ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN NGẮN PHAN HỒN NHIÊN 10600948

Lịch sử vấn đề Trước hết, khi nhìn nhận, đánh giá chung về sáng tác của các nhà văn trẻ, các bài viết đều đạt đến sự thống nhất trong việc chỉ ra nét riêng, nét khu biệt với những thế h

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

LÊ THỊ HÂN

ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN NGẮN PHAN HỒN NHIÊN

Chuyên ngành: VĂN HỌC VIỆT NAM

Mã số: 60.22.34

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Đà Nẵng, Năm 2012

Công trình được hoàn thành tại

Đà Nẵng vào ngày 01 tháng 12 năm 2012

Có thể tìm luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Sư phạm, Đại hoc Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

- Phan Hồn Nhiên là một trong những tên tuổi định hình được phong cách riêng khi viết về đề tài tuổi mới lớn và những người trẻ đô thị Hơn 10 tập truyện ngắn, 8 truyện dài trong khoảng hai mươi năm cầm bút, điều đó đủ nói về sức lao động và sự chuyên tâm với văn nghiệp của một nhà văn

- Những sáng tác của Phan Hồn Nhiên để lại dấu ấn khó quên trong lòng công chúng bởi những đam mê sáng tạo cùng tình yêu thương và những trăn trở về con người Chị cũng luôn có sự tìm tòi đổi mới từ quan niệm nghệ thuật cho đến hình thức thể hiện, đem lại những đóng góp tích cực cho sự phát triển của truyện ngắn Việt Nam hiện nay

- Đi vào thế giới truyện ngắn Phan Hồn Nhiên là dịp giúp chúng tôi khám phá những nét nổi bật trên cả hai phương diện nội dung và nghệ thuật Chúng tôi cũng hy vọng, luận văn sẽ góp thêm tư liệu trong quá trình tìm hiểu sức lôi cuốn của cây bút này trên văn đàn Việt Nam thập niên đầu thế kỉ XXI

Chính vì những lí do trên, người viết chọn đề tài Đặc điểm

truyện ngắn Phan Hồn Nhiên để nghiên cứu

2 Lịch sử vấn đề

Trước hết, khi nhìn nhận, đánh giá chung về sáng tác của các nhà văn trẻ, các bài viết đều đạt đến sự thống nhất trong việc chỉ ra nét riêng, nét khu biệt với những thế hệ trước: đó là sự đa dạng trong cách trình bày hiện thực, biết vận dụng những kĩ thuật viết mới

Đoàn Minh Tâm trong bài Tản mạn về văn học thế hệ 7X đã

chỉ ra sự thành công của lớp nhà văn thế hệ 7x ở đề tài mới, lạ, khó như tâm lý tử tù, chuyện đồng tính luyến ái, chuyện trinh thám, hay

mối quan hệ giữa con người và máy móc trong tương lai, ở sự đổi mới về thi pháp

Đáng chú ý là bài viết Văn học với hiện thực hôm nay và sự

đồng hành bốn thế hệ viết năm 2010, GS Phong Lê đã đánh giá

những cây bút trẻ như Phan Hồn Nhiên có khát khao giải phóng cái tôi cá nhân và phát triển đến tận độ những gì là của riêng mình trong

tư cách một cá thể, một chủ thể sáng tạo, để không giống với người khác và cũng để tạo một nhát cắt với truyền thống

Tháng 11/2011, trong bài Nhận diện truyện ngắn trẻ đương

đại đăng trên Tạp chí nghiên cứu văn học, Lê Hương Thủy chỉ ra

điểm chung của những viết trẻ chính là ý thức không ngừng tìm kiếm những khả năng biểu đạt mới của văn chương, là quá trình đi tìm và xác lập những giá trị mới

Những bài viết Văn học trẻ và nhu cầu một cộng đồng văn

chương mới là bài viết của Đoàn Ánh Dương; Một số khuynh hướng trong đời sống văn học, nghệ thuật hiện nay của GS.TS Đinh Xuân

Dũng cũng chỉ ra dấu hiệu của đời sống văn học nghệ thuật hiện nay chính là sự xuất hiện và phát triển của lực lượng sáng tác

