Thực trạng công tác chăm sóc, phục hồi chức năng tắc tia sữa tại bệnh viện đa khoa quốc tế vinmec times city 6 tháng đầu năm 2021

i LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành chuyên đề này, ngoài sự cố gắng của bản thân tôi còn được sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của các thầy cô, các anh chị, các

i

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

LÊ THỊ DỊU

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC CHĂM SÓC, PHỤC HỒI CHỨC NĂNG TẮC TIA SỮA TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA QUỐC TẾ VINMEC

TIMES CITY 6 THÁNG ĐẦU NĂM 2021

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

NAM ĐỊNH – 2021

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

LÊ THỊ DỊU

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC CHĂM SÓC PHỤC HỒI CHỨC NĂNG TẮC TIA SỮA TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA QUỐC TẾ VINMEC

TIMES CITY 6 THÁNG ĐẦU NĂM 2021

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH: ĐIỀU DƯỠNG SẢN PHỤ KHOA

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

TS VŨ VĂN ĐẨU

NAM ĐỊNH – 2021

i

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành chuyên đề này, ngoài sự cố gắng của bản thân tôi còn được sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của các thầy cô, các anh chị, các bạn đồng nghiệp, Nhà trường, bệnh viện, đơn vị công tác và những người thân trong gia đình

Tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban giám hiệu, Phòng đào tạo Sau đại học,

bộ môn Điều dưỡng Sản phu khoa, các thầy cô giảng dạy của Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định đã tận tình hướng dẫn và tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình học tập

Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và sự biết ơn sâu sắc tới thầy giáo hướng dẫn: Tiến sỹ Vũ Văn Đẩu đã tận tình hướng dẫn, động viên, quan tâm và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học, thực hiện và hoàn thành chuyên đề tốt nghiệp này

Tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc tới Ban giám đốc Bệnh viện ĐKQT Vinmec Times City, Tập thể y bác sỹ, điều dưỡng cán bộ Trung Tâm Chăm Sóc Sức Khỏe Phụ Nữ đã cho tôi cơ hội được đi học chuyên sâu về lĩnh vực điều dưỡng, tạo mọi điều kiện, giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình học tập, công tác và nghiên cứu

Tôi xin bày tỏ sự biết ơn đến những người thân yêu trong gia đình, các đồng nghiệp, bạn bè gần xa, đặc biệt là các anh chị em cùng khóa đã động viên, giúp đỡ tôi

về tinh thần và vật chất để tôi hoàn thành chuyên đề này

Cuối cùng tôi cũng xin kính chúc chủ tịch hội đồng cùng các thầy, cô trong hội đồng thật nhiều sức khỏe, hạnh phúc, thành công trong sự nghiệp trồng người cũng như trong cuộc sống

Nam Định, ngày 25 tháng 09 năm 2021

Học viên

LÊ THỊ DỊU

LỜI CAM ĐOAN Tôi là Lê Thị Dịu, học viên chuyên khoa I khóa 8, chuyên ngành Sản Phụ Khoa, Trường Đại học Điều Dưỡng Nam Định xin cam đoan:

1 Đây là báo cáo chuyên đề do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS Vũ Văn Đẩu

2 Nội dung trong bài báo cáo này hoàn toàn trung thực, khách quan

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về những cam kết này!

Học viên

LÊ THỊ DỊU

i

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT iii

MỤC LỤC i

DANH MỤC HÌNH VẼ iii

DANH MỤC CÁC BẢNG v

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 3

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 3

1.1.1 Nuôi con bằng sữa mẹ 3

1.1.2 Tắc tia sữa là bệnh lý thường gặp khi NCBSM 12

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN 18

1.2.1 Tình hình chăm sóc vú cho BM tắc tia sữa trên thế giới và Việt Nam 18 1.2.2 Tình trạng bệnh nhân khám chăm sóc và điều trị tắc tia sữa tại Bệnh viện ĐKQT Vinmec Times City 6 tháng đầu năm 2021 25

