BÀI CUỐI KỲ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI – CON BÀI CHIẾN LƯỢC CỦA TRUNG QUỐC ĐỂ GIA TĂNG ẢNH HƯỞNG CHÍNH TRỊ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI ĐẠI HỌC KINH TẾ BÀI CUỐI KỲ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI – CON BÀI CHIẾN LƯỢC CỦA TRUNG QUỐC ĐỂ GIA TĂNG ẢNH HƯỞNG CHÍNH TRỊ Giảng viên TS Nguyễn Thùy Anh và TS Vũ Duy Sinh viên Lê Thái Dương Mã sinh viên 18050032 Môn Kinh tế Chính trị Quốc Tế Hà Nội 2021 Mục lục Mở đầu Nội dung I Tổng quan về kinh tế chính trị quốc tế 1 II Phân tích Đầu tư nước ngoài của Trung Quốc và đánh giá ảnh hưởng dưới góc nhìn kinh tế chính trị quốc tế 1 13 1 Tổng quan về Trung Quốc 1 3 2 Thực trạng đầu tư n.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

ĐẠI HỌC KINH TẾ

BÀI CUỐI KỲ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI – CON BÀI CHIẾN LƯỢC CỦA TRUNG

QUỐC ĐỂ GIA TĂNG ẢNH HƯỞNG CHÍNH TRỊ

Giảng viên: TS Nguyễn Thùy Anh và TS Vũ Duy Sinh viên : Lê Thái Dương

Mã sinh viên: 18050032 Môn: Kinh tế Chính trị Quốc Tế

Hà Nội - 2021

Mục lục

Mở đầu Nội dung

I Tổng quan về kinh tế chính trị quốc tế 1

II Phân tích Đầu tư nước ngoài của Trung Quốc và đánh giá ảnh hưởng

dưới góc nhìn kinh tế chính trị quốc tế 1-13

1 Tổng quan về Trung Quốc 1-3

2 Thực trạng đầu tư nước ngoài của Trung Quốc 3-8

3 Lý giải nguyên nhân và đánh giá ảnh

hưởng của quá trình đầu tư nước ngoài của Trung Quốc 8-12

III Giải pháp 12-13

Kết luận

Tài liệu tham khảo

MỞ ĐẦU

Trung Quốc đang trỗi dạy mạnh mẽ sau hơn bốn thập kỷ cải cách, giờ đây không một quốc gia nào trên thế giới không thừa nhận tầm ảnh hưởng của Trung Quốc trong các vấn đề kinh tế và chính trị toàn cầu Bên cạnh các siêu cường truyền thống như Mỹ, Nga thì tiếng nói của Trung Quốc giờ đây đã có thể góp phần xoay chuyển cục diện kinh tế chính trị quốc tế “ Thuyết tự do “ thì cho rằng đây là sự hội nhập sâu rộng của Trung Quốc vào nền kinh tế và các thể chế toàn cầu, trong khi đó “ thuyết hiện thực” thì cho rằng một cuộc xung đột giữa thế lực mới nổi và những thế lực cũ là không thể tránh khỏi Dù nói theo cách nào đi nữa, thì những động thái của Trung Quốc trên chiến trường quốc tế cũng khiến nhiều nhà nghiên cứu và các nhà chính trị phải suy nghĩ về mục đích của Bắc Kinh

Bài viết này sẽ phân tích “ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI – CON BÀI CHIẾN LƯỢC CỦA TRUNG QUỐC ĐỂ GIA TĂNG ẢNH HƯỞNG CHÍNH TRỊ” dưới góc nhìn đa chiều trong đó tập trung dưới góc nhìn kinh tế chính trị và lý giải nguyên nhân cho những hành động của Trung Quốc và tác động của nó đến diễn biến hòa bình của khu vực và thế giới

Từ đó, ta sẽ đi tìm những biện pháp cho Việt Nam trong việc xử lý và đối phó với những hành động của Trung Quốc

Bài làm bao gồm:

I Tổng quan về kinh tế chính trị quốc tế

II Phân tích Đầu tư nước ngoài của Trung Quốc và đánh giá ảnh hưởng

1 Thực trạng Đầu tư nước ngoài của Trung Quốc

2 Lý giải nguyên nhân và đánh giá ảnh hưởng của quá trình Đầu tư nước ngoài của Trung Quốc

III Giải pháp cho Việt Nam

NỘI DUNG

I Tổng quan về kinh tế chính trị quốc tế

Kinh tế chính trị quốc tế ( International Political Economy ) nghiên cứu về sự tương tác giữa các yếu tố chính trị và kinh tế trong quan hệ quốc tế Kinh tế có thể hiểu là hệ thống sản xuất, phân phối và tiêu dùng sản phẩm, của cải Còn Chính trị là tập hợp các thể chế và quy tắc mà theo đó các mối quan hệ tương tác về xã hội và kinh tế giữa các chủ thể được điều chỉnh Kinh tế chính trị quốc tế thường nghiên cứu các vấn đề liên quan tới toàn cầu hóa như thị trường tài chính quốc tế, phát triển quốc tế, các yếu tố chính trị đằng sau quyết định hợp tác của các quốc gia, vai trò của các định chế tài chính quốc tế,…

Trên phương diện lý thuyết, Kinh tế chính trị quốc tế có 3 cách tiếp cận chính: chủ nghĩa hiện thực, chủ nghĩa tự do, chủ nghĩa Marx, mỗi trường phái đều có lập luận, tư tưởng, giá trị và cách tiếp cận riêng để phân tích các mối quan hệ kinh tế, chính trị toàn cầu Ví dụ như chủ nghĩa hiện thực nhấn mạnh vào sức mạnh về quyền lực, an ninh hơn là các vấn đề kinh

tế, coi lợi ích quốc gia là trên hết, nhà nước có quyền lực tối thượng đối với các hoạt động đối nội và đối ngoại và chỉ quan tâm đến lợi ích tương đối Trong khi đó chủ nghĩa tự do lại đề cao vai trò của các cá nhân, tổ chức trong việc tự do theo đuổi các mục đích kinh tế

và chính trị, đề cao vai trò của hội nhập kinh tế quốc tế và sự can thiệp hạn chế của nhà nước vào các vấn đề thị trường Còn chủ nghĩa Marx lại cho rằng bản chất của quan hệ kinh

tế là mẫu thuẫn giữa giai cấp tư sản bóc lột và giai cấp vô sản, nhấn mạnh đến quan hệ tái phần phối của cải và quyền lực

II Phân tích đầu tư nước ngoài của Trung Quốc và đánh giá ảnh hưởng

1 Tổng quan về Trung Quốc

Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa hay chúng ta vẫn thường gọi là Trung Quốc nằm dưới

sự lãnh đạo của đơn đảng là Đảng Cộng sản Trung Quốc, quyền lực của nhà nước Trung Quốc được thực hiện thông qua Đảng Cộng Sản, Quốc vụ viện và các đại diện cấp tỉnh và địa phương

Tốc độ tăng trưởng GDP của Trung Quốc từ năm 2003 – 2018

- Nguồn: World Bank -

Kể từ khi Trung quốc bắt đầu cải cách mở cửa nền kinh tế vào năm 1978, tốc độ tăng trưởng GDP trung bình của Trung Quốc hằng năm đạt gần 10% đưa nước này trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới Sau 35 năm cải cách, tổng sản phẩm quốc nội ( GDP) danh nghĩa của Trung Quốc tăng từ 214 tỷ USD lên 9,2 nghìn tỷ USD Trung Quốc trở thành trung tâm sản xuất của thế giới , nơi mà khu vực thứ cấp bao gồm công nghiệp và xây dựng chiếm tỷ trọng lớn nhất của thế giới Về kinh tế đối ngoại, chính phủ Trung Quốc coi các Hiệp định thương mại tự do (FTA) là cơ sở mới để tiếp tục mở cửa ra bên ngoài và đẩy nhanh cải cách trong nước, một cách tiếp cận hiệu quả để hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu

và tăng cường hợp tác kinh tế với các nền kinh tế khác, cũng như đặc biệt bổ sung quan trọng đến hệ thống thương mại đa phương Hiện tại, Trung Quốc có 24 FTA đang được xây dựng, trong đó có 16 Hiệp định đã được ký kết và thực hiện