Những bài phát biểu, bài tham luận chào mừng trong Hội

nghị những người viết văn trẻ lần thứ VIII diễn ra vào tháng 9/2011

như: Những người viết văn trẻ: Bạn từ đâu tới? của nhà thơ Hữu Thỉnh, Dẫn luận đọc tại buổi Tọa đàm Văn trẻ nhận diện và phát

triển của nhà văn Nguyễn Khắc Trường, Văn chương trẻ đi nhanh về chậm của Lê Thiếu Nhơn đã có những đánh giá về tài năng, đam mê

và sự định hình, khẳng định phong cách của mỗi nhà văn trẻ đồng thời nêu ra văn học đô thị đang là một vùng đất trống đầy hứa hẹn cho những sáng tác trẻ

Như vậy, thông qua những bài viết, nhận định đánh giá trên chúng ta có thể có một cái nhìn tương đối khái quát về chân dung những nhà văn trẻ trong đó có Phan Hồn Nhiên Họ cùng với thời gian đã có những bước biến chuyển đáng kể để định hình nên diện mạo văn chương của riêng thế hệ mình

Từ cái nhìn về Phan Hồn Nhiên trong dòng chảy văn học đương đại, chúng tôi xin đi sâu vào những ý kiến, đánh giá, nhận xét

cụ thể gắn liền với sáng tác của Phan Hồn Nhiên

Trong tuyển tập truyện ngắn Yên tĩnh tuyệt đối có in lời nhận

định của báo Thanh niên tuần san: giá trị truyện ngắn của Phan Hồn Nhiên là một bằng chứng về cách thế tham dự vào cuộc sống của những người trẻ Đó là một cách sống đẹp và mạnh mẽ

Đáng chú ý nhất là hai tập truyện Cánh trái và Người mưa Tập truyện Cánh trái (2009) nhận được tặng thưởng của Hội

nhà văn TP Hồ Chí Minh năm 2009 – 2010 đã được nhà thơ Phạm Sĩ Sáu đánh giá đã mở ra một hướng khác trong dòng chảy văn học đương đại với cách viết giàu chi tiết, biến chuyển tâm lý sinh động

Tập truyện ngắn Người mưa được chọn vào chung khảo giải

thưởng Hội nhà văn Việt Nam năm 2011 đánh dấu thành công của Phan Hồn Nhiên khi đi vào khai thác tâm lý và đời sống của lứa tuổi mới lớn

Ở tập truyện Những truyện ngắn hay nhất của các tác giả trẻ

(2011), nhà văn Phạm Xuân Nguyên đã đưa ra nhận định phong cách

truyện ngắn Phan Hồn Nhiên nằm ở chất suy tư trong mỗi tác phẩm

Như vậy, có thể thấy rằng, sáng tác của Phan Hồn Nhiên đang nhận được sự quan tâm của công chúng và cả giới phê bình, nghiên cứu văn học

Tuy nhiên theo đánh giá của chúng tôi, vẫn chưa có được một công trình công phu tìm hiểu về đặc điểm truyện ngắn Phan Hồn Nhiên Chính vì lẽ đó, trên cơ sở tiếp thu kết quả những công trình đi trước, chúng tôi lựa chọn thực hiện đề tài này với mong muốn mang đến một cái nhìn toàn diện hơn trong việc đánh giá tác giả

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng chính của luận văn là các tập truyện ngắn tiêu biểu

của Phan Hồn Nhiên: Băng ghế mùa thu (2008); Cánh trái (2009);

Xúc cảm nguy hiểm (2010); Người mưa (2011); Đồi mùa hè (2011)

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là những phương diện nổi bật trong nội dung và hình thức của truyện ngắn Phan Hồn Nhiên đã góp phần làm nên đặc điểm riêng trong truyện ngắn của nhà văn

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp hệ thống cấu trúc

4.2 Phương pháp phân tích - tổng hợp

4.3 Phương pháp so sánh - đối chiếu:

- Ngoài ra chúng tôi còn sử dụng các phương pháp khác như phương pháp liên ngành, phương pháp thống kê phân loại…

