+ Thông qua các tác phẩm, văn học phản ánh toàn diện đời sống tinh thần, vật chất và các quy luật vận động của xã hội loài người. + Như vậy, “Văn học là nhân học” có thể hiểu văn học đã[r]
Trang 1Nhà văn M.Goóc-ki cho rằng: Văn học là nhân học Hãy trình bày
ý kiến của anh (chị) về quan niệm trên
1 Sơ đồ tóm tắt gợi ý
2 Dàn bài chi tiết
2.1 Mở bài
- Giới thiệu câu nói của nhà văn M.Goóc-ki cho rằng: Văn học là nhân học
+ Mối quan giữa văn học và nhân học không phải bỗng nhiên mà thành Trong quá trình tạo dựng sự nối kết hai lĩnh vực cũng đã có không ít những bất đồng về quan điểm Ngay trong khái niệm nhân học, theo nghĩa hẹp nhất, là khoa học về con người
+ Quan niệm ấy đã kéo theo một lịch sử lâu dài nhiều hoạt động và lĩnh vực liên quan Ngay từ buổi sơ khai, văn học đã không thể tách rời khỏi nhân học Nó hình thành nên bản chất cốt lõi của văn học ngày nay Bàn về vấn đề này, M.Gorki cho rằng “Văn học là nhân học”
2.2 Thân bài
a) Văn học là gì?
Trang 2+ Văn học là khoa học về cái đẹp (văn) trong cuộc sống, được biểu đạt bằng ngôn ngữ nghệ thuật Phương thức sáng tạo của văn học được thông qua sự hư cấu hình tượng
+ Văn học biểu đạt nhận thức, lí giải và thái độ đối với toàn bộ của con người trước cuộc sống Những vấn
đề nhân sinh cũng được đặt ra ở trong đó
b) Nhân học là gì?
+ Nhân học là một lĩnh vực nhận thức khoa học, trong đó nghiên cứu các vấn đề nền tảng của tồn tại con người trong môi trường tự nhiên và nghệ thuật
c) “Văn học là nhân học” nghĩa là gì?
+ Thông qua các tác phẩm, văn học phản ánh toàn diện đời sống tinh thần, vật chất và các quy luật vận động của xã hội loài người
+ Như vậy, “Văn học là nhân học” có thể hiểu văn học đã phản ánh, đề cao tình yêu thương con người trong mỗi tác phẩm văn chương
d) Tại sao “Văn học” có thể là “nhân học”?
+ Lúc ban đầu, văn học chỉ là một hình thức nghệ thuật ghi lại những suy nghĩ, cảm nhận và rung động của con người về hiệu thực cuộc sống Trải qua thời gian, văn học trở thành phương tiện giúp con người phản ánh sâu sắc đời sống hiện thực, đời sống tinh thần và là công cụ dùng để đấu tranh cho lẽ phải, sự công bình
+ Nói văn học là nhân học là một nhận định hoàn toàn đúng đắn và giàu tính nhân văn Văn học không chỉ phản ánh đời sống con người mà còn phải nhận thức con người và đời sống con người
+ Chỉ đến lúc nào đó văn học mới là văn học đích thực khi văn học Nó thể hiện được sự khám phá và sáng tạo Nó hình thành những kiến giải hay và đẹp về con người và đời sống con người
2.3 Kết bài
- Khẳng định giá trị câu nói
3 Bài văn mẫu
Đề bài: Nhà văn M.Goóc-ki cho rằng: Văn học là nhân học Hãy trình bày ý kiến của anh (chị) về quan
niệm trên
Gợi ý làm bài
3.1 Bài văn mẫu số 1
Trang 3Mối quan giữa văn học và nhân học không phải bỗng nhiên mà thành Trong quá trình tạo dựng sự nối kết hai lĩnh vực cũng đã có không ít những bất đồng về quan điểm Ngay trong khái niệm nhân học, theo nghĩa hẹp nhất, là khoa học về con người Quan niệm ấy đã kéo theo một lịch sử lâu dài nhiều hoạt động và lĩnh vực liên quan Ngay từ buổi sơ khai, văn học đã không thể tách rời khỏi nhân học Nó hình thành nên bản chất cốt lõi của văn học ngày nay Bàn về vấn đề này, M.Gorki cho rằng “Văn học là nhân học”
