BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HỒ CHÍ MINH BÀI TIỂU LUẬN MÔN HỌC NHẬP MÔN NGÀNH KẾ TOÁN ĐỀ TÀI LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NGÀNH KẾ TOÁN TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM Sinh viên thực hiện MSSV Lớp Giảng viên Nguyễn Quỳnh Hoa TP HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 MỤC LỤC 1 Giới thiệu 1 2 Lịch sử hình thành ngành kế toán 1 2 1 Thời cổ đại 1 2 2 Thời trung đại 3 2 3 Thời cận đại và đương đại 4 3 Quá trình phát triển ngành kế toán trên thế giới và Việt Nam 5.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HỒ CHÍ MINH
BÀI TIỂU LUẬN
MÔN HỌC: NHẬP MÔN NGÀNH KẾ TOÁN
ĐỀ TÀI:
LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA
NGÀNH KẾ TOÁN TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở
VIỆT NAM
Sinh viên thực hiện:
MSSV:
Lớp: Giảng viên: Nguyễn Quỳnh Hoa
Trang 2MỤC LỤC
1 Giới thiệu 1
2 Lịch sử hình thành ngành kế toán 1
2.1 Thời cổ đại 1
2.2 Thời trung đại 3
2.3 Thời cận đại và đương đại 4
3 Quá trình phát triển ngành kế toán trên thế giới và Việt Nam 5
3.1 Quá trình phát triển ngành kế toán trên thế giới 5
3.2 Quá trình phát triển ngành kế toán ở Việt Nam 6
4 Kết luận biện pháp thích hợp cho cá nhân để học tốt ngành kế toán8 TÀI LIỆU THAM KHẢO 10
Trang 31 Giới thiệu
Việt Nam đã có sự thay đổi từ nền kinh tế tập trung sang cơ chế thị trường, điều đó có nghĩa các doanh nghiệp phải chấp nhận cạnh gay gắt với thị trường trong nước và quốc tế Trong bối cảnh đó, quá trình hội nhập quốc tế cũng trở nên cấp thiết hơn đối với các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam Ngày nay, quá trình hội nhập là một giai đoạn gặp nhiều thách thức và khó khăn vì việc vận dụng chuẩn mực, cách tiếp cận ở từng quốc gia khác nhau cũng như văn hóa và môi trường pháp lí khác nhau Đối với nước đang phát triển như Việt Nam việc nhìn nhận lại toàn bộ quá trình hình thành và phát triển của ngành kế toán để nhận định đúng tình hình phát triển kinh tế là cần thiết, nên em chọn đề tài “Lịch sử hình thành và phát triển của ngành kế toán trên thế giới và
ở Việt Nam”
2 Lịch sử hình thành ngành kế toán
2.1 Thời cổ đại
Tất cả những nghiên cứu đều chỉ ra rằng thời kỳ sơ khai đầu tiên của kế toán bắt nguồn từ nền văn minh Lưỡng Hà cách đây khoảng 7.000 năm, ở nền văn minh cổ đại này xuất hiện các bộ tộc tiên tiến đầu tiên trên thế giới Các hình
Trang 4thức kế toán sơ khai đầu tiên được biết tới bởi các ký tự ghi trên vách đá hoặc các nút thắt trên những sợ dây Những người đầu tiên sử dụng được các kỹ thuật ghi chép này nhanh chóng trở thành tầng lớp giàu có họ trở thành các lãnh chúa các thương gia giàu có nhiều của cải họ thuê những người làm và trả lương, đây chính là mầm móng đầu tiên của việc hình thành nên sự phân chia giai cấp giàu nghèo của xã hội và cơ sở để hình thành nên các quốc gia