5 Đóng góp của luận văn

- Vận dụng các lý thuyết lý luận văn học để nghiên cứu một hiện tượng văn học cụ thể

- Chỉ ra và lý giải những đặc điểm mang dấu ấn Phan Hồn Nhiên qua thể loại truyện ngắn

- Góp tiếng nói khẳng định những đóng góp và vị trí của nhà văn Phan Hồn Nhiên trong tiến trình phát triển của truyện ngắn Việt Nam đương đại nói riêng và văn học Việt Nam hiện nay nói chung

6 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được triển khai thành ba chương

Chương 1 Truyện ngắn Phan Hồn Nhiên trong tiến trình vận động của văn học trẻ đương đại

Chương 2 Cảm quan về hiện thực và con người trong truyện ngắn Phan Hồn Nhiên

Chương 3 Phương thức thể hiện trong truyện ngắn Phan Hồn Nhiên

Chương 1 TRUYỆN NGẮN PHAN HỒN NHIÊN TRONG

TIẾN TRÌNH VẬN ĐỘNG CỦA VĂN HỌC TRẺ ĐƯƠNG ĐẠI 1.1 Khái lược văn học trẻ đương đại

Tính từ công cuộc Đổi mới với Đại hội Đảng lần thứ VI –

1986, nước ta đã có nhiều thay đổi Đây được xem là mốc đánh dấu bước chuyển động của đất nước về phía trước

Cùng với quá trình đổi mới, quá trình hội nhập, giao lưu văn hóa có những thay đổi cả về hình thức và tính chất Hình thái mới của giao lưu văn hóa thời hiện đại tạo điều kiện cho văn học nghệ thuật Việt Nam có nhiều cơ hội đến với đông đảo bạn bè các nước Qua đó các nhà văn, nhà phê bình - lý luận văn học được tiếp cận với những thành tựu lí luận, văn học trên thế giới Điều này là nền tảng để văn xuôi Việt Nam trong thời đại mới trở nên đa sắc và phong phú hơn bao giờ hết

Bên cạnh những thuận lợi từ bối cảnh văn hóa mang lại, sự bành trướng của truyền thông công nghệ cao cùng mạng lưới Internet

đã phổ cập và đại chúng hóa văn hóa và tri thức với một tốc độ chóng mặt Đời sống trở nên đa chiều, nghề văn được thăng hoa hơn

Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội tràn ngập thông tin,sự lên ngôi của nền kinh tế thị trường, kéo theo những bất công xã hội, sự phân tầng diễn ra càng gay gắt, và nỗi đau nhân quần vẫn hiển hiện bởi cái ác và các tệ nạn xã hội là muôn hình nghìn vẻ Văn học hơn bao giờ hết phải thể hiện rõ chức năng hướng thiện của mình, đi sâu, phản ánh những tầng vỉa, những góc khuất của cuộc sống

Như vậy, bước sang thế kỷ XXI, xã hội bước vào thời đại kinh thế thị trường, công nghiệp sản xuất chuyển sang công nghiệp

tiêu dùng, nền văn minh máy tính, bùng nổ truyền thông, thông tin quảng cáo, văn hóa đại chúng, hội nhập, đa cực… tất cả yếu tố về văn hóa, xã hội ấy đã tạo tiền đề cho sự hình thành và phát triển của văn xuôi đương đại trong một thời kì thuộc về chính nó

Đặc điểm của lớp nhà văn trẻ là được sinh ra từ sau cuộc kháng chiến chống Mỹ, dấu ấn chiến tranh đọng lại trong ký ức không nhiều, sinh ra và lớn lên giữa hai cơ chế, tiền và hậu đổi mới nên giàu ẩn ức với cơ chế cũ và nhiều hoang mang với cơ chế mới

Họ được học hành cơ bản, có nhiều cơ hội tiếp cận với khoa học kỹ thuật, với các nền văn hóa khác nhau trên thế giới; một số ra nước ngoài học tập và sinh sống nên họ có tri thức nền cao, vững, toàn diện; cơ chế hậu đổi mới tạo cho họ sự giải phóng tư tưởng ở mức độ cao nhất để có thể viết những gì mình muốn

