Bài kiểm tra môn Lý luận pháp luật về phòng chống tham nhũng Đề bài Anh chị hãy cho biết một số suy nghĩ về Quản trị nhà nước và phòng chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay ? Bài làm Tham nhũng là một hiện tượng xã hội tiêu cực tồn tại ở nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam Tham nhũng gây thiệt hại nghiêm trọng đối với sự phát triển kinh tế xã hội của các nước, vì vậy công tác phòng chống tham nhũng, cũng như việc quản trị luôn được Đảng và nước ta chú trọng quan tâm Vấn đề hiệu lực.
Trang 1Bài kiểm tra môn Lý luận pháp luật về phòng chống tham nhũng
Đề bài : Anh chị hãy cho biết một số suy nghĩ về Quản trị nhà nước và phòng chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay ?
Bài làm
Tham nhũng là một hiện tượng xã hội tiêu cực tồn tại ở nhiều quốc giatrên thế giới, trong đó có Việt Nam Tham nhũng gây thiệt hại nghiêm trọngđối với sự phát triển kinh tế xã hội của các nước, vì vậy công tác phòng chốngtham nhũng, cũng như việc quản trị luôn được Đảng và nước ta chú trọngquan tâm
Vấn đề hiệu lực, hiệu quả của quản trị nhà nước và phòng, chống thamnhũng đã được đề cập trong pháp luật nước ta từ rất sớm Tham nhũng hiệnvẫn được xem là ‘giặc nội xâm’, là ‘quốc nạn”, là vật cản lớn cho thành côngcủa công cuộc đổi mới và phát triển của nước ta, đe dọa không chỉ công cuộccông nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước mà cả sự ổn định chính trị và sựtồn vong của chế độ Mặc dù trong những năm gần đây, hoạt quản trị nhànước nói chung, công tác phòng, chống tham nhũng nói riêng ở nước ta đã đạtđược những kết quả to lớn với một nền công vụ ngày càng được cải thiện, các
vụ việc tham nhũng ngày càng bị phát hiện và xử lý nghiêm minh, qua đó gópphần xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh quản trị nhà nước ởnước ta hiện vẫn còn nhiều hạn chế, tình hình tham nhũng vẫn còn khá phổbiến và diễn biến phức tạp, gây hậu quả xấu về nhiều mặt, làm giảm sút lòngtin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước Bên cạnh những thành tựu đạt đượccông tác phòng, chống tham nhũng, vẫn còn tồn tại một số bất cập, hạn chếnhư hệ thống pháp luật về phòng, chống tham nhũng còn có một số quy địnhchưa phù hợp, tính khả thi thấp, hoặc còn có "lỗ hổng", nhưng chưa được sửađổi bổ sung; hoàn thiện kịp thời để làm cơ sở pháp lý cho việc phòng, chốngtham nhũng, quyền tiếp cận thông tin của người dân, doanh nghiệp chưa đượcbảo đảm đầy đủ , việc kê khai tài sản, thu nhập còn nặng về hình thức; hầu hếtcác bản kê khai chưa được kiểm tra việc xử lý tham nhũng trong nhiều trườnghợp còn chưa nghiêm, chưa kịp thời Có nhiều nguyên nhân dẫn đến những
Trang 2hạn chế trong quản trị nhà nước và phòng, chống tham nhũng ở nước ta trongthời gian qua, trong đó bao gồm tình trạng thiếu hiểu biết về các vấn đề liênquan đến quản trị nhà nước tốt, cũng như về phòng, chống tham nhũng…Thựctrạng đó đòi hỏi cần thúc đẩy, nâng cao hiệu quả và triển khai các hoạt độngtuyên truyền, phổ biến, giáo dục về quản trị nhà nước và phòng, chống thamnhũng dưới nhiều hình thức và cho nhiều đối tượng khác nhau.
