Ý thức nữ quyền trong tiểu thuyết Xuân Từ Chiều của Y Ban.

Tác giả đã có những nhìn nhận khái quát và toàn diện hơn về vấn đề nữ quyền thể hiện trên nhiều bình diện như lực lượng sáng tác, lịch sử hình thành nhằm khẳng định nó thực sự là nguồn c

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA NGỮ VĂN -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH SƯ PHẠM NGỮ VĂN

Đề tài:

Ý THỨC NỮ QUYỀN TRONG TIỂU THUYẾT

XUÂN TỪ CHIỀU CỦA Y BAN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi Hồ Thị Kiều Trang xin cam đoan:

1 Những nội dung trong luận văn này là do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của Th.S Phạm Thị Thu Hương

2 Mọi tham khảo dùng trong luận văn này đều được trích dẫn rõ ràng tên tác giả, tên công trình, thời gian, địa điểm công bố

3 Nếu có bất kỳ sự sao chép nào không hợp lệ, vi phạm quy chế đào tạo, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Đà Nẵng, ngày 10 tháng 5 năm 2013

Người thực hiện

Hồ Thị Kiều Trang

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, em xin chân thành cảm ơn cô Phạm Thị Thu Hương đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em về kiến thức và phương pháp nghiên cứu để em có thể hoàn thành được khóa luận tốt nghiệp này

Em cũng xin trân trọng cảm ơn các thầy các cô trong Khoa Ngữ văn trường ĐHSP Đà Nẵng đã cung cấp một khối lượng kiến thức phong phú và hướng dẫn phương pháp nghiên cứu hiệu quả trong thời gian suốt 4 năm học để bản thân em có thể tự tin với nghề nghiệp mà mình đã lựa chọn: một cô giáo dạy Ngữ văn

Em cũng xin gửi lời cảm ơn đến Thư viện trường ĐHSP Đà Nẵng, Thư viện Thành phố Đà Nẵng, Trung tâm học liệu Đại học Đà Nẵng đã tạo điều kiện thuận lợi cho em được tìm kiếm và mượn tài liệu phục vụ cho quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài này

Được sự giúp đỡ của thầy cô và bạn bè cùng với những nỗ lực của bản thân,

em đã hoàn thành khóa luận tốt nghiệp với đề tài “Ý thức nữ quyền trong tiểu thuyết

Xuân Từ Chiều của Y Ban” Tuy đã rất cố gắng song do khả năng nghiên cứu có

hạn nên chắc chắn khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế Em rất mong nhận được sự góp ý của các thầy cô để khóa luận có thể hoàn thiện hơn Em xin chân thành cảm ơn

Sinh viên

Hồ Thị Kiều Trang

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ sau thời kì đổi mới, văn học Việt Nam đã có nhiều biến chuyển sâu sắc từ

nội dung đến hình thức Những năm gần đây, giới phê bình đề cập nhiều đến một lối viết mang đậm tính nữ đang dần được hình thành và khẳng định mình hết sức mạnh

mẽ Nhiều gương mặt nhà văn, nhà thơ nữ đã và đang mang đến cho văn học nước nhà những luồng sinh khí mới với âm hưởng lạ và hiện đại Đặc biệt, văn học nữ đã thực sự có chỗ đứng trong lòng bạn đọc với nhiều tác phẩm thành công của các tác giả như Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh… và gần đây nhất

là Đỗ Hoàng Diệu, Nguyễn Ngọc Tư, Vi Thùy Linh, Phan Huyền Thư

Trong dòng chảy đó, Y Ban là một trong những cây bút có nhiều đóng góp tạo nên dấu ấn riêng cho dòng văn xuôi nữ Việt Nam đương đại Với tài năng văn chương và tấm lòng yêu thương con người tha thiết, nhà văn Y Ban đã tạo nên những tác phẩm chạm đến trái tim bạn đọc

Tiểu thuyết Xuân Từ Chiều là cuốn tiểu thuyết không xuống dòng rất đặc sắc

của Y Ban Nó bộc lộ khá rõ âm hưởng nữ quyền trên nhiều phương diện như đề tài, chủ đề và phong cách trần thuật Đến với tác phẩm này, chúng ta sẽ có một cách nhìn khác, một suy nghĩ khác về những vấn đề rất đỗi bình dị trong cuộc sống hàng ngày qua lăng kính và trái tim đầy xúc cảm của những người phụ nữ

Từ những ý nghĩa đó, thiết nghĩ, việc nghiên cứu đề tài “Ý thức nữ quyền

trong tiểu thuyết Xuân Từ Chiều của Y Ban” sẽ là một hướng tiếp cận mới và hiệu

quả trong quá trình khám phá giá trị tác phẩm Từ đó, chúng ta sẽ có được một cái nhìn rõ hơn về sự đóng góp cho một khuynh hướng sáng tác mới mang âm hưởng

nữ quyền đậm nét của một trong những nhà văn nữ hiện đại – nhà văn Y Ban

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

* Một số bài nghiên cứu về lý thuyết nữ quyền và phê bình nữ quyền

Trên thế giới, lý thuyết nữ quyền là một lý thuyết đang được ứng dụng phổ biến trong mấy thập niên qua Sự ra đời của nó đã làm thay đổi cách đọc văn bản, việc bình giảng văn chương, sự định giá kinh điển trong nhà trường, ảnh hưởng đến

cảm thụ văn học của công chúng và chuyển đổi cả ngành xuất bản Tuy nhiên, ở Việt Nam, việc vận dụng lý thuyết nữ quyền vào việc nghiên cứu tác phẩm văn học dường như còn khá xa lạ Vì vậy, chúng tôi xin điểm qua một số bài viết về lý thuyết này để tạo cơ sở lý luận cho việc thực hiện khóa luận

Trước hết là Lý Lan với bài nghiên cứu Phê bình văn học nữ quyền đăng trên tạp chí Tia sáng ngày 05 – 3 – 2009 Trong bài viết này, tác giả đã khẳng định học

thuyết nữ quyền ảnh hưởng đến nhiều bộ môn từ triết học, lịch sử đến ngôn ngữ học, xã hội học, nhân chủng học… nhưng đặc biệt ảnh hưởng sâu sắc và rộng lớn nhất đến phê bình văn học Đồng thời, nhà văn nêu rõ phê bình văn học nữ quyền có nhiều quan điểm, nhiều góc độ, nhiều phương pháp khác nhau Bài viết đã trình bày khá cụ thể về lịch sử phê bình văn học nữ quyền phương Tây, chủ yếu là phê bình văn học Anh với một số tên tuổi nổi tiếng như Virginia Wooft, Simone de Beauvoir

Họ đã góp phần xác lập sự tồn tại của một bộ môn học thuật gắn liền với phong trào phụ nữ phương Tây Bên cạnh đó, bài viết còn dành một phần dung lượng để đề cập đến việc vận dụng phê bình văn học nữ quyền ở Việt Nam Ở nước ta, hoạt động phê bình nữ quyền đã chớm nở trong mười năm gần đây, cùng với đó, việc khảo sát tác phẩm của các nhà văn nữ dựa trên lý thuyết phê bình nữ quyền đã và đang thu hút sự quan tâm ngày càng lớn của giới nghiên cứu Sự khởi sắc của diện mạo văn chương nữ giới đương đại Việt Nam thật sự đã tạo động lực cho việc phân tích phê bình và đánh giá tác phẩm từ góc độ phê bình nữ quyền có chiều sâu hơn

Cũng nghiên cứu về lý thuyết nữ quyền, trên website www.tienve.org, tác giả Nguyễn Hưng Quốc có bài viết với nhan đề Nữ quyền luận và đồng tính luận Bài

viết đã khái quát sự phát triển, mục tiêu nghiên cứu, những nội dung chính, những khái niệm nền tảng và các khuynh hướng tư tưởng khác nhau của lý thuyết nữ quyền Theo đó, sự hình thành, vận động và phát triển của nữ quyền luận đã trải qua những bước thăng trầm, đã và đang thực hiện hoài bão xác lập và khẳng định một lý thuyết và một phương pháp luận riêng biệt cho nữ giới

Cùng tiếp cận với văn học nữ quyền, tác giả Lê Thiếu Nhơn cũng đã đóng góp

bài viết Nữ quyền trong văn học đăng trên website lethieunhon.com ngày 18 – 10 –

2011 Bài viết thể hiện suy nghĩ riêng của tác giả về giá trị đích thực của một tác phẩm mang sắc thái nữ quyền trong văn chương đương đại hiện nay Bởi vì thực tế cho thấy, nhiều tác giả đã mượn vấn đề nữ quyền như một thứ trang sức để làm lấp lánh tên tuổi của mình, để thu hút độc giả mà lãng quên đi giá trị của tác phẩm Đồng thời, bài viết cũng khẳng định xu hướng chung về sự ảnh hưởng của văn học

nữ quyền Trung Quốc, Nhật Bản đối với văn học nữ Việt Nam như một điều tất yếu Như vậy, thông qua bài viết này, tác giả mong muốn những nhà văn nữ phải ý thức rất cao về giá trị nghệ thuật của tác phẩm để thực sự đem lại những tác phẩm

có sức lay động bạn đọc

Còn Bùi Việt Thắng trong bài viết Nữ tính và nữ quyền đăng trên báo Văn

nghệ công an số ra ngày 17 – 10 – 2011 lại bộc lộ một cái nhìn khác Tác giả đã có những nhìn nhận khái quát và toàn diện hơn về vấn đề nữ quyền thể hiện trên nhiều bình diện như lực lượng sáng tác, lịch sử hình thành nhằm khẳng định nó thực sự là nguồn cảm hứng lớn trong dòng chảy của văn học dân tộc Bài viết cũng thể hiện quan điểm của tác giả về vấn đề nữ quyền trong văn học Việt Nam đương đại, đặc biệt là giá trị nghệ thuật của tác phẩm Ý thức làm mới văn chương của các cây bút

nữ đã xuất hiện nhưng có lẽ cần phải ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm của mình trong việc xác lập một tiếng nói riêng của giới nữ trong văn chương bằng con đường đề cao giá trị chân chính của tác phẩm

PGS.TS Nguyễn Đăng Điệp, trong bài viết tham dự Hội thảo Quốc tế về văn

học tại Viện văn học có nhan đề Vấn đề phái tính và âm hưởng nữ quyền trong văn

học Việt Nam đương đại, đã giới thiệu khái quát về vấn đề ý thức phái tính trong

văn học ở từng giai đoạn và đưa ra những nhìn nhận ban đầu về vấn đề tính nữ trong văn học Việt Nam Tác giả khẳng định vấn đề phái tính và âm hưởng nữ quyền đã có sự biến đổi mạnh mẽ qua từng giai đoạn văn học nhưng luôn là tiếng nói khát vọng cháy bỏng và mãnh liệt của người phụ nữ Bên cạnh đó, tác giả còn

có những lý giải về sự mở rộng âm hưởng nữ quyền trong văn học Việt Nam đương đại và những dấu hiệu biểu biểu hiện cơ bản của nó về đề tài, ngôn ngữ, giọng điệu… Khép lại bài viết, tác giả chỉ ra những khoảng trống của vấn đề nghiên cứu

phê bình nữ quyền ở nước ta hiện nay, mong muốn có cái nhìn sắc sảo và thấu đáo hơn trong việc phân tích và đánh giá giá trị của tác phẩm nữ giới mang âm hưởng

nữ quyền, đặc biệt là đối với những cây bút trẻ

Đề cập đến vấn đề phê bình nữ quyền, Th.S Hồ Khánh Vân cũng có một số

bài viết đáng chú ý, chẳng hạn như bài viết Từ quan niệm về lối viết nữ đến việc xác

lập một phương pháp nghiên cứu trong phê bình nữ quyền đăng trên tạp chí Đại học

Sài Gòn (3/12/2012) hay bài viết Ý thức nữ quyền và sự phát triển bước đầu của

văn học nữ Nam Bộ trong tiến trình hiện đại hóa văn học dân tộc đầu thế kỉ XX

đăng trên khoavanhoc- ngonngu.edu.vn Ở bài viết thứ nhất, tác giả đã trình bày một cách khoa học và khá thuyết phục, dẫn dắt người đọc đi từ những quan niệm về lối

viết nữ đến việc xác lập một phương pháp nghiên cứu trong phê bình nữ quyền và

chỉ ra một số phương diện đặc thù của lối viết nữ Trong đó, bài viết đã nêu ra và phân tích về nhiều phương diện đặc thù của lối viết nữ như phương thức tự thuật,

yếu tố tính dục và lối viết thân thể, mối quan hệ giữa tính nữ và hoạt động sáng tác văn học, hình tượng người mẹ và suy nghĩ lùi về người mẹ, bi kịch vỡ mộng và hình tượng người đàn ông bất toàn Như vậy, văn chương nữ giới từ nội dung đến hình thức nghệ thuật đều thể hiện đặc trưng tư duy nghệ thuật của lối viết nữ, tạo nên điểm nhìn sáng tác riêng biệt của người phụ nữ so với nam giới trong văn học Ở bài viết thứ hai, tác giả chủ yếu đề cập đến diện mạo văn học nữ Nam Bộ giai đoạn đầu thế kỉ XX và những giá trị của nó về các bình diện: giá trị nội dung, tư tưởng; giá trị phong trào và giá trị mô phỏng Từ đó, sẽ là cơ sở cho việc nghiên cứu văn học nữ của Việt Nam dưới ánh sáng của phê bình nữ quyền

