TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ĐHQGHN KHOA KINH TẾ CHÍNH TRỊ BÀI TẬP KẾT THÚC HỌC PHẦN KINH TẾ CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ CHỦ ĐỀ CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA VIỆT NAM KHI HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM – LIÊN MINH CHÂU ÂU CÓ HIỆU LỰC VÀ GIẢI PHÁP Giảng viên học phần PhD Nguyễn Thùy Anh Sinh viên thực hiện Đinh Thị Thu Huyền MSV 18050073 Hà Nội, 2021 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 I KHÁI QUÁT VỀ HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM EU 2 1 Khái niệm Hiệp định thương mại thự do Việt Nam EU 2 2 Bối cảnh đàm phán, thực hiện.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - ĐHQGHN
KHOA KINH TẾ CHÍNH TRỊ
BÀI TẬP KẾT THÚC HỌC PHẦN KINH TẾ CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ
*****
CHỦ ĐỀ: CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA VIỆT NAM KHI HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI
TỰ DO VIỆT NAM – LIÊN MINH CHÂU ÂU
CÓ HIỆU LỰC VÀ GIẢI PHÁP
Giảng viên học phần: PhD Nguyễn Thùy Anh
Sinh viên thực hiện: Đinh Thị Thu Huyền
MSV: 18050073
Hà Nội, 2021
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
I KHÁI QUÁT VỀ HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM - EU 2
1 Khái niệm Hiệp định thương mại thự do Việt Nam - EU 2
2 Bối cảnh đàm phán, thực hiện Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU 2
3 Quá trình đàm phán Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU 3
4 Nội dung chính của Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU 4
II CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA VIỆT NAM KHI EVFTA CÓ HIỆU LỰC 5
1 Những cơ hội của Việt Nam khi tham gia Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU 5 2 Những thách thức gặp phải khi Việt Nam tham gia Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU 7
III GIẢI PHÁP 10
KẾT LUẬN 12
TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
PHỤ LỤC 14
Trang 3MỞ ĐẦU
Nền kinh tế Việt Nam trải qua hơn 30 năm thực hiện đường lối Đổi mới toàn diện nền kinh tế, đã có những bước tiến và sự phát triển đáng kinh ngạc Với việc mở roojgn tự do kinh doanh, thúc đẩy kinh tế quốc tế và mậu dịch thương mại với các quốc gia khác trên thế giới, nước ta đã trở thành một quốc gia đang phát triển, được coi là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển nhanh nhất trong nhóm nước này
Có được sự thành công ấy, là sự đóng góp của nhiều yếu tố: FDI, chính sách nhà nước, doanh nghiệp, MNCs Tuy nhiên, nếu xét trên phương diện quốc tế, thì vai trò của các Hiệp định thương mại tự do đối với sự phát triển kinh tế của nước ta là không thể phủ nhận Các hiệp định thương mại tự do không chỉ đem đến cơ hội phát triển kinh tế, mà còn mở rộng giao lưu toàn cầu của kinh tế Việt Nam, khẳng định vị trí của Việt Nam trên thị trường kinh tế quốc tế và giúp nền kinh tế quốc tế có điều kiện phát triển mạnh mẽ hơn
Tính đến nay, Việt Nam đã ký kết được rất nhiều các Hiệp định thương mại tự do, có
cả các Hiệp định song phương và đa phương Trong đó, một trong những Hiệp định thương mại tự do được coi là có quy mô lớn nhất, có thể kể đến Hiệp định thương mại tự
do Việt Nam – Liên minh châu Âu EU Đây là một trong những Hiệp định thương mại vô cùng quan trọng, dự đoán có tác động lớn đến kinh tế quốc tế của Việt Nam Vì thế, bài tiểu luận này sẽ tập trung vào phân tích cơ hội, thách thức của Việt Nam khi Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu chính thức có hiệu lực, từ đó đưa ra các giải pháp giải quyết những thách thức mà chúng ta gặp phải trên góc độ kinh tế chính trị quốc tế
Trang 4I KHÁI QUÁT VỀ HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO
VIỆT NAM - EU
1 Khái niệm Hiệp định thương mại thự do Việt Nam - EU
Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu, thường được gọi tắt là EVFTA Đây là một Hiệp định thương mại tự do có phạm vi cam kết rất rộng và mức độ cam kết cao nhất của Việt Nam từ trước đến nay, bên cạnh Hiệp định Đối tác Toàn diện
và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương CPTPP Đây là thỏa thuận thương mại giữa Việt Nam
và 27 nước thành viên của Liên minh châu Âu EU
Hiệp định này được các bên bắt đầu đi vào đàm phán từ tháng 10 năm 2010 Sau nhiều lần đàm phán và xây dựng hiệp định, EVFTA chính thức được Chính phủ các bên thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/8/2020
2 Bối cảnh đàm phán, thực hiện Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU
EVFTA là Hiệp định được khởi động đàm phán và chính thức có hiệu lực trong bối cảnh quan hệ song phương giữa Việt Nam và Liên minh Châu Âu EU đang có sự phát triển tốt đẹp, nhất là trong lĩnh vực kinh tế - thương mại song phương
Năm
Trị giá (tỷ USD) Tăng (%) Trị giá
(tỷ USD) Tăng (%) Trị giá
(tỷ USD) Tăng (%)
Hình 1 Thống kê kim ngạch xuất – nhập khẩu Việt Nam – EU
(Theo Tổng cục Hải quan)
Trang 5Hiện nay, EU đang là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu trong thương mại với Việt Nam Kim ngạch xuất – nhập khẩu hai chiều năm 2019, ước tính lên tới 56,45 tỷ USD, trong đó xuất khẩu chiếm tới 41,5 tỷ USD, tức chiếm tới 73,5% tổng kim ngạch Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu được đưa vào thực hiện sẽ là Hiệp định giúp câng cao chất lượng, cân bằng và lợi ích song phương giữa Việt Nam –
EU
3 Quá trình đàm phán Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU
Đây là Hiệp định thương mại tự do có thời gian đàm phán khá lâu, kéo dài tới gần 10 năm Hiệp định này chính thức được hai bên xác nhận đồng ý đàm phán vào tháng 10/2010 Nhưng cho tới tháng 6/2012, Bộ trưởng Bộ Công thương Việt Nam và Cao ủy Thương mại EU mới chính thức tuyên bố khởi động vấn đề đàm phán các điều khoản cho Hiệp định này
Trải qua gần 3 năm đàm phán các điều khoản trong Hiệp định, đến tháng 12/2015, hai bên xác nhận kết thúc quá trình đàm phán và bắt đầu rà soát các thủ tục pháp lý liên quan
để chuẩn bị ký kết Hiệp định
Tháng 9/2017, do các vấn đề phát sinh về việc phê chuẩn Hiệp định của các quốc gia thành viên EU, EU đã chính thức đề nghị Việt Nam tách riêng 2 nội dung thành một bản Hiệp định riêng: nội dung về bảo hộ đầu tư và nội dung về cơ chế giải quyết tranh chấp giữa Nhà nước và nhà đầu tư Theo đó, EVFTA sẽ bị tách thành 2 bộ phận bao gồm:
- Hiệp định thương mại tự do(EVFTA) : toàn bộ nội dung của EVFTA đã đàm phán,
riêng phần đầu tư sẽ chỉ bao gồm tự do hóa đầu tư trực tiếp nước ngoài
- Hiệp định Bảo hộ đầu tư (EVIPA): gồm nội dung bảo hộ đàu tư và giải quyết các
tranh chấp đầu tư Hiệp định này sẽ cần đến sự phê chuẩn của nghị viên các nước thành viên, bên cạnh Nghị viện châu Âu
Tới tháng 6/2018, cả Việt Nam và EU đều thống nhất thông qua vấn đề tác Hiệp định
đã đàm phán thành hai phần như trên và chính thức kết thúc toàn bộ quá trình rà soát pháp lý của EVFTA, cũng như thống nhất được nội dung của EVIPA Trong bài tiểu luận này, đối tượng đề cập đến là toàn bộ thỏa thuận trong EVFTA ban đầu, cũng tức là cả hai Hiệp định EVFTA và EVIPA sau này
Thông qua thời gian kiểm duyệt và rà soát pháp lý kéo dài một năm, đến tháng 6/2019, Việt Nam và EU chính thức ký kết hai Hiệp định EVFTA và EVIPA Ngày 30/3/2020, Hội đồng châu Âu thông qua hai Hiệp định trên, Quốc hội Việt Nam cũng phê chuẩn hai Hiệp định này vào ngày 8/6/2020
Trang 6Sau khi được quốc hội cả hai bên phê chuẩn, Hiệp định này chính thức có hiệu lực vào ngày 1/8/2020 Tính đến nay, Hiệp định này đã đi vào hoạt động được gần 8 tháng