Chương 2 BÀN LUẬN 27

2.1.Thực trạng 27

2.2 Các giải pháp để cải thiện hoạt động chăm sóc 28

KẾT LUẬN 31

TÀI LIỆU THAM KHẢO 1

PHỤ LỤC 3

WHO (World Health Organization) Tổ chức y tế thế giới

DANH MỤC HÌNH VẼ

Trang

Hình 1.1 Nuôi con bằng sữa mẹ sẽ giúp trẻ chống nhiễm khuẩn 3

Hình 1.2 Sữa mẹ có hàm lượng dinh dưỡng cao tốt cho sự phát triển của trẻ 6

Hình 1.3 Tư thế cho trẻ bú và cách ngậm bắt vú đúng 8

Hình 1.4 Hình ảnh viêm tắc tuyến sữa 12

Hình 1.5 Máy siêu âm điều trị 14

Hình 1.6 Đèn hồng ngoại và Parafin nóng 16

Hình 1.7 Hướng dẫn massage vú 17

Hình 1.9 Các tư thế bú đúng 19

Hình 1.10 Các cách ngậm bắt vú sai thường gặp 19

Hình 1.11 Đèn hồng ngoại 20

Hình 1.12 Đèn tần phổ 22

Hình 1.13 Máy sóng ngắn 23

Hình 1.14 Máy siêu âm điều trị 24

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 1.1 Sự khác nhau giữa sữa mẹ và sữa bò 5

Bảng 1.2 So sánh trẻ ngậm bắt vú đúng và ngậm bắt vú sai 7

Bảng 1.3 Chỉ định và chống chỉ định khi điều trị bằng máy siêu âm 14

Bảng 1.4 Chỉ định và chống chỉ định khi điều trị bằng đèn hồn ngoại 15

Bảng 1.5 Chỉ định và chống chỉ định khi điều trị bằng đèn hồng ngoại và parafin 15 Bảng 1.6 Thống kê số bệnh nhân tắc tia sữa 6 tháng đầu năm 2021 25

ĐẶT VẤN ĐỀ

Có thể thấy trong những năm gần đây việc chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh luôn được quan tâm một cách sâu sắc Không chỉ ở các nước trên thế giới mà ngay ở tại Việt Nam đã có rất nhiều tiến bộ trong công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ Và một trong những chủ đề luôn giành được sự quan tâm của các bà mẹ cũng như nhân viên y tế đó là: “Nuôi con bằng sữa mẹ” Nuôi con bằng sữa mẹ (NCBSM) tuy không còn là một chủ đề mới mẻ và xa lạ với mỗi chúng ta Nhưng trên thực tế thì vấn đề NCBSM bên cạnh những ưu điểm nổi bật thì đâu dó vẫn còn tồn tại rất nhiều những vấn đề khiến cho việc duy trì NCBSM gặp nhiều rất khó khăn Như chúng ta đã biết việc lựa chọn và quyết tâm NCBSM mang lại rất nhiều lợi ích cho bà me, cho bé và cho toàn xã hội Giúp cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, miễn dịch và sự phát triển toàn diện của trẻ Giúp trẻ phát triển cân đối, giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong ở trẻ Giúp cho các bà mẹ giảm tỷ lệ băng huyết sau sinh, giảm nguy cơ ung thư vú, buồng trứng, tử cung, giảm cân tự nhiên và kế hoạch hóa gia đình [5]

Cho con bú mẹ là cách nuôi con đơn giản, dễ thực hiện, thuận tiện và ít tốn kém Hiện nay, chúng ta đang triển khai rộng rãi chương trình “Làm mẹ an toàn” trong

cả nước, trong đó có việc NCBSM Để góp phần nâng cao chất lượng NCBSM, chúng

ta cần tìm hiểu thực trạng và một số yếu tố ảnh hưởng đến việc NCBSM Việc NCBSM được khuyến khích và phổ cập rộng rãi ở Việt Nam Tuy nhiên trong quá trình NCBSM bà mẹ thường gặp một số những bệnh lý về tuyến vú gây khó khăn trong việc NCBSM Cương tức tuyến vú và tắc sữa là những vấn đề thường gặp ở phụ nữ cho con bú Và nó gây khó khăn, đau đớn thậm chí stress tâm lý có thể nguy hiểm đến tính mạng BM nếu không được xử trí và can thiệp kịp thời

