá Quốc tế, ông bị quản thúc tại nhà Sau khi bị cầm tù và tra tấn trong những năm 1970, ông rời Chile đến Châu Âu và không bao giờ quay trở lại quê nhà

Luis Sepúlveda đã đi đến rất nhiều nơi trên thế giới Ở mỗi đất nước khác nhau, ông lại đảm nhận những công việc khác nhau Chính kinh nghiệm sống dày dặn và những trải nghiệm thực tế của mình đã giúp các tác phẩm của ông luôn phong phú, chân thực và đầy màu sắc

Tác phẩm đầu tiên giúp ông xác định tên tuổi của mình trên nền văn chương thế giới là tiểu thuyết “Lão già mê đọc chuyện tình” xuất bản năm 1989 Tác phẩm này đã đem lại cho ông giải thưởng Tigre Juan3

_

2 Chế độ độc tài quân sự diễn ra tại Chile từ năm 1973 đến năm 1990, dưới sự cầm quyền của nhà độc tài Augusto Pinochet

3

Tigre Juan Award (tiếng Tây Ban Nha: Premio Tigre Juan) là một giải thưởng văn học Tây Ban Nha được tạo ra vào năm 1977 Diễn ra hàng năm và được trao cho tác phẩm tiểu thuyết xuất sắc nhất viết bằng tiếng Tây Ban Nha được xuất bản vào năm trước

Ông được xem là một nhà văn tiêu biểu của văn học đương đại, nổi bật hơn cả

là những tác phẩm mang màu sắc cổ tích về loài vật viết cho thiếu nhi Tác phẩm đầu tiên viết cho thiếu nhi của ông là “Chuyện con mèo dạy hải âu bay”, đây cũng

là tác phẩm được phổ biến rộng rãi nhất của ông Sự thành công của nó đã khiến tên tuổi ông gắn liền với vai trò một nhà văn chuyên viết truyện cho thiếu nhi, với nhân vật chính là các loài vật

Sau “Chuyện con mèo dạy hải âu bay”, ông tiếp tục sáng tác những tác phẩm dành cho thiếu nhi và được người đọc khắp nơi trên thế giới đón nhận Có thể kể đến những tác phẩm như ‘Chuyện con mèo, con chuột và bạn thân của nó",

"Chuyện con ốc sên muốn biết tại sao nó chậm chạp", "Chuyện chú chó tên là trung thành"

Ngày 1 tháng 3 năm 2020, tại Tây Ban Nha, ông được xác nhận nhiễm

COVID-19 Đến ngày 11 tháng 3, ông lâm vào tình trạng nguy kịch, phải gắn máy thở và

bị suy đa tạng Ngày 16-4, sau thời gian dài chống chọi với virus, ông qua đời tại thành phố Oviedo, Tây Ban Nha

“Chuyện con mèo dạy hải âu bay” tên gốc tiếng Tây Ban Nha là “Historia de

unagaviota y del gato que le enseñó a volar” được xuất bản lần đầu tiên năm

1996 Đây là tác phẩm viết cho thiếu nhi đầu tiên của Luis Sepúlveda, mở đầu cho

sự nghiệp sáng tác truyện thiếu nhi sau này của ông “Chuyện con mèo dạy hải âu bay” được đón nhận ở nhiều nơi trên thế giới, thu hút cả trẻ em lẫn người lớn bởi

tính dung dị, dễ đọc, dễ hiểu, đậm màu sắc cổ tích của nó; trên hết là những thông điệp về tình yêu, tình bạn, vấn đề bảo vệ môi trường, tôn trọng sự khác biệt, được lồng ghép khéo léo trong tác phẩm

Tóm tắt cốt truyện[2]:

Câu chuyện xảy ra tại bến cảng Hamburg Một đàn chim hải âu đang thực hiện chuyến di cư của mình, khi bay ngang qua cảng Hamburg, chúng dừng lại để nghỉ ngơi và bắt cá Cô hải âu Kengah đã không may vướng phải một lớp váng dầu loang trên biển và mắc kẹt trong lớp dầu đen Cô dùng hết sức lực còn lại bay vào

bờ và tình cờ rơi xuống cạnh chú mèo Zorba

Trong lúc hấp hối, cô hải âu đã sinh một quả trứng và quyết định gửi gắm lại cho Zorba Cô muốn Zorba thực hiện tâm nguyện cuối đời của mình, đó là hứa với

cô ba điều: “Không ăn quả trứng Chăm sóc cho tới khi nó nở Dạy cho con hải âu bay.” Để cô hải âu an tâm trước khi qua đời, Zorba đã đồng ý sẽ dùng danh dự của loài mèo để thực hiện ba lời hứa đó