Phòng, chống tham nhũng có vai trò vô cùng quan trọng đối với côngcuộc đổi mới ở nước ta hiện nay, nên trong các văn kiện đại hội đại biểu toànquốc của Đảng Đấu tranh phòng, chống tham nhũng là đấu tranh phòng,chống những hành vi trái pháp luật của những người có chức vụ, quyền hạntrong bộ máy nhà nước Vì vậy đây là cuộc đấu tranh rất khó khăn, phức tạp.Muốn đấu tranh có hiệu quả cần nghiên cứu xây dựng mô hình cơ quan chốngtham nhũng thích hợp Để đấu tranh phòng, chống tham nhũng có hiệu quả thìkiểm soát quyền lực nhà nước là một trong những biện pháp quan trọng bậcnhất Vì tham nhũng gắn với quyền lực nhà nước Để tiếp tục phát huy vai tròkiểm soát quyền lực nhà nước trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng ởViệt Nam thì trước hết cần nâng cao nhận thức của cấp ủy Đảng, chính quyềncác cấp về nguy cơ tham nhũng, quan liêu từ sự tha hóa quyền lực nhà nước
và vai trò kiểm soát quyền lực nhà nước trong đấu tranh phòng, chống thamnhũng Tiếp theo đó Đảng và Nhà nước cần tập trung vào hoàn thiện cơ cấu,
tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện quyền lậppháp, hành pháp và tư pháp Bởi nếu quyền lực nhà nước được kiểm soát thì
sẽ hạn chế được tham nhũng
Tài liệu tham khảo
1, Bài: Tiếp tục quyết liệt chống tham nhũng, Báo Thanh niên số ra ngày13/12/2020, tr.2-3
2, Vũ Công Giao: Quản trị tốt và phòng, chống tham nhũng, Nxb Chínhtrị quốc gia Sự thật
Trang 33, Luật Phòng, chống tham nhũng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2007
Trang 4A Tình hình thực tế của Việt Nam
Vào mùa thu năm 1950, trong khi bộ đội, dân công đang dồn dập hành quân lên
Cao Bằng mở chiến dịch Lê Hồng Phong giải phóng vùng biên giới Việt Trung, thìngày 05/9/1950 ở thị xã Thái Nguyên - Thủ đô kháng chiến, nhờ vào lá thư tố cáocủa nhà thơ Đoàn Phú Tứ, Tòa án binh tối cao đã mở phiên tòa đặc biệt, xét xử vụ ánđặc biệt của nguyên Đại tá, Cục trưởng Cục Quân nhu Trần Dụ Châu và đồng bọntội: “Biển thủ công quỹ, nhận hối lộ, phá hoại công cuộc kháng chiến” bị đưa ratrước vành móng ngựa
Năm 2016, ông Trịnh Xuân Thanh và bốn cựu lãnh đạo PVC gồm: ông Vũ
Đức Thuận, Nguyễn Mạnh Tiến, Trương Quốc Dũng, Phạm Tiến Đạt đã bị bắt, khởi
tố cùng về tội “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quảnghiêm trọng”
Cuối năm 2020, lợi dụng dịch Covid, ông Nguyễn Nhật Cảm đã câu kết với
các bị cáo đồng phạm thuộc các công ty tư nhân kinh doanh vật tư y tế, thỏa thuậnmua bán các máy, thiết bị y tế thuộc gói thầu số 15 trước khi thực hiện các quy trình,thủ tục chỉ định thầu thông thường nhằm gian lận, hợp thức thủ tục thẩm định góithầu, gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 5,4 tỷ đồng, ảnh hưởng xấu trong dư luận xãhội
Cho tới tận ngày dịch covid đã được khống chế phần nào, thượng tá Hồ Anh
Sơn được vinh danh tại họp báo công bố kết quả nghiên cứu chế tạo bộ kit phát hiệnSARS-CoV-2 do Học viện Quân y và Công ty Công nghệ Việt Á phối hợp thựchiện Ngay sau đó không lâu, Cơ quan Điều tra hình sự Bộ Quốc phòng đã khởi tố,bắt giam chính thượng tá Hồ Anh Sơn về các tội Tham ô tài sản và Lợi dụng chức
vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ Hôm trước được cấp bằng khen, hôm sauthành tội phạm tham nhũng
Trang 5Như vậy, chúng ta có thể thấy vấn đề tham nhũng là vấn đề có bề dày lịch sử,
từ thời chiến cho đến thời bình, hay cả thời dịch bệnh, hay sau dịch bệnh, điều đócũng không có dấu hiệu dừng lại Đây là vấn đề liên quan đến sự phát triển sự sốngcòn, đến nền văn minh của một quốc gia và dân tộc Tham nhũng gây lãng phí lớn