Như vậy, một số bài nghiên cứu trên tuy chưa nhiều, nhưng đã cung cấp cho chúng tôi những hiểu biết chung xung quanh vấn đề về lý thuyết nữ quyền trên thế giới và ở Việt Nam Trên cơ sở đó, các bài viết sẽ trở thành tiền đề lý luận cho việc nghiên cứu đề tài Và trong những năm gần đây, một số đề tài luận văn, luận án ở Việt Nam cũng đang bắt đầu mạnh dạn vận dụng lý thuyết nữ quyền để nghiên cứu sáng tác của các nhà văn nữ Chẳng hạn như luận văn thạc sĩ của Cao Hạnh Thủy

(ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn TP HCM) với đề tài Hồ Xuân Hương – tiếp cận

quan điểm giới tính hay luận văn thạc sĩ của Hồ Khánh Vân (ĐH Khoa học Xã hội

và Nhân văn TP HCM) với đề tài Từ lý thuyết phê bình nữ quyền nghiên cứu một

số tác phẩm văn xuôi của các tác giả nữ Việt Nam từ năm 1990 đến nay Thiết nghĩ,

đó cũng là động lực để chúng tôi thực hiện đề tài này

* Các bài viết về tiểu thuyết Xuân Từ Chiều trên các website

Y Ban là một trong những gương mặt nổi bật của dòng văn xuôi nữ Việt Nam đương đại Độc giả biết đến chị với nhiều giải thưởng cao trong văn học và nhiều tác phẩm thu hút được sự quan tâm của bạn đọc, tạo nên những chiều hướng tranh luận đa chiều trên văn đàn Chính vì thế, trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi

đã có cơ hội tiếp cận với một số bài viết, bài phỏng vấn, bài cảm nhận về Y Ban và

tiểu thuyết Xuân Từ Chiều trên nhiều website

Trước hết là tác giả Xuân Anh với bài viết có tựa đề Buồn ơi! Y Ban chào mi! đăng trên www.vietimes.vietnamnet.vn Bài viết như một cuộc trò chuyện thân tình

giữa tác giả và nhà văn Y Ban về những vấn đề rất đỗi bình thường của cuộc sống thường ngày, những nỗi lo cơm áo, chồng con của người phụ nữ Bài viết cũng là nơi những tâm sự của Y Ban được nói lên một cách chân thực, cảm động Y Ban đã chia sẻ rằng: “Văn chương là cái nghiệp đeo đẳng cũng như cái nôi nuôi dưỡng tâm

hồn chị trong cuộc đời”[1,tr.5] Tác giả đã đồng cảm và thấu hiểu nỗi buồn ẩn giấu

trong ánh mắt của Y Ban, và cũng có những cảm nhận chủ quan về những dấu ấn của cuộc đời chị đã để lại ở những nhân vật của mình Vượt lên tất cả những lo âu thường nhật, những nỗi lòng thầm kín, Y Ban đã và đang là một cây bút có nội lực, gan góc và bạo liệt

Tiếp đến, về tiểu thuyết Xuân Từ Chiều, tác giả Trần Thanh Hà có bài viết với nhan đề Xuân Từ Chiều – chua xót vì nỗi con người đăng trên www.antd.vn ngày 19

– 10 – 2008 Ở bài viết này, tác giả không đi sâu vào việc phân tích tác phẩm mà chủ yếu tóm tắt nội dung và nhận diện lối viết mới mẻ của Y Ban, đặc biệt chú ý

đến sự lựa chọn lối kể chuyện rất đàn bà của chị Hiệu quả của lối kể chuyện này

không những làm cho mạch truyện diễn ra tự nhiên, phù hợp diễn biến tâm lí nhân vật mà còn làm cho ngôn ngữ không bị ngắt đoạn, lời kể và lời đối thoại ngang bằng

nhau làm tăng sức biểu đạt Tác giả còn chia sẻ cảm nhận chung về tác phẩm Xuân

Từ Chiều với nỗi chua xót về thân phận người đàn bà trong xã hội hiện đại và

những nỗi đau khó nói thành lời

Cũng viết về Xuân Từ Chiều, tác giả Ninh Văn Chất có bài viết nhan đề Xuân

Từ Chiều – một lát cắt mới về cuộc sống người phụ nữ, đăng trên www.nhandan.com.vn ngày 06 – 11 – 2008 Tác giả khẳng định: “Với tiểu thuyết Xuân Từ Chiều, nhà văn Y Ban đã góp thêm tiếng nói nhỏ bé của mình, khắc họa

hình ảnh người phụ nữ Ðề tài tuy không mới nhưng với giọng văn nhẹ nhàng, cuốn hút, Y Ban đã có một “lát cắt về cuộc sống của người phụ nữ chốn đô thị phồn hoa” [4,tr1]

Chính nhà văn Y Ban trong bài viết Nhà văn Y Ban và cuốn tiểu thuyết…

không xuống dòng! đã nói rằng: “Tôi đưa bạn đọc đi xem một cái chợ quê với ba

người phụ nữ của tôi Ba người đàn bà của tôi không bán mà họ muốn mua, họ muốn mua cái nhân tình Cái nhân tình thì không ai bán cả” [20,tr.1] Cuộc trò chuyện còn đề cập đến những vấn đề nội dung cũng như những kỹ thuật tiểu thuyết khá mới lạ và độc đáo đã được Y Ban sử dụng

Nhìn chung, theo đánh giá của chúng tôi các bài viết trên mới dừng lại ở việc tóm tắt về số phận của ba nhân vật và đưa ra những nhận định ban đầu về nội dung cũng như lối viết của Y Ban, chưa thực sự có công trình nào nghiên cứu về tác phẩm

Qua việc tìm hiểu một số bài viết về tác giả Y Ban và tiểu thuyết Xuân Từ

Chiều, chúng tôi nhận thấy rằng việc nghiên cứu tác phẩm dưới góc nhìn nữ quyền

sẽ là một hướng tiếp cận mới mẻ và nhiều hứa hẹn

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tiểu thuyết Xuân Từ Chiều, NXB Hội

nhà văn, 2008

* Phạm vi nghiên cứu của đề tài là những biểu hiện của ý thức nữ quyền trong

tiểu thuyết Xuân Từ Chiều của nhà văn Y Ban nhìn từ hai phương diện chủ yếu là

nội dung và nghệ thuật trần thuật

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi sử dụng nhiều thao tác nghiên cứu như thống kê, phân loại, phân tích, tổng hợp… nhằm làm sáng rõ vấn đề nghiên cứu

+ Phương pháp thống kê, phân loại: Giúp cho quá trình khảo sát, phân loại các đặc điểm nổi bật về nội dung, các kiểu dạng nhân vật và nghệ thuật trần thuật trong

tác phẩm Xuân Từ Chiều

+ Phương pháp phân tích – tổng hợp: Giúp đi sâu tìm hiểu nghiên cứu những đặc điểm trong tiểu thuyết một cách có hệ thống, khoa học Sau đó, tổng hợp những đặc điểm đó để làm sáng rõ những luận điểm chính

5 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung của khóa luận được chia thành 3 chương như sau:

Chương 1: Sáng tác của Y Ban trong dòng chảy văn xuôi nữ Việt Nam đương đại

Chương 2: Tiểu thuyết Xuân Từ Chiều – Những sắc thái của ý thức nữ quyền

Chương 3: Tiểu thuyết Xuân Từ Chiều – Một phong cách trần thuật nữ giới

CHƯƠNG 1 SÁNG TÁC CỦA Y BAN TRONG DÒNG CHẢY VĂN XUÔI NỮ VIỆT

NAM ĐƯƠNG ĐẠI 1.1 Văn xuôi nữ Việt Nam đương đại – Những âm hưởng nữ quyền

1.1.1 Khái quát chung về diện mạo của văn xuôi nữ Việt Nam đương đại

Từ sau thời kì đổi mới, sự đổi thay lớn lao của đất nước đã kéo theo sự chuyển biến mạnh mẽ và sâu sắc trong đời sống văn học, cả về quan niệm nghệ thuật, nội dung tư tưởng lẫn hình thức nghệ thuật Sự nở rộ của thể loại truyện ngắn trong giai đoạn đầu đã tạo nên dấu ấn của các nhà văn nữ, từ đó làm nên một dòng văn xuôi “mang gương mặt nữ” đầy ấn tượng Và cho đến nay, đội ngũ những cây bút nữ ấy đã và đang chứng tỏ sức sáng tạo mãnh liệt trong nghệ thuật cũng như đem lại cho văn chương chất dịu dàng, đằm thắm nhưng cũng không kém phần sắc sảo, cá tính

Dọc theo chiều dài lịch sử văn học, chúng ta có thể nhắc đến một số cây bút

nữ đã làm nên tên tuổi trên văn đàn với nhiều tác phẩm có giá trị Đầu tiên là những nhà văn trưởng thành từ trong bão đạn chiến tranh như Nguyễn Thị Ngọc Tú, Nguyễn Thị Như Trang, Nguyễn Thị Cẩm Thạch, Lê Minh Khuê… Sinh ra và lớn lên trong chiến tranh, chứng kiến những đau thương, mất mát, những tấm gương anh dũng kiên trung đã làm nên một cái nhìn hiện thực về cuộc chiến trên những trang viết của họ Tiếp bước thế hệ trước dày dặn cả về tuổi đời và tuổi nghề, những năm gần đây, các nữ nhà văn trẻ đã và đang mang đến cho văn học nước nhà những luồng sinh khí mới với âm hưởng lạ và hiện đại Có thể kể đến một số cây bút như

Dạ Ngân, Võ Thị Hảo, Phạm Thị Hoài, Nguyễn Thị Thu Huệ, Y Ban, Phan Thị Vàng Anh… và gần đây có thêm Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Bích Thúy Chính các chị

đã góp phần hình thành một dòng văn học nữ giới ngày càng tạo ra sức hút lớn đối với bạn đọc Có thể thấy, nếu như trước đây, văn xuôi viết về phụ nữ thường là theo hướng phê phán hay ngợi ca từ cái nhìn đạo đức, sử dụng nhân vật nữ như một cách thức để chuyển tải quan niệm, tư tưởng thì giờ đây, văn xuôi nữ đương đại xem phụ

nữ như một đối tượng cần khám phá và lý giải Phụ nữ trở thành mối quan tâm lớn

của các nhà văn và là một nội dung nổi bật của văn xuôi Việt Nam từ sau thời kì đổi mới Khuôn mặt của người phụ nữ trong văn xuôi nữ đương đại trở nên gần gũi và

đa chiều hơn Không chỉ phản ánh chân thực đời sống của những người phụ nữ ở tầng sâu bản thể, mà các tác phẩm còn đem đến cho người đọc những trải nghiệm mới, những hiểu biết mới về người phụ nữ trong xã hội hiện đại Các nữ nhà văn thường hướng ngòi bút của mình viết về những vấn đề của phụ nữ, thường là những người trẻ tuổi trong nhịp sống hiện đại và mang hơi thở đời thường Tác phẩm của các nhà văn nữ thường mang một giọng văn nhẹ nhàng, pha trộn nét hài hước của những tình huống lãng mạn mang tính giải trí cao Với những biểu hiện như vậy, sự xuất hiện và khát khao khẳng định tiếng nói của nữ giới sẽ là mảnh đất màu mỡ để các nhà văn nữ thỏa sức sáng tạo trên con đường văn chương của mình Văn xuôi

nữ đã chứng tỏ nó sẽ là một trong những xu hướng phát triển mạnh mẽ nhất của văn học tương lai

Sự thành công của một dòng văn học có nhiều sự biểu hiện đa dạng, đối với

bộ phận văn xuôi nữ cũng vậy Với một tiếng nói riêng, trầm lắng mà sâu sắc, văn xuôi nữ đã để lại nhiều ấn tượng trên văn đàn cũng như trong lòng bạn đọc Nhiều nhà văn nữ đã đạt được những giải thưởng cao trong các cuộc thi truyện ngắn, tiểu

thuyết Đó là Y Ban với Bức thư gửi mẹ Âu Cơ và Chuyện một người đàn bà (1989 – 1990), Nguyễn Thị Thu Huệ với Hậu thiên đường và Mùa đông ấm áp (1992 – 1994), Trần Thanh Hà với chùm 3 truyện ngắn: Miền cỏ hoang, Bà Thỏm, Sông có

dài (1995 – 1996), Đỗ Bích Thúy với chùm truyện: Đêm cá nổi, Ngải đắng ở trên núi, Sau những mùa trăng (1998 – 1999) và gần đây là nhà văn Thùy Linh với Gió mưa gửi lại (2001 – 2002) Ngoài ra có thể kể đến Nguyễn Thị Minh Dậu với giải

thưởng cuộc thi Báo văn nghệ (1991), Dương Nữ Khánh Thương, Viên Lan Anh, Đào Phong Lan với giải thưởng của Báo văn nghệ trẻ (1996 – 1997), Nguyễn Ngọc