Tại bệnh viện đa khoa quốc tế Vinmec Times city Hà Nội hàng ngày tuy không

có nhiều lượt khám và điều trị tắc tia sữa Nhưng khi được chăm sóc các bà mẹ sau sinh tắc tia sữa, cảm nhận được sự khó chịu, lo lắng, đau đớn thậm chí là sự stress của họ Tôi đã có ý nghĩ muốn làm một điều gì đó để có thể cải thiện phần nào những khó khăn của các bà mẹ khi gặp phải vấn dề này Và với mong muốn nâng cao chất lượng chăm sóc NB tắc tia sữa tại Bệnh Viện, tôi đã tiến hành thực hiện chuyên đề:

“Thực trạng công tác chăm sóc, phục hồi chức năng tắc tia sữa tại bệnh viện đa khoa quốc tế Vinmec Times City 6 tháng đầu năm 2021” Với 2 mục tiêu:

1 Mô tả thực trạng công tác chăm sóc PHCN tắc tí sữa tại bệnh viện ĐKQT Vinmec Times City 6 tháng đầu năm 2021

2 Đề xuất giải pháp nâng cao công tác chăm sóc PHCN tắc tia sữa tại bệnh viện ĐKQT Vinmec Times City 6 tháng đầu năm 2021

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Cơ sở lý luận

Nuôi con bằng sữa mẹ

1.1.1.1 Những lợi ích của nuôi con bằng sữa mẹ [2], [5]

 Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất và cần thiết nhất cho trẻ khi mới chào đời NCBSM

là một biện pháp tự nhiên, kinh tế và hiệu quả để bảo vệ sức khỏe bà mẹ và trẻ

em Nuôi con bằng sữa mẹ là một biện pháp tự nhiên, kinh tế và hiệu quả để bảo vệ sức khoẻ bà mẹ trẻ em

o Lợi ích đối với trẻ

 Là nguồn dinh dưỡng hoàn hảo, đáp ứng đầy đủ nhu cầu của trẻ trong 6 tháng đầu

 Thúc đẩy sự phát triển toàn diện của trẻ Giúp trẻ phát triển trí não tối ưu

 Phòng ngừa các bệnh nhiễm khuẩn, nhất là tiêu chảy và nhiễm khuẩn hô hấp

Hình 0.1 Nuôi con bằng sữa mẹ sẽ giúp trẻ chống nhiễm khuẩn

 Sữa mẹ có tác dụng chống dị ứng cho trẻ

 Dễ tiêu hóa và hấp thu

 Sạch sẽ luôn sẵn sàng và ở nhiệt độ phù hợp

o Lợi ích với bà mẹ

 Cho trẻ bú sớm ngay sau sinh giúp sổ rau, kích thích co hồi tử cung và giảm nguy cơ chảy máu sau đẻ cho mẹ

 Cho trẻ bú ngay và thường xuyên sẽ kích thích tăng cường sản xuất sữa và phòng cương tức vú cho mẹ

 Bú mẹ có lợi ích kinh tế cao

 Giúp tăng cường tình cảm mẹ con

 Giảm nguy cơ ung thư vú, ung thư buồng trứng cho mẹ

 Chậm có kinh và có thai lại giúp mẹ kề hoạch hóa gia đình

o Lợi ích với xã hội

 Giảm nguy cơ bệnh tật

 Sữa non có tác dụng xổ nhẹ giúp cho việc tống phân su, trẻ đỡ vàng da

 Các yếu tố phát triển trong sữa non giúp bộ máy tiêu hoá trưởng thành, chống dị ứng và không dung nạp các thức ăn khác