Văn học là khoa học về cái đẹp (văn) trong cuộc sống, được biểu đạt bằng ngôn ngữ nghệ thuật Phương thức sáng tạo của văn học được thông qua sự hư cấu hình tượng Cách thể hiện nội dung các đề tài được biểu hiện qua bình diện ngôn ngữ Ngôn ngữ văn học có tính hình tượng, được sắp xếp theo một tổ chức nhất định để ngôn từ phát huy giá trị của nó Đồng thời nó có tính chuẩn mực cao (hàm súc và cô đọng, đa nghĩa, biểu cảm) Văn học biểu đạt nhận thức, lí giải và thái độ đối với toàn bộ của con người trước cuộc sống Những vấn đề nhân sinh cũng được đặt ra ở trong đó
Nhân học là một lĩnh vực nhận thức khoa học, trong đó nghiên cứu các vấn đề nền tảng của tồn tại con người trong môi trường tự nhiên và nghệ thuật Theo nghĩa chung nhất “Nhân học” là khoa học về con người Thông qua các tác phẩm, văn học phản ánh toàn diện đời sống tinh thần, vật chất và các quy luật vận động của xã hội loài người Theo câu nói của M.Gorki thì “nhân học” ở đây trọng tâm tập trung phản ánh tính xã hội của con người, tức lòng nhân ái của con người
Như vậy, “Văn học là nhân học” có thể hiểu văn học đã phản ánh, đề cao tình yêu thương con người trong mỗi tác phẩm văn chương Văn học lấy con người làm đối tượng phản ánh và hướng đến phục vụ đời sống con người Lúc ban đầu, văn học chỉ là một hình thức nghệ thuật ghi lại những suy nghĩ, cảm nhận và rung động của con người về hiệu thực cuộc sống Trải qua thời gian, văn học trở thành phương tiện giúp con người phản ánh sâu sắc đời sống hiện thực, đời sống tinh thần và là công cụ dùng để đấu tranh cho lẽ phải,
sự công bình Thế nhưng, chức năng này không phải nhà văn nào cũng tôn trọng và vận dụng
Câu nói của M.Gorki dường như đã được hun đúc lại từ chính cuộc đời cầm bút của ông – một nhà văn hiện thực vĩ đại Từ những kinh nghiệm thực tiễn, M.Gorki tổng kết thành triết lí ngắn gọn mà chính xác đến kì lạ Nhiệm vụ của văn học không có gì khác ngoài phản ánh chân thực đời sống con người Góc độ phản ánh phải giàu tính nhân văn, hướng đến giải phóng con người ra khỏi mọi khổ đau hay ràng buộc nào
đó Đó là phát hiện mới mà lại không mới, được tinh kết trong một câu nói ngắn gọn mà không ngắn gọn Đối với những người chỉ coi văn chương là một thứ phù phiếm thì câu nói ấy gần như vô nghĩa lí Triết lí
ấy cũng không có gì đáng phải suy nghĩ Nhưng ở đây, M.Gorki thực sự đã đặt ra một mệnh đề đòi hỏi chúng ta phải suy ngẫm Cũng như hội họa, ca nhạc, điêu khắc… trước hết văn học là một bộ môn nghệ thuật Văn học tuân thủ các nguyên tắc của một bộ môn nghệ thuật ngôn ngữ với kết cấu phức tạp và chặt chẽ của nó Nó mang đậm đặc trung của bộ môn nghệ thuật Bởi thế, nó hướng đến chức năng giải trí, làm thỏa mãn nhu cầu cảm nghiệm của con người
Trang 4Nhưng đối với văn học đích thực, nó vượt lên trên điều đó khi tồn tại và phát triển Đối tượng chủ đạo của văn học là con người và hiện thực cuộc sống Hai đối tượng ấy được soi chiếu qua mọi góc độ trong sự tương quan phức tạp, đa chiều
Nói văn học là nhân học là một nhận định hoàn toàn đúng đắn và giàu tính nhân văn Văn học không chỉ phản ánh đời sống con người mà còn phải nhận thức con người và đời sống con người Văn học nói lên những ước mơ, khát vọng, những tâm tư, tình cảm của con người trong chiều sâu tâm hồn với sự đa dạng, phong phú