Tư với giải nhất cuộc thi Văn học tuổi 20 (lần II)

Sức sáng tạo dồi dào và tài năng của những cây bút nữ còn từng bước chinh phục bạn đọc với nhiều tác phẩm có giá trị, thu hút sự quan tâm của dư luận như các

truyện ngắn Khi người ta trẻ (Phan Thị Vàng Anh), Người đàn bà đứng trước

gương, Sau chớp là dông bão (Y Ban), Con chó và vụ ly hôn (Dạ Ngân) hay Cánh đồng bất tận (Nguyễn Ngọc Tư) Ở địa hạt tiểu thuyết có thể nhắc đến các tác phẩm

như Ngụ cư (Thùy Dương), Tường thành (Võ Thị Xuân Hà), Giàn thiêu (Võ Thị Hảo), Xuân Từ Chiều (Y Ban) Có thể nói văn xuôi nữ Việt Nam đương đại đang

chứng kiến sự “lên ngôi” của người phụ nữ nói chung và các nhà văn nữ nói riêng Dưới ngòi bút của họ, cuộc sống người phụ nữ được trải ra với cả bề rộng lẫn bề sâu: những vui buồn âu lo, những niềm tin hy vọng, những đau đớn tủi hờn… được thể hiện chân thực và đậm nét hơn bao giờ hết Hiện tượng này diễn ra tương đối phức tạp và được lý giải bởi hai nguyên nhân khách quan và chủ quan Thứ nhất là

do cơ chế đổi mới của đất nước từ sau năm 1986 Hoàn cảnh chính trị, kinh tế, xã hội thay đổi dẫn đến sự đổi mới toàn diện và sâu sắc trong văn chương với xu hướng dân chủ hóa mạnh mẽ Sự đổi mới quan niệm về nghệ thuật, về hiện thực và

về con người đã thực sự tạo nên một cuộc “lột xác” trong văn học Các nhà văn có

cơ hội phát huy sự sáng tạo, thâm nhập vào mọi ngóc ngách đời sống xã hội cũng như đời sống tinh thần của con người, kể cả những vùng xưa nay bị coi là cấm kị Nguyên nhân thứ hai là xuất phát từ sự biểu hiện của thiên tính nữ trong sáng tác văn chương Là một nhà văn nữ, họ không chỉ sở hữu một yếu tố ươm mầm tài năng sẵn có đó là tâm hồn đa cảm mà còn khẳng định ưu thế về khả năng quan sát tinh tế

và năng lực sử dụng ngôn ngữ linh hoạt

Tuy nhiên, bên cạnh những điểm mạnh tạo nên ưu thế riêng của các nhà văn

nữ, chúng ta vẫn có thể nhận ra những mặt hạn chế không thể tránh khỏi Ở họ có

sự nhạy cảm, tinh tế nhưng vẫn chưa tìm được sự cân đối hài hòa trong mối quan hệ gữa lý trí và tình cảm, giữa trí tuệ và cảm xúc Đọc những sáng tác của họ, người đọc vẫn cảm thấy thiếu vắng một điều gì đó thật sâu sắc và ý nghĩa, để lại dư vị,

nhiều lúc họ sa vào những câu chuyện thường nhật đến mức quan tâm chuyện nhiều hơn văn Và một nguy cơ dễ nhận thấy nữa là sự lặp lại về kiểu dạng nhân vật hay

những phương thức thể hiện ở nhiều tác phẩm

Nhìn nhận về cả hai mặt của văn xuôi nữ đương đại như thế để giúp chúng ta

có cái nhìn khách quan và toàn diện hơn về một trong những xu thế tất yếu đang trỗi

dậy mạnh mẽ trong nền văn học nước nhà, đồng thời, là một cách ghi nhận những thành công của họ trong việc xác lập vị trí quan trọng và riêng biệt của nữ giới trong văn chương nghệ thuật Điều này phù hợp với quy luật phát triển chung của nền văn học Việt Nam nói riêng cũng như xu hướng phát triển, ngày càng đổi mới cách tân của nền văn học thế giới nói chung

1.1.2 Ảnh hưởng của nữ quyền luận đến văn xuôi nữ Việt Nam đương đại

Nữ quyền hiểu một cách đơn giản là quyền lợi của người phụ nữ về mọi mặt của đời sống Đó chính là sự tôn trọng phụ nữ, khẳng định quyền bình đẳng của nữ giới so với nam giới trong việc chia sẻ các quyền lợi chung trong công việc, xã hội, trong gia đình Từ thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX, làn sóng của chủ nghĩa nữ quyền bùng lên mạnh mẽ ở phương Tây với mục tiêu đấu tranh chống lại mọi áp bức, thống trị của nam giới và của xã hội để thiết lập sự bình đẳng giới và “phục hồi” cái tôi của mình Vấn đề nữ quyền xuất hiện trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu của loài người như nhân chủng học, lịch sử, triết học, ngôn ngữ học, xã hội học… và trong

đó có cả văn học

Trên thế giới, nữ quyền trong văn học đã xuất hiện khá lâu và gắn bó với nhiều tên tuổi các nhà văn nữ, nổi tiếng nhất là Virginia Woolf và đặc biệt là Simone de Beauvoir Phê bình nữ quyền luận bắt đầu thịnh hành từ cuối thập niên

1960 và đầu thập niên 1970 Sự ra đời của lý thuyết nữ quyền được xem như một nỗ lực lý thuyết hóa các phong trào đấu tranh cho nữ quyền nổ ra rầm rộ ở phương Tây lúc bấy giờ Không những thế, nó còn được xem là bước phát triển mới những phát hiện táo bạo của các nhà văn nữ trong văn học Lý thuyết nữ quyền có khả năng định hướng cho sự ra đời của một dòng văn học nữ quyền Nó liên quan sâu sắc đến việc đặt ra và mở rộng những nhu cầu về lối viết mới đối với những cây bút nữ Trên hành trình sáng tạo nghệ thuật của mình, các nhà văn nữ đang thể hiện quyết tâm giành lấy vị trí đối trọng bình đẳng với những chân lí phổ quát về sự thống trị nam giới, phá vỡ tính độc tôn của nó, đồng thời, mở rộng dần tầm ảnh hưởng của những nhận thức mới về quyền lợi của người phụ nữ

Để trả lời cho câu hỏi ở Việt Nam đã thực sự có dòng văn học nữ quyền hay chưa thì cần nhiều thời gian thẩm định và nghiên cứu Nhưng có một điều có thể chắc chắn rằng âm hưởng nữ quyền và ý thức phái tính trong văn học Việt Nam đương đại đã xuất hiện, ngày càng tỏ rõ khao khát bộc lộ mãnh liệt Đây không chỉ

là hệ quả của sự tác động của nữ quyền luận mà còn là xu hướng phát triển tất yếu của xã hội hiện đại Ở đó, vai trò và vị trí của người phụ nữ ngày càng trở nên quan trọng, thậm chí có thể thay thế đàn ông ở một số lĩnh vực Ở Việt Nam, sự phát triển mạnh mẽ của đất nước cùng với những nỗ lực lớn lao trong nhu cầu bình đẳng giới

từ sau thời kì đổi mới đã tạo động lực giúp những người phụ nữ khẳng định vị thế trong xã hội Theo đó, người phụ nữ dần thoát khỏi sự áp chế của đàn ông, từng bước tạo dựng sự tồn tại độc lập và khả năng tự quyết định số phận của mình Chính điều này đã giúp cho ý thức nữ quyền một cách tự giác đã ăn sâu vào tâm thức của đội ngũ cầm bút và tạo nên âm hưởng nữ quyền trong văn học Sự hình thành dòng văn học nữ và sự xuất hiện của âm hưởng nữ quyền trong văn học thể hiện rõ tính dân chủ trong văn học nói riêng và thời đại nói chung

Có thể nói, lý thuyết nữ quyền tuy chỉ mới được giới thiệu ở nước ta nhưng bước đầu đã có sự ảnh hưởng mạnh mẽ đến nhận thức cũng như tư tưởng của nhà văn Sự xuất hiện rầm rộ của các cây bút nữ với ý thức ngày càng cao về tầm quan trọng của giới mình đã và đang xác lập vị trí của một bộ phận văn học nữ giới Điều này chứng tỏ văn xuôi Việt Nam nói chung và văn xuôi nữ nói riêng chịu tác động không nhỏ về tư tưởng cũng như lý thuyết nữ quyền Sự xuất hiện của nhiều nhà văn nữ, nhóm văn học nữ, đem lại cho người đọc cảm giác rằng văn học nữ quyền đang lên ngôi

Ở đây, xin nhấn mạnh sự tác động mạnh mẽ của nữ quyền luận đến văn xuôi

nữ đương đại, đặc biệt là ở thể loại tiểu thuyết Đầu thế kỉ XX, nền văn học Việt Nam chứng kiến sự đổi thay sâu sắc của tiểu thuyết, thể loại trung tâm được xem như “cái máy cái” của đời sống văn học Có một thực tế dễ nhận thấy là số lượng các nhà văn nữ xuất hiện ngày càng đông đảo Nếu trước đó, các cây bút nữ mới chỉ

để lại dấu ấn ở lĩnh vực thơ ca, truyện ngắn, kí… thì hiện nay, những gương mặt

nhà văn nữ đã thực sự tạo được ấn tượng sâu đậm trong lòng bạn đọc ở thể loại tiểu thuyết Sự lựa chọn này của các nhà văn nữ không chỉ là một sự thể nghiệm sáng tạo mà còn là một sự khẳng định bản lĩnh và nhu cầu thể hiện bản sắc cá nhân khi nhận thức về vấn đề nữ quyền trỗi dậy Là một nhà văn nữ, với cái nhìn tinh tế, nhạy cảm, đầy nữ tính nhưng cũng không kém phần sắc sảo và quyết liệt, họ đã thể hiện được những tuyên ngôn về nữ quyền với nhiều sắc thái và cung bậc khác nhau, khi thì kín đáo sâu sắc, khi thì mạnh mẽ táo bạo Tất cả những cảm xúc vui buồn, những khát khao đời thường cùng những nỗi vất vả lo toan của người phụ nữ trong đời sống hiện đại ùa vào trong từng trang văn như một tiếng lòng sâu kín chỉ chờ dịp được lên tiếng

Sự ảnh hưởng của nữ quyền luận đến tiểu thuyết của các nhà văn nữ đi từ tư tưởng “rất đàn bà” cho đến hình thức thể hiện có nhiều khác biệt Về nội dung, tác phẩm đã đem đến cho người đọc một hướng nhìn khác, một cách suy nghĩ khác về những đề tài tưởng chừng như hết sức quen thuộc về cuộc sống của người phụ nữ

Đó là những câu chuyện rất đỗi bình dị xoay quanh những vấn đề như tình yêu, hôn

nhân, chuyện con cái, chuyện chồng con, chuyện cơm áo gạo tiền Không hề có ý

định né tránh hay giấu diếm, các nhà văn nữ đã tìm đến những góc khuất, những nỗi

ám ảnh, những chiêm nghiệm suy tư rất riêng của người phụ nữ Điều họ muốn khẳng định cũng thật đơn giản, đó là họ cần một vị trí thật sự xứng đáng trong xã

hội Họ muốn xã hội công nhận và tôn trọng họ là một nửa của thế giới

Một nội dung cần chú ý là việc đề cập và khai thác đề tài tình dục trong sáng

tác của các nhà văn nữ Bước vào mảng đề tài được coi là cấm kị, các nhà văn nữ

muốn trực tiếp và công khai bày tỏ thái độ phản kháng lại sự lệ thuộc vào thế giới đàn ông Tình dục trở thành phương tiện thể hiện rõ nhất sự tự do bản ngã của người phụ nữ Họ không còn bị ràng buộc và chi phối bởi hành vi của nam giới, nhiều khi quyền chủ động thuộc về họ Không chỉ trong tình yêu, tình dục mà đối với bản thân, họ còn có nhu cầu khẳng định vẻ đẹp cơ thể mà tạo hóa đã ban tặng

Họ lựa chọn việc yêu cơ thể mình như một cách thức riêng để đối chọi với nam giới, từ đó họ muốn được thỏa mãn khát khao có được hạnh phúc trọn vẹn Ở mặt

này, có thể nói văn học nữ quyền có khả năng khai thác và bộc lộ một cách triệt để nhằm thể hiện ý thức về giới tính của người phụ nữ cùng những mong muốn của họ

Sự quá đà trong xu hướng đề cao bản thân mình dẫn đến nguy cơ phủ nhận hoàn toàn vai trò của đàn ông và việc ca ngợi tình yêu đồng tính là điểm hạn chế của dòng văn học nữ quyền Cần phải có cái nhìn thật tỉnh táo về vấn đề này để không rơi vào cực đoan, bởi vì dẫu có cựa quậy, dẫu có nổi loạn thì cuối cùng người phụ

nữ vẫn sẽ trở về với mái ấm hạnh phúc của gia đình mình Thiết nghĩ, chính sự hài hòa về vai trò của nam giới và nữ giới sẽ là sợi dây kết nối hạnh phúc của mỗi gia đình