 Sữa non có nhiều vitamin A giúp trẻ chống nhiễm khuẩn và bệnh khô mắt Trẻ được bú sữa non trong những bữa bú đầu tiên là rất quan trọng, đặc biệt là trong 1 giờ đầu sau sinh Sữa non đã có sẵn trong vú ngay khi trẻ sinh ra Không nên cho trẻ bất cứ thức

ăn, nước uống nào trước khi trẻ bắt đầu bú mẹ

o Sữa trưởng thành

 Sau khoảng 3 đến 4 ngày sữa non chuyển sang sữa trưởng thành

Số lượng sữa nhiều hơn làm hai bầu vú của bà mẹ đầy, căng cứng Người ta gọi đây là hiện tượng xuống sữa Sữa trưởng thành gồm có sữa đầu và sữa cuối

 Sữa đầu bữa: Là sữa được tiết ra đầu bữa bú của trẻ Sữa đầu bữa

có màu trắng trong, số lượng nhiều và cung cấp nhiều đạm, đường, nước và các chất dinh dưỡng khác Vì vậy, không cần cho trẻ uống thêm nước hoặc bất cứ đồ uống nào trước khi trẻ được 6 tháng tuổi và ngay cả khi trời nóng Nếu cho trẻ uống nước khi bị khát sẽ giảm bú mẹ

 Sữa cuối bữa: Là sữa được tiết ra cuối bữa bú của trẻ Bầu vú

mẹ lúc này đã hết căng Sữa cuối bữa có màu trắng đục vì có nhiều chất béo hơn sữa đầu bữa Chất béo cung cấp nhiều năng lượng cho trẻ giúp trẻ lớn nhanh hơn, chống dị ứng và không dung nạp các thức ăn khác

 Sữa non có nhiều vitamin A giúp trẻ chống nhiễm khuẩn và bệnh khô mắt Vì vậy, cần phải cho trẻ bú sớm trong vòng 1 giờ đầu sau đẻ, không cho trẻ ăn bất cứ thức ăn nào khác ngoài sữa mẹ

 Sự khác nhau giữa sữa mẹ và sữa bò

Bảng 0.1 Sự khác nhau giữa sữa mẹ và sữa bò

Có men Lipase tiêu mỡ

Thiếu những axit béo cần

thiết Không có men Lipase

o Protein trong sữa mẹ ít hơn sữa bò nhưng có đủ các acid amin cần thiết

và tỉ lệ cân đối Protein trong sữa bò chủ yếu là casein (85%) nên khi

vào dạ dày của trẻ nhỏ sẽ tạo thành các cục đông vón làm trẻ khó tiêu hoá và hấp thu

o Lipid: Trong sữa mẹ chiếm 50% năng lượng, có acid béo cần thiết như acid linoleic, cần thiết cho sự phát triển của não, mắt và sự bền vững các mạch máu của trẻ Lipid trong sữa mẹ dễ tiêu hoá hơn vì có men lipase

o Lactose: Trong sữa mẹ nhiều hơn sữa bò, cung cấp thêm năng lượng Một số lactose vào ruột chuyển hoá thành acid lactic giúp cho sự hấp thu calci và các muối khoáng

o Vitamin: Sữa mẹ có nhiều vitamin A hơn sữa bò, giúp trẻ đề phòng được bệnh khô mắt do thiếu vitamin A

o Muối khoáng: calci trong sữa mẹ ít hơn sữa bò nhưng đủ thoả mãn nhu cầu của trẻ và dễ hấp thu hơn cb

o Sắt trong sữa mẹ dễ hấp thu hơn sữa bò

Hình 0.2 Sữa mẹ có hàm lượng dinh dưỡng cao tốt cho sự phát triển của trẻ

1.1.1.2 Cách ngậm bắt vú và tư thế bú [5]

 Những dấu hiệu chứng tỏ trẻ ngậm bắt vú đúng

o Trẻ phải ngậm sâu vào quầng đen của vú và các mô phía dưới vú vào trong miệng

o Các xoang sữa nằm trong những mô phía dưới này

o Trẻ phải ngậm vú để kéo mô vú ra tạo thành một “đầu vú dài”

