hiệ ả u qu c m và ủa lãnh đạo theo đặc điể theo k c ỹ năng trong tổ chứ

Khác với lãnh đạo theo đặc điểm, lãnh đạo theo kỹ năng đề cập đến những kỹ năng mà một người có thể học hỏi hay luyện tập để trở thành một nhà lãnh đạo.. Nói đơn giản, lý thuyết đặc điểm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC KINH TẾ HỒ CHÍ MÌNH TRƯỜNG KINH DOANH UEH

TIỂU LUẬN

HIỆU QUẢ CỦA LÃNH ĐẠO THEO ĐẶC ĐIỂM VÀ

THEO KỸ NĂNG TRONG TỔ CHỨC

TỔNG QUAN LÝ THUYẾT

1 Tóm tắt

Lãnh đạo không phải là khái niệm mới, nhưng để hiểu rõ thì vẫn còn là một quá trình dài

Có nhiều cách tiếp cận khái niệm lãnh đạo, trong số đó là tiếp cận theo đặc điểm và kỹ năng Có nhiều nghiên cứu đề cập đến hai khía cạnh này, tuy nhiên thế nào là lãnh đạo hiệu quả thì vẫn chưa có câu trả lời thích hợp Chính vì thế nghiên cứu này đưa ra các ý kiến, nhận định thế nào là lãnh đạo hiệu quả và ứng dụng định nghĩa này trong thực tế

2 Lý do chọn đề tài

Đối với sự hình thành và phát triển của doanh nghiệp, lãnh đạo đóng vai trò vô cùng to lớn Họ chính là người định hướng tầm nhìn chiến lược và dẫn dắt tổ chức

đi đúng mục tiêu đã đề ra Doanh nghiệp có bước xa hay không, bền vững hay không phần lớn nhờ vào chính người lãnh đạo Tuy nhiên, không phải nhà lãnh đạo nào cũng tạo dựng một doanh nghiệp thành công

Vậy vấn đề đặt ra là thế nào là lãnh đạo hiệu quả? Lãnh đạo theo đặc điểm hay theo kỹ năng sẽ mang lại hiệu quả cho doanh nghiệp? Bên cạnh đó, các doanh nghiệp có thể áp dụng gì từ các khái niệm này để mang đến thành công

Vì lý do trên mà đề tài được lựa chọn và hy vọng rằng kết quả của đề tài sẽ đem đến những thông tin hữu ích giúp hiểu rõ hơn về “lãnh đạo hiệu quả” và áp dụng những kiến thức này để giúp doanh nghiệp phát triển và phồn thịnh

3 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài được thực hiện để mang lại cái nhìn khái quát về lãnh đạo sẽ mang hiệu quả cho doanh nghiệp Bên cạnh đó, cũng cung cấp các cách rèn luyện để trở thành nhà lãnh đạo tài ba

4 Ý nghĩa của nghiên cứu:

Nghiên cứu định nghĩa về lãnh đạo, lãnh đạo theo kỹ năng, lãnh đạo theo đặc điểm

Từ đó, nhà lãnh đạo có thể chọn lọc được đường lối, phương thức và rèn luyện các đặc điểm cần thiết và thích hợp để có dẫn dắt tổ chức vươn lên tầm cao mới

5 Bố cục đề tài:

Chương 1: Tổng quan lý thuyết

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 3: Kết luận

CƠ SỞ LÝ THUYẾT

1 Định nghĩa:

Lãnh đạo được hiểu đơn giản là sự tác động hay quá trình gây ảnh hưởng đến người khác và khiến người đó tự nguyện, nhiệt tình làm việc vì mục tiêu chung của

tổ chức Có nhiều cách tiếp cận định nghĩa lãnh đạo Tuy nhiên, trong nghiên cứu này chỉ đề cập đến lãnh đạo theo đặc điểm và lãnh đạo theo kỹ năng

Lãnh đạo theo đặc điểm là lãnh đạo “tự nhiên”, tức là một người sinh ra đã có thiên bẩm là một nhà lãnh đạo, sở hữu sẵn tố chất, đặc điểm của một nhà lãnh đạo