về nguồn tài nguyên kinh tế, làm lung lay cơ sở ổn định chính trị của một đấtnước,phá hoại việc thực thi pháp luật, cản trở sự phát triển kinh tế xã hội Vì vậy,cứng rắn để triệt tiêu vấn nạn này, cùng với việc quyết tâm xây dựng việc quản trịnhà nước tốt là những mục tiêu tiên quyết của nhà nước Việt Nam ta
B Những đóng góp, thay đổi đáng ghi nhận
Việc “đốt lò”tham nhũng của Việt Nam, rõ ràng đã có những biến chuyển đángghi nhận Những vụ án được đưa ra trước vành móng ngựa, là sự nỗ lực khôngngừng nghỉ của toàn bộ hệ thống pháp luật Bản thân em cảm thấy thật buồn, nhưngcũng cảm thấy rất vui vì có những chuyển biến như vậy Buồn, vì, bao nhiêu mồ hôi
và máu của đồng bào ta đã đổ xuống, bao nhiêu hoài niệm, bao nhiêu cố gắng, màchỉ đổi lại sự dục vữa của nhà nước, bất lực của chúng dân Đến độ, thậm chí chính
ta còn tôn vinh cả cá nhân tham nhũng, như vụ việc của thượng tá Hồ Anh Sơn Khóphân định đâu là địch, đâu là thù Nhưng, vui vì ít nhất chúng ta đã nhìn nhận đượcthực tế, không ngại đã từng lầm lỡ mà ngừng triệt hạ sai phạm Phải làm mạnh hơnnữa, phải kiên quyết hơn nữa để gìn giữ thành quả đấu tranh của cha ông ta, để hàngắn lại niềm tin của dân với Đảng, thứ mà đã và đang trên đà đổ vỡ
I Năng nổ tham gia Công ước của Liên hợp Quốc về PCTN
Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên đưa ra sáng kiến và tham giamột cách chủ động, đầy đủ 7 vòng đàm phán xây dựng UNCAC Việt Nam cũng làmột trong những quốc gia đầu tiên ký Công ước Đây là một trong những ví dụ sinhđộng cho thấy sự quan tâm và quyết tâm chính trị rất cao của Đảng Cộng sản và Nhànước Việt Nam trong cuộc chiến chống tham nhũng
Trang 6II Mở rộng quan niệm về hành vi tham nhũng sang khu vực ngoài nhà nước
Luật PCTN năm 2018 vẫn tiếp tục kế thừa quan niệm về tham nhũng theo tinhthần Luật PCTN năm 2005, theo đó, tham nhũng được xác định là hành vi của người
có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi Tuy nhiên, mộtđiểm mới của Luật PCTN năm 2018 so với Luật PCTN năm 2005 là đã bước đầu mởrộng chủ thể của tham nhũng sang khu vực ngoài nhà nước
Đây là quan điểm đúng đắn, mà trước đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh thời đãnhìn thấu, nhưng mãi đến tận bây giờ, sau bao nhiêu quên lãng, ta mới tìm về giá trị,
tư tưởng vượt thời gian của người Như bác nói, chủ thể của hành vi tham ô khôngchỉ là cán bộ, công chức - những người nắm chức vụ, quyền hạn nhất định trong bộmáy nhà nước mà người dân bình thường, nếu "ăn cắp của công, khai gian, lậu thuế"cũng có thể là chủ thể của hành vi tham ô
III Đề cao phòng ngừa
Luật PCTN năm 2005 đã dành một chương riêng để quy định về các biện phápphòng ngừa Điều này phù hợp với một quan điểm chiến lược của Đảng Cộng sảnViệt Nam về PCTN, đó là “ vừa tích cực, chủ động phòng ngừa vừa kiên quyết đấutranh chống tham nhũng, trong đó phòng ngừa là chính”
Mặc dù vẫn quy định 6 nhóm biện pháp phòng ngừa tham nhũng như trongLuật PCTN năm 2005, nhưng Luật PCTN năm 2018 tập trung nhiều hơn đến các vấn
đề kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn, và kiểm soát xungđột lợi ích, trách nhiệm giải trình Các biện pháp công khai, minh bạch tổ chức vàhoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị được Luật PCTN năm 2005 quy định rất chitiết, nhưng chỉ được Luật PCTN năm 2018 quy định ngắn gọn, mang tính nguyên tắc
để tránh trùng chéo với quy định trong các đạo luật chuyên ngành khác
Trang 7- Công khai, minh bạch tổ chức và hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị
- Định mức, chế độ, tiêu chuẩn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị
- Xây dựng và thực hiện quy tắc ứng xử
+ Quy định về tặng quà, nhận quà tặng
+ Kiểm soát xung đột lợi ích