Nét nổi bật và khác biệt đối với các thế hệ nhà văn trước đó

là thế hệ những cây bút trẻ vừa có nghệ thuật, vừa can đảm; đa dạng trong cách trình bày hiện thực, chú ý đến nhiều khía cạnh khác nhau của xã hội đương thời Họ đã dám đi vào những đề tài mới, thám hiểm cõi vô thức, khám phá những vùng cấm kỵ như tình yêu đồng tính, sex…biết vận dụng những kĩ thuật viết của dòng ý thức, văn học phi lý, hậu hiện đại

Trong sáng tác của văn học trẻ đương đại, nổi bật lên ba khuynh hướng: khuynh hướng lạ hóa, khuynh hướng tính dục, khuynh hướng bình dân hóa

Từ thực tế sáng tác, nhiều tác giả trẻ đã trưởng thành, tạo nên

sự đa dạng về nội dung, phong phú về bút pháp, tạo sự chuyển động mới cho dòng chảy chung của văn chương nước nhà

1.2 Hành trình sáng tạo của Phan Hồn Nhiên

1.2.1 Cuộc đời và duyên nợ văn chương

Nhà văn Phan Hồn Nhiên tên thật là Phan Thị Mỹ Phương, sinh năm 1972 trên đất Hà Nội nhưng sớm chuyển vào sinh sống và định cư tại thành phố Hồ Chí Minh cùng gia đình

Chị vốn là học sinh chuyên văn trường THPT Lê Quý Đôn, nhưng sau khi tốt nghiệp, theo mong muốn của ba mẹ, chị thi đậu và học Khoa Ngoại ngữ của Trường Đại học Tổng hợp Sau đó, do có năng khiếu hội họa và say mê mỹ thuật, chị xin phép gia đình theo học thêm chuyên ngành Thiết kế tại Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Chính những hiểu biết về hội họa, mỹ thuật, âm nhạc này đã tạo cho chị một nét rất riêng cả trong cốt cách sống hằng ngày lẫn trong từng trang văn Sau ngày tốt nghiệp đại học, khi khả năng viết dần được rèn luyện, chị trở thành phóng viên của Báo Sinh Viên Việt Nam, biên tập viên cho tuần báo và chuyên tâm làm đến bây giờ

Là một cây bút trẻ nhạy cảm, đa tài nên chị viết nhiều về giới trẻ, về cuộc sống của những người trẻ luôn khắc khoải, khao khát đi tìm những yêu thương, chia sẻ Những tác phẩm của chị khai thác tinh tế và sâu sắc thế giới người trẻ trong đời sống đô thị hiện đại - những con người năng động, luôn bị thử thách khi đứng trên lằn ranh mong manh giữa khát vọng và tham vọng, giữa phấn đấu và bon chen

Làm việc liên quan đến sáng tác văn học, nghề nghiệp thành danh là văn chương, thậm chí cả nghỉ ngơi cũng sáng tác cho thiếu nhi, cuộc sống của Phan Hồn Nhiên luôn gắn liền với văn chương Điều đó cho thấy niềm đam mê và hơn thế, những tác phẩm lần lượt

ra đời là minh chứng rõ nhất cho nội lực mạnh mẽ và sức sáng tạo dồi dào mà người đọc còn có thể kỳ vọng ở chị

1.2.2 Quá trình sáng tác

Hành trình sáng tạo của Phan Hồn Nhiên bắt đầu từ sự tình

cờ khi một truyện ngắn được người bạn gửi và đăng lên báo Thanh niên Sau đó, chị tham gia hội bút Hương Đầu Mùa và nhanh chóng trở thành cây bút nổi tiếng của báo Hoa Học Trò qua những trang viết, truyện ngắn nhẹ nhàng mà sâu sắc, mang đậm dấu ấn cá nhân

Khi mới đến với nghề viết, Phan Hồn Nhiên chủ tâm mạch văn trong sáng, trữ tình Năm 2000, chị cho ra đời tập truyện ngắn