Tuy nhiên mãi tới thời kỳ Hy Lạp cổ đại khi mà bảng chữ cái đầu tiên trên thế giới được người Hy Lạp đưa vào sử dụng họ đã biến các ký tự thành chữ viết và lưu lại trên thân cây, da thú, vải… Thì xã hội phát triển lên một thời kỳ rực rỡ Những nhà khoa học đầu tiên xuất hiện ở đây làm nền tảng cho khoa học hiện đại, sách bắt đầu được viết trên da thú và được vua chúa hay những gia đình giàu có sử dụng để học hỏi và lan truyền, xã hội Hy Lạp cổ đại phát triển vàng son và rực rỡ nhất theo thể chế các thành bang, giống như các quốc gia độc lập phát triển cạnh tranh nhau Của cải được tạo ra nhiều vô số ở tầng lớp giàu có các lĩnh vực của xã hội như văn hóa nghệ thuật, lịch sử, văn học, toán học phát triển rực rỡ và được ghi chép lại thành các bản thảo trên da thú thân cây hoặc bia đá…
Những gia đình giàu có cũng sử dụng chữ viết để ghi chép lại công việc làm
ăn buôn bán của họ từ đó tạo ra của cải khổng lồ cho gia đình họ Văn hóa Hy Lạp chính là nền tảng đầu tiên định hình cho sự phát triển của văn minh thế giới ngày nay
Sau thời kỳ phát triển vàng son và rực rỡ của Hy Lạp cổ đại bắt đầu chuyển dần sang thời kỳ La Mã cổ đại, về cơ bản thì không có nhiều cải tiến hơn thời
Hy Lạp cổ đại Ở thời kỳ này các vị hoàng đế La Mã đưa ra những chính sách phổ cập chữ viết Vì thế chữ viết được dạy và lan truyền một cách rộng rãi ra hầu hết mọi tầng lớp trong xã hội
Từ những phổ cập rộng rãi về chữ viết đó mà xã hội La Mã phát triển hùng mạnh và giàu có nhất ở mọi tầng lớp trong xã hội Của cải được tạo ra vô số các
Trang 5ghi chép tính toán được sử dụng rộng rãi và được ghi lại bởi các thương gia, ở thời này những người bình thường cũng thể ghi chép và tính toán được Một số lĩnh vực phát triển mạnh mẽ nhất bao gồm lịch sử, văn học, khoa học, toán học
và mạnh mẽ nhất có lẽ là các ghi chép trong công việc buôn bán làm ăn vì được
sử dụng rộng rãi ở mọi nơi và mọi tầng lớp có thể nói đây là thời kỳ phôi thai đầu tiên của kế toán ngày nay
2.2 Thời trung đại
Mãi cho tới thế kỷ thứ 15 khi diễn ra thời kỳ Phục Hưng ở Ý, sau một nghìn năm loạn lạc liên miên những gia đình giàu có ở Ý bảo trợ cho một phong trào gọi là Phục Hưng để khôi phục lại sự phát triển mạnh mẽ và hưng thịnh trước kia Các nhà khoa học và tri thức được tài trợ tiền bạc và của cải để nghiên cứu lại các tài liệu quan trọng về văn hóa, chính trị, kinh tế, đời sống văn học nghệ thuật ở thời kỳ đỉnh cao Hy Lạp và La Mã trước đó Ở thời kỳ này vô số những nhà khoa học nổi tiếng nhất của mọi thời đại đã được nghi nhận, các tác phẩm
về hội họa văn hóa xã hội chính trị đời sống kinh tế được phục hồi và được phát triển lên một tầm cao rực rỡ mới Đây chính là nền tảng quan trọng nhất để Châu
Âu vươn lên trở thành Châu lục giàu có và hùng mạnh nhất trong các thế kỷ tiếp theo
Vào năm 1494 một nhà toán học người Ý, tên là Luca Pacioli đã cho ra đời cuốn sách tên là “Hệ thống sổ sách kế toán kép” bao gồm một luận 27 trang, trong cuốn sách này ông nêu ra hệ thống nền tảng cho kế toán ngày nay bao gồm
sổ cái, sổ chi tiết, ghi nợ, ghi có, tín dụng… Với mục đích theo dõi các khoản nợ của khách hàng, và của chủ nợ, đồng thời ghi chép lại các vụ mua bán và các hoạt động kinh doanh
Kể từ khi đó Luca Pacioli trở thành cha đẻ và là người đặt nền tảng cho ngành
kế toán hiện đại, các nguyên tắc và ghi chép của ông vẫn không thay đổi nhiều chúng được giữ nguyên và phát triển cho tới ngày nay
Trang 6Vào những năm 1600 sự phát triển mạnh mẽ của những công ty cổ phần bắt nguồn từ nước Anh đã khiến cho ngành kế toán phát triển vượt bậc, các nhà đầu