- Chuyển đổi vị trí công tác của người có chức vụ, quyền hạn
+ Về nguyên tắc chuyển đổi vị trí công tác
+ Về vị trí công tác định kỳ chuyển đổi
+ Về thời hạn phải định kỳ chuyển đổi
+ Về kế hoạch chuyển đổi vị trí công tác
- Cải cách hành chính, ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý và thanhtoán không dùng tiền mặt
+ Về cải cách hành chính
+ Về ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý
+ Về thanh toán không dùng tiền mặt
- Kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn
+ Về kê khai tài sản, thu nhập
+ Về xác minh tài sản, thu nhập
+ Về xử lý hành vi kê khai tài sản, thu nhập không trung thực, giải trìnhnguồn gốc của tài sản, thu nhập tăng thêm không trung thực
+ Về thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân trongkiểm soát tài sản, thu nhập
Trang 8+ Về cơ sở dữ liệu quốc gia về kiểm soát tài sản, thu nhập
Nhìn chung, pháp luật Việt Nam đã có quy định khá chi tiết, chỉ rõ được nhữngcon đường có thể dẫn tới tham nhũng, phù hợp với quan niệm quốc tế Từ đó, giảmthiểu khả năng tham nhũng
IV Triệt để xử lý tham nhũng nhưng không quên thu hồi được khoản lợi bất
chính
1 Về xử lý người có hành vi tham nhũng
Về nguyên tắc, sự trừng phạt không cao hơn hành vi đã gây ra Cho nên, hầuhết các quốc gia trên thế giới, ít khi gán hình phạt tử hình đối với tội phạm có tínhchất kinh tế Nhưng, riêng với tội phạm tham nhũng, nó không đơn thuần chỉ là kinh
tế cá nhân, mà đó sự là tồn vong cả của đất nước Tội phạm này mức độ gây nguyhiểm không khác gì so với tội phạm liên quan đến quốc phòng an ninh Anh thamnhũng, thì anh là giặc - “giặc nội xâm” Vì vậy, nhà nước ta thể hiện quyết tâm đẩylùi tham nhũng bằng việc quy hình phạt tử hình đối với tội phạm tham nhũng
bộ, mà nó còn cản bước phát triển kinh tế, gia tăng tình trạng đói nghèo của đấtnước Nhận rõ điều này, Luật pháp đã có quy định, trả lại ¾ tài sản tham nhũng sẽđược miễn hình phạt tử hình Đây là một giải pháp rất đúng đắn của nhà làm luật
Trang 9Hơn nữa, Luật PCTN cũng đã quy định việc xử lý đối với hành vi khác vi phạmpháp luật về PCTN trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị trong khu vực nhà nước vàtrong doanh nghiệp, tổ chức khu vực ngoài nhà nước Để đảm bảo không bỏ sóthành vi tham nhũng nào, và cũng để đồng bộ với quan điểm về chủ thể tham nhũngngoài nhà nước
V Thể thức hóa trong Bộ luật Hình sự
Thứ nhất, mở rộng nội hàm “của hối lộ” tại các điều khoản liên quan đến tội
phạm tham nhũng
Thứ hai, tăng mức định lượng về giá trị tiền, tài sản tham ô, chiếm đoạt, của hối
lộ
Thứ ba, bổ sung cấu thành tăng nặng định khung hình phạt và các tình tiết tăng
nặng trách nhiệm hình sự đối với một số tội phạm về tham nhũng
Thứ tư, tăng mức định lượng, cụ thể hóa số tiền phạt đối với các tội phạm về
tham nhũng
Thứ năm, bổ sung một số chính sách mới về xử lý tội phạm tham nhũng
VI Xác định rõ phòng, chống tham nhũng là trách nhiệm của toàn dân tộc
Pháp luật có quy định, trách nhiệm phòng chống tham nhũng không chỉ của cơquan nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức khu vực ngoài nhà nước, mà còn là của toàn
xã hội theo đúng Chiến lược quốc gia PCTN năm 2020: “PCTN là trách nhiệm của
cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng, phát huy sức mạnh tổng hợp củacác ngành, các cấp, nhấn mạnh trách nhiệm người đứng đầu các cơ quan, tổ chức,đơn vị, đề cao vai trò của xã hội, các tổ chức đoàn thể và quần chúng nhân dân”.Như vậy, nhà nước đã san sẻ một phần gánh nặng dân tộc cho người dân Từ đó, đề
Trang 10cao sự đóng góp của người dân trong công cuộc tranh đấu nạn tham nhũng còn nhiềugian truân này.