Về nghệ thuật, để lại ấn tượng mạnh mẽ trong sáng tác của các nhà văn nữ có

lẽ là ở ngôn ngữ và giọng điệu Như chúng ta đã biết, sự thay đổi về tư duy nghệ thuật và sự mở rộng của tinh thần dân chủ xã hội đã giúp cho nữ giới có cơ hội cất lên tiếng nói của mình với tư cách là một chủ thể độc lập Chính vì vậy, ngôn ngữ

mà họ sử dụng trong các tác phẩm của mình dường như cũng trở nên táo bạo, gan góc hơn Ta bắt gặp một thứ ngôn ngữ quyết liệt, mạnh mẽ không kém gì nam giới, thậm chí nhiều nhà văn có ý thức gây hấn và thực sự đã gây nên những chấn động trên văn đàn bằng ngôn ngữ Ngôn ngữ không chỉ là phương tiện nghệ thuật đơn thuần mà trở thành một cách thức hiệu quả giúp nhà văn bộc lộ chính xác nhất, sinh động nhất những trải nghiệm của người phụ nữ trong nhiều mối quan hệ phức tạp khác nhau Ngôn ngữ dịu dàng, đậm chất nữ tính trước đây đã dần nhường chỗ cho

sự lên ngôi của ngôn ngữ góc cạnh, đầy cá tính Đây không dừng lại là sự cách tân muốn đổi mới ngôn ngữ văn học mà đằng sau đó là sự biểu hiện ý thức nữ quyền ngày càng rõ rệt trong sáng tác của các nhà văn nữ đương đại Nhưng với bản năng của một người phụ nữ, nói lên tiếng nói của giới nữ, các nhà văn vẫn giữ cho mình giọng điệu trữ tình, đằm thắm vốn có Hơi thở nữ tính vẫn là nét đặc trưng không thể trộn lẫn và cũng không thể mất đi trong tác phẩm của họ Nó đã trở thành hương

vị riêng hấp dẫn người đọc Họ thường miêu tả những vấn đề, những câu chuyện gần gũi, gắn liền với đời sống hàng ngày với một giọng văn tràn đầy cảm xúc Điều

này bắt nguồn từ sự nhạy cảm và mối quan tâm sẵn có của người phụ nữ từ xưa cho đến nay

Tóm lại, văn xuôi nữ Việt Nam từ sau thời kì đổi mới chịu sự tác động mạnh

mẽ của nữ quyền luận tạo nên âm hưởng nữ quyền đáng chú ý trong văn học Người

ta bắt đầu nhìn thấy sự xác lập của một dòng văn học mang đậm thiên tính nữ: lấy phụ nữ làm nhân vật trung tâm với sự biểu hiện đa dạng và phong phú trên nhiều

bình diện như các tác phẩm Thiếu phụ chưa chồng (Nguyễn Thị Thu Huệ), tiểu thuyết Đàn bà (Lý Lan), Thiên sứ (Phạm Thị Hoài), Bức thư gửi mẹ Âu Cơ (Y

Ban)…; quy định các tiêu chí cảm thụ và đánh giá tác phẩm Từ Phạm Thị Hoài, Lê Minh Khuê, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh đến Y Ban, Lý Lan, Trần Thùy Mai, Đỗ Hoàng Diệu, Nguyễn Ngọc Tư… đều tập trung ngòi bút của mình vào việc xây dựng nhân vật nữ Sự thức dậy của ý thức nữ quyền trong đội ngũ sáng tác đã góp phần chuyển tải những thông điệp nghệ thuật đầy ý nghĩa

về đời sống bên trong của người phụ nữ trong xã hội hiện đại Họ cần lắm những tiếng nói đồng cảm và sự đánh giá công bằng của xã hội đối với những hy sinh thầm lặng, đặc biệt là những tâm sự sâu kín về tình yêu, về hôn nhân và gia đình Với sự

nở rộ của những cây bút nữ đương đại, với ý thức cao về nghệ thuật và trách nhiệm

sẽ hứa hẹn một sự bùng nổ thực sự trong văn xuôi với việc cho ra đời những tác phẩm có giá trị

1.2 Nhà văn Y Ban và tiểu thuyết Xuân Từ Chiều

1.2.1 Y Ban – “Người đàn bà viết”

Nhà văn Y Ban tên khai sinh là Phạm Thị Xuân Ban, sinh ngày 1/7/1961 tại Nam Định Hiện nay, chị và gia đình đang sinh sống tại Hà Nội

Y Ban đến với văn chương không phải là chủ định ngay từ đầu vì trước khi

là học viên của trường viết văn Nguyễn Du, chị đã tốt nghiệp khoa Sinh trường Đại học tổng hợp và từng là giảng viên của trường cao đẳng Y Nam Định Bên cạnh viết văn chị còn làm báo Chị là hội viên Hội nhà văn (1996) và hiện đang công tác tại

báo Giáo dục và thời đại

Về cuộc đời, Y Ban đã trải qua một tuổi thơ bom đạn dữ dội Bố đi bộ đội,

mẹ là bác sĩ nên công việc thường xuyên bận rộn, một mình chị phải gánh vác trách nhiệm chăm lo cho ba đứa em nhỏ Vốn là một cô bé nghịch ngợm và ngang bướng nhưng lại học giỏi và ham mê đọc sách, chị nhận ra khả năng viết văn của mình vào

năm học lớp 8 với những mẩu chuyện con tự viết Thế nhưng đam mê văn chương

và cuộc hôn nhân với một nhà điêu khắc trẻ là nguyên do khiến chị từ bỏ nghề giáo

về Hà Nội và theo học trường viết văn Nguyễn Du Chưa kịp tốt nghiệp chị đã lấy chồng và sinh con Chồng chị là nghệ sĩ điêu khắc Trần Hoàng Cơ Là một người nghệ sĩ có tài và là một người chồng yêu vợ, người cha rất mực thương con nhưng bản thân lại không thể nuôi sống vợ con bằng nghề nghiệp của mình Vì vậy, những năm đầu mới lập gia đình, Y Ban phải phụ mẹ chồng đi bán gà tần, làm bột sắn Cuộc sống gia đình túng thiếu khiến cho tình cảm vợ chồng nhiều lúc xa cách, thường xuyên xảy ra xung đột, thậm chí là xô xát Vốn là người có tâm hồn nhạy cảm nên chị thường đẩy cảm xúc của mình đến tận cùng đau khổ, kể cả những chuyện nhỏ nhặt, vớ vẩn Đó là khi còn trẻ nhưng khi ngoài ba mươi tuổi, chị bắt đầu nhìn đời sắc sảo hơn và chấp nhận mọi thứ không ở mức lý tưởng nữa mà ở

mức tương đối Trước khi trở thành biên tập của báo Giáo dục và thời đại, chị đã

từng lăn lộn với đủ nghề để nuôi chồng nuôi con, “nuôi cả tượng của chồng” Nhưng thật may mắn là chị vẫn không đánh mất đi sự lãng mạn và những rung động cần thiết cho tâm hồn Không những thế, chính những ngày tháng phải bươn chải kiếm sống và vun vén cho gia đình ấy đã làm giàu có thêm vốn sống, vốn kinh nghiệm về cuộc đời, về con người của chị Tất cả những dư vị đắng cay của cuộc đời làm mẹ, làm vợ đã được chị gửi gắm trong những đứa con tinh thần của mình một cách chân thành và cảm động

Thành công trong sự nghiệp sáng tác của Y Ban được đánh dấu bằng giải

nhất cuộc thi truyện ngắn do tạp chí Văn nghệ quân đội tổ chức (1989 – 1990) với tác phẩm Bức thư gửi mẹ Âu Cơ Cho đến nay, Y Ban đã cho xuất bản một khối lượng tác phẩm tương đối lớn gồm tám tập truyện ngắn: Người đàn bà có ma lực (1993), Người đàn bà sinh ra từ bóng đêm (1995), Vùng sáng kí ức (1996), Cuộc

phiêu lưu trên dòng nước lũ (2000), Miếu hoang (2000), Cẩm Cù (2001), Cưới chợ

(2004), I am đàn bà (2006); một truyện vừa Thần cây đa và tôi (2005); hai tiểu thuyết Đàn bà xấu thì không có quà (2004) và mới nhất là Xuân Từ Chiều (2008)

Trong suốt gần hai mươi năm cầm bút, có lúc người ta thấy chị vắng bóng trên văn đàn, bản thân chị vì nhiều lý do đã có lúc “nghĩ đến việc gác bút dài dài” Nhưng như chị đã nói “chưa đủ gan” và quan trọng là khó có thể làm mất đi niềm say mê yêu thích văn chương đã nuôi dưỡng từ thuở nhỏ

Y Ban là một trong những nhà văn nữ có ý thức rất cao về nghệ thuật và luôn bộc lộ quan điểm sáng tác của mình một cách thẳng thắn Ẩn đằng sau vẻ ngoài bốp chát, già dặn của một người phụ nữ ngoài năm mươi, người đọc nhận ra vẻ nữ tính

và một cá tính mạnh mẽ, gai góc rất riêng của Y Ban

Từ khi cầm bút sáng tác, Y Ban đã có ý thức thổi vào văn chương của mình một tia lửa với tuyên ngôn “đốt ngọn lửa trong văn” và chị đã từng chia sẻ: “Dường như ngọn lửa nó có sẵn trong tim tôi rồi Đôi khi tôi phải tự điều chỉnh để ngọn lửa

đó không thiêu đốt chính tôi” [14,tr.2] Mỗi tác phẩm như một thông điệp nhẹ nhàng mà sâu lắng được Y Ban gửi đến độc giả bằng tất cả tấm lòng Bên cạnh đó, chị cũng không ngừng tìm tòi, sáng tạo với nhiều thử nghiệm cách tân táo bạo để đem lại một hơi thở mới cho những đứa con tinh thần của mình Có lẽ vì vậy, tác phẩm của chị luôn tiềm ẩn một sức hấp dẫn đặc biệt với người đọc

Về nội dung, Y Ban bộc lộ thế mạnh của mình khi viết về nỗi đau, thân phận của người phụ nữ Là một nhà văn và bản thân cũng là một người phụ nữ, dường như chị thấu hiểu nỗi lòng của những nhân vật nữ trong tác phẩm của mình và luôn đứng về phía những người phụ nữ thiệt thòi, đau khổ Chị cảm nhận được rằng người phụ nữ “chỉ có tài sản lớn nhất là tấm lòng để bấu víu với cuộc đời” nên chị muốn lên tiếng nói hộ họ những nỗi niềm ấy “để xã hội hiểu hơn, đánh giá đúng hơn vai trò của người phụ nữ” Vì thế, dù sáng tác ở mảng nào thì với chị điều quan trọng nhất là lòng nhân ái, sự sẻ chia đọng lại sau mỗi tác phẩm Giới nghiên cứu cho rằng nhiều tác phẩm của chị thuộc dòng văn học nữ quyền Y Ban không hề phủ nhận nhưng cũng thẳng thắn nói rằng: “Tôi không định rằng tác phẩm của mình

phải thuộc dòng nào, đánh giá là công việc của nhà phê bình Cứ cái gì thuận tay, đầy ắp trong tôi thì tôi viết”[21,tr.1] Gần đây, xu hướng khai thác những ẩn ức tình dục, thoát khỏi những rào cản của cuộc sống, giải phóng bản thân trở thành vấn đề quan tâm của các nhà văn nữ Có một điều đáng chú ý là sức hấp dẫn, lôi cuốn bạn đọc nhiều khi đến từ cách viết thẳng thắn, thậm chí khá trần trụi về sex Chia sẻ về

vấn đề này, Y Ban khẳng định: “Sex chỉ là một góc của nữ quyền, phải bản lĩnh và

tỉnh táo khi viết về sex” [21,tr.2]

Về nghệ thuật, Y Ban được biết đến là một nhà văn có lối viết rất riêng và đã tạo cho mình phong cách của một người đàn bà từng trải, sâu sắc, mạnh bạo và dám thách thức Trên hành trình sáng tạo nghệ thuật của mình, Y Ban đã khẳng định được vị trí của một cây bút giàu nội lực, tỏ ra sắc sảo khi tiếp cận và khai thác đề tài thế sự - đời tư Nhưng ở Y Ban, nét độc đáo là tính chất đa giọng điệu, ở cả truyện ngắn cũng như tiểu thuyết Càng về sau, các sáng tác của Y Ban càng đằm thắm, có chiều sâu hơn Không chỉ đề cập đến những vấn đề thời sự nóng hổi, tác phẩm của

Y Ban còn thổn thức với những nỗi đau, những thân phận của những người phụ nữ bất hạnh trong xã hội hiện đại