tư yêu cầu minh bạch thông tin và muốn nắm bắt tình hình tài chính cũng như các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đã đưa kế toán trở thành một một hoạt động chủ chốt và không thể thiếu trong các bộ phận của công ty Cũng chính từ đây các nhánh của kế toán được cụ thể hơn và phân chia thành kế toán quản trị và kế toán tài chính
Tiếp theo sau là sự mở rộng lãnh thổ chưa từng thấy ở Đế Quốc Anh ra hầu hết các khu vực trên thế giới và sự ra đời của cách mạng công nghiệp lần thứ nhất tại Anh vào cuối thế kỷ 18 bằng việc phát minh ra máy móc để thay thế sức lao động của con người đã đưa nước Anh thành một trung tâm kinh tế chính trị giàu có và quyền lực nhất thế giới Nghề kế toán cũng phát triển nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu ghi chép sổ sách cân đối chi phí ở các công ty tại Anh
2.3 Thời cận đại và đương đại
Bước sang thế kỷ 19 cuộc cách mạng công nghiệp chuyển từ Anh sang Mỹ với tên gọi cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai bằng việc đưa đường sắt vào sử dụng rộng rãi Khoảng cách từ đầu này tới đầu kia của đất nước được rút ngắn lại hàng hóa sản xuất ra được chuyển đi nhanh chóng chưa từng thấy, nếu trước đây chuyển một chuyến hàng mất hai tháng thì với sự ra đời của đường sắt khoảng thời gian đó được rút ngắn lại còn 2 ngày và số lượng vận chuyển thì nhiều lên tới vài trăm lần
Nước Mỹ bắt đầu thay thế Anh trở thành nước tạo ra nhiều của cải và giàu có nhất trên thế giới, giới trí thức giàu có ở Anh và các nước Châu Âu khác bắt đầu
di cư sang Mỹ để sinh sống và phát triển Nhu cầu về ghi chép sổ sách và kế toán đã khiến một lượng lớn những người có nghiệp vụ về kế toán tới Mỹ làm việc Nghề kế toán tiếp tục phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ cùng với sự phát triển của các công ty và tập đoàn kinh tế lớn Nhu cầu ghi chép sổ sách tính toán
Trang 7và cân đối chi phí ngày càng cần thiết hơn để đáp ứng cho nhu cầu phát triển nhanh chóng của các công ty trong nền kinh tế
Tới năm 1955 khi hãng công nghệ IBM phát minh ra chiếc máy tính đầu tiên
sử dụng cho mục đích kế toán và tính lương, ngành kế toán tiếp tục một bước phát triển vượt bậc mới, việc kế toán ghi chép thực hiện trên máy tính giúp cho công việc trở nên nhanh chóng và tiện lợi hơn
Tới năm 1988 khi Bill Gates giới thiệu bộ phần mềm văn phòng Microsoft Office và tới năm 1990 khi nó được đưa vào sử dụng chính thức thì ngành kế toán tiếp tục có một chuyển mình vượt bậc mới, công tác ghi chép tính toán sổ sách diễn ra nhanh chóng và chuẩn xác hơn Mọi hoạt động đều có thể thực hiện được trên ứng dụng Excel, sử dụng các hàm có sẵn trong công cụ này để tính toán vô cùng tiện lợi và nhanh chóng
Kế toán ngày nay chứng kiến một cuộc cách mạng cải tiến mới khi mà phần mềm kế toán chuyên dụng ra đời Với phần mềm kế toán mọi hoạt động kế toán ghi chép và tính toán trở nên nhanh chóng và chuẩn xác hơn bao giờ hết, kế toán viên chỉ cần nhập số liệu phần mềm sẽ tự động tính toán và cho ra kết quả Không cần phải nhập các hàm và các thao tác như trong Excel nữa
Với sự phát triển nhanh chóng vượt bậc của kinh tế công nghệ và đời sống, hoạt động sản xuất kinh doanh cũng được mở rộng và tăng lên đáng kinh ngạc
để đáp ứng nhu cầu ghi chép một khối lượng công việc ngày một lớn hơn thì ngành kế toán cũng phát triển nhanh chóng không kém