C Những nút thắt còn chưa được tháo gỡ
Đốt lò liên tục, nhưng sau đó, vẫn có hàng trăm hàng nghìn thanh gỗ mục rữađang đợi đốt, vì lửa đốt chưa đủ mạnh
I Luật “vẽ” ra đẹp, nhưng thực thi chưa có hiệu quả
Mặc dù năng nổ trong việc xây dựng UNCAC, nhưng chúng ta vẫn bảo lưuĐiều 20, Điều 26 Việt Nam tuyên bố không áp dụng trực tiếp các quy định củaUNCAC và không coi Công ước là cơ sở pháp lý trực tiếp về dẫn độ Chủ yếu làliên quan đến pháp nhân, sợ ảnh hưởng đến thể chế, hoặc có thể do năng lực củanước ta còn hạn hẹp
II Chưa có quy định về bảo vệ những người tố cáo, tố giác hành vi tham nhũng
Đây là một trong những vấn đề mà chúng ta cần học hỏi Công ước của Hộiđồng Châu Âu, nhất định phải xem xét và cân nhắc trong tương lai
Vì thực tế, không nói đâu xa, năm ngoái, thiếu tá công an Trịnh Văn Khoa, ĐồSơn, Hải Phòng xin ra khỏi ngành vì tố cáo cấp trên phạm pháp Rồi sau đó, cuộcsống của anh ấy ra sao, vợ con anh ấy sống như thế nào, phạm luật có chính sáchbảo vệ không? Hay chỉ giản đơn là đưa ra vài bài báo tuyên dương, không có lấymột lợi ích thiết thực? Nếu như vậy, không phải ai cũng đủ dũng khí như anh Khoa,
để lật tẩy hành vi dơ bẩn mà hất đổ bát cơm của chính mình
III Kênh kiểm soát của người dân còn hạn chế
Trang 11Nhà nước đã san sẻ một phần gánh nặng, đề cao sự đóng góp của người dântrong công cuộc tranh đấu nạn tham nhũng Nhưng sự tiếp cận của người dân rất hạnchế, thường bị rào cản bởi thủ tục hành chính ngặt nghèo Trách nhiệm là san sẻ,nhưng quyền lại hạn hẹp Thông tin thì không công khai, thiếu minh bạch.
IV Thiếu chủ động trong việc đưa tham nhũng ra ánh sáng
Các vụ việc đưa ra ánh sáng, phần nhiều là thụ động, do dư luận quá gay gắt,hoặc do dân chúng tố cáo Trong khi, trách nhiệm của cơ quan nhà nước mới làtrọng yếu Chưa chủ động trong việc phòng chống tham nhũng là điều dễ hiểu, vìchẳng mấy ai đi tố cáo mẹ ruột của mình Vì vậy, rất cần sự độc lập hơn trong côngtác thanh tra giám sát, và đặc biệt là công tác giáo dục, đặc biệt hơn là giáo dục chothế hệ mầm non, thế hệ trẻ Phải thấy được mức độ nguy hiểm của tham nhũng, giácngộ càng sớm, đất nước mới thoát khỏi đói nghèo
Em thật sự rất mong, trong tương lai, Việt Nam ta sẽ cải thiện được phần nàoquốc nạn này, để đi được đến con đường Xã hội Chủ nghĩa mà chúng ta ao ước,không ích kỷ, không tư lợi, không có hai từ “tham nhũng”
Trang 12Quản trị nhà nước và phòng, chống tham nhũng được xem là hai vấn đề có mốiquan hệ gắn kết hữu cơ Lịch sử phát triển các quốc gia trên thế giới đã chứng minhrằng quản trị nhà nước là nguyên tắc nền tảng quyết định con đường phát triển củamột quốc gia Do đó quản trị nhà nước tốt luôn là mục tiêu hướng đến của nhiềuquốc gia Các nguyên tắc quản trị nhà nước như công khai, minh bạch, trách nhiệmgiải trình,… đồng thời cũng là những yêu cầu, biện pháp chủ đạo trong phòng chốngtham nhũng Trong bối cảnh Đảng, Nhà nước và toàn thể xã hội đang nỗ lực phòng,chống tham nhũng, những nghiên cứu về quản trị nhà nước và phòng, chống thamnhũng cũng như mối quan hệ giữa hai vấn đề này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả củacác chiến lược và giải pháp phòng, chống tham nhũng ở nước ta hiện nay.
Một là, về quản trị nhà nước (QTNN) ở Việt Nam hiện nay QTNN Việt Nam hiệnnay đang có những thay đổi sâu rộng, phù hợp với xu thế chung của thế giới Mặc dùnhà nước vẫn giữ vị trí cốt yếu, song quan hệ Nhà nước và người dân đang dần dầnđổi khác Nhà nước không còn hoàn toàn quản lý các công việc của xã hội mà ngàycàng phối hợp nhiều và tốt hơn với người dân và các tổ chức xã hội trong vấn đềnày Thay cho việc áp đặt các mệnh lệnh hành chính một chiều như trước đây, Nhànước đang dần đóng vai trò điều tiết, dẫn dắt, là đối tác hành động của người dân vàcác tổ chức xã hội
Trong lĩnh vực kinh tế, chức năng của nhà nước có những biến đổi sâu rộng Với sựsụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa, mô hình kinh tế chỉ huy trong đó nhà nước giữvai trò độc tôn, vừa là chủ thể lập kế hoạch đồng thời là chủ thể thực hiện các hoạtđộng kinh tế về cơ bản đã chấm dứt ở Việt Nam Kể từ khi đổi mới (1986) đến nay,Nhà nước Việt Nam đang dần biến đổi trở thành chủ thể kiến tạo phát triển thay vì làchủ thể trực tiếp và độc quyền vận hành nền kinh tế Trong lĩnh vực xã hội, khác vớithời kỳ trước khi Nhà nước hoàn toàn bao cấp mọi vấn đề trong cuộc sống của ngườidân, kể từ khi đổi mới đến nay, Nhà nước ngày càng chuyển sang đóng vai trò điềutiết các nguồn lực để bảo đảm an sinh xã hội cho các nhóm dễ bị tổn thương Thay
Trang 13cho việc trực tiếp tạo ra các nguồn lực để bảo đảm an sinh xã hội, nhà nước đặt racác chính sách về thuế nhằm phân phối lại các nguồn tài sản và thu nhập, đồng thờihuy động các chủ thể ngoài nhà nước cùng tham gia cung cấp dịch vụ công.