Với tài năng văn chương và tấm lòng yêu thương chân thành, Y Ban đến với văn đàn như một nhân duyên không hẹn trước và mang đến một gam màu mới cho bức tranh văn xuôi nữ Việt Nam đương đại Hơn bao giờ hết, vị trí của giới nữ trong văn chương cùng những giá trị mà tác phẩm của họ mang lại cần được xã hội nhìn nhận và đề cao Đó sẽ là động lực và sự khích lệ cần thiết để văn xuôi nữ Việt Nam ngày càng khởi sắc

1.2.2 Tiểu thuyết Xuân Từ Chiều – góc khuất của người phụ nữ trong xã hội

hiện đại

Xuân Từ Chiều là cuốn tiểu thuyết mới nhất của nhà văn Y Ban, được xuất

bản vào năm 2008 Tên tác phẩm được ghép từ tên ba nhân vật nữ chính: Xuân, Từ

và Chiều Ba cuộc đời, ba tính cách, ba số phận, ba thế hệ khác nhau nhưng họ gặp nhau ở một điểm chung đó là nỗi khổ tâm của người đàn bà Có lẽ cũng chính điều này đã làm cho cuốn tiểu thuyết vừa ra mắt đã khiến cho người đọc phải nhiều lần

trăn trở và day dứt về thân phận con người nói chung và kiếp đàn bà nói riêng

Trong một cuộc trò chuyện về cuốn tiểu thuyết này, nhà văn Y Ban đã từng chia sẻ: “Thực ra với mỗi một nhân vật đã có thể viết thành một cuốn tiểu thuyết rồi nhưng tôi đã liên kết họ lại để nói lên được cái điều mình cần nói” Thật vậy, ba nhân vật – một người một vẻ từ tính cách đến hoàn cảnh gia đình và cuộc sống vợ chồng nhưng dường như họ gặp nhau ở nỗi niềm chung của người phụ nữ để rồi thấm thía nỗi đau của nhau Cứ thế, câu chuyện về cuộc đời của ba người phụ nữ được nhà văn kể lại đã chạm tới trái tim người đọc và để lại những ám ảnh khôn nguôi

Trước hết là câu chuyện của Xuân, một cô gái nhà quê lên thành phố làm dâu

ở một khu tập thể bệnh viện Ở đây, cô cùng với Từ theo bà Nuôi làm công việc đi chôn những hài nhi không được làm người, bị cha mẹ ruồng bỏ Người đọc sẽ còn cảm giác bị ám ảnh với hình ảnh con bé Từ dắt tay Xuân vòng ra phía sau của bệnh viện để tận mắt chứng kiến người ta trao tay bà Nuôi những cái bọc nhỏ để trong làn Rồi chính tay Từ, Xuân và bà Nuôi lại đào đất chôn những sinh linh bé nhỏ vô tội đã bị tước bỏ quyền làm người khi chưa kịp chào đời Và có lẽ cũng không thể nào quên được hình ảnh người đàn bà điên đầu ngõ nhà Xuân bị gã đàn ông tỉnh táo khốn nạn làm cho có chửa đến mấy lần, lần nào cũng sinh con một mình trong đau đớn, lần nào cũng chắp tay quỳ gối van xin bà Nuôi đưa con đi Đó cũng là lúc người đàn bà ấy ở trong trạng thái tỉnh nhất, bà chỉ tỉnh duy nhất có mấy giây đó, khi người ta mang con bà đi Có thể nói, đó là những cảnh tượng có sức ám ảnh lớn

về thân phận của những người phụ nữ trong xã hội hiện đại

Trở lại với nhân vật Xuân, nỗi bất hạnh lớn nhất của chị là được làm vợ mà không được làm mẹ Niềm hạnh phúc lớn lao nhất của người phụ nữ là những đứa con nhưng Xuân lại không có được may mắn đó Xuân là một người phụ nữ thành đạt trong sự nghiệp với chức vụ trưởng khoa của trường Đại học Hạnh phúc tưởng chừng đã mỉm cười với cô khi gặp Tuấn, một người chồng lý tưởng, yêu thương cô hết lòng nhưng trớ trêu thay, tình yêu của họ không thể đơm hoa kết trái Nỗi đau của Xuân còn lớn hơn khi phát hiện ra sự thật rằng chính chồng cô là nguyên nhân

dẫn đến bi kịch cho cuộc hôn nhân của họ Sự giấu diếm, sự ích kỉ của người chồng

đã làm nên nỗi mất mát không gì bù đắp nổi trong cuộc đời Xuân

Cũng trong cái chợ đời ấy còn có nhân vật Chiều với nỗi cô đơn ngay trong chính ngôi nhà của mình Vốn là một người phụ nữ thông minh, giỏi giang, thường giải toán giúp chồng mỗi khi chiều về để anh được học hành tử tế và từng bước leo lên từng nấc thang danh vọng, nhưng đến khi cuộc sống đủ đầy, chính những người thân yêu nhất lại quay lưng với chị Chị cảm giác lạc lõng, cô đơn, bị lãng quên ngay trong mái ấm gia đình mình Cái chết của chị là tiếng khóc xé lòng cho số kiếp của những người phụ nữ giàu đức hy sinh và chấp nhận cam chịu

Người phụ nữ thứ ba xuất hiện trong cái chợ đời ấy là Từ Cô là một trí thức

có tài, được học hành đến nơi đến chốn, tốt nghiệp hai trường đại học nhưng cuối cùng vẫn không xin được việc làm, phải ra vỉa hè bán xôi chim kiếm sống Tài năng không được trọng dụng và còn có nguy cơ bị lãng quên đã khiến cho ước mơ của

Từ ngày càng xa vời

Tiểu thuyết Xuân Từ Chiều có những nét độc đáo và riêng biệt về nghệ thuật

chỉ có ở nhà văn Y Ban Với lối kể chuyện đan xen để cho các nhân vật đồng hiện, tác giả đã đan cài rất có duyên mối quan hệ giữa các nhân vật theo trật tự thời gian Cùng với việc lựa chọn cách viết liền mạch không xuống dòng, tác phẩm thực sự gây được chú ý đối với bạn đọc Thông qua đó, chúng ta không chỉ được lắng nghe câu chuyện về ba mảnh đời, ba số phận, ba bi kịch của ba người phụ nữ trên từng trang văn mà còn thấm thía sâu sắc những bài học nhân sinh từ những câu chuyện rất đỗi bình thường Vẫn lối viết tưng tửng được thể hiện trong các sáng tác trước

đó nhưng với Xuân Từ Chiều, Y Ban đã đẩy lối viết riêng ấy trở nên khác biệt ở kết

cấu không xuống dòng Hơn 250 trang sách được viết ra như một câu chuyện dài hơi được nhà văn kể mãi mà vẫn chưa có hồi kết Cũng giống như số kiếp con người nói chung và thân phận đa đoan, chua chát, mỏng manh của người phụ nữ vẫn còn mãi vương vấn trong cõi lòng như một niềm trăn trở, day dứt Bên cạnh đó

là việc sử dụng ngôn ngữ bình dân, mộc mạc, không trau chuốt, gọt đẽo nhưng được đặt đúng chỗ nên có sức mạnh tạo nên cơn bão lòng trong tâm thức người đọc Chân

lí cuộc sống cũng như những cảm nhận, chiêm nghiệm về cuộc đời, về con người vì thế cũng trở nên hết sức tự nhiên, gần gũi hơn bao giờ hết

Bằng giọng văn trần thuật với lối kể tưng tửng tưởng như lạnh lùng, vô cảm, nhà văn đã từng bước dẫn dắt người đọc vén bức màn hiện thực để cùng chứng kiến những bi kịch cuộc đời của họ

CHƯƠNG 2

TIỂU THUYẾT XUÂN TỪ CHIỀU – NHỮNG SẮC THÁI CỦA Ý THỨC

NỮ QUYỀN 2.1 Về phương diện đề tài

2.1.1 Đề tài thế sự - đời tư trong bề sâu cảm xúc và chiêm nghiệm

Cảm hứng thế sự, đời tư là loại cảm hứng mô tả đời sống nhằm mục đích nhận thức nó trong tất cả các trạng thái nhân thế phức tạp vốn có Cảm hứng sáng tạo này thường xuất hiện khi con người phải đối mặt với một hiện thực “méo mó, bất toàn”, do đó, nó thường đi cùng với tinh thần phê phán trên cơ sở ý thức hướng tới một môi trường xã hội nhân văn, tiến bộ Với khao khát “nhìn thẳng vào sự thật”, “nói rõ sự thật”, nhà văn trực diện hướng ngòi bút vào các chủ đề xã hội, đặt lên hàng đầu những suy nghĩ và chủ kiến cá nhân để phản ánh, lý giải hiện thực một cách triệt để

Do hoàn cảnh lịch sử - chính trị có tính đặc thù, văn học Việt Nam giai đoạn

1945 – 1975 chủ yếu bị chi phối bởi cảm hứng sử thi Cảm hứng thế sự, đời tư mới chỉ thực sự trỗi dậy mạnh mẽ vào quãng giữa những năm 80, đặc biệt là từ sau thời

kì đổi mới với xu thế dân chủ hóa về mọi mặt và những quan niệm nhân sinh – thẩm

mĩ tiến bộ, cởi mở Khi ấy văn học mới từng bước thoát ra khỏi áp lực của “chủ nghĩa đề tài”, khai phá các vùng hiện thực mới, đưa ra cách nhìn mới mẻ đối với những hiện thực vốn đã quen thuộc Từ hiện thực của các sự kiện, biến cố lịch sử đến hiện thực về con người, từ cái nhìn một chiều đến cái nhìn nhiều chiều, biên độ hiện thực đã được mở rộng, khả năng chiếm lĩnh đời sống của văn xuôi tăng lên

Cũng từ sau thời kì đổi mới, các nhà văn nữ bắt đầu khai mở cái tôi cá nhân của mình nhằm khẳng định ý thức nữ quyền một cách trực diện, mạnh mẽ Họ muốn

tự hát lên để ca ngợi, để khẳng định vẻ đẹp, vai trò, thiên chức của mình và của tất

cả những người phụ nữ như mình Họ muốn tạo cho mình và văn mình một giọng điệu, một nhan sắc riêng Tiểu thuyết Việt Nam từ sau đổi mới, đặc biệt là tiểu thuyết của các nhà văn nữ không chỉ đi sâu vào thân phận con người mà còn đề cập tới khát vọng sống, về hạnh phúc cá nhân, về tình yêu đôi lứa Các nhà văn nữ chú ý

khai thác con người tự nhiên trước nhu cầu của hạnh phúc đời thường, của cuộc sống riêng tư Cuộc sống rộng lớn đa chiều đã được họ nhận thức rõ ràng trên từng trang giấy, những vui buồn âu lo, những niềm tin hi vọng, những đau đớn tủi hờn của bản thân cũng như của đồng loại đều được trải ra dưới ngòi bút của họ

Dưới góc nhìn của người phụ nữ, đề tài thế sự - đời tư đã có được một tiếng nói riêng, nhẹ nhàng đằm thắm nhưng không kém phần sâu sắc, thậm chí táo bạo Ý thức nữ quyền như một bản năng sẵn có trong trái tim và khối óc của các nhà văn

nữ và ở mảng đề tài thế sự - đời tư nó đã có dịp lên tiếng Ở đây, xin chỉ rõ sự khác biệt trong cách khai thác mảng đề tài này của các nhà văn nữ trong sự đổi mới chung của nền văn học đương đại

Trước hết, có thể nhận thấy, hầu hết các sáng tác của các nhà văn nữ thường lấy đề tài trực tiếp từ đời sống hiện tại Điểm tựa cho kết cấu không phải là các biến

cố lịch sử mà là những chuyện hàng ngày, những quan hệ nhân sinh muôn thuở, những ứng xử có tính phổ biến hay đột biến của con người Mỗi tình huống, mỗi hành động, mỗi tâm trạng sẽ được soi chiếu bằng nỗi khắc khoải của người phụ nữ trên hành trình tự hoàn thiện mình