o Trẻ đang được bú từ vú chứ không phải từ núm vú

o Lưỡi của trẻ đưa ra trước trên lợi dưới và ở phía dưới xoang sữa

 Động tác ngậm mút vú

o Trẻ mút để kéo mô vú ra thành đầu vú và giữ vú trong miệng

o Phản xạ oxytocin làm cho sữa chảy vào xoang sữa

o Lưỡi của trẻ ép đầu vú lên vòm miệng cứng, ép sữa từ xoang sữa vào miệng trẻ

o Khi trẻ ngậm bắt vú đúng, trẻ hút được sữa dễ dàng, miệng và lưỡi của trẻ không trà sát vào da và núm vú trẻ sẽ mót vú có hiệu quả

 Ngậm bắt vú sai vì:

o Trẻ chỉ ngậm vú mà không ngậm cả mô vú ở dưới

o Trẻ không ngậm hết xoang sữa, lưỡi không đưa tới xoang sữa được

o Lưỡi ở trong miệng nên trẻ không ép được xoang sữa

 Quầng vú ở phía trên miệng trẻ

nhiều hơn phía dưới

 Trẻ đưa lưỡi tới phía dưới xoang

sữa (quầng thâm của vú) để ép

o Do trẻ chỉ ngậm núm vú nên làm cho bà mẹ đau và dễ nứt núm vú

o Miệng trẻ trà sát da ở núm vú nhiều sẽ gây nứt núm vú

o Trẻ bú không có hiệu quả làm sữa bị ứ đọng gây cương vú

o Trẻ hay khóc vì không bú đủ sữa

o Không chịu bú mẹ

o Vú tạo sữa ít đi

o Trẻ tăng cân kém

 Nguyên nhân của việc ngậm bắt vú sai:

o Cho trẻ bú bình: ngay sau đẻ, nếu trẻ bú bình trước khi bắt đầu bú mẹ thì ảnh hưởng đến sự ngậm bắt vú vì động tác bú bình cũng giống bú núm vú làm mất phản xạ bú mẹ của trẻ

o Bà mẹ không có kinh nghiệm: những bà mẹ sinh con đầu lòng hoặc các

bà mẹ đã từng cho con bú bình sẽ gặp khó khăn trong việc giúp trẻ ngậm bắt vú đúng

o Cán bộ y tế còn thiếu kỹ năng giúp các bà mẹ cho con bú đúng cách

 Bốn điểm then chốt về tư thế cho trẻ bú:

o Đầu và thân trẻ ở trên cùng một đường thẳng

o Mặt trẻ đối diện với vú và môi trẻ đối diện với núm vú

o Thân trẻ sát với mẹ

o Đỡ phía dưới mông trẻ (nếu là trẻ sơ sinh)

Hình 0.3 Tư thế cho trẻ bú và cách ngậm bắt vú đúng

 Hướng dẫn cho bà mẹ cách đỡ vú:

o Các ngón tay tựa vào thành ngùc phía dưới vú

o Ngón tay trỏ đỡ vú

o Ngón tay trái ở phía trên

o Các ngón tay không nên quá gần núm vú

 Giải thích, hướng dẫn cách cho trẻ ngậm bắt vú:

o Chạm núm vú vào môi trẻ

o Đợi cho tới khi miệng trẻ mở rộng

o Đưa trẻ nhanh chóng tới vú sao cho môi dưới của trẻ ở dưới núm vú (bà

mẹ không cần thay đổi để ấn vú vào miệng trẻ)

1.1.1.3 Sinh lý sự tiết sữa, các yếu tố ảnh hưởng đến việc tiết sữa

a Sinh lý tiết sữa [5]

Quá trình sản xuất sữa mẹ chịu sự tác động của 4 hormone là estrogen, progesterone, prolactin và oxytocin Cơ chế sản xuất sữa mẹ của cơ thể là tự điều chỉnh hàm lượng các hormone này để sinh sữa Cụ thể là:

 Estrogen và Progesterone giúp bầu vú phát triển, sẵn sang cho việc sản xuất sữa Hai loại hormone này được giải phóng bởi nhau thai trong quá trình mang thai Estrogen có chức năng làm tang kích thước và số lượng ống dẫn sữa, còn progesterone giúp phát triển nang và thùy tuyến sữa Estrogen và Progesteron hàm lượng cao sẽ ức chế sản xuất sữa khi thai nhi còn nằm trong bụng mẹ Khi em bé chào đời, nhau thai đã bong, hàm lượng các hormone này giảm xuống, báo cho cơ thể biết đã đến thời điểm tạo sữa Cũng vì vậy, người mẹ cho con bú không nên dung thuốc tránh thai có chứa Estrogen vì sẽ làm giảm lượng sữa mẹ

 Prolactin giúp sản xuất sữa (phản xạ tiết sữa) Khi trẻ mút vú sẽ kích thích bài tiết Prolactin đi vào máu, đến vú và làm cho vú sản xuất sữa Phần lớn Prolactin ở trong máu khoảng 30 phút sau bữa bú, chính vì thế nó giúp tạo sữa cho bữa bú tiếp theo Điều này cho thấy rằng nếu trẻ bú nhiều vú mẹ tạo sữa nhiều Prolactin được sản xuất nhiều vào ban đêm là rất có ích để duy trì tạo sữa

 Oxytoxin giải phóng sữa khỏi bầu ngực Hormone oxytocin được giải phóng khi em bé bắt đầu kéo núm vú và hút Oxytocin làm co bóp các cơ quanh nang đẩy sữa khỏi nang, đi vào các ống dẫn sữa, di chuyển tới núm vú và chảy vào miệng bé Quá trình này được gọi là phản xạ phun sữa Nếu phản xạ oxytocin không làm việc tốt thì trẻ sẽ gặp khó khăn trong việc nhận sữa, mặc dù vú vẫn sản xuất sữa nhưng lại không tống sữa ra Phản xạ phun sữa dễ dàng bị ảnh hưởng bởi ý nghĩ của bà mẹ Khi bà mẹ có những cảm giác tốt như hài lòng với con mình, gần gũi, yêu thương con, luôn tin tưởng vào việc NCBSM thì

sẽ hỗ trợ tốt cho phản xạ này Ngoài tác dụng giải phóng sữa khỏi bầu ngực, oxytocin còn giúp làm co cơ tử cung trong và sau khi sinh, giúp tử cung thu nhỏ về kích thước ban đầu và hạn chế bang huyết sau sinh Đồng thời, Prolactin

và oxytocin còn góp phần khiến người mẹ luôn khao khát được ở bên chăm sóc con

 Phản xạ tiết sữa có thể xảy ra vài lần trong mỗi cữ bú, mẹ có thể cảm thấy râm ran, hơi khó chịu ở ngực hoặc không có cảm giác khác thường nào Phản xạ này cũng có thể xảy ra ở thời điểm người mẹ nghe thấy tiếng khóc hoặc nghĩ

về bé

 Ức chế tiết sữa: trong sữa mẹ có một yếu tố phụ được gọi là chất ức chế tạo sữa Khi một lượng lớn sữa đọng lại trong vú, chất ức chế sẽ tiết ra làm cho vú ngừng tạo sữa Vì vậy muốn vú tạo nhiều sữa thì phải tạo cho vú luôn rỗng bằng cách cho trẻ bú thường xuyên hoặc vắt sữa ra sạch

a Các yếu tố ảnh hưởng đến việc tiết sữa

 Căng thẳng, mệt mỏi: Phụ nữ sau sinh không thể tránh khỏi những căng thẳng

và mệt mỏi trong quá trình chăm sóc trẻ, đối mặt với sự thay đổi lớn trong cuộc sống hay áp lực từ vấn đề tài chính Đây là nguyên nhân hang đầu dẫn đến tình trạng giảm tiết sữa ở mẹ sau sinh vì thế người mẹ cần giữ cho tinh thần thoải mái, không nên làm việc quá sức, thường xuyên trao đổi và tâm sự với người thân trong gia đình, đặc biệt là người chồng của mình để tránh bị stress, nặng về tâm lý