Đọc những bài ca dao bình dị trong kho tàng văn học dân tộc ta hiểu rõ đời sống tâm tư, tình cảm của những người lao động nghèo khó mà nghĩa tình, khát khao cuộc sống yên bình, tươi đẹp Những bài ca dao ngắn ngủi, mềm mại đâu chỉ là một hình thức nghệ thuật đơn thuần mà chứa trong nó là cả một thế giới được lưu giữ cẩn thận và bền lâu
Qua hình ảnh chị Dậu trong Tắt đèn của Ngô Tất Tố ta hiểu người nông dân Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám luôn khao khát có một cuộc sống yên bình trong cuộc sống vốn đầy rẫy sự bất công Đối với
họ, nghèo khổ không thực sự đáng sợ Cái đáng sợ hơn đó là tai họa có thể giáng xuống đầu họ bất cứ lúc nào mà họ thì hoàn toàn không có khả năng phòng bị hay phản kháng Ta cũng hiểu ra ý nghĩa của cái nhan
đề Tắt đèn, vừa tinh tế vừa đầy cảm thương của nhà văn đối với số phận con người
Đọc truyện ngắn Cô bé bán diêm ta cũng thấy rõ niềm khát khao được sống hạnh phúc bên người thân yêu của cô bé bán diêm nghèo khổ Cái lạnh của đêm noel không đáng sợ bằng sự lạnh lẽo trong lòng cô bé và tình đời, tình người trong cuộc đời này
Chỉ đến lúc nào đó văn học mới là văn học đích thực khi văn học Nó thể hiện được sự khám phá và sáng tạo Nó hình thành những kiến giải hay và đẹp về con người và đời sống con người Với văn học, chất liệu đầu tiên để cấu thành tác phẩm là ngôn từ Nhưng yếu tố cuối cùng quyết định sự sống còn của tác phẩm lại không phải là ngôn từ Đó chính là hình tượng nhân vật Nhân vật văn học không ai khác chính là những con người trong cuộc sống Trở thành đối tượng phản ánh của văn học, con người hiện ra sinh động, chân thực trong mỗi tác phẩm Tất cả chứa đựng tính nhân học của văn học
Đọc tác phẩm ta nhận ra mình qua mỗi nhân vật ở từng ngóc ngách nội tâm, từng biểu hiện tình cảm, hiểu đúng hơn và nhiều hơn về cái thế giới tinh thần phong phú và bí ẩn vốn bị cái bề ngoài bao phủ Và chính cái “thế giới tinh thần phong phú và bí ẩn” ấy thể hiện rõ nhất cái “nhân học” của văn chương
Qua nhân vật Thúy Kiều cho ta thấy được sự vận động tinh thần của nàng trong từng hoàn cảnh cụ thể Lúc vui tười, hạnh phúc Lúc lại khổ đau, tủi nhục đến vô hạn Lúc bế tắc, tuyệt vọng cùng cực Chính điều đó khiến ta biết cảm thông, chia sẻ và đồng cảm với thân phận và cuộc đời khổ nhục của nàng Và từ đó càng
Trang 5căm ghét hơn cái xã hội bất nhân tàn bạo đã chà đạp lên nhân cách nhân phẩm con người; tước đoạt quyền sống, quyền làm người của những con người nhỏ bé trong xã hôi
Chính văn học đã phát hiện và tôn vinh những phẩm chất quý báu ở con người vốn bị cuộc đời trần trụi che phủ Sự thấu nhận từ thực tế đôi khi bị sai lệch nhưng trong tác phẩm, người đọc có thể bình tĩnh thấu suốt điều đó một cách rõ ràng
Nhờ tác phẩm Chí Phèo mà ta biết rằng trong chính những kẻ xấu xí nhất trần gian, trái tim cũng biết rung động vì yêu Qua nhân vật AQ ta mới biết rằng trong cuộc đời cũng có lắm kẻ có phép thắng lợi tinh thần một cách đáng thương Văn học đã cho ta cái nhìn thấu suốt vào đời sống con người mà không một nghệ thuật nào làm được Văn học tìm kiếm, phát hiện và ngợi ca những điểm sáng ở họ, vốn từ lâu đã bị cuộc đời che phủ