Tóm lại, Nhà nước Việt Nam đang điều chỉnh mô hình quản trị truyền thống sangmột mô hình mới – trong đó tạo điều kiện cho sự tham gia rộng rãi, linh hoạt của cácchủ thể ngoài nhà nước Sự chuyển đổi mô hình QTNN ở Việt Nam mới chỉ là bướcđầu Tuy đã đạt được một số kết quả song vẫn còn nhiều trở ngại Một trong nhữngtrở ngại lớn là cơ chế cho sự tham gia hiệu quả, thực chất của người dân vào quản lýnhà nước và xã hội còn nhiều bất cập và chậm được hoàn thiện Nhà nước mới trongthực tế chưa làm tốt chức năng kiến tạo phát triển, bảo đảm và phát huy quyền làmchủ thực sự của người dân, nhất là quyền tham gia xây dựng chính sách, quyền lựachọn người đại diện cho mình và quyền sở hữu tài sản Quyền dân chủ trực tiếp chưađược phát huy và đi vào thực chất, cơ chế phản biện xã hội còn hình thức Nhữngvấn đề này đang khiến cho việc chuyển đổi mô hình quản trị nhà nước gặp khó khăn
Để tiếp tục thúc đẩy sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới cần phải tăngcường đổi mới mô hình quản trị công Thông qua một số giải pháp, đầu tiên là cầnthay đổi nhận thức, tư duy về quản trị nhà nước, từ đó đổi mới tổ chức và hoạt độngcủa bộ máy nhà nước Về vấn đề này, Hiến pháp năm 2013 cũng đã đưa ra đổi mớiquản trị nhà nước Trên cơ sở đó, cần rà soát bổ sung kiện toàn tổ chức bộ máy nhànước theo các nguyên tắc pháp quyền, phát huy mạnh mẽ quyền làm chủ của nhândân Đổi mới quản trị nhà nước cần thực hiện theo hướng “quản lý công mới” vớitrách nhiệm giải trình, tính minh bạch, tính dự đoán được và khuyến khích sự thamgia của khu vực doanh nghiệp và xã hội; tạo sự liên minh, hợp tác và mạng lưới vớikhu vực doanh nghiệp và xã hội công dân Qua đó, cũng cần đổi mới quy định chínhthức nhằm tăng cường sự tương tác giữa các cơ quan trong bộ máy nhà nước với các
tổ chức chính trị - xã hội Đổi mới quản trị nhà nước nhằm phát huy mạnh mẽ quyềnlàm chủ của nhân dân, phù hợp với quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và Hồ
Trang 14Chủ tịch đã chỉ ra là mọi quyền lực đều thuộc về nhân dân, và sự nghiệp cách mạng
là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Dân chủ vừa là mục tiêu, vừa làphương tiện để phát triển Thực thi dân chủ rộng khắp trong mọi phương diện củađời sống sẽ giúp phát huy khả năng sáng tạo của mỗi người dân, bảo đảm hiệu quảcủa thể chế, giảm chi phí giao dịch, nâng cao hiệu quả của cả nền kinh tế và tạo sựtăng trưởng bền vững
Hai là, về phòng chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay Ở Việt Nam, tham nhũngđược nhận diện là một quốc nạn, một trong bốn nguy cơ đối với sự phát triển của đấtnước; công tác phòng, chống tham nhũng được xác định là cuộc đấu tranh lâu dài,khó khăn và phức tạp Việt Nam trong những năm gần đây đã tập trung chỉ đạo xâydựng, hoàn thiện các quy định của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vềphòng, chống tham nhũng (PCTN)
Trong những năm gần đây ở nước ta, với một cơ quan phòng chống tham nhũngthực quyền (do Tổng Bí thư đứng đầu) công cuộc PCTN đã có những chuyển biếnmạnh mẽ Đã trừng trị nghiêm khắc các hành vi tham nhũng cho dù đó là ủy viên BộChính trị, dù là Bộ trưởng đã nghỉ hưu Trừng trị nghiêm khắc hành vi tham nhũng
là một kinh nghiệm thành công trong phòng chống tham nhũng ở Việt Nam thời gianqua Chủ trương chống tham nhũng “không có vùng cấm” và “bất kỳ ai”, không chỉđánh từ vai mà “đánh từ đầu trở xuống”, đánh từ trong đánh ra đã được nhân dânủng hộ và mang lại kết quả tích cực bước đầu
Về quy định pháp luật, Luật PCTN được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2018 gồm
10 chương, 96 điều So với Luật PCTN năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2007 vànăm 2012), Luật PCTN năm 2018 có nhiều điểm mới nổi bật nhằm khắc phục nhữnghạn chế, yếu kém trong công tác PCTN thời gian qua và tăng cường tính khả thi,hiệu quả trong thực hiện; ngăn chặn tình trạng lợi ích nhóm, kiểm soát tài sản, thu
Trang 15nhập, Tuy nhiên, một số yếu tố khách quan, chủ quan, một số quy định của Luậthiện vẫn còn khoảng cách nhất định so với yêu cầu điều chỉnh từ thực tiễn.