Zorba bắt đầu thực hiện lời hứa của mình với sự giúp đỡ của những chú mèo khác trên bến cảng Cậu đã rất vất vả để thay hải âu mẹ bảo vệ quả trứng và ấp cho quả trứng nở Sau hai mươi ngày dài trôi qua, chú hải âu con cuối cùng cũng chào đời Trông thấy Zorba đầu tiên, hải âu con tưởng đấy là mẹ mình liền cất tiếng gọi

“Má”, điều đó khiến Zorba thấy xấu hổ và xúc động vô cùng Chú hải âu con được tên là Lucky- nghĩa là may mắn Và sự thật thì chú đúng là một chú chim may mắn khi được Zorba và những người bạn mèo khác bảo vệ, chăm sóc

Bỗng dưng trở thành “mẹ” khiến Zorba bối rối vì không biết phải làm thế nào Nhưng bởi tình yêu thương của mình dành cho Lucky, Zorba dần học được cách nuôi nấng một chú hải âu con Zorba đã chứng tỏ mình là một mèo “má” rất xịn, cậu chăm lo cho Lucky từ miếng ăn đến giấc ngủ, giải cứu chú khỏi móng vuốt của bọn mèo hoang Để bảo vệ Lucky, Zorba đã chui xuống đường ống nước bẩn thỉu để đến thương lượng với lũ chuột, lũ chuột không được động đến chim hải âu con, bù lại, Zorba sẽ cho phép bọn chuột đi ngang qua sân để tìm đường ra chợ Trong sự bao bọc và yêu thương của loài mèo, Lucky dần lớn lên và trưởng thành Bản năng của một chú chim hải âu khiến Lucky càng ngày càng khát vọng được cất cánh bay lên như những con hải âu khác Lũ mèo lại phải đối mặt với một vấn đề hóc búa khác, đó là thực hiện lời hứa cuối cùng với hải âu mẹ: dạy cho hải âu con biết bay Đây quả thật là một nhiệm vụ khó khăn, sau nhiều lần thất bại, Lucky vẫn chưa thể bay được Để giúp Lucky có thể bay được, Zorba đã quyết định phá vỡ điều cấm kỵ linh thiêng của loài mèo, ngỏ lời với con người để nhờ sự giúp đỡ

Quyết định đó của Zorba được các bạn mèo của mình chấp nhận Bọn mèo cùng nhau chọn lựa một con người đáng tin để Zorba đến hỏi xin lời khuyên Chúng quyết định chọn chủ của cô mèo Angelina- một nhà thơ Với sự trợ giúp của loài mèo và cả loài người, trong một đêm mưa như trút nước, trên tháp chuông nhà thờ Thánh Michael tại bến cảng Hamburg, chú hải âu may mắn Lucky đã cất cao đôi cánh bay lên bầu trời, trở về với thế giới của loài hải âu, thế giới mà chú vốn thuộc về

2 So sánh truyện “Chú vịt con xấu xí” của Hans Christian Andersen và truyện “Chuyện con mèo dạy hải âu bay” của Luis Sepúlveda.

“Chú vịt con xấu xí” của Hans Christian Andersen và “Chuyện con mèo dạy hải

âu bay” của Luis Sepúlveda là hai tác phẩm biệt lập, có lịch đại khác nhau, không cùng thể loại, mang nội dung và hình thức nghệ thuật độc lập Nhìn chung, hai tác phẩm dường như không có mối liên hệ đặc biệt gì với nhau

Nhưng khi được soi chiếu dưới góc nhìn nghiên cứu văn học dân gian, có thể thấy hai tác phẩm đều đã vận dụng những chất liệu dân gian, cụ thể là truyện cổ tích, theo những mức độ khác nhau vào trong văn bản của mình Từ việc nghiên cứu hai tác phẩm bằng cách đặt chúng trong mối quan hệ giữa văn học dân gian và văn học viết, đồng thời sử dụng phương pháp nghiên cứu liên văn bản; ta có thể thấy được những điểm tương đồng cũng như khác biệt trong nội dung, hướng xây dựng cốt truyện, phương thức truyền tải thông điệp cũng như cách tiếp nhận và sử dụng những chất liệu dân gian của hai tác phẩm

Đặt hai tác phẩm cạnh nhau, chúng tôi vận dụng phương pháp chính là phương pháp so sánh nhằm làm sáng tỏ ba vấn đề lớn:

Một là, phát hiện và ghi nhận chất liệu văn học dân gian trong văn học viết nói chung và văn học thiếu nhi nói riêng