 Sức khỏe không ổn định: Sức khỏe của mẹ giảm sút cũng là nguyên nhân làm giảm tiết sữa mẹ Ví dụ như ốm sốt, cảm cúm, viêm họng hay các bệnh lý

nghiêm trọng khác Ngay khi nhận thấy dấu hiệu bất thường của cơ thể, người

mẹ nên đi khám bác sĩ và có các biện pháp cải thiện sức khỏe kịp thời, vừa không khiến mẹ mệt mỏi, vừa đảm bảo lượng sữa, chất lượng sữa cho con bú

 Dùng quá nhiều caffeine: Caffein là thủ phạm gây giảm tiết sữa mẹ Nếu người mẹ sử dụng đồ uống chứa cà phê, trà, socola…với lượng vừa phải thì không gây ra ảnh hưởng gì rõ rệt Nhưng nếu sử dụng với lượng nhiều và liên tục sẽ khiến cơ thể bị mất nước, đồng thời tiết ít sữa hơn Ngoài ra caffeine có thể truyền từ mẹ sang con thông qua sữa mẹ, khiến trẻ bị mất ngủ và quấy khóc Do đó người mẹ cần cân nhắc kỹ trước khi dung

 Hút thuốc lá: Thuốc lá gây cản trở quá trình giải phóng oxytocin khỏi cơ thể Đây là một loại hormone kích thích phản xạ xuống sữa, giải phóng sữa từ ngực của mẹ Tốt nhất BM trong thời gian cho con bú không nên hút thuốc, đặc biệt

là khi hút thuốc gần con hoặc tiếp xúc với con ngay sau khi hút thuốc sẽ khiến cho trẻ bị ảnh hưởng nghiêm trọng

 Uống rượu, bia: Cồn trong rượu, bia cũng là một trong những nguyên nhân

mẹ ít sữa Ngoài ra cồn cũng làm thay đổi vị của sữa, có thể khiến trẻ chán ăn,

bú ít đi Cồn thông qua sữa mẹ truyền sang cho con có thể khiến trẻ chậm phát triển

 Sử dụng một số loại thuốc: Quá trình NCBSM có thể kéo dài từ 1-2 năm Trong khoảng thời gian đó rất có thể người mẹ gặp vấn đề về sức khỏe cần uống thuốc Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến khả năng tiết sữa như: testosterone, pseudoenphedrin, estrogen, progestim, và các dẫn xuất ergot như bromocriptin ergotamine, cabergolin… Trước khi sử dụng bất cứ loại thuốc nào cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và khuyến cáo của nhà sản xuất dành cho phụ nữ đang cho con bú Tuyệt đối không được tự ý uống thuốc bừa bãi

 Các loại thảo dược và đồ cay nóng: Một số loại thảo dược thông dụng như: rau thơm, rau mùi tây, rau bạc hà… tưởng chừng như vô hại nhưng lại có thể khiến lượng sữa của mẹ tiết ra giảm một cách đáng kể

 Sử dụng thuốc tránh thai: Chị em sau sinh thường sử dụng thuốc tránh thai

để không mang thai quá sát nhau Thuốc tránh thai có chứa estrogen có thể gây giảm tiết sữa mẹ, chỉ nên sử dụng thuốc tránh thai progesterone

 Có thai: Phụ nữ có thai trong thời kỳ cho con bú sẽ khiên hormon thay đổi

Sự thay đổi này có thể làm giảm tiết sữa

 Chế độ ăn uống không hợp lý: Nhiều bà mẹ vẫn có đủ sữa cho con bú ngay

cả khi ăn uống không đầy đủ Nhưng việc thiếu chất dinh dưỡng và nước có thể làm giảm tiết sữa mẹ ở rất nhiều trường hợp khác Tốt nhất, chị em nên có chế độ ăn uống khoa học, đảm bảo sức khỏe của mẹ và nguồn dinh dưỡng trong sữa mẹ cho con