Có thể trong cuộc đời Nguyễn Du đã không làm được điều đó, Nhưng với văn học, ông đã đi rất xa, vượt lên trên mọi sự thấp hèn, vươn đến hoài vọng, ước mơ Ông mở ra cho người đọc một tầm nhìn bao quát
và toàn diện về bức tranh xã hội đương thời và con đường đi tìm lẽ sống của nhân vật Có những điều chỉ
có văn học mới làm được
Không còn nghi ngờ gì nữa, sản phẩm tạo ra trong quá trình tương tác đó chính là “nhân học” – tình yêu thương con người và cuộc sống Kể cả kết quả sau cùng của nó cũng vì con người mà tồn tai
Văn học còn là sự thể hiện tinh tế tư tưởng và tình cảm, ước mơ và khát vọng, quan điểm và lý tưởng thẩm
mĩ của nhà văn đối với con người và cuộc sống Mỗi trang văn, mỗi bài thơ (đích thực) dù nói về gì, đề tài
gì rộng lớn hay bé nhỏ đều thể hiện lòng yêu, sự ghét của tác giả Tác phẩm thể hiện một quan điểm nhân sinh hoặc lên án cái ác, hoặc ca ngợi tình yêu, đưa tới sự hướng thiện, cái cao cả, cái đẹp của thiên nhiên
và con người
“Văn học là nhân học” là một ẩn ý súc tích như bản chất của văn học Văn học là khoa học về con người Không phải là cái con người sihn học mà đó là những con người với cuộc sống tinh thần phong phú và đa dạng của họ Tư tưởng ấy không chỉ là lí thuyết suông mà nó biến thành hành động, trở thành động lực thúc đẩy hành động
Học văn là để hiểu sâu hơn tâm hồn con người Đồng thời cũng là để học cách làm người Phải chăng đó chính là điều Gorki muốn nói với chúng ta – những người đã phần nào đặt chân vào ngưỡng cửa văn học? Đến với văn chương là bước vào thế giới của tình người Tác phẩm chính là điểm gặp gỡ đầu tiên giữa nhà văn và đọc giả thông qua thế giới nhân vật sinh đông, phong phú Để văn học là nhân học thì cả nhà văn
và người đọc đều phải “kết dính” trong tình yêu thương con người vô hạn và vĩnh hằng “Một nghệ sĩ chân chính phải là một nhà văn nhân đạo từ trong cốt tủy” (Sê khốp) Và hiển nhiên tác phẩm văn học cũng chính là nhân học, là khoa học về con người
Trang 63.2 Bài văn mẫu số 2
Trên đời này, ngoài con người ra, còn có hai điều rất khó hiểu và khó hiểu đúng Đó là tình yêu và văn chương Có ai dám nói rằng mình hiểu tình yêu và cũng có ai dám nói rằng mình định nghĩa được văn chương? Văn chương cũng như tình yêu vậy, có rất nhiều màu sắc Chính vì thế nó không phải là những vật thể bất dịch có thể nắm bắt bằng tay, ngửi bằng mũi hay nhìn bằng mắt được Người ta nói về văn chương nhiều lắm, đẹp lắm! Còn Goóc-ki, với ông: “Văn học là nhân học” - súc tích như bản chất của văn chương
Cái định nghĩa văn học gồm năm chữ ấy ngắn gọn về số lượng ngôn từ nhưng các mặt ý nghĩa lại chẳng ngắn gọn chút nào Văn học là nhân học, văn học là bộ môn học về con người, không phải chỉ là cái con người sinh học với đầy đủ chân, tay, mắt, mũi, tim, gan mà đó là những con người với cuộc sống tinh thần phong phú và đa dạng của họ Học văn là để hiểu sâu hơn tâm hồn con người, và đồng thời cũng là để học cách làm người Phải chăng đó chính là điều Goóc-ki muốn nói với chúng ta - những người đã phần nào đặt chân vào ngưỡng cửa văn chương?