Hai là, làm rõ ý nghĩa của việc hồi sinh, tiếp nối văn học dân gian bằng cách vận dụng, tái tạo chất liệu văn học dân gian trong sáng tác văn học

Ba là, nhìn nhận bản chất cá nhân, sự khác nhau, sự sáng tạo riêng biệt của mỗi tác giả trong việc sử dụng, cải biên, tái tạo chất liệu dân gian vào trong các sáng tác của mình, và phân tích hiệu quả của sự sáng tạo đó trong việc thể hiển tư tưởng, tính thẩm mĩ của tác phẩm Đồng thời lí giải nguyên nhân của sự khác biệt

2.1.Những điểm tương đồng giữa hai tác phẩm

Đặt hai tác phẩm “Chú vịt con xấu xí” và “Chuyện con mèo dạy hải âu bay” cạnh nhau, đồng thời so sánh cả hai trong mối liên hệ với văn học dân gian, có thể nhận thấy những điểm tương đồng trong nội dung, hình thức cũng như thông điệp

mà tác giả muốn truyền tải qua hai tác phẩm Phạm vi bài viết này sẽ tập trung trình bày và phân tích những điểm chung sau của hai tác phẩm: thể loại; cách vận dụng chất liệu văn học dân gian, cụ thể là chất liệu cổ tích; cách xây dựng tình huống truyện; thông điệp mà tác giả muốn truyền tải; kết cấu truyện mang nhiều tầng nghĩa và đối tượng độc giả được hướng tới

Để phân biệt thể loại truyện viết theo phong cách cổ tích do một cá nhân sáng tác với thể loại truyện cổ tích dân gian truyền thống, các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều thuật ngữ khác nhau Nhà nghiên cứu Vân Thanh đã dùng thuật ngữ “truyện

cổ tích mới” trong bài nhận xét về sáng tác của nhà văn Phạm Hổ [3] Còn nhà nghiên cứu Chu Xuân Diên lại đưa ra thuật ngữ “truyện cổ tích của văn học thành văn” để chỉ thể loại truyện cổ tích thuộc “ sáng tạo của cá nhân nhà văn và được

cố định hóa bằng ngôn ngữ viết.” [4]

Ngoài ra còn có nhiều thuật ngữ khác được các nhà nghiên cứu sử dụng như: cổ tích mới, truyện cổ tích văn học, truyện cổ tích thành văn, truyện cổ tích hiện đại, truyện cổ tích cải biên, giả cổ tích Có thể thấy giới nghiên cứu vẫn chưa thể thống nhất một thuật ngữ chung để xác định thể loại này

Trong luận văn thạc sĩ “Thế giới nhân vật truyện kể Andersen”, tác giả Phạm Thị Phương Thảo đã sử dụng thuật ngữ “truyện cổ tích của nhà văn”, với quan niệm “đây là một thể loại thuộc sáng tác văn học viết và phân biệt với truyện cổ tích dân gian ở đặc trưng thi pháp của nó Truyện cổ tích của nhà văn là các câu chuyện thần tiên của các tác giả cụ thể, đây là thể loại phản ánh rõ nhất mối quan

hệ giữa văn học dân gian và văn học viết.” [5]

Trong bài viết này, chúng tôi cũng xin sử dụng thuật ngữ “truyện cổ tích của

nhà văn” để chỉ thể loại truyện được các nhà văn viết theo phong cách cổ tích,

nhằm khu biệt với thể loại truyện cổ tích dân gian Qua tìm hiểu và phân tích, chúng tôi nhận thấy hai tác phẩm “Chú vịt con xấu xí” và “Chuyện con mèo dạy hải âu bay” đều mang những đặc trưng cơ bản của thể loại truyện cổ tích của nhà văn, có thể xếp chúng vào thể loại này Trong hệ thống hình thức chế tác truyện cổ tích,hai tác phẩm trên đều chế tác truyện cổ tích theo dạng tạo ra một câu chuyện hoàn toàn mới, với “người hay việc chưa hề có trong cổ tích (hoặc chỉ có bóng dáng hời hợt) nhưng câu chuyện đã được xây dựng bằng những môtip của cổ tích dân gian.”[6]

Hai tác phẩm còn mang những đặc trưng cơ bản khác của thể loại truyện cổ tích của nhà văn như: đều là những sáng tác cá nhân, có tác giả chính thức, được lưu truyền bằng văn bản, không có dị bản, mang cá tính riêng và tính sáng tạo của nhà văn, đồng thời phát triển theo những quy luật sáng tạo của văn học