Khác với lãnh đạo theo đặc điểm, lãnh đạo theo kỹ năng đề cập đến những kỹ năng mà một người có thể học hỏi hay luyện tập để trở thành một nhà lãnh đạo Tóm lại, lãnh đạo có thể là một khả năng do trời sinh hoặc cũng có thể do học tập

và rèn luyện mà hình thành nên Tuy nhiên, lãnh đạo theo đặc điểm hay lãnh đạo theo kỹ năng sẽ đem lại hiệu quả thì vẫn chưa thể xác định một cách rõ ràng

2 Nội dung chính:

2.1 Lãnh đạo:

Lãnh đạo là chủ đề được quan tâm trong lĩnh vực quản lý Xuất hiện lần đầu tiên vào thế kỷ XX, lãnh đạo lúc bấy giờ là “khả năng gây ấn tượng của nhà lãnh đạo đối với cấp dưới để tạo ra sự thán phục, tôn trọng, lòng trung thành và sự hợp tác ở họ” (Allen, 1998) Bước đến thế XXI, các phương thức lãnh đạo khác nhau được ra đời, bao gồm lãnh đạo đích thực, lãnh đạo tinh thần, lãnh đạo phục vụ và lãnh đạo thích ứng Tóm lại, định nghĩa lãnh đạo có thể sẽ khác nhau qua các thời kỳ do sự khác biệt

về thế hệ hoặc ảnh hưởng của toàn cầu hóa, nhưng nhìn chung lãnh đạo chính là quá trình một cá nhân tác động đến nhóm của mình nhằm đạt được mục tiêu chung

Không ai có thể phủ nhận được vai trò của lãnh đạo đối với một doanh nghiệp Lãnh đạo không chỉ lập kế hoạch mà còn dẫn dắt và hướng dẫn các thành viên trong tổ chức đi theo đúng đường lối đó để mang lại lợi ích cho doanh nghiệp Bên cạnh đó, các giá trị hay văn hóa của doanh nghiệp cũng do chính người lãnh đạo hình thành, duy trì và phát triển Hơn

thế nữa, khác với quản lý, lãnh đạo còn có nghĩa là năng động, sáng tạo và liên tục đổi mới Đứng trước xu thế hội nhập toàn cầu hiện nay, cứ mỗi giây phút trôi qua thế giới lại đổi mới một ít thì sự sáng tạo là vô cùng cần thiết Nhà lãnh đạo giỏi phải biết nắm bắt xu thế, chấp nhận thay đổi và năng động sáng tạo

2.2 Lãnh đạo theo đặc điểm:

Cách tiếp cận đặc điểm có nền tảng vững chắc và được nghiên cứu trong các lý thuyết lịch sử về những “vĩ nhân” như Lincoln, Ganshi và Napoleon Nói đơn giản,

lý thuyết đặc điểm theo quan điểm của Consortium & Volume (2005) cho rằng mọi người được sinh ra với những đặc điểm và thuộc tính bẩm sinh định sẵn khả năng trở thành một nhà lãnh đạo vĩ đại

Thừa hưởng kết quả này, nhiều nhà nghiên cứu khác nhau đã tiến hành nghiên cứu để xác định chính xác những đặc điểm khác biệt của một nhà lãnh đạo Trong

đó, cuộc khảo sát của Stogdill đã xác định các cá nhân có tố chất lãnh đạo bẩm sinh sẽ sở hữu các đặc điểm như thông minh, tỉnh táo, thấu hiểu, trách nhiệm, chủ động, kiên trì, tự tin và giao tiếp (Allen, 1998) Ngoài ra, nhà lãnh đạo có thể giỏi trong tình huống này, nhưng có thể không giỏi trong tình huống khác, vì vậy mà các đặc điểm nêu trên cần phải gắn với tình huống thực tế để đem đến hiệu quả Khác với Stogdill, Mann (1959) cũng thực hiện hàng trăm cuộc nghiên cứu nhưng ít nhấn mạnh đến yếu tố tình huống và đưa ra kết luận rằng nhà lãnh đạo sẽ nổi bật ở sự thông minh, nam tính, điều chỉnh, uy quyền, hướng ngoại và chủ nghĩa bảo thủ Tuy nhiên, thời gian đã chứng minh kết quả của cuộc nghiên cứu có phần không chính xác Trong đó có thể kể đến yếu tố “nam tính” và “chủ nghĩa bảo thủ” Trên thực tế hiện nay