4 Nội dung chính của Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU
Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU là một Hiệp định nhắm đến cân bằng lợi ích song phương Hiệp định này bao gồm 17 chương, 2 Nghị định thư và một số biên bản khác
Các nội dung chính có trong Hiệp định EVFTA bao gồm: Thương mại hàng hóa (gồm các quy định về cam kết mở cửa thị trường song phương bằng hệ thống thuế quan, hải quan, SPS, TBT, phòng vệ thương mại ); Thương mại dịch vụ và đầu tư (gồm các cam kết tạo dựng môi trường đầu tư mở rộng, và các ngành dịch vụ ngân hàng, dịch vụ bảo hiểm, dịch vụ viễn thông, dịch vụ phân phối ); Mua sắm chính phủ, Sở hữu trí tuệ (gồm mọi vấn đề liên quan đến quyền phát minh, bản quyền, quyền sáng chế ); Các quy định đối với doanh nghiệp Nhà nước; Thương mại điện tử, Minh bạch hóa và nội dung về thương mại và phát triển bền vững Ngoài ra, còn có một số quy định khác như chính sách cạnh tranh, trợ cấp
Về Hiệp định EVIPA, nội dung chính là sự cam kết song phương về vấn đề đầu tư của các nhà đầu tư Hai bên sẽ cho phéo chuyển vốn và lợi nhuận từ đầu tư ra nước ngoài, cam kết không trưng thu, quốc hữu hóa tài sản của nhà đầu tư Về vấn đè tranh chấp phát sinh, sẽ do hai bên tự thỏa thuận xử lý, trước khi không thể xử lý và dùng đến các quy định cụ thể được nêu lên trong Hiệp định
Trang 7II CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA VIỆT NAM KHI
EVFTA CÓ HIỆU LỰC
1 Những cơ hội của Việt Nam khi tham gia Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU
Việc Việt Nam tham gia Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU, cũng giống như việc tham giá các Hiệp định thương mại tự do FTA khác, đem lại rất nhiều cơ hội thuận lợi cho Việt Nam Một số tác động tích cực chủ yếu của Hiệp định này đến Việt Nam là:
Thứ nhất, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU tạo điều kiện phát triển thương mại song phương,nâng cao xuất khẩu và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
Theo một số kết quả tính toán, việc tham gia Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu với các cam kết cắt giảm thuế quan, phi thuế quan, chiến tranh thương mại, sự thay đổi chính sách các nước thì nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước
cơ hội tăng trưởng rất lớn Tính toán chỉ ra, Hiệp định này có thể là GDP Việt Nam tăng thêm từ 2,18 đến 3,25% cho giai đạon 5 năm đầu thực hiện, và từ 4,56 – 5,30% cho giai đoạn 5 năm tiếp theo và lên tới 7,07 – 7,72% cho giai đạon 5 năm sau đó nữa (Theo tính toán của Bộ Kế hoạch và Đầu tư)
Chỉ tính riêng về mặt xuất khẩu, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU sẽ giúp kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU tăng khoảng 42,7% vào năm 2025 và 44,37% so với khi chưa có Hiệp định Ngoài ra, một số ngành đặc trưng có thể đạt được kết quả phát triển cao hơn so với trung bình:
- Ngành nông – lâm – thủy hải sản: các mặt hàng thuộc ngành này sẽ có thị trường xuất khẩu lớn hơn và dự kiến tăng cao vào năm 2025: gạo (65%), thịt lợn (4%), đường (8%), thịt gia súc gia cầm (4%), đồ uống và thuốc lá (5%)
- Ngành chế biến chế tạo: các mặt hàng như dệt may, da giầy cũng sẽ có bước phát triển khi dự kiến vào năm 2025 dệt may sẽ tăng 67% so với khi không có EVFTA VÀ 35% đối với mặt hàng da giầy
Thứ hai, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU sẽ giúp đảm bảo an ninh kinh tế của Việt Nam
Nhìn trên tổng thể, chúng ta sẽ thấy EVFTA có thế giúp chúng ta đa dạng hóa thị trường thương mại quốc tế Đây là Hiệp định giúp chúng ta kết nối với thị trường rộng lớn với tiềm năng hàng đầu thế giới về cả tài chính, thị trường, khoa học – công nghệ với