Câu nói của Goóc-ki dường như đã được hun đúc lại từ chính cuộc đời cầm bút của ông Đó là một phát hiện mới mà lại không mới; là câu nói ngắn gọn mà lại không ngắn gọn Đối với những người chỉ coi văn chương là một thứ phù phiếm thì câu nói ấy của ông cũng sớm héo úa như những bông hoa chưa kịp nở đã tàn
Với văn chương, chất liệu đầu liên để cấu thành tác phẩm là ngôn từ nhưng yếu tố cuối cùng quyết định sự sống còn của tác phẩm lại không phải là ngôn từ Đó chính là hình tượng nhân vật Nhân vật văn chương không ai khác chính là những con người của cuộc sống Đọc tác phẩm ta nhận ra mình qua mỗi nhân vật ở từng ngõ ngách nội tâm hiểu đúng hơn và hiểu nhiều hơn về cái thế giới tinh thần phong phú bí ẩn bị bề ngoài bao phủ
Học văn hay làm văn, viết văn cũng vậy thôi Cũng là để nhận thức đúng đắn hơn về cuộc sống và con người Bản chất của cuộc sống cũng là bản chất của con người Mỗi người khi chấp nhận con đường về nghiệp văn tức là đã chấp nhận đương đầu với thử thách khó khăn để sống đúng và hiểu đúng hơn về con người, về cuộc đời Chính vì thế mà văn học đã lựa chọn cuộc đời làm người bạn đồng hành tri âm của mình Và cũng chính vì lẽ đó mà văn học phài là nhân học, chứ không nào khác được
Nhưng nếu chỉ như vậy thôi thì đã đủ chưa? Văn học cung cấp bấy nhiêu mảnh đời, bấy nhiêu số phận không đơn giản chỉ để mỗi độc giả nhận ra mình qua từng mảnh đời, số phận đó Văn học là nhân học và
vì thế văn học không chỉ thực hiện chức năng nhận thức, còn phải làm tốt cả chức năng giáo dục Học văn
là học cách làm người Và học cách làm người tức là học về cái tốt, cái đẹp và cái thật không phải lúc nào văn học cũng đề cao cái tốt đẹp Cũng có lúc trong văn học xuất hiện những thằng cơ hội như Xuân tóc đỏ
Trang 7(Số đỏ - Vũ Trọng Phụng), lưu manh như Chí Phèo (Chí Phèo - Nam cao), nham hiểm như Bá Kiến (Chí
Phèo) và thậm chí dâm ô, trụy lạc như Nghị Hách (Giông tố - Vũ Trọng Phụng) Nhưng điều tác phẩm văn
học muốn đề cập đến qua những nhân vật ác là con người phải biết loại bỏ, căm ghét và chống lại cái xấu,
đừng để những cái xấu, cái ác như thế tồn tại trong cuộc đời Điều đó cũng có nghĩa là văn học giúp người
đọc hướng thiện và đi tới sự hoàn thiện mình
Có thể nói Gorki đã đúng đắn khi đưa ra một định nghĩa về văn chương như vậy Trở lại với ý kiến ban
đầu của bài viết rằng đây là một phát hiện mới mà không mới của Goóc-ki Nói không mới vì câu nói của
ông đề cập đến bản chất của văn học - một vân đề mà nhiều người đã nêu lên và sau này Thạch Lam, Nam
Cao hay Nguyễn Khải cũng từng đề cập Xét theo một khía cạnh nào đó, M Goóc-ki đã đề cập tới nhân
vật trong phát biểu của mình Văn học giúp con người tốt hơn thông qua nghệ thuật thể hiện nhân vật chứ
không phải là ở những khái niệm lí lẽ thuần giáo huấn Như vậy, giữa con người trong tác phẩm và con
người trong cuộc đời có gì giống và khác nhau? Và sức sống của nhân vật điển hình mạnh như thế nào?