có nhiều nhà lãnh đạo thành công là phụ nữ như Thủ tướng Đức - Angela Merkel Bên cạnh đó, chủ nghĩa bảo thủ cũng đem đến tác động tiêu cực trong quá trình lãnh đạo Trên thực tế, nhân loại đã dành ra một thế kỷ để nghiên cứu về đặc điểm lãnh đạo và đưa ra một danh sách các đặc tính nổi bật mà nhà lãnh đạo sở hữu hoặc có thể luyện rèn Một số đặc điểm nổi bật trong danh sách có thể kể đến là thông minh, sự tự tin, quyết tâm, tính chính trực, dũng cảm nhận khuyết điểm cùng nhiều đặc điểm khác

Khác với cách tiếp cận khác, tiếp cận theo đặc điểm đặt người lãnh đạo vào trung tâm và tập trung nghiên cứu các đặc điểm cần có của nhà lãnh đạo hiệu quả Bên cạnh đó, nhiều công ty cũng dựa vào cách tiếp cận này để lựa chọn nhà lãnh đạo Hơn thế nữa, cũng nhờ vào đây mà các nhà lãnh đạo có thể nhận biết được điểm mạnh, điểm yếu của mình từ đó

mà có kế hoạch rèn luyện, tu dưỡng bản thân Tuy nhiên, những đặc điểm này được xem

là tự nhiên, bẩm sinh nên việc rèn luyện và tu dưỡng chắc chắn là không dễ dàng

2.3 Lãnh đạo theo kỹ năng:

Nếu cách tiếp cận theo đặc điểm đề cập đến những đặc tính cá nhân mà một nhà lãnh đạo bẩm sinh sở hữu thì tiếp cận theo kỹ năng thể hiện kiến thức và kỹ năng quan trọng đối với nhà lãnh đạo

Đầu những năm 90, nhiều cuộc nghiên cứu đã được tiến hành và rút ra kết luận rằng một nhà lãnh đạo hiệu quả cần có khả năng xử lý vấn đề, đặc biệt là nhưng vấn đề phức tạp trong tổ chức Đầu tiên là Robert Katz, ông cho rằng một nhà lãnh đọa hiệu quả cần thông thạo kỹ năng chuyên môn, nhân sự và tư duy Khác hoàn toàn với đặc điểm ngoại hình hay phẩm chất của nhà lãnh đạo, hầu như là bẩm sinh trời cho, những

kỹ năng này là hoàn toàn có thể đạt được và phát triển dần theo thời gian nếu có sự trau dồi, rèn luyện Nếu kỹ năng nhân sự được Allen (1998) nhắc đến như là những kỹ năng liên quan đến con người thì kỹ năng chuyên môn đề cập đến kiến thức, kỹ năng của nhà lãnh đạo Bên cạnh đó, tư duy là kỹ năng rất cần thiết với những nhà lãnh đạo cấp cao, đề cập đến khả năng làm việc với các ý tưởng sáng tạo và độc đáo Nhìn chung, cả ba kỹ năng đều cần thiết và tùy thuộc vào vị trí của người lãnh đạo trong tổ chức mà các kỹ năng sẽ được sử dụng theo cách khác nhau

Một nhà lãnh đạo có thể thừa hưởng cả ba kỹ năng chuyên môn, nhân sự và tư duy, nhưng đó vẫn chưa chắc là một nhà lãnh đạo hiệu quả Để đo lường hiệu quả của một công việc, người

ta thường chỉ nhắc đến khả năng hoàn thành công việc Nếu bạn hoàn thành việc được giao trong thời gian cho phép và đạt đủ hoặc vượt mức yêu cầu thì bạn đã hoàn thành công việc, hoàn toàn không đề cập đến các kỹ năng khác Công tác lãnh đạo cũng tương tự, nhiều nhà lãnh đạo giỏi vể cả ba kỹ năng được đề cập nhưng lại không thể hoàn

thành công việc hoặc hoàn thành không tốt công việc Chính vì thế, Mumford và đồng nghiệp phát triển một mô hình đánh giá mối quan hệ giữa kỹ năng, kiến thức với khả năng hoàn thành công việc của nhà lãnh đạo – mô hình kỹ năng lãnh đạo