Trang 827 quốc gia thành viên Việc mở rộng thị trường thương mại quốc tế sang một thị trường rộng lớn và tiềm năng như vậy, nhìn chung có thể làm giảm sự phụ thuộc vào một nền kinh tế nhất định nào đó Từ đó, vô hình chung, EVFTA có thể giúp đảm bảo an ninh kinh tế quốc tế và thương mại quốc tế của Việt Nam
Thứ ba, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU có thể tạo điều kiện cho kinh tế phục hồi sau khủng hoảng do đại dịch
Từ cuối năm 2019, sự bùng lên của đại dịch Covid – 19 trên toàn cầu đã tác động không nhỏ đến kinh tế Việt Nam, nhất là đến thương mại quốc tế Việc kinh tế quốc tế, thị trường thương mại quốc tế ngưng trệ, xuất – nhập khẩu đình đốn ảnh hưởng trực tiếp tới không chỉ kim ngạch xuất khẩu, mà còn cả nền kinh tế nói chung
Sự sụt giảm kinh tế ấy cần có những cú hích để thúc đẩy sự tăng trưởng trở lại và Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU đóng vai trò như vậy trong kinh tế Việt Nam EVFTA được đưa vào thực hiện sẽ giúp bù đắp những tổn thất và suy giảm kinh tế trong thời gian dịch bệnh Ngoài ra, các chuyên gia khẳng định EVFTA còn tạo nên bước
đà tăng trưởng hậu dịch bệnh
Thứ tư, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU sẽ tác động trực tiếp tới việc làm, thu nhập và an sinh xã hội của người dân Việt Nam
Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU sẽ giúp mở rộng thị trường xuất khẩu lao động, tăng kim ngạch xuất khẩu, tăng vốn đầu tư FDI vào Việt Nam Tất cả những tác động này vô hình chung sẽ làm tăng việc làm và thu nhập cho người dân Theo Bộ Kế hoạch và đầu tư tính toán, EVFTA trung bình sẽ giúp tăng từ 146.000 việc làm/năm cho người dân Việt Nam Các ngành có khả năng tăng thêm việc làm vào năm 2025 nhiều nhất là: Dệt may tăng 2,3% (so với năm 2018), da giày tăng khoảng 4,3%, vận tải hàng không tăng khoảng 1,5%, vận tải đường thủy tăng khoảng 0.9%
Không chỉ tăng việc làm, việc tham giá EVFTA sẽ giúp tăng tiền lương của người lao động thông qua việc làm tăng hiệu quả hoạt động của thị trường và việc các FDI tham gia vào nền kinh tế nhiều hơn
Thứ năm, EVFTA có thể làm tăng lượng FDI đầu tư vào Việt Nam từ EU, tăng thêm các MNCs Châu Âu ở nước ta
Ở nước ta hiện nay, các doanh nghiệp FDI chủ yếu là từ các quốc gia châu Á như Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore Việc Hiệp định EVFTA có hiệu lực sẽ mở cửa cho các doanh nghiệp, các nhà đầu tư FDI từ châu Âu có điều kiện đẩy mạnh đầu tư vào Việt Nam Điều này sẽ giúp chúng ta có thêm nguồn đầu tư FDI lớn, mặt khác giúp chúng ta
Trang 9hạn chế được việc phụ thuộc vào nguồn FDI từ một vài quốc gia nhất định, giúp đa dạng hóa thị trường đầu tư ở Việt Nam
Thứ sáu, nhìn chung, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU còn giúp làm tăng
vị thế của Việt Nam trên thị trường quốc tế
Đối với xuất khẩu của Việt Nam, ngay khi EVFTA có hiệu lực, EU sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với khoảng 85,6% số dòng thuế, tương đương 70,3% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU Sau 7 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực, EU sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với 99,2% số dòng thuế, tương đương 99,7% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam Như vậy, gần 100% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU sẽ được xóa
bỏ thuế nhập khẩu sau một lộ trình ngắn
Điều này sẽ tạo điều kiện rất lớn cho Việt Nam khi EU đang là một trong hai thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam Điều này cũng giúp cho nhiều sản phẩm của Việt Nam chiếm được vị thế quốc tế, tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường thương mại toàn cầu Tất cả những điều này vô hình chung sẽ làm tăng vị thế của Việt Nam trên thị trường thương mại quốc tế và giao dịch kinh tế toàn cầu