Về kinh nghiệm bước đầu Việt Nam đã đạt được: Một là, Hoàn thiện thể chế chínhtrị, nhà nước và kinh tế, để công chức “không thể tham nhũng” Hai là, thành lập cơquan PCTN thực quyền, hoạt động hiệu quả, không khoan nhượng với hành vi thamnhũng, làm cho công chức “không dám tham nhũng” Từ đó cuộc đấu tranh PCTNcủa Việt Nam trong vài năm gần đây được chỉ đạo quyết liệt, đẩy nhanh tiến độ điềutra, xử lí tồn đọng, kịp thời truy tố, xét xử nghiêm minh nhiều vụ việc, vụ án thamnhũng Và một vấn đề đặc biệt quan trọng, coi như là một kinh nghiệm quý báu Đó
là “tăng cường công tác thông tin tuyên truyền, phát huy vai trò của Mặt trận Tổquốc, nhân dân và báo chí trong PCTN” Đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền, giáodục, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức
và nhân dân trong PCTN, tạo sự thống nhất, quyết tâm cao trong hành động, tạo hiệuứng tốt trong xã hội
Ba là, nghịch lý giữa quản trị nhà nước và chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay,vấn đề kiểm soát quyền lực vẫn đang rất mơ hồ, mới chỉ nằm trong chủ trương vàtrong Hiến pháp mà chưa hình thành cơ chế chặt chẽ để kiểm soát các hành vi lạmdụng quyền lực Vấn đề minh bạch thông tin, cơ hội tiếp cận thông tin của người dân
và trách nhiệm giải trình của Nhà nước còn rất nhiều hạn chế Thông tin và dữ liệu
về hoạt động của khu vực công còn khó tiếp cận, kể cả trong những trường hợp phápluật yêu cầu cán bộ và cơ quan nhà nước phải công khai, minh bạch để xã hội có thểgiám sát Hoạt động PCTN đã có những khởi sắc bước đầu và quan trọng nhất là đã
“không có vùng cấm”, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề chưa được giải quyết
Vì vậy giải pháp đưa ra là xây dựng Việt Nam trở thành một nhà nước “Quản trị tốt
và phòng chống tham nhũng” về bốn vấn đề sau: Một là, khẩn trương hình thành cơchế hữu hiệu để kiểm soát quyền lực theo quy định tại khoản 3 Điều 2 Hiến pháp
Trang 162013 Kiểm soát tốt các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp, xây dựng cơ chế bảohiến Sự phân công hợp lý và kiểm soát quyền lực của ba nhánh quyền lực khôngnhững để chống lạm quyền và PCTN mà còn bảo đảm chính các cơ quan này hoạtđộng đúng luật Hai là, cần hiểu đúng và có cơ chế bảo đảm thực hiện trách nhiệmgiải trình của nhà nước Nhà nước quản trị tốt và PCTN không thể không đề caotrách nhiệm giải trình Ba là, tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính công Bốn là,nâng cao khả năng của người dân trong việc đòi hỏi trách nhiệm giải trình từ phíanhà nước tạo cơ hội tối đa về tiếp cận thông tin cho người dân Năm là, công khaiminh bạch thông tin là một yêu cầu quan trọng của quản trị nhà nước và PCTN.