Mô hình này gồm 5 thành phần: phẩm chất, đặc tính cá nhân, kết quả lãnh đạo, kinh nghiệm làm việc và các nhân tố tác động đến môi trường làm việc Các thành phần của mô hình đều được gắn với khả năng hoàn thành công việc Chính vì thế,

ta có thể khẳng định, nhà lãnh đạo giỏi cần có các kỹ năng cần thiết, phù hợp với

vị trí và cần phải hoàn thành công việc theo đúng yêu cầu của tổ chức

2.4 Nhà lãnh đạo hiệu quả:

Nhìn chung, cách tiếp cận theo đặc điểm và theo kỹ năng đều tập trung vào nhà lãnh đạo và dường như là không xem xét đến với mối quan hệ giữa nhà lãnh đạo với tổ chức nói chung và nhà lãnh đạo với các thành viên trong tổ chức nói riêng Tuy nhiên, trong khi lãnh đạo theo đặc điểm bắt nguồn từ các nghiên cứu về “vĩ nhân” và kết luận

là nhà lãnh đạo hiệu quả sẽ có những đặc điểm bẩm sinh khác biệt với người khac thì cách tiếp cận theo kỹ năng nhấn mạnh các kỹ năng cho phép một người có thể học hỏi và rèn luyện để trở thành nhà lãnh đạo giỏi Bên cạnh đó, khác với cách tiếp cận theo đặc điểm thì tiếp cận theo kỹ năng chủ động hơn vì đó là những kỹ năng mà con người có thể trau dồi và rèn luyện Tóm lại, cả hai cách tiếp cận đều có ưu và nhược điểm riêng, tuy nhiên không có bất kỳ nghiên cứu nào có thể khẳng định rằng tiếp cận theo đặc điểm hay theo kỹ năng sẽ mang lại hiệu quả trong lãnh đạo

Một nhà lãnh đạo hiệu quả có thể sở hữu các đặc điểm bẩm sinh vượt trội hoặc cũng có thể rèn luyện được Nếu bạn sinh ra với những đặc điểm như thông minh, quyết đoán,… thì bạn đã có khả năng của một nhà lãnh đạo Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở đó thì qua thời gian khả năng lãnh đạo của bạn có thể bị mai một theo thời gian Những tính cách “trời cho” đó mà không được rèn giũa thì cũng không thể phát huy được hết khả năng của nó – như vậy thì cho dù có cũng như không mà thôi Dễ hiểu hơn, nếu một cá nhân sở hữu nhiều tố chất của một nhà lãnh đạo - thông minh, quyết đoán, tự tin – nhưng lại thiếu đi kinh nghiệm chuyên môn hoặc thậm chí là thiếu đi khả năng nhân sự - một khả năng mà

nhiều nhà lãnh đạo còn thiếu sót – thì chắc chắn không phải là nhà lãnh đạo hiệu quả Hoặc một cá nhân có thể sở hữu toàn bộ tố chất của nhà lãnh đạo, từ thông minh, quyết đoán, giao tiếp tốt, đến thấu hiểu, trách nhiệm, chủ động, kiên trì, tự tin thì có lẽ bạn đã đủ

để trở thành nhà lãnh đạo hiệu quả Vì những tính cách nêu trên cũng có thể đủ tạo nên các kỹ năng lãnh đạo cần thiết Nhưng có mấy ai là hoàn hảo như thế và cũng có bao nhiêu người có tự tin khẳng định rằng mình sở hữu toàn bộ phẩm chất trên

Bên cạnh đó, nếu một cá nhân vốn không có bản tính trời sinh của một nhà lãnh đạo, nhưng họ vẫn luôn kiên trì học tập, rèn luyện kỹ năng thì họ vẫn có thể trở thành một nhà lãnh đạo hiệu quả, nhưng quãng đường đó có thể sẽ gian nan và khó khăn rất nhiều Không có khả năng thiên bẩm thì cũng giống như không có nền móng vững chắc vậy,