Hơn nữa, phụ nữ thường có ít mối quan tâm đến thế sự hơn nam giới, nếu có quan tâm thì cũng chỉ là những vấn đề thiết thân nhất, liên quan nhất đến mình và những người yêu thương xung quanh mình Họ thẳng thắn bóc tách những mặt trái của xã hội và cũng mạnh dạn bóc tách chính tâm hồn cuộc đời của mình Đối với các nhà văn nữ thì mối quan tâm lớn nhất trong tác phẩm của họ là giá trị của người phụ nữ trong gia đình và xã hội Họ vẫn mong muốn sáng tác những tác phẩm hay

mà ở đó tiếng nói về thân phận người phụ nữ được quan tâm và thấu hiểu

Ở tiểu thuyết Xuân Từ Chiều, Y Ban tỏ ra sắc sảo khi tiếp cận và khai thác đề

tài thế sự - đời tư dưới góc nhìn nữ giới Cách tiếp cận mảng đề tài này ở Y Ban hết sức phụ nữ ở chỗ, vấn đề chính mà nhà văn quan tâm không phải là những vấn đề lớn như miêu tả cuộc sống xã hội Việt Nam thời bao cấp, mà đấy chỉ như cái nền để nhà văn nổi bật lên những số phận phụ nữ riêng Mảng thế sự chỉ phơn phớt lướt qua trong những câu chuyện phiếm và sẽ được nhấn mạnh nếu vấn đề đấy liên quan

trực tiếp đến những nhân vật nữ của nhà văn Mảng đời tư thì ngược lại, nhà văn tập trung đi sâu khám phá đến tận cùng những ngóc ngách thầm kín, những bí ẩn riêng

tư trong cuộc đời và tâm hồn người phụ nữ

Trước hết tác giả đề cập đến những vấn đề của một thời kì khó khăn mà đất nước đã trải qua đó là thời bao cấp Sau chiến tranh, chủ trương đổi mới với những mặt tích cực tiến bộ đã thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của xã hội Tuy nhiên, cái gì cũng có mặt trái của nó Là một nhà văn nhưng đồng thời cũng là một người làm báo nên Y Ban tỏ ra rất nhạy bén và sắc nhọn trong việc phát hiện và phản ánh kịp thời những ung nhọt trong xã hội Bối cảnh của tác phẩm là khoảng thời gian bao cấp, thời gian mà đất nước đang đổi mới một cách “ác liệt” Đó cũng là thời kì đất nước gặp phải khó khăn, thiếu thốn về mọi mặt Gia đình Xuân và Từ sống trong một khu tập thể chật chội, không gian sống vỏn vẹn chỉ có một gian rưỡi phòng Vì thế đến sự đi vệ sinh cũng là một điều xấu hổ vì lối vào bé tẹo, lại đông người Trong xã hội đó, mọi thứ đều phải phân phối, người dân luôn phải vật lộn với cái

ăn, bụng lúc nào cũng thấy đói, miệng lúc nào cũng thèm ăn Từ nói: “Bữa cơm thời bao cấp thật đơn giản, nay độn mì mai độn khoai, thi thoảng mới có trứng rán, còn thì là đậu phụ, lạc rang, chứ thịt thì đếm trên đầu ngón tay, một năm được mấy bữa” [2,tr.13] Những câu chuyện ngoài giờ mà Từ cùng đồng nghiệp thường đưa ra để trao đổi, tranh luận ở cơ quan như việc đất rừng của nhà nước ở Sóc Sơn bị cắt đem bán bất hợp pháp với giá hàng tỷ đồng, việc tổng biên tập một tờ báo nhờ quan hệ quen biết mới xin được quyết định đi hộ đê để đuổi dân chiếm đất, rồi chuyện người

ta mở những lớp luyện thi cho các cháu chuẩn bị vào lớp một của trường điểm, chuyện đầu tư cải tạo đường thoát nước ở Hà Nội nhưng lụt vẫn hoàn lụt, đến những chuyện về văn hóa tốc độ, văn hóa ứng xử, xã hội xe máy…cũng được đưa

ra luận bàn Tất cả được kể dưới dạng những câu chuyện phiếm nhưng thật sự nó lại

là những vấn đề bất cập mà hàng ngày, hàng giờ, chúng ta vẫn chứng kiến, có hàng trăm câu chuyện như thế hoặc tương tự như thế vẫn xảy ra

Cơ chế bao cấp sống bằng tem phiếu đã bộc lộ sự lạc hậu và cứng nhắc đến nỗi “người chết muốn liệm phải có phiếu vải mới mua được vải, muốn mua ván

phải chạy mãi mới có giấy giới thiệu của công an” [2,tr.16] Cô Từ kiếm việc làm khó khăn trong thời buổi giảm biên chế, muốn ra vỉa hè bán hàng thì cũng phải đút tiền cho mấy quan đi phạt người lấn chiếm lề đường Chồng Từ sang nước ngoài không được vì cái kiểu dân mình cấm vận dân mình, đến chuyện xin cho con đi học cũng đầy trắc trở Không dừng lại ở đó, đất nước chưa có chính sách đầu tư phát triển nguồn nhân lực dẫn đến tình trạng đội ngũ trí thức thiếu trình độ chuyên môn cần thiết Đào tạo cán bộ một cách qua loa như trường hợp của mẹ chồng Xuân chỉ học sáu tháng đã trở thành y sĩ nên khi đỡ ca đẻ khó đã mắc phải sai lầm chết người Trong khi đó một trí thức có tài năng thực sự như Từ lại không một lần được xã hội công nhận và trân trọng, thậm chí còn bị vùi dập Đó là một nghịch lý vẫn tồn tại trong xã hội thời kì đó Những tệ nạn xã hội như tệ đánh đề, nạo phá thai, sử dụng văn hóa đồi trụy… ngày càng nhức nhối

Nạn nhân của những mặt trái đó có lẽ không ai đáng thương bằng người phụ

nữ và trẻ em Thời đó, những đứa trẻ không có gì để chơi đến mức phải vớt bao cao

su từ cống nước lên để thổi bong bóng làm trò tiêu khiển Đó còn là nơi mà người ta sinh con không thành hoặc việc nạo thai trở nên bình thường, trẻ em bị đưa đi chôn

và trở thành “búp bê” Cho dù là vì bất cứ lý do gì thì đó cũng là việc làm mất nhân tính Đọc những chi tiết này, người đọc cảm thấy rùng mình sợ hãi trước sự đi xuống nghiêm trọng của đạo đức, của nhân tính con người Hay cuộc đời cô đơn và cái chết của Chiều lại là cái giá phải trả cho thói ích kỷ, sự vô cảm của chính những người thân trong gia đình cô Tiền bạc không thay thế được tình người Chiều cô đơn lạc lõng ngay trong chính ngôi biệt thự to đẹp của mình bởi chẳng ai nhớ tới sự

có mặt của cô Cuộc sống giàu sang ấy đã làm cho chồng cô quên mất ngày xưa, cái thời bên giếng nước hôm nào anh ta còn bẽn lẽn “này để tớ bế con cho, về giải cho

tớ bài toán” [2,tr.25] Người đến viếng rất đông nhưng người ta đến viếng vì người sống, đó là “những kẻ đã lạnh lòng trước một tâm hồn từng ấm nóng thương chồng yêu con” Y Ban đã nhìn thấy sự vô tình bạc bẽo, sự tha hóa vô cảm trong mối quan

hệ giữa người với người trong xã hội Từ lối sống này đến mất nhân tính, tha hóa, trở nên thú tính chỉ còn là ranh giới mỏng manh Chính vì thế, nhà văn không ngồi

yên để trăn trở, lo lắng mà sẵn sàng lao thẳng vào nó để mổ xẻ, phanh phui Đưa ra những tiêu cực này phải nhận thấy rằng Y Ban thực sự đã có cái nhìn không khoan nhượng trước cái xấu, cái ác Chị là một trong những nhà văn luôn có ý thức và có khả năng phản ánh chân xác về hiện thực và con người, nhìn nhận vấn đề theo tất cả các chiều kích của nó Những vấn đề cuộc sống hôm nay được chị trải ra trên trang văn của mình, vẫn còn đó những câu hỏi chưa tìm được lời giải đáp

Bên cạnh những vấn đề thế sự nhức nhối, tiểu thuyết đi sâu vào đề tài số phận riêng của nhân vật nữ Cũng như nhiều nhà văn nữ khác, thế mạnh của Y Ban vẫn là viết về nỗi đau, về thân phận của những người phụ nữ Dễ nhận thấy một điều, hầu hết những người phụ nữ trong tác phẩm của chị đều là những người phụ

nữ bất hạnh Họ không khổ về vật chất thì cũng khổ về tinh thần Không khổ trong tình yêu cũng khổ trong gia đình Không khổ vì những người đàn ông thì khổ vì sự cầu toàn của bản thân Không chống chếnh chênh vênh bởi những sự lựa chọn, giữa trách nhiệm bổn phận và khao khát của bản thân thì lại chìm ngập trong những đớn đau, mất mát, thiệt thòi

Đến với tiểu thuyết Xuân Từ Chiều, chúng ta sẽ được lắng nghe câu chuyện

về cuộc đời của ba người phụ nữ như những mảnh ghép sinh động của một hiện thực cuộc sống chứa đựng nhiều nguy cơ và thử thách Ba nhân vật Xuân, Từ,

Chiều ghép lại làm nên tên của tác phẩm thiết nghĩ cũng là một dụng ý nghệ thuật

của Y Ban Khi đọc và cảm nhận tác phẩm, mỗi người sẽ có những phát hiện riêng nhưng có lẽ sẽ không thể không day dứt về số phận của ba người phụ nữ hiện lên trên từng trang tiểu thuyết Y Ban đã để cho ngòi bút của mình đi sâu vào phản ánh những nỗi niềm rất riêng, những âu lo rất đỗi bình dị nơi những người phụ nữ trong

xã hội hiện đại Đó là cuộc đời của những người mẹ, người vợ với những gam màu rất riêng biệt, khiến chúng ta tưởng như quen thuộc gần gũi nhưng lại sâu sắc và xúc động đến bất ngờ Ở tiểu thuyết này, nhà văn Y Ban trao cho chúng ta cơ hội được đến gần hơn với cảnh ngộ của từng người phụ nữ để từ đó có thể thấu hiểu và cảm thông với họ Có thể nói, bức chân dung về những người phụ nữ được Y Ban khắc họa bằng những nét vẽ rất tự nhiên, có thể dễ dàng bắt gặp khuôn mẫu của họ

trong xã hội mà chúng ta đang sống Sự đan dệt câu chuyện giữa ba người phụ nữ tạo nên một mạch truyện tự nhiên, lôi cuốn bạn đọc Mỗi nhân vật là một thân phận, một cuộc đời riêng không thể trộn lẫn, tất cả tạo nên một bức tranh nhiều màu sắc

Nhân vật Xuân là một người phụ nữ hạnh phúc trong tình yêu nhưng lại gặp

phải bi kịch trong hôn nhân khi không có được thiên chức làm mẹ Những tưởng một tình yêu đẹp như giấc mộng với Tuấn sẽ giúp Xuân có được một hạnh phúc trọn vẹn, một gia đình êm ấm Nhưng có những nghịch lí vẫn thường tồn tại đó là Xuân bị nhà chồng trách oan trong một thời gian dài vì không thể sinh con Và khi nỗi oan đó được giải tỏa cũng là lúc Xuân đau đớn đến nghẹn ngào khi biết được sự thật về người chồng của mình Do một lần vướng mìn, Tuấn bị mất bộ phận sinh dục, phải phẫu thuật lại nên mất khả năng sinh con Sự ích kỉ của Tuấn đã khiến Xuân phải chịu đựng nỗi đau khổ, tủi nhục trong tuyệt vọng sau đó lại vỡ òa trong tột cùng đau đớn khi nhận ra một sự thật chưa bao giờ nghĩ đến Tiếc nuối với quá khứ cũng đã quá muộn, nỗi đau sau khi chồng chết như tăng lên gấp bội, Xuân trở thành một góa phụ khi tuổi đời còn rất trẻ Phải chăng Xuân đang sống trong một thời kì mà xã hội dạy ta rằng: kẻ nào biết che giấu cảm xúc thật của mình thì đó là

kẻ anh hùng Còn người nào đói lại gào lên tôi đói, yêu lại gào lên tôi yêu…thì là những kẻ hèn nhát, là những kẻ bỏ đi Và rõ ràng có một nghịch lí trong xã hội một thời quan niệm rằng: người chân chính, người có đạo đức là người không dám và không được nói sự thật Đó là những vấn đề cần suy nghĩ trong cuộc sống của chúng ta hôm nay

Còn đối với nhân vật Từ, cô may mắn hơn Xuân vì có được hạnh phúc làm

mẹ nhưng lại long đong trong sự nghiệp Tốt nghiệp đại học nhưng không xin được việc làm, Từ phải lăn lộn ra vỉa hè kiếm sống, bán xôi chim để nuôi con và một ông chồng nghệ sĩ thất nghiệp.Với Từ, một ngày hạnh phúc là đủ tiền mua cho con hộp sữa, đủ ăn và đánh một con số đề Những dằn vặt lo toan của cuộc sống hàng ngày biến cô từ một người trí thức nhạy cảm thành một con người ở tầng lớp bình dân với những lo toan đời thường, không thiết tha quan tâm tới những vấn đề thời sự, xã hội Sau khi được Xuân xin vào làm việc tại một trung tâm nghiên cứu xã hội học,