3 Quá trình phát triển ngành kế toán trên thế giới và Việt Nam
3.1 Quá trình phát triển ngành kế toán trên thế giới
Kế toán đã xuất hiện trong hoạt động thương mại cách đây hàng ngàn năm dưới những hình thức giản đơn Qua thời gian, hoạt động kế toán phát triển thành các qui tắc mang tính ước lệ của mỗi quốc gia
Trang 8Hệ thống bút toán kép được coi là mốc cơ bản trong quá trình phát triển kế toán Hầu hết các nhà khảo cứu kế toán trên thế giới đều công nhận người khai sinh ra phương pháp kế toán kép là Luca Pacioli Ông đã xuất bản một cuốn sách, trong đó có trình bày về nguyên lý kế toán kép vào năm 1494
Kế toán trên thế giới chia thành hai trường phái chính là nhóm các nước sử dụng tiếng Anh như: Anh, Mỹ, Canada, Úc, các quốc gia này có sự quan tâm rất sớm đến việc ban hành các chuẩn mực kế toán; và nhóm các nước châu Âu lục địa như: Pháp, Đức, Ý, Tây Ban Nha, các quốc gia này đều đặt nền tảng trên sự ban hành hệ thống tài khoản thống nhất, và ban hành khung pháp lý cũng như ban hành các hướng dẫn chi tiết Mỗi nhóm có những đặc trưng kế toán riêng do có sự khác biệt về môi trường kinh doanh, pháp lý, chính trị, văn hóa Sang thế kỷ 20, để giảm khoảng cách khác biệt giữa các quốc gia, chuẩn mực
kế toán quốc tế (International Accounting Standard - IAS) được hình thành với các qui định và những nguyên tắc để hòa hợp kế toán quốc tế
Trong xu hướng toàn cầu hóa kinh tế, nhu cầu thông tin đòi hỏi phải so sánh được để đáp ứng yêu cầu thị trường vốn quốc tế Với yêu cầu này, kế toán đã có
sự chuyển hướng từ hòa hợp sang hội tụ bằng việc xây dựng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (International Financial Reporting Standard - IFRS)
3.2 Quá trình phát triển ngành kế toán ở Việt Nam
Việt Nam có vị trí địa lí thuận lợi để buôn bán, giao thương với các nước trên thế giới, vì vậy kế toán ở Việt Nam có từ rất sớm
Từ 1945 trở về trước, kế toán ở Việt Nam chỉ đơn giản là việc ghi chép mang tính liệt kê tài sản, nhằm phục vụ cho người sở hữu tài sản nắm được về tình hình tài sản của mình Khi thực dân Pháp vào xâm lược Việt Nam, xây dựng các nhà máy, đồn điền phục vụ cho chính sách bóc lột, đồng thời có sử dụng kế toán Tuy nhiên, kế toán Việt Nam thời kì đó vẫn còn chưa phát triển
Trang 9Năm 1945, kế toán đã được nhà nước đưa vào sử dụng, chủ yếu cho việc quản
lý thu chi ngân sách Sau đó được áp dụng vào các xí nghiệp quốc doanh, chủ yếu là các xí nghiệp phục vụ quốc phòng
Từ năm 1954 đến năm 1975, sau khi đánh thắng Pháp xâm lược và bị Mỹ nhảy vào xâm chiếm miền Nam, nước ta tạm thời bị chia cắt thành hai miền Ở miền Bắc với sự giúp đỡ của Liên Xô phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa và áp dụng theo hệ thống kế toán Liên Xô Năm 1970, Bộ Tài chính Ban hành hệ thống tài khoản thống nhất và ban hành các quy định về chế độ báo cáo
kế toán, chế độ ghi chép ban đầu Miền Nam tiếp tục cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc; trong bối cảnh đó, miền nam áp dụng theo hệ thống kế toán Mỹ Sau ngày thống nhất đất nước năm 1975, hệ thống kế toán thống nhất 1970 được tiếp tục sử dụng trong cả nước cho đến khi Việt Nam tiến hành đổi mới Tuy nhiên, trong thời kỳ này, kế toán chỉ là công cụ phản ánh thụ động tình hình hoàn thành kế hoạch nhà nước giao