“ngôi nhà” lãnh đạo hiệu quả có thể xây lên nhưng sẽ tốn thời gian, công sức và cũng khá

dễ dàng sụp đổ Ta có thể lấy một ví dụ đơn giản về vấn đề này, một trong các kỹ năng quan trọng cần có của nhà lãnh đạo là kỹ năng nhân sự, tức là kỹ năng làm việc với con người Không thể phủ nhận đây là một kỹ năng có thể học hỏi, tuy nhiên nếu bản chất của một người là ngại giao tiếp hay không có khả năng thuyết phục, diễn thuyết trước đám đông thì việc học hỏi đó sẽ rất khó khăn Chính vì thế mà ta có thể khẳng định, không có cách tiếp cận nào sẽ đem lại hiệu quả nhất cho quá trình lãnh đạo

Tuy nhiên, ta hoàn toàn có thể kết hợp hai cách tiếp cận này để đem lại hiệu quả cho nhà lãnh đạo Nếu một người đã sở hữu những đặc tính của nhà lãnh đạo như thông minh, nhạy bén và người đó còn chịu khó rèn luyện các kỹ năng cần thiết thì chắc chắn họ có khả năng trở thành một nhà lãnh đạo giỏi Như đã đề cập ở phân tích trên, các đặc điểm lãnh đạo như nền móng của một ngôi nhà, nền tảng vững chắc thì các

kỹ năng mới có thể phát triển và ngôi nhà đó mới có thể trở thành một kiến trúc hoàn

mỹ Vốn đã thông minh, tài giỏi, giao tiếp tốt, quyết đoán mà lại còn học tập được các

kỹ năng nhân sự, chuyên môn, giải quyết vấn đề, hơn thế nữa lại còn thường xuyên trau dồi, rèn giũa thì ắt hẳn sẽ lãnh đạo thành công Tóm lại, để trở thành một nhà lãnh đạo thành công thì những đặc điểm bẩm sinh là vô cùng quan trọng và hơn thế nữa là phải luôn rèn luyện, rèn giũa những kỹ năng cần thiết của một nhà lãnh đạo hiệu quả

3 Lãnh đạo hiệu quả - Mai Kiều Liên:

Như đã được đề cập trong phần nghiên cứu trên, nhà lãnh đạo hiệu quả là người có tố chất bẩm sinh của một nhà lãnh đạo và cũng cần có các kỹ năng cần thiết, vận dụng linh hoạt trong từng tình huống cụ thể Có một nữ lãnh đạo tài ba của Việt Nam cũng

sở hữu đầy đủ những yếu tố trên “Với cá nhân người phụ nữ, điểm mạnh là có tính chi tiết nên bản thân tôi làm việc gì cũng có kế hoạch rất chi tiết, tỉ mỉ mọi phương án

và luôn lo xa cho mọi rủi ro có thể đến Song với tôi nhiều khi sự thành công đến được ngày hôm nay cũng có 1 phần… liều” Quả thật vậy, một trong những tính chất cần có của một nhà lãnh đạo là “liều”, và đây là câu nói của bà Mai Kiều Liên – người đứng sau những thành công của Vinamilk – công ty sữa hàng đầu Việt Nam

Khi nghĩ đến một nữ doanh nhân trên thương trường, người ta sẽ không khỏi mường tượng một hình ảnh có phần “gai góc” và mạnh mẽ Nhưng với bà Mai Kiều Liên thì hoàn toàn trái ngược, gương mặt tươi sáng, vầng trán cao và miệng luôn mỉm cười khi xuất hiện tại các trang báo lớn nhỏ khiến cho người đối diện không cảm nhận được đây là người phụ nữ đã đứng sau những thành công và viết nên “giấc mơ sữa Việt” tại thị trường quốc

tế Nhưng nếu có dịp được nghe hoặc xem các buổi diễn thuyết hay phỏng vấn của bà thì

ắt hẳn sẽ cảm nhận được sự thông minh, cứng cỏi và quyết liệt ẩn bên trong người phụ

nữ này Đây chính là nền móng của một “ngôi nhà” lãnh đạo thành công, là những đặc điểm mà một nhà lãnh đạo hiệu quả sẽ sở hữu Ngoài ra, để đưa doanh nghiệp của mình vươn lên một tầm cao mới thì một nhà lãnh đạo hiệu quả còn phải có một chút sáng tạo, đổi mới Bà Liên cũng thế, bà luôn quan niệm rằng muốn sản phẩm đi đầu trên thị trường thì không thể ngừng sáng tạo – sáng tạo là yếu tố sống còn Chính vì thế mà Vinamilk không ngừng sáng tạo và luôn dẫn đầu trên thị trường Khi các đối thủ còn chưa biết