Tắc tia sữa là bệnh lý thường gặp khi NCBSM

1.1.2.1 Định nghĩa

 Tắc tia sữa là tình trạng một hay nhiều ống dẫn sữa bị tắc, do vậy sữa không chảy ra được

1.1.2.2 Nguyên nhân

 Bà mẹ không cho trẻ bú sớm và thường xuyên hoặc vắt sữa chưa đúng cách

 Bầu vú bị chèn ép do mặc áo lót quá chật hoặc do bị đè nén hay nắn bóp

 một cách thô bạo

 Sữa mẹ dư thừa, bé ngậm bắt vú không đúng

 Sản phụ bị căng thẳng, stress…

1.1.2.3 Triệu chứng

 Sữa không tiết ra hoặc tiết ra ít , ngay cả khi mẹ chủ động vắt sữa

 Đau tức tại vú, có thể sờ thấy cục khối cứng, ấn đau

 Số lượng tia sữa ít

 Người mệt mỏi, nhức đầu, sốt

Hình 0.4 Hình ảnh viêm tắc tuyến sữa

1.1.2.5 Chăm sóc NB tắc tia sữa

 Nhận định NB

o Đánh giá toàn trạng

o Hỏi tiền sử bệnh lý, tiền sử sản khoa, phụ khoa, dị ứng

o Hỏi quá trình bệnh lý, thăm khám hiện tại, khám vú…

o Tham khảo xét nghiệm lâm sàng và cận lâm sang…

o Đánh giá nhận thức của NB về tự chăm sóc và phòng bệnh

 Chẩn đoán chăm sóc

o Người bệnh đau, sốt do viêm vú

o Người bệnh có nguy cơ áp xe vú

o Người bệnh không hoặc có khó khăn trong việc cho con bú mẹ trực tiếp

 Lập kế hoạch chăm sóc

o Hạ sốt, giảm đau cho người bệnh

o Giảm nguy cơ áp xe vú cho người bệnh

o Động viên người bệnh kiên trì tập cho con bú mẹ trực tiếp

 Thực hiện kế hoạch chăm sóc

o An ủi, động viên và giải thích cho người bệnh và gia đình về tình trạng bệnh của bệnh nhân để người bệnh hiểu và an tâm điều trị

o Động viên người nhà an ủi, gần gũi bệnh nhân để bệnh nhân không stress

o Hướng dẫn người bệnh chườm mát và cách dùng thuốc hạ sốt, giảm đau Thực hiện y lệnh thuốc

o Động viên người bệnh kiên trì tập cho con bú

o Hướng dẫn người bệnh cách cho con bú đúng: tư thế bú đúng và cách ngậm bắt vú đúng

o Hướng dấn cách vắt sữa hiệu quả phòng chống tắc tia sữa: hướng dẫn cách vắt sữa bằng tay, cách dùng máy hút sữa đúng cách, không nên quá lạm dụng máy hút sữa

Tư vấn, hướng dẫn phát hiện những dấu hiệu nguy hiểm bất thường cần đến khám ngay

o Thực hiện y lệnh thuốc

o Áp dụng các phương pháp vật lý trị liệu trong điều trị tắc tia sữa [9]

 Máy siêu âm điều trị: Siêu âm là loại sóng truyền theo chiều dọc, cùng hướng với phương truyền sóng Trong điều trị thường dùng siêu âm tần số 1 và 3 MHz

Bảng 0.3 Chỉ định và chống chỉ định khi điều trị bằng máy siêu âm

- Các vùng không điều trị bằng siêu âm:

- Não, tủy sống, cơ quan sinh dục

- Siêu âm dẫn thuốc

- Rối loạn cảm giác nóng lạnh

- Phụ nữ có thai

- Vùng điều trị có mang các vật kim loại

Hình 0.5 Máy siêu âm điều trị