Dốc mưa Rồi tiến thêm bước nữa, chị bắt đầu định tầng cảm thức

với lối viết sắc sảo và tinh tế qua tập truyện Một nắm mưa trên ngôi

ấn riêng của mình trên văn đàn

Liên tục mở rộng đề tài, từ những điều cấp thiết của đời sống, đi xa hút vào những khám phá bí ẩn trong tâm trạng con người người, liên tục thể nghiệm, tìm kiếm những cách thức thể hiện mới Phan Hồn Nhiên chứng tỏ sự làm mới mình và hành trình sáng tạo của chị vẫn đang rộng mở phía trước

1.2.3 Quan niệm về nghề văn

Được nhắc đến với khá nhiều tác phẩm, song Phan Hồn Nhiên cho biết chị viết văn không vì mục đích được in hay tìm kiếm tên tuổi Viết với chị đơn thuần là một cách kiểm tra năng lực

Là một nhà văn nhưng Phan Hồn Nhiên luôn đề cao kỷ luật Mọi công việc của chị như được lập trình sẵn Nhờ đó, chị có thể tách

bạch nhiều con người trong một con người: nhà văn, nhà báo và một người hưởng thụ nghệ thuật nhẹ nhàng, vui vẻ

Không như quan niệm của phần lớn nhà văn là phải lăn lộn thực tế để có sự trải nghiệm, Phan Hồn Nhiên tin rằng với người viết văn, quan trọng là óc quan sát, nhất là khả năng phân tích những gì mình quan sát được một cách độc đáo Chị cũng nhận mình sống lý trí và không dễ rung động Nhưng chính công việc ở một tòa soạn đã cho chị các trải nghiệm quý giá và có nhiều góc nhìn bất ngờ về giới trẻ thành thị

Về đối tượng độc giả, Phan Hồn Nhiên quan niệm:“mỗi thế

hệ độc giả đều cần có những người viết của riêng mình, không ai nói thay được cho họ những vấn đề của chính họ”

Như vậy, với những quan niệm về nghề văn và sự cụ thể hóa những quan niệm ấy trong từng truyện ngắn của mình, Phan Hồn Nhiên đã làm nên một bản sắc riêng, một chân dung nhà văn nữ hiện đại ngày càng được bạn đọc mến mộ

Chương 2 CẢM QUAN VỀ HIỆN THỰC VÀ CON NGƯỜI TRONG

TRUYỆN NGẮN PHAN HỒN NHIÊN

2.1 Cảm quan hiện thực

2.1.1 Hiện thực đời sống bất ổn

Hiện thực đời sống đô thị trong cảm nhận của Phan Hồn Nhiên là hiện thực của những bất ổn Bởi nó luôn ẩn chứa nhiều những hiểm nguy, những cạm bẫy, cám dỗ Nó chực chờ để tha hóa những người trẻ thành những con người của tội lỗi, của dục vọng thấp hèn

Hành trình khám phá những bất ổn của hiện thực đời sống cũng là quá trình hình thành đặc điểm truyện ngắn Phan Hồn Nhiên Những bất ổn dành cho lứa tuổi mới lớn, bất ổn của đời sống sinh viên và bất ổn của hiện thực nhiều những hiểm nguy đối với trí thức trẻ thành đạt Những bất ổn này dần dần trở thành một cái bóng phủ trùm lên đời sống

Sự bất ổn dành cho những người trẻ mới lớn có thể được ngụy trang hết sức tinh vi dưới những tấm bình phong nhân danh tình

bạn, tình yêu như trong truyện Xúc cảm nguy hiểm, Khoang gió.Hiện

thực bất ổn ẩn giấu trong những tai nạn, sự cố bất ngờ ập đến khi cuộc sống của con người được vận hành trơn tru, ổn thỏa như người

anh trong Ngôi nhà của những con gấu chứng kiến em mình bị xâm hại, Hưng trong Khi tôi 64 phải đau đớn chấp nhận cái chết của vợ và đứa con có thể ra đi bất cứ lúc nào, trong Con đường hy vọng, Huy

đang đứng trước một tương lai tươi sáng nhưng tai nạn đột ngọt đã khiến Huy phải đối diện với sự thật cay đắng là người yêu qua đêm với bạn mình để lấy tiền cứu mạng sống của anh