Hãng tin Bloomberg ngày 18-11-2020 phân tích báo cáo Triển vọng Kinh tế thế giới của IMF cho biết trong 5 năm nữa, Trung Quốc sẽ đứng thứ 70 trong bảng xếp hạng, tiến gần đến nhóm các nước giàu nhất thế giới Trung tâm Nghiên cứu kinh tế Nhật Bản (JCER)

dự báo Trung Quốc có thể vượt qua Mỹ vào năm 2028 nếu ảnh hưởng kinh tế của

Covid-19 kéo dài, thậm chí IMF còn dự báo sớm hơn là vào năm 2026 nền kinh tế đông dân nhất thế giới sẽ vượt qua Mỹ

2 Thực trạng Đầu tư nước ngoài của Trung Quốc

Bắc Kinh coi việc thực thi đầu tư ra nước ngoài là một chiến lược quan trọng trong việc mở rộng ảnh hưởng về kinh tế cũng như là tác động đến chính trị các quốc gia khác

Có thể chia đầu tư nước ngoài ở Trung Quốc thành đầu tư trực tiếp FDI và các hợp đồng xây dựng cơ sở hạ tầng Các hợp đồng xây dựng cơ sở hạ tầng chủ yếu tập trung cho các đang phát triển có thu nhập thấp và trung bình để cải thiện hệ thống cơ sở hạ tầng Từ năm

2005 đến 2019, các nền kinh tế có thu nhập thấp và trung bình đã nhận được 83,4% trong tổng số 815,3 tỷ USD các dự án xây dựng của Trung Quốc trên toàn cầu Ngược lại, các quốc gia có thu nhập cao - chủ yếu tập trung ở Bắc Mỹ và châu Âu - thu hút 62,1% dòng vốn FDI của Trung Quốc, với tổng trị giá 1,23 nghìn tỷ USD

Bắc Mỹ và châu Âu

Bắc Mỹ và châu Âu là điểm đến hàng đầu của đầu tư Trung Quốc Từ năm 2005 đến năm 2019, các công ty Trung Quốc đã đầu tư 624,4 tỷ USD vào Bắc Mỹ và Châu Âu, chỉ chiếm hơn một nửa (50,9%) tổng dòng vốn FDI của Trung Quốc trong giai đoạn này Hoa

Kỳ là điểm đến hàng đầu trên thế giới đối với FDI của Trung Quốc, thu về 183,2 tỷ USD, tương đương 15% tổng dòng vốn đầu tư của Trung Quốc, từ năm 2005 đến năm 2019

Top các quốc gia nhận đầu tư FDI lớn nhất của Trung Quốc ở khu vực Bắc Mỹ và châu

Âu (2005-2019)

- Nguồn: AEI and Heritage Foundation, China Global Investment Tracker

Dòng vốn FDI của Trung Quốc vào châu Âu đạt tổng cộng 383,4 tỷ USD trong giai đoạn 2005-2019 Khoảng 3/4 trong số này thuộc về các quốc gia ở Tây Âu (162,1 tỷ USD)

và Bắc Âu (127,3 tỷ USD), những quốc gia có xu hướng phát triển hơn so với các nước ở Đông và Nam Âu Với doanh thu 83 tỷ USD, Vương quốc Anh là nước nhận nhiều nhất FDI của Trung Quốc ở châu Âu, nước nhận lớn thứ hai ở Bắc Mỹ và châu Âu, và nước nhận lớn thứ ba trên toàn cầu

Các khoản đầu tư của Trung Quốc vào Bắc Mỹ và châu Âu đã có sự thay đổi đột ngột trong những năm gần đây, tăng đều đặn từ 2,1 tỷ USD năm 2005 lên mức cao nhất là 119,1

tỷ USD vào năm 2017, trước khi giảm mạnh trong những năm kể từ đó Năm 2019, FDI của Trung Quốc vào Bắc Mỹ và châu Âu chỉ ở mức 32,8 tỷ USD - mức thấp nhất kể từ năm