Điểm chung thứ hai là cách tiếp nhận, vận dụng chất liệu văn học dân gian, cụ thể là chất liệu truyện cổ tích của hai tác phẩm Chất liệu dân gian, cổ tích được thể hiện ở hai yếu tố chính: hình thức bên ngoài và nội dung bên trong Về hình thức, hai tác phẩm đều mang hình thức của thể loại truyện cổ tích loài vật Tức là lấy động vật làm nhân vật trung tâm câu chuyện, xây dựng thế giới loài vật bằng cách nhân hóa Ở đó, loài vật cũng có thể giao tiếp, cư xử, suy nghĩ, hành động như loài người; chúng cũng mang những tâm tư, tình cảm riêng, cũng biết buồn, biết vui, cũng đau khổ và hạnh phúc

Về mặt nội dung, chất liệu dân gian và đặc điểm cổ tích được thể hiện qua cách xây dựng cốt truyện kết hợp giữa yếu tố hiện thực và yếu tố hư cấu, tưởng tượng

Có thể thấy tính hiện thực trong hai tác phẩm qua việc xây dựng những số phận

đau khổ, bất hạnh Trong “Chú vịt con xấu xí”, nhân vật chính bị chối bỏ ngay từ lúc mới sinh vì sự khác biệt của mình, phải sống trong cảnh lẻ loi, cô độc, bị chính gia đình khinh miệt và chán ghét, liên tục bị xua đuổi hết lần này đến lần khác Còn trong “Chuyện con mèo dạy hải âu bay”, cô hải âu mẹ đã chết vì mắc kẹt trong lớp dầu đen hôi hám mà con người thải ra biển, bỏ lại đứa con còn nằm trong vỏ trứng Hai tác phẩm còn thể hiện tính hiện thực bằng việc phản ánh thực trạng xã hội, cả hai đều mượn hình ảnh loài vật để nêu lên những vấn đề đang tồn tại trong xã hội loài người “Chú vịt con xấu xí” nói lên sự đề cao vẻ đẹp bên ngoài mà quên đi bản chất bên trong “Chuyện con mèo dạy hải âu bay” lại phê phán những hành vi sai trái của con người với môi trường và động vật

Bên cạnh yếu tố hiện thực là yếu tố hư cấu, tưởng tượng mang đậm màu sắc cổ tích được vận dụng trong hai tác phẩm Các yếu tố hư cấu, tưởng tượng được thể hiện thông qua việc tạo lập nên một thế giới loài vật đầy màu sắc và sống động Trong thế giới này, những con vật được nhân cách hóa, chúng vừa mang những đặc điểm tự nhiên, bản chất của động vật, vừa mang những đặc tính mà chỉ con người mới có Các loài vật có thể nói năng, suy nghĩ, hành động; cũng có số phận,

có tình cảm riêng, cũng trải qua những nỉ, nộ, ái, ố, đau khổ, hạnh phúc không khác gì con người

Ngoài thế giới loài vật, một chất liệu hư cấu đặc trưng khác của truyện cổ tích được vận dụng trong hai tác phẩm đó là cách xây dựng thế giới với hai lực lượng thiện – ác tương phản hoàn toàn, tách biệt rạch ròi khỏi nhau Trong thực tế xã hội, không thể có một thế giới mà người tốt và người xấu được chia thành hai bên rõ ràng, người tốt thì luôn tốt một cách hoàn hảo còn người xấu thì xấu đến tận cùng Chỉ có ở thế giới cổ tích, xã hội mới đơn giản và dễ phân biệt như thế Trong các truyện cổ tích, người tốt và người xấu sẽ giữ nguyên bản chất của mình từ đầu đến cuối câu truyện

Điểm tương đồng tiếp theo của hai tác phẩm là cách xây dựng tình huống truyện Hai câu truyện đều được xây dựng dựa trên một kiểu tình huống: vì một biến cố nào đó mà một cá thể của loài này lạc vào quần thể của loài khác ngay từ lúc mới sinh Cốt truyện được khai thác từ những xung đột, sự kiện xảy ra khi đặt hai loài vật khác loài cùng chung sống với nhau Trong “Chú vịt con xấu xí”, không rõ vì nguyên nhân gì mà một quả trứng thiên nga lại tình cờ nằm trong ổ trứng của một đàn vịt Còn trong “Chuyện con mèo dạy hải âu bay”, quả trứng hải

âu được giao cho bầy mèo chăm sóc vì hải âu mẹ đã chết ngay sau khi sinh ra quả trứng Để giúp hải âu mẹ an tâm nhắm mắt, chú mèo Zorba đã hứa danh dự với cô rằng sẽ thay cô chăm sóc hải âu con