Từ cũng không có cơ hội phát huy năng lực vì những đề tài cô đưa ra đều bị gạt đi

do bị đánh giá là quá nhạy cảm Cuộc đời cô đều đều trôi qua với nhiều lần nạo thai

do không đủ tiền sinh và nuôi con Lối sống tẻ nhạt, sống cho qua ngày là cuộc sống

mà Từ và bao nhiêu người phụ nữ khác đã và đang phải chịu đựng

Người phụ nữ thứ ba xuất hiện trong tác phẩm là Chiều Cô là một người vợ, người mẹ hết lòng yêu thương và hy sinh cho gia đình nhưng cũng rơi vào bế tắc vì chính gia đình đó Xuất thân là một người phụ nữ nông thôn, Chiều là một người phụ nữ đảm đang và hết mực yêu chồng, thương con Thế nhưng, cô lại lâm vào cảnh sống bị hờ hững và ghẻ lạnh sau khi ông chồng gặp thời, có chức quyền và nhà cao cửa rộng Từ chỗ luôn đỡ đần, thậm chí giải cả toán hộ chồng, cô dần trở thành cái bóng câm lặng và vô nghĩa ngay trong chính ngôi nhà của mình Không tình yêu, không hơi ấm quan tâm, không sự nghiệp, không tiền bạc, Chiều dần đánh mất vai trò làm chủ gia đình, sống lặng lẽ như một người giúp việc Trong ngôi biệt thự sang trọng ấy, Chiều như một cái bóng âm thầm trong sự ghẻ lạnh của chồng con Đến cái việc chơi với cháu, Chiều cũng không có quyền vì chồng con chị sợ nó

“học theo cái giọng nói của bà thì quê mùa”, đến cả việc nấu cơm Chiều cũng không được nấu vì chồng con chị bảo “nấu kiểu quê không ăn được” Cả ngày Chiều sống lủi thủi, không một lời hỏi thăm của chồng, của con trai, con dâu, về đến nhà là “ai về buồng nấy” Nỗi cô đơn, lạc lõng đã làm nên bi kịch cuộc đời Chiều và dẫn đến cái chết của chị Ngỡ như đó là sự giải thoát nhưng chúng ta cảm nhận rõ sự bế tắc, nỗi đau đớn đã đến tận cùng của chị Một cái chết của một người phụ nữ cô đơn có rất đông người đến viếng nhưng đó là vì người sống, vì những mục đích cá nhân của họ chứ không phải vì lòng thương tiếc Thông qua cái chết của Chiều, nhà văn Y Ban muốn cảnh báo một thực tế của xã hội hiện đại đó là việc những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam như tình nghĩa vợ chồng, tình cha con đang có nguy cơ rạn nứt, đổ vỡ

Ngoài ra trong tác phẩm này, người đọc còn thấy thấp thoáng số phận của nhiều người phụ nữ khác Người vô lo, không suy tư về chuyện gia đình, lấy việc kiếm tiền làm thú vui như Yến, bạn Từ, một chủ đề và chủ hụi Người làm quần

quật mà túng vẫn hoàn túng như chị Điệp bán phở Móc xích giữa những mảnh đời

và số phận của những người phụ nữ ấy là những câu chữ dài lê thê, móc xích nhau tưởng chừng không dứt Và sau khi đọc xong, chúng ta sẽ thấy được một phần của mình trong đó

Thông qua câu chuyện của những người phụ nữ mà chúng ta có thể bắt gặp bất cứ đâu trong cuộc sống đời thường, nhà văn Y Ban muốn gửi gắm đến người đọc bức thông điệp về lòng yêu thương con người, sự quan tâm và chia sẻ giữa con người trong xã hội Để từ đó chân lí được khám phá, những cạm bẫy cuộc sống được cảnh tỉnh, người đọc sẽ tự suy nghĩ, cảm nhận cuộc sống Một tiểu thuyết dài hơn hai trăm năm mươi trang giấy giống như một câu chuyện dài hơi mà nhà văn kể mãi chưa đến hồi kết Chuyện dừng lại ở đó nhưng chưa hẳn dừng ở đó Bởi vì những vấn đề được tác phẩm và nhà văn đặt ra vẫn còn đó những điều đáng suy ngẫm

2.1.2 Đề tài tình yêu – khát vọng hạnh phúc muôn thuở của người phụ nữ

Văn xuôi nữ đương đại, nhất là những sáng tác mang âm hưởng nữ quyền, thường lấy người phụ nữ làm nhân vật trung tâm Nếu như trước đây, văn xuôi viết

về phụ nữ thường là theo hướng phê phán hay ca ngợi từ cái nhìn đạo đức, sử dụng nhân vật để chuyển tải một quan niệm, tư tưởng thì trong văn xuôi thời kì đổi mới, người phụ nữ đã trở thành một khách thể độc lập, một thế giới riêng đầy bí ẩn và hấp dẫn cần được khám phá và lý giải Đến với những trang văn viết về tình yêu của các tác giả nữ, chúng ta sẽ thấy được ý thức nữ quyền thể hiện rõ ở một thái độ thành thật, một cuộc đấu tranh quyết liệt để giành và giữ tình yêu, dám sống thật với bản thân mình của những người phụ nữ hiện đại Tự ý thức được vẻ đẹp và khả năng của mình, họ không còn giam mình trong những định kiến truyền thống về vai trò thụ động của người nữ trong tình yêu nữa Họ không còn ngồi yên chờ đợi tình yêu và hạnh phúc được ban phát từ người nam Họ thẳng thắn bày tỏ nỗi khao khát

và biết tự đi tìm một tình yêu lí tưởng với sự hòa hợp cả về tâm hồn lẫn thể xác

Lựa chọn những người phụ nữ làm nhân vật chính trong tác phẩm của mình nên một điều đương nhiên là tác phẩm của các nhà văn nữ thường quan tâm đến

những vấn đề của phụ nữ Có ý kiến cho rằng đó chỉ là những vấn đề tầm thường, vụn vặt của cuộc sống đời thường như chuyện cơm áo, chuyện chồng con, chuyện nhà cửa… Nhưng đối với nhà văn Y Ban, đó mới chính là thế mạnh của nhà văn nữ

Và chị cũng khẳng định rằng: “Người đàn ông có thể quan tâm đến nhiều thứ lớn hơn nhưng người phụ nữ thì mối quan tâm lớn của họ là tình yêu, trong đó bao chứa

cả những câu chuyện gia đình, con cái, tình dục…” [21,tr.2] Khi viết về đề tài này, mỗi nhà văn lại có cách thể hiện cá tính rất riêng của mình Nếu Nguyễn Thị Thu Huệ đáo để mà ý tứ, rất tinh tế khi nắm bắt tâm lý của kẻ đang yêu thì đọc văn của

Y Ban chúng ta sẽ cảm nhận được dư vị gai góc, quyết liệt, thẳng thắn trong tình yêu Người đọc tìm thấy một phần tâm hồn và tính cách của mình trong những sáng tác của chị nên có sự đồng cảm lạ kì

Trở lại với đề tài tình yêu, có thể khẳng định đây là niềm khát khao hạnh phúc muôn thuở của người phụ nữ Ở bất kì thời đại nào, khát vọng tình yêu luôn thiết tha, mãnh liệt Đây là đề tài có sức hút rất đặc biệt với cả hai giới, và các nhà văn nam cũng viết về tình yêu nhiều không kém các nhà văn nữ Nó cho thấy từ sâu thẳm, khi đi tìm ý nghĩa đích thực của đời sống, nhân loại đều gặp nhau ở điểm hẹn tình yêu Nhưng với thiên tính nữ, các nhà văn nữ đã thể hiện đề tài tình yêu ở một cách biểu hiện khác mang đậm ý thức nữ quyền Đó chính là tiếng nói khát khao mãnh liệt của người phụ nữ về một tình yêu chân chính và đúng nghĩa Trên con đường kiếm tìm hạnh phúc ấy, người phụ nữ thường không chấp nhận những gì quá

ư dễ dãi, bằng phẳng như một mâm cỗ sẵn có chỉ mời thưởng thức Họ muốn tự mình giành lấy và giữ lấy tình yêu Hơn thế nữa, trong tình yêu, họ muốn đạt tới sự nồng nhiệt, đắm say với sự thỏa mãn mọi nhu cầu về tinh thần và thể xác Những người phụ nữ từ già đến trẻ, từ những cô gái đứng trước ngưỡng cửa của tuổi mới lớn cho đến những người phụ nữ đã có gia đình, khát khao ấy đều được bộc lộ một cách thẳng thắn và mãnh liệt

Tình yêu đối với người phụ nữ có những cung bậc cảm xúc và những màu sắc biểu hiện rất đặc biệt Trong suy nghĩ của họ, tình yêu cũng như hạnh phúc sẽ không tự dưng tìm đến mà phải trải qua muôn vàn thử thách Họ có thể có được

hạnh phúc nhưng cũng sẽ phải chịu đựng những nghịch cảnh éo le, những dằn vặt, day dứt Cuộc truy tìm tình yêu và hạnh phúc của họ có thể nhọc nhằn nhưng hết sức chủ động Tình yêu không chỉ có vị ngọt mà còn có những vị đắng, đôi khi đắng đến nghẹn ngào bởi hạnh phúc có được thật mong manh, dễ tan vỡ, tình yêu có khi

đi liền với sự giả dối, phản bội

Có một điều dễ nhận thấy trong sáng tác của hầu hết các nhà văn nữ đương đại là các nhân vật nữ luôn chủ động đến với tình yêu Họ không do dự, họ yêu hết mình, vừa nông nổi lại vừa táo bạo Mặc dù sự chủ động đôi khi làm họ vướng vào khổ đau nhưng dẫu sao họ vẫn được là mình Với bản chất nữ tính đa cảm, đa sầu

đã kéo ngòi bút của những nhà văn nữ đằm sâu hơn với những trang viết về tình yêu Có lẽ vì thế, tình yêu trở thành một đề tài chiếm một vị trí khá lớn và làm nên đặc trưng trong sáng tác của những cây bút nữ Theo đó, ý thức nữ quyền tạo nên sức lôi cuốn tự nhiên khi người phụ nữ được trở về với một thứ tình cảm vĩnh cửu

đó chính là tình yêu

Ở tiểu thuyết Xuân Từ Chiều, tình yêu của những người phụ nữ cũng chứa

đựng những sắc thái như vậy Khi tâm sự với báo chí về cuốn tiểu thuyết này, nhà văn Y Ban thổ lộ rằng tác giả muốn đưa người đọc về thăm một cái “chợ quê” với

ba người phụ nữ “ba người đàn bà ấy không bán mà họ muốn mua, họ muốn mua cái nhân tình Cái nhân tình thì không ai bán cả” Chính vì thế, họ phải chịu đựng những bi kịch do xã hội và do chính gia đình đem lại Xuân, Từ, Chiều – ba thân phận đều có chung một mong muốn, một quan niệm giản dị về hạnh phúc nhưng bất hạnh lại ập đến với họ mỗi người một kiểu Và có lẽ nỗi đau lớn nhất và được nhà văn thể hiện sâu sắc nhất đó là nỗi đau trong tình yêu

Xuân là con gái nhà quê, vốn là một cô nuôi dạy trẻ, sau khi lấy chồng chuyển ra phố sinh sống Bằng sự chịu thương chịu khó của mình, cô đã phấn đấu trở thành trưởng khoa của một trường Đại học Chồng của cô là Tuấn, một người đàn ông có tài và yêu cô hết lòng Những tưởng hạnh phúc sẽ mỉm cười chào đón

họ nhưng thật trớ trêu thay, số phận họ đã bị tạo hóa trêu ngươi khi tình yêu đó không được đơm hoa kết trái Tình yêu nồng nàn say đắm của họ không thể có được

niềm hạnh phúc trọn vẹn khi không có những đứa con Người mang lại nỗi bất hạnh cho Xuân, người đã tàn nhẫn tước đi cái quyền được làm mẹ của Xuân lại chính là Tuấn – người chồng yêu thương cô hết mực Nỗi tủi nhục mà Xuân phải chịu đựng trong suốt khoảng thời gian chung sống thật quá đỗi xót xa Xuân đã phải chịu đựng biết bao nhiêu lời chì chiết, bóng gió của bố mẹ chồng, rằng: “Thôi bà đừng có ước này, ước nọ cứ nói trắng phớ ra cho thiên hạ biết là nhà này vô phúc cưới phải con

vợ như vậy” [2,tr.86], rằng: “Cái chính là đàn bà phải biết đẻ con Đàn bà không biết đẻ thì vứt đi” [2,tr.86] Đã không ít lần, Xuân phải chua xót lắng nghe những lời nói cay nghiệt của hàng xóm kể rằng mẹ chồng Xuân đấm ngực thùm thụp tuyên

bố “nếu anh Tuấn không nghe lời bà thì bà sẽ cắn lưỡi mà chết” [2,tr.85] Còn đối với Tuấn, anh tự đưa ra một cái đạo lạ lùng: “đó là vật linh thiêng chỉ để duy trì nòi giống thôi chứ không phải là vật để giải trí” [2,tr.39] khiến Xuân phải sống trong nỗi hoài nghi đau đớn Cuộc sống hôn nhân nhìn bên ngoài có vẻ viên mãn hạnh phúc nhưng bên trong lại lắm éo le, ngang trái Cho đến khi Tuấn chết, sự thật về cái vật mà Tuấn cho là thiêng liêng ấy mới được phơi bày Nỗi đau của Xuân giờ đây còn nhân lên gấp bội khi phát hiện nó chỉ là đồ giả, rằng Tuấn đã lừa dối Xuân