Tác phẩm là sự thể hiện cuộc đời vì thế con người của tác phẩm cũng là sự thể hiện của con người trong
cuộc đời Cũng yêu thương, cũng hờn ghét, cũng hình hài xấu đẹp Nhưng sự phản ánh đó không phải là
cái sao chép nguyên xi Nhà văn mượn nguyên màu trong cuộc sống rồi sáng tạo tưởng tượng thêm để tạo
ra nhân vật của mình Chị Ràng - rmười nữ liệt sĩ trung kiên ở vùng đất Ràng không đẹp bằng chị Sứ và
cũng không có tình mẫu tử xúc động như chị Sứ Mối quan hệ giữa chị Ràng và chị Sứ cũng là mối quan
hệ giữa cuộc đời và văn học Cuộc đời là nơi khởi đầu cũng là hướng đi tới của văn học Văn học viết về
cuộc đời và đồng thời cũng là tập hợp từ cuộc đời Chính vì thế nhân vật mà mỗi tác giả nhào nặn hư cấu
nên thường có giá trị điển hình cho con người của một xã hội, một thời đại Đó chính là nét khác biệt giữa
con người trong tác phẩm và trong cuộc đời Sức sống của nhân vật điển hình - một con người này mà cũng
nhiều người kia - chính là sức sống của một tác phẩm văn học Và nhiều lúc nó còn thật hơn cả người thật
nữa nó quyết định sự trường tồn của tác phẩm truyện và của tên tuổi tác giả Mỗi nhà văn chỉ mong muốn
để lại cho đời một, hai nhân vật điển hình mức độ cao nhằm làm trong sạch hơn tâm hồn con người theo
đúng bản chất và chức năng của văn học: "văn học là nhân học"
Cái điều tưởng là dễ hiểu ấy cứ sống mãi trong mỗi người như sự trường tồn của cuộc đời, của văn học
Mỗi trang văn là mỗi trang đời Và mỗi trang đời ấy, được viết từ những mẫu, những mảnh con người Vạt
áo của triệu nhà thơ không bọc hết bạc vàng mà đời rơi vãi (Chế Lan Viên) cũng như mãi mãi không có
thứ văn chương nào nằm ngoài qui luật của sự sáng tạo: nghệ thuật vị nhân sinh và văn học là nhân học
-Mod Ngữ văn biên soạn và tổng hợp -
Trang 8Website HOC247 cung cấp một môi trường học trực tuyến sinh động, nhiều tiện ích thông minh, nội dung bài giảng được biên soạn công phu và giảng dạy bởi những giáo viên nhiều năm kinh nghiệm, giỏi
về kiến thức chuyên môn lẫn kỹ năng sư phạm đến từ các trường Đại học và các trường chuyên danh
tiếng
tiếng xây dựng các khóa luyện thi THPTQG các môn: Toán, Ngữ Văn, Tiếng Anh, Vật Lý, Hóa Học
và Sinh Học
trường PTNK, Chuyên HCM (LHP-TĐN-NTH-GĐ), Chuyên Phan Bội Châu Nghệ An và các trường Chuyên khác cùng TS.Trần Nam Dũng, TS Phạm Sỹ Nam, TS Trịnh Thanh Đèo và Thầy Nguyễn Đức Tấn
II.Khoá Học Nâng Cao và HSG
HS THCS lớp 6, 7, 8, 9 yêu thích môn Toán phát triển tư duy, nâng cao thành tích học tập ở trường và đạt điểm tốt ở các kỳ thi HSG
dành cho học sinh các khối lớp 10, 11, 12 Đội ngũ Giảng Viên giàu kinh nghiệm: TS Lê Bá Khánh Trình, TS Trần Nam Dũng, TS Phạm Sỹ Nam, TS Lưu Bá Thắng, Thầy Lê Phúc Lữ, Thầy Võ Quốc
Bá Cẩn cùng đôi HLV đạt thành tích cao HSG Quốc Gia
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Học mọi lúc, mọi nơi, mọi thiết bi – Tiết kiệm 90%
Học Toán Online cùng Chuyên Gia
HOC247 NET cộng đồng học tập miễn phí
Trang 9- HOC247 NET: Website hoc miễn phí các bài học theo chương trình SGK từ lớp 1 đến lớp 12 tất
cả các môn học với nội dung bài giảng chi tiết, sửa bài tập SGK, luyện tập trắc nghiệm mễn phí, kho
tư liệu tham khảo phong phú và cộng đồng hỏi đáp sôi động nhất
thi miễn phí từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các môn Toán- Lý - Hoá, Sinh- Sử - Địa, Ngữ Văn, Tin Học và Tiếng Anh