Năm 1988, ban hành pháp lệnh Kế toán thống kê Trong thời gian này, đây là văn bản pháp lý cao nhất về kế toán và thống kê của Việt Nam Hệ thống kế toán đầu tiên thể hiện hướng cải cách này được áp dụng năm 1990 Một số nội dung mới phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế mới phát sinh như chênh lệch tỷ giá đã được đưa vào kế toán thời kỳ này dù chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn ghi chép trên tài khoản
Quá trình thực hiện chính sách đa phương hóa về ngoại giao và kinh tế những năm sau đó thúc đẩy những đổi mới trong nhiều lĩnh vực Luật Đầu tư nước ngoài đầu tiên được ban hành năm 1987 đã thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp mạnh mẽ vào Việt Nam cũng như sự du nhập của các hệ thống kế toán nước ngoài vào Việt Nam Hoạt động kinh tế phong phú hơn với nhiều thành phần kinh tế và các giao dịch mới đòi hỏi phải có những thay đổi mạnh mẽ hơn nữa trong kế toán Năm 1995, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định 1141 TC/QĐ/CĐKT về hệ thống tài khoản kế toán thống nhất, hệ thống báo cáo tài
Trang 10chính, hệ thống chứng từ kế toán và hệ thống sổ kế toán, áp dụng cho tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế
Từ năm 1999 đến năm 2006, Bộ Tài chính đã ban hành 26 chuẩn mực kế toán Việt Nam dựa trên nền tảng các chuẩn mực kế toán quốc tế
Năm 2006, sau 10 năm hoạt động, Quyết định 1141-TC/QĐ/CĐKT đã không còn phù hợp với tình hình phát triển thực tế Để khắc phục và hoàn thiện chế độ
kế toán, Bộ Tài chính đã phải liên tiếp ban hành nhiều quyết định, thông tư và văn bản hướng dẫn, sửa đổi bổ sung Quyết định 1141-TC/QĐ/CĐKT này Bên cạnh đó, cộng theo sự ra đời của chuẩn mực kế toán và Luật kế toán 2003 , đã làm phức tạp hóa về mặt hình thức công tác pháp chế về chế độ kế toán Việt Nam Đã đến lúc cần có một văn bản pháp lý chung quy định tổng hợp những sửa đổi, bổ sung được Bộ Tài chính ban hành riêng rẽ lâu nay, cũng như phần nào kết hợp được những quy định của hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam được ban hành liên tục trong suốt 5 năm qua (2001-2005)
Năm 2006, Bộ Tài chính ban hành Chế độ kế toán cho các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh theo Quyết định 15/2006, Quyết định 48/2006 cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, Quyết định 19/2006 về việc ban hành chế độ kế toán hành chính sự nghiệp Trong đó, Quyết định 15/2006/QĐ-BTC tuy không hàm chứa nhiều yếu tố mới mẽ, nhưng xét ở khía cạnh nào đó, đã giúp cho các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, thuộc mọi lĩnh vực hoạt động có thể đơn giản hoả công tác nghiên cứu và tuân thủ chế độ kế toán, nhất thể hoá công tác
kế toán, tiến tới nâng cao tính minh bạch trong kế toán, tài chính doanh nghiệp, đảm bảo tính có thể so sánh được về tình hình tài chính, kết quả kinh doanh giữa các doanh nghiệp trong nền kinh tế quốc dân Việt Nam nói riêng và trên bình diện hội nhập toàn câu nói chung
Năm 2014, ban hành Thông tư 200/2014 TT-BTC hướng dẫn thực hiện chế
độ kế toán cho các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu hoặc sau ngày 1/1/2015, thay thế cho Quyết định 15/2006