Trang 17Kể từ Đổi mới (1986), Đảng và Nhà nước đã rất quan tâm đến vấn đề phòngchống tham nhũng Nếu như trước Đổi mới, nhận thức về tham nhũng ở Việt Nam
cơ bản chỉ giới hạn trong những hiểu biết về tham ô (một dạng biểu hiện của thamnhũng) và vấn đề liên quan là quan liêu, thì hiện nay hầu như tất cả các khía cạnh lýluận về tham nhũng như nguồn gốc, bản chất, đặc điểm, nguyên nhân, hậu quả vàcác chiến lược, giải pháp phòng, chống đều đã được nghiên cứu và xác định tươngđối rõ ràng và thuyết phục Điều này thể hiện qua một loạt các văn kiện của Đảngđược thông qua kể từ Đại hội VI đến nay
Tuy nhiên, sự thay đổi lớn nhất trong tư duy lý luận về lĩnh vực này kể từ Đổimới thể hiện ở nhận thức về bản chất và phương hướng phòng chống tham nhũng.Nếu như trong thời kỳ bao cấp, rủi ro tham nhũng trong hệ thống chính trị và bộ máynhà nước chưa được nhận biết rõ ràng, vì thế vấn đề phòng chống tham nhũng trong
hệ thống chính trị chưa được chú trọng đúng mức thì hiện nay những hạn chế đó đãđược giải quyết Sự tha hóa của quyền lực chính trị/quyền lực nhà nước mà hậu quảcủa nó là nạn quan liêu, tham nhũng trước đây ít được thừa nhận thì nay được xemnhư là một hiện tượng tất yếu, mang tính phổ quát, diễn ra ở mọi chế độ, không phânbiệt phong kiến, tư bản hay xã hội chủ nghĩa Không chỉ vậy, rủi ro tham nhũngtrong bộ máy nhà nước ta còn được phân tích từ góc độ tính đặc thù của chế độchính trị, để từ đó chỉ ra những yêu cầu đặc thù cần đáp ứng nhằm đảm bảo tính hiệuquả của cuộc chiến chống tham nhũng
Gắn liền với sự phát triển của tư duy lý luận, hệ thống pháp luật về phòngchống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay đã được củng cố một cách toàn diện Từchỗ chỉ có một số văn bản pháp luật đề cập đến phòng chống tham ô và quan liêu,lãng phí, nhiều văn bản pháp luật về phòng chống tham nhũng được ban hành và liêntục được bổ sung, sửa đổi, hoàn thiện Bắt đầu từ Pháp lệnh phòng chống tham
Trang 18nhũng năm 1998, Quốc hội đã thông qua Luật phòng chống tham nhũng năm 2005
và sau đó đã được sửa đổi, bổ sung vào các năm 2007, 2012, và 2018 Cùng với cácluật này là nhiều nghị định hướng dẫn thi hành Nhiều đạo luật chuyên ngành khácnhư Bộ luật Hình sự, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo, Luật thực hành tiết kiệm chốnglãng phí, Luật tiếp cận thông tin, cũng được ban hành mới hoặc sửa đổi, bổ sungnhững quy định về phòng chống tham nhũng Tất cả tạo thành một hệ thống phápluật đồng bộ trong lĩnh vực này
Về mặt nội dung, hệ thống chính sách, pháp luật cũng chuyển đổi từ việc chútrọng các biện pháp phát hiện, xử lý vi phạm (chú trọng “chống”) sang cân bằnggiữa “chống” và “phòng” (ngăn ngừa vi phạm xảy ra), trong đó chú trọng, đề cao cácbiện pháp phòng ngừa tham nhũng Nội dung của chính sách, pháp luật về phòngchống tham nhũng cũng ngày càng được mở rộng, bao trùm và gắn kết với các vấn
đề liên quan như kiểm soát quyền lực, kiểm soát tài sản thu nhập, cải cách hànhchính, nâng cao đời sống và giáo dục liêm chính cho đội ngũ cán bộ, công chức, thúcđẩy quản trị quốc gia (hay quản trị nhà nước) tốt nhằm thực hiện chiến lược bốnkhông: Không thể tham nhũng, Không dám tham nhũng, Không cần tham nhũng vàKhông muốn tham nhũng Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với xu thế và kinhnghiệm quốc tế
Quản trị nhà nước, và cùng với nó là quản trị nhà nước tốt, là khái niệm mới ởViệt Nam Trước đây, các khái niệm này hầu như không được nhắc đến Do tư duy
từ trước tới nay ở Việt Nam là thiên về quản lý nhà nước (tức nghiêng về cai trị - ápđặt) chứ chưa theo hướng quản trị nhà nước/quản trị quốc gia Mặc dù vậy, trongthực tế, kể từ Đổi mới (1986), do tác động của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế,quản lý nhà nước ở Việt Nam đã có liên tục những thay đổi sâu rộng theo hướngquản trị Sự thay đổi này diễn ra ở tất cả các phương diện, gắn với tất cả các nguyêntắc của quản trị nhà nước tốt Điều này có thể thấy qua những nỗ lực xây dựng nhànước pháp quyền; bảo đảm sự tham gia của người dân vào quản lý xã hội; bảo đảm