Có thể nói đây mới chính là nỗi bất hạnh lớn nhất của người phụ nữ trong tình yêu

và hôn nhân Sự không trung thực và lòng ích kỉ của người chồng đã gieo rắc nên bi kịch cuộc đời làm vợ, làm mẹ của Xuân Bao nhiêu oan trái, bao nhiêu nỗi uất ức của việc không có con một mình Xuân phải gánh chịu và “Bây giờ trong bóng đêm bao phủ, không còn chồng nữa thì cứ khóc đi cho vợi nỗi oan ức, tủi thân của người đàn bà Xuân tự nhủ như vậy và khóc tu lên” [2,tr.175] Có thể lí giải sự che giấu của Tuấn xuất phát từ tình yêu anh dành cho Xuân Có lẽ vì quá yêu thương vợ và

lo sợ tình cảm vợ chồng sẽ rạn nứt nếu Xuân biết được sự thật nên Tuấn đã quyết định giấu Xuân Chúng ta cũng không thể xác định một cách rõ ràng thái độ của mình, rằng Tuấn đáng thương hay đáng trách nhưng giá như anh có thể thành thật chia sẻ nỗi mất mát trong chiến tranh ấy với người vợ của mình thì có lẽ bi kịch của Xuân không đau đớn như vậy Tình yêu của anh dành cho Xuân thật khó hiểu Đó là thứ tình yêu khiến Xuân không thể sống một cuộc sống bình thường như bao người

phụ nữ khác, khiến cô phải sống trong dằn vặt đau đớn, trong oán giận suốt cả cuộc đời

Chúng ta còn bắt gặp một tình yêu với sự hy sinh vô bờ bến của người đàn

bà thứ hai đó là Chiều Chiều là người đàn bà trực Bình, và trong tác phẩm nhiều lần vang lên câu hát: “Trực bình là nước ở hồ tiên, là lẫm là kho chứa bạc tiền, gái giỏi tề gia ích phu tử” [2,tr.30] Chị là một người thông minh, thường hay giúp chồng giải Toán để anh dần dần leo lên từng nấc thang danh vọng Ở chị tình yêu dành cho gia đình là một thứ tình thương đặc biệt, nó có sức lan tỏa về phía người khác và tình yêu đó trở thành sự hy sinh thầm lặng Khi người chồng đã có được địa

vị cao trong xã hội, chị lại bị đẩy vào một cuộc sống thật tẻ nhạt và cô đơn như một cái bóng Tình yêu của chị trở nên vô nghĩa đối với chồng và những đứa con Một thế giới đã bị phân chia với những ranh giới vô hình không thể xóa nhòa giữa chồng

và vợ, giữa mẹ và con Chiều cảm nhận rõ nỗi cô đơn đến câm lặng, đến xót xa ngay trong chính ngôi nhà của mình Đó phải chăng là niềm mơ ước về một tình yêu thời tuổi trẻ, nỗi khát khao của một người phụ nữ? Chắc chắn là không, bởi vì Chiều hiểu hơn ai hết giá trị của mình trong ngôi nhà này nhưng chị lại chấp nhận chịu đựng kiếp sống ấy một cách vô điều kiện Bi kịch của chị cũng không kém phần đau đớn với bi kịch của Xuân Chị trở nên lạc lõng, cô đơn trong căn biệt thự sang trọng, chứng kiến sự ghẻ lạnh, sự khinh thường của chồng con khi cất lên cái chất giọng quê mùa của mình Khi Xuân và Từ đến thăm, vì muốn cho bé Bống ít tiền mua sữa, chị phải mở tủ lạnh và lấy những tờ tiền lẻ trong ngăn đá Chị đếm và xếp vào thành hai mươi ngàn đưa cho bạn: “Tiền này cô đi chợ dôi ra ấy mà Cô chẳng tiêu gì nên cũng không xin chú tiền” [2,tr.78] Chị không được nắm giữ kinh

tế, không có được quyền hành gì trong ngôi nhà của mình Chị cũng từng tâm sự với Xuân rằng: “Chị cứ như bị giam lỏng ấy, chả được đi đâu sất” [2,tr.77] Như vậy, Chiều là một người phụ nữ không có được may mắn trong tình yêu và kéo theo

là một cuộc sống hôn nhân không hạnh phúc Có thể nói, sáng tác văn chương với trái tim của một người phụ nữ tràn đầy những suy tư và khao khát, Y Ban đã chạm đến được với nỗi lòng của họ một cách thẳng thắn, không hề giấu giếm Trong đó,

khát vọng về tình yêu và hôn nhân là nơi ấp ủ những tình cảm chân thành, sâu lắng Người đọc đã có được những cảm nhận riêng về tình yêu mà Xuân và Chiều dành cho gia đình của mình, những điều họ đã phải trải qua trong cuộc đời

Nhưng có lẽ trong tác phẩm này, người phụ nữ trẻ nhất mà cũng yêu mãnh liệt nhất đó là nhân vật Từ Từ đến với tình yêu cũng rất nhanh như Xuân, có thể nói

đó là thứ “tình yêu sét đánh” Họ đến với nhau, yêu nhau nhanh đến nỗi “Ai đời mới quen nhau được ba tháng nhưng em bé trong bụng Từ đã hai tháng rưỡi” [2,tr.57]

Từ còn chưa kịp hiểu gì về người chồng tương lai, về gia đình chồng nhưng có một điều chắc chắn rằng tình yêu cô dành cho anh rất sâu đậm Từ kết hôn ngay sau đó, khi vừa kịp tốt nghiệp đại học trước sự ngỡ ngàng của bố mẹ Không dừng lại ở đó, tình yêu đó ở chị lâu dần đã trở thành sự hy sinh mà không phải người phụ nữ nào cũng có thể làm được Để lại sau lưng những ước mơ và dự định tốt đẹp, những giấc

mơ đã ấp ủ, Từ chấp nhận từ bỏ cả tương lai phía trước và bất chấp sự tiếc nuối của gia đình để đi theo tiếng gọi của tình yêu Vì thế cho nên dù đạt được tấm bằng đại học loại ưu nhưng đứa con trong bụng đang lớn lên từng ngày nên tất cả mơ ước thời tuổi trẻ đành phải gác lại Từ yêu chồng mãnh liệt và cũng rất mực yêu thương con Sự hy sinh cho tình yêu của Từ thật đáng chúng ta ngưỡng mộ! Đứng ở góc nhìn nữ giới và cảm nhận với trái tim của người phụ nữ, chúng ta sẽ dễ dàng thấu hiểu và đồng cảm với những quyết định của nhân vật Từ Dù chỉ là một cô gái còn rất trẻ nhưng tình yêu ở chị thể hiện ở những sắc thái và cung bậc cảm xúc rất mãnh liệt

Như trên đã nói, tình yêu và hạnh phúc là khát khao muôn đời của người phụ

nữ Hiểu và đồng cảm sâu sắc với giới mình, tác phẩm của những nhà văn nữ thường viết hay, viết sâu về tình yêu để cảm nhận những dư vị từ ngọt ngào đến cay đắng, từ hạnh phúc đến xót xa, đau đớn Trong dòng chảy của nền văn chương đương đại, những cây bút nữ vẫn mang trong mình khát vọng ngàn đời ấy nhưng không còn những bẽn lẽn của buổi ban đầu, những e dè vì định kiến mà họ đang vươn lên mạnh mẽ để có tình yêu, hạnh phúc, dù có đau khổ nhưng họ không ích kỉ, biết vươn lên và tự đứng dậy Khi tâm hồn được tự do thì những chuẩn mực “tam

tòng tứ đức”, “gái chính chuyên một chồng” với người phụ nữ trở nên quá xa vời và khó thực hiện Họ gạt phăng tất cả những rào cản của xã hội để sống hết mình với tình yêu và luôn cháy bỏng khát vọng

Cuộc truy tìm tình yêu, hạnh phúc của người phụ nữ có lúc gặp được quả ngọt nhưng cũng nhiều khi quả đắng họ nhận lại cũng không ít Họ càng cố gắng tìm kiếm bao nhiêu thì càng thấy mơ hồ, bi kịch bấy nhiêu Nhưng có một điều đáng quý là dường như không có một rào cản nào có thể ngăn bước chân của họ, chỉ

có một sức mạnh duy nhất của tình yêu là động lực để họ kiến tìm, kể cả phải quyết liệt đấu tranh với những định kiến muôn đời của xã hội Những cuộc hành trình và đấu tranh không mệt mỏi để kiếm tìm tình yêu của người phụ nữ là một biểu hiện sinh động của ý thức nữ quyền trong sáng tác của các nhà văn nữ đương đại

2.1.3 Đề tài tính dục – chạm đến những vùng cấm kị để khẳng định ý thức nữ quyền

Việc khai thác đề tài tính dục trong sáng tác văn chương ngày càng được giới cầm bút quan tâm, thể hiện Đây cũng là một trong những biểu hiện rõ nét của

ý thức nữ quyền trong văn học Nó khẳng định khao khát của người phụ nữ được viết ra chính mình, tự mình khám phá những gì thể xác cảm nhận được và diễn tả khao khát đó bằng ngôn ngữ Người phụ nữ dần tìm được tính dục nữ khởi nguồn từ trong thể xác của mình và tìm cách viết về những khoái cảm ấy Trong nền văn xuôi Việt Nam đương đại, âm hưởng nữ quyền trong sáng tác của các nhà văn nữ trở thành một dòng chảy ấn tượng Từ sau thời kì đổi mới, ý thức nữ quyền đã có cơ hội được bung phá mạnh mẽ Phụ nữ tháo gỡ dần mặc cảm thân phận, đứng trên văn đàn và ngang hàng với nam giới Người phụ nữ trong những trang viết của họ nhờ

đó có điều kiện được nói lên những khát vọng thầm kín nhưng cũng rất mãnh liệt của người phụ nữ bao đời nay về tình yêu, hạnh phúc cá nhân Trong đó có một đề tài được xem là vùng cấm kị đó là đề tài tính dục Họ đã viết về đề tài này với một thái độ tự tin, không hề tỏ ra mặc cảm, dè dặt như trước kia

Các nhà văn nữ là người hiểu rõ nhất nỗi thống khổ bấy lâu nay của những

“người cùng cảnh ngộ” Họ cũng là người đồng cảm nhất với những nỗi khát khao

thầm kín của người phụ nữ hiện đại Dưới ngòi bút của những cây viết nữ, chị em không còn phải thực hiện nghĩa vụ tình dục đối với chồng, không còn là kẻ bị động trong chuyện vợ chồng, phải chiều chồng Ngược lại, tình dục bây giờ trở thành nhu cầu tự nhiên giống như cơm ăn nước uống hàng ngày Nó thể hiện khát khao được hưởng thụ thân xác của nữ giới Người phụ nữ hiện đại đã, đang và sẽ đấu tranh quyết liệt, mạnh bạo để tình dục trở về với ý nghĩa đích thực, để người phụ nữ được sống thật với bản ngã của mình Tình dục dưới con mắt của những nữ văn sĩ được miêu tả ở nhiều sắc thái khác nhau, họ lựa chọn một lối viết thẳng đến mức trần trụi, bạo liệt Bởi vì đó là con đường để những nhà văn nữ tự giải tỏa mình đồng thời khẳng định tiếng nói của giới mình, góp phần khẳng định tiếng nói mạnh mẽ đòi quyền bình đẳng cho nữ giới Cũng cần phải thấy rằng, khai thác đề tài tính dục, các nhà văn nữ đã ngang nhiên khẳng định sự bình đẳng giới trong cách ứng xử phần sống thuộc bản năng con người

Y Ban nhìn trực diện và trần trụi về tình dục Các nhân vật trong tác phẩm của chị hầu hết đều bộc lộ một cá tính mãnh liệt và táo bạo của nữ giới Dù đúng hoặc sai, nhưng bằng nhiều cách, người phụ nữ nhất định phải được thỏa mãn nhu cầu về tình dục Không đóng kín những nhu cầu thuộc về bản năng mà nghiêng về một lối sống táo bạo, thiên về bản năng là lời tuyên chiến với những chuẩn mực xã hội luôn nhìn đàn bà bằng con mắt đàn ông Có nhu cầu tình dục được giải tỏa, cho thấy Y Ban có cái nhìn trực diện về con người Y Ban lựa chọn một lối viết về sex tương đối phóng túng, nhưng lại không hoàn toàn buông thả dễ dãi mà ta nhận thấy chị luôn làm chủ được ngòi bút của mình

Con người đẹp nhất khi sống hài hòa với tự nhiên và bản năng gốc của mình Tôn trọng bản tính tự nhiên trong con người, văn chương có thể biểu hiện con người sâu sắc, thấu đáo hơn Nếu như văn học một thời ngoảnh mặt, giấu đi những điều có thật trong khát vọng bản năng vẫn tồn tại, ẩn kín thì văn chương hôm nay lại cố gắng giãi bày, cố gắng thấu hiểu, chia sẻ với con người, nhờ đó nó thoát khỏi cái nhìn phiến diện một chiều Và khi chân lý được nhận thức lại, cũng như một số nhà văn khác cùng thời, Y Ban đã khai thác con người tự nhiên trước nhu cầu của hạnh