Có thể thấy, việc Việt Nam tham gia và Hiệp định Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU bắt đầu có hiệu lực và đi vào hoạt động sẽ đem lại tác động lớn cho nền kinh
tế nước ta Đây là những cơ hội tuyệt vời cho chúng ta để phát triển kinh tế và thương mại quốc tế mạnh mẽ trong tương lai
2 Những thách thức gặp phải khi Việt Nam tham gia Hiệp định Thương mại
tự do Việt Nam – EU
Bên cạnh những cơ hội lớn mà Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU mang lại cho Việt Nam, cũng tồn tại không ít thách thức khi Hiệp định này chính thức có hiệu lực Một số thách thức lớn nhất là:
Một là, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU sẽ đem lại sức ép cạnh tranh trong một số ngành kinh tế
Khi Hiệp định EVFTA có hiệu lực, một số ngành kinh tế của Việt Nam sẽ gặp khó khăn cạnh tranh với các điều khoản của Hiệp định Một số ngành sẽ gặp khso khăn lớn nhất là ngành dược phẩm, dịch vụ tài chính – ngân hàng – bảo hiểm và ngành logistic Cụ thể:
Với ngành dược phẩm, các quy định sẽ tác động đáng kể tới các doanh nghiệp dược Việt Nam là (1) dược phẩm từ EU sẽ vào Việt Nam thuận lợi, dễ dàng và trực tiếp hơn, (2) bảo hộ sở hữu trí tuệ với dược phẩm sẽ được nâng cao, (3) cạnh tranh trong các gói thầu cung cấp thuốc cho hệ thống bệnh viện Những điều này sẽ gây khó khăn cạnh tranh
Trang 10không nhỏ về giá, trình độ, công nghệ sản xuất dược với các công ty về dược của Việt Nam
Với ngành dịch vụ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm: Đây có thể nói là mảng dịch vụ phát triển rất mạnh ở các quốc gia EU, nhìn chung các doanh nghiệp Việt Nam chưa thể
so với các doanh nghiệp châu Âu về lĩnh vực này Hơn nữa, với EVFTA, việc các doanh nghiệp nước ngoài trong lĩnh vực này có thể đầu tư tại Việt Nam càng tạo sức ép lớn hơn khi có sự cạnh tranh mạnh mẽ
Với ngành logistics: đây là một ngành dù có mặt đã khá lâu ở Việt Nam, song các vấn
đề về hệ thống ngành, kỹ năng quản lý và phát triển ngành logistic ở Việt Nam còn tương đối kém, nhất là so với các quốc gia có nền logistic phát triển như các nước châu Âu Vì thế việc EVFTA đi vào hoạt động sẽ tạo sức ép cạnh tranh rất lớn đối với các doanh nghiệp non trẻ Việt Nam trong lĩnh vực này
Nhìn chung, Hiệp định EVFTA đi vào hoạt động sẽ dẫn đến những cạnh tranh từ doanh nghiệp Châu Âu, nhất là với các ngành mà ở châu Âu phát triển mạnh còn nền tảng ở nước ta thì lại còn tương đối yếu Đây sẽ là thách thức rất lớn cho Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp Việt Nam, nhưng cũng sẽ là cơ hội học hỏi lớn về quản lý, công nghệ, kinh nghiệm nói chung
Thứ hai, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU sẽ gây khó khăn với các điều khoản về nguồn gốc xuất xứ của hàng hóa
Từ trước đến nay, EU luôn được coi là một thị trường khó tính khi thu nhập bình quân của họ là khoảng 36.000$/năm, cao gấp 3 lần bình quân đầu người của Trung Quốc Với một thị trường khó tính như thế, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam phải có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng
Hơn nữa, để các mặt hàng được hưởng ưu đãi thuế quan thì nguyên liệu phải đáp ứng được một tỷ lệ về hàm lượng nội khối nhất định (tức là sản phẩm phải có nguyên liệu, thành phần hoặc quy trình sản xuất có nguồn gốc từ các nước EU) Điều này sẽ gây khó khăn lớn cho hàng hóa Việt Nam, bởi nguyên liệu cho sản xuất xuất khẩu hiện nay chủ yếu được nhập từ Trung Quốc và các quốc gia ASEAN, hơn nữa, nguyên liệu nhập từ EU
sẽ khiến hàng hóa bị tăng giá, khó cạnh tranh giá cả với các doanh nghiệp khác của EU ở thị trường nội địa
Thứ ba, EVFTA còn nâng cao những quy định về tiêu chuẩn chất lượng, an toàn vệ sinh và nhãn dán