2013 Sự sụt giảm lớn nhất xảy ra ở Mỹ Sau khi đạt mức cao nhất là 53 tỷ USD vào năm

2016, FDI của Trung Quốc vào Mỹ đã giảm 94% xuống mức thấp nhất trong 8 năm là chỉ 3,2 tỷ USD vào năm 2019 Sự sụt giảm này một phần là kết quả của quan hệ thương mại

Mỹ-Trung căng thẳng, dẫn đến việc tăng cường giám sát của Mỹ với các hoạt động đầu tư

ở Trung Quốc

Trung Quốc tập trung chủ yếu vào việc đầu tư và mua lại các công ty trong lĩnh vực năng lượng, khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học Ở Thụy Điển, từ năm 2014 đến 2019, Trung Quốc đã mua lại 51 công ty Thụy Điển và mua cổ phần nằm trong 14 công ty bổ sung Các thương vụ mua lại cũng bao gồm khoảng 100 công ty con Đáng lo ngại nhất là vào năm 2018, các công ty Trung Quốc — hai trong số đó có liên quan đến quân đội — đã mua ba công ty khởi nghiệp bán dẫn tiên tiến của Thụy Điển Vào năm

2017, Imagination - một nhà sản xuất chip hàng đầu của Anh - đã được mua lại bởi một công ty thuộc sở hữu của một đơn vị đầu tư Trung Quốc do nhà nước kiểm soát Trước đó, một công ty Trung Quốc đã mua nhà sản xuất robot công nghiệp hàng đầu của Đức, Kuka

Ở thung lũng Silicon tình hình cũng tương tự, Danhua Capital , một công ty đầu tư mạo hiểm có trụ sở tại Palo Alto được chính phủ Trung Quốc hậu thuẫn, có hàng chục công ty khởi nghiệp của Mỹ trong danh mục đầu tư của mình Theo báo cáo năm 2018 của Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ trong 151 khoản đầu tư mạo hiểm vào các công ty khởi nghiệp của Hoa Kỳ đã có ít nhất một nhà đầu tư Trung Quốc TSVC có trụ sở tại Los Altos, trước đây được gọi là TEEC (Câu lạc bộ Doanh nhân & Điều hành Thanh Hoa), được thành lập bởi chính quyền thành phố Thâm Quyến và Đại học Thanh Hoa, đã đầu tư vào gần 200 công ty khởi nghiệp công nghệ

Đầu tư của Trung Quốc vào các công ty công nghệ của Mỹ

Nguồn: CB insights

Nhưng các khoản đầu tư công của các nhóm đầu tư mạo hiểm Trung Quốc vào các công ty phương Tây chỉ là phần nổi của tảng băng chìm Các công ty Trung Quốc cũng đầu

tư vào các công ty khởi nghiệp phương Tây thông qua các công ty phương Tây, trong đó

họ tham gia với tư cách là đối tác hạn chế Những quan hệ đối tác hạn chế đó cho phép các công ty Trung Quốc tiếp cận với công nghệ mà họ đầu tư mà không cần quảng cáo tên của

họ ở bất kỳ đâu trong quá trình đầu tư Họ có thể không lộ diện như trường hợp họ mua lại công ty một cách công khai, nhưng lại có khả năng tiếp cận công ty và công nghệ ngay từ giai đoạn khởi nghiệp

Châu Á và Châu Đại Dương

Tính đến năm 2019, châu Á và châu Đại Dương nắm giữ 9,5 nghìn tỷ đô la vốn FDI, chiếm khoảng 26,1% tổng vốn đầu tư toàn cầu Nếu loại trừ Trung Quốc, Hồng Kông

và Ma Cao, con số này giảm xuống chỉ còn dưới 5,9 nghìn tỷ USD (16,1% tổng số toàn cầu) Đầu tư của Trung Quốc vào châu Á và châu Đại Dương tăng đều đặn từ 5,7 tỷ USD năm 2005 lên 49,4 tỷ USD năm 2015 Trong tổng số 374,4 tỷ USD đầu tư vào khu vực trong giai đoạn này, gần 1/3 (120,6 tỷ USD) đến Đông Nam Á và hơn một phần tư (98,9 tỷ