“organic” là gì thì Vinamilk đã mạnh dạn tấn công thị trường với dòng sữa tươi organic vào cuối năm 2016 và luôn cháy hàng tại các điểm bán trong thời gian đó Đến nay, các dòng sản phẩm organic của Vinamilk vẫn nắm được vị thế dẫn đầu trên thị trường Ngoài ra, bà Liên cũng sở hữu một tính cách cần có của một nhà lãnh đạo tài ba – dũng cảm nhận sai lầm và nhanh chóng sửa chữa Cụ thể, năm 2006, VINAMILK vướng

phải sự kiện có sai sót về nhãn mác khi ghi “sữa tiệt trùng nguyên chất” thay vì là “sữa tươi tiệt trùng không đường” Sai sót này tưởng chừng đơn giản nhưng lại làm dấy lên làn sóng phản đối mạnh mẽ tại Campuchia và Philipines vì theo họ, ghi sai nhãn mác chính là hành vi gian lận thương mại Lúc bấy giờ, Vinamilk đang đứng trước bờ vực bị tẩy chay và triệt tiêu khỏi thị trường quốc tế Trước vấn đề này, bà Mai Kiều Liên đã mạnh dạn lên tiếng xin lỗi người tiêu dùng và đảm bảo không tái phạm lỗi lầm này trong tương lai Ngoài ra, bà cũng cho nhanh chóng thu hồi các sản phẩm bị lỗi và ngay lập tức sửa lại nhãn theo quy định.

Qua ba dẫn chứng trên, có thể thấy “nữ hoàng sữa Việt” sở hữu nhiều đặc tính nổi bật của một nhà lãnh đạo và chính những điều này đã đem đến cho Vinamilk những thành công vang dội Tuy nhiên, như đã đề cập ở phần nghiên cứu trên, để trở thành một nhà lãnh đạo hiệu quả thì ngoài những đặc trưng nổi bật còn cần phải có các kỹ năng cần thiết.

Kỹ năng cần thiết đầu tiên là tư duy mà nổi bật trong đó là các hướng đi đột phá tìm thị trường mới và liên tục đầu tư thiết bị, công nghệ Trong suốt chặng đường hoạt động của mình, Vinamilk đã đặt chân đến 56 điểm trên bản đồ thế giới Khi mà các đối thủ cạnh tranh tại Việt Nam vẫn còn loay hoay tìm chỗ đứng thì bà Mai Kiều Liên đã “dắt” Vinamilk ra quốc tế và điểm đến nổi bật là Trung Đông, có thể nói tính đến nay Vinamilk là một trong những doanh nghiệp đầu tiên mở đường sang thị trường này và đang đạt được những thành tựu nhất định, cụ thể

là tại Hội chợ Gulfood năm 2016 (Dubai), Vinamilk đã ký kết hợp đồng xuất khẩu sữa bột trẻ

em với trị giá hàng chục USD (Anh Minh, 2019) Ngoài ra, Vinamilk còn mở rộng thị trường sang nhiều quốc gia khác trên thế giới và cũng đạt được thành công vang dội Bên cạnh đó, vì Mai Kiều Liên được học tập và làm việc tại nước ngoài trong nhiều năm nên trong bà đã hình thành một tư duy giành cho việc thay đổi trang thiết bị, công nghệ Từ đó mà các nhà máy sữa nước của Vinamilk đều được trang bị dây chuyền sản xuất sữa tươi tiệt trùng với thiết bị hiện đại và công nghệ tiên tiến, dây chuyền khép kín, tự động từ khâu chọn nguyên liệu đến sản xuất thành phẩm (Ki và cộng sự., 1992)

Kỹ năng được đề cập tiếp theo là kỹ năng nhân sự Ở vị trí là người đứng đầu Vinamilk, bà Mai Kiều Liên luôn coi trọng nguồn nhân lực của mình Bằng việc xác định rõ vai trò quan trọng và cốt lõi của nguồn nhân lực, bà luôn tập trung đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ cho