USD) đổ vào Australia Trung Quốc đã đầu tư đặc biệt lớn vào các ngành công nghiệp năng lượng và kim loại của Australia (69 tỷ USD từ năm 2005-2019) Đầu tư vào năng lượng chiếm một phần đáng kể trong tổng vốn FDI ra nước ngoài của Trung Quốc Ở Trung Á và Tây Á giàu dầu mỏ, ngành năng lượng đã thu hút 88,6% và 66,4% tổng vốn FDI của Trung Quốc vào các tiểu vùng này Nam Á (42,3%) và Đông Nam Á (35,2%) cũng chứng kiến phần lớn vốn FDI của họ từ Trung Quốc đổ vào lĩnh vực năng lượng Các khoản đầu tư đáng chú ý bao gồm việc China General Nuclear mua lại công ty điện lực Edra của Malaysia với giá 6 tỷ USD vào năm 2015 và thỏa thuận năm 2019 của CNPC để xử lý khí đốt tại mỏ dầu Halfaya của Iraq, được ký kết vào tháng 5 năm 2019 và trị giá gần 1,1 tỷ USD hay việc Trung Quốc cung cấp 600 triệu USD cho Campuchia dưới dạng khoản vay và viện trợ phát triển để phát triển mạng lưới thủy điện Bên cạnh đó, trong chính sách “ vành đai – con đường” Trung Quốc đang dần chuyển dịch từ đầu tư trực tiếp FDI sang hợp đồng xây dựng đạt tổng trị giá 418,4 tỷ USD cho đến năm 2019 bên cạnh hợp đồng năng lượng còn bao gồm giao thông vận tải và bất động sản

Châu Phi và khu vực Mỹ La Tinh – Caribe

Xét theo lĩnh vực, khoảng 56,8% (74,5 tỷ USD) FDI của Trung Quốc vào châu Mỹ

La tinh kể từ năm 2005 đã chảy vào lĩnh vực năng lượng Mặc dù chỉ đạt tổng trị giá 2,2

tỷ USD từ năm 2005 đến năm 2009, đầu tư năng lượng của Trung Quốc vào châu Mỹ La tinh đã tăng vọt lên 19 tỷ USD trong năm 2010 Sự tăng vọt phần lớn là do Sinopec mua 7,1 tỷ USD 40% cổ phần của công ty dầu mỏ Tây Ban Nha Repsol chi nhánh Brazil Trung Quốc còn đầu tư đa dạng các lĩnh vực như xây dựng nhà máy sản xuất điện thoại thông minh ở Brazil, xây dựng nhà ở Venezuela Sự tăng trưởng đầu tư của Trung Quốc vào châu

Mỹ La tinh đi kèm với việc mở rộng sáng kiến “ vành đai – con đường Tính đến năm 2020,

19 quốc gia trong khu vực châu Mỹ La tinh đã ký kết BRI với Trung Quốc Theo CGIT, khoảng 38,2% FDI của Trung Quốc vào châu Mỹ La tinh kể từ năm 2013 là một phần của sáng kiến vành đai con đường

Nhu cầu năng lượng tăng mạnh của Trung Quốc trong tương lai khiến châu Phi trở thành

FDI của Trung Quốc vào châu Phi là vào lĩnh vực năng lượng Ngoài dự án thủy điện Nigeria các khoản đầu tư năng lượng lớn khác của Trung Quốc bao gồm thỏa thuận năm

2008 trị giá 5 tỷ USD giữa Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC) và Niger để phát triển trữ lượng dầu, và thỏa thuận trị giá 4,2 tỷ USD của CNPC để mua 20% cổ phần trong Các mỏ khí đốt tự nhiên ngoài khơi của Mozambique

3 Lý giải nguyên nhân và đánh giá ảnh hưởng của quá trình Đầu tư nước ngoài của Trung Quốc

Việc Trung Quốc đầu tư vào các nước không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn ẩn chứa động cơ chính trị trong việc vươn mình trở thành bá chủ thế giới Năm 2013, Chủ tịch Tập Cận Bình đề ra chính sách “ Vành đai – Con Đường “ với tham vọng củng cố vai trò lãnh đạo kinh tế và chính trị thế giới của Bắc Kinh thông qua một một chương tình xây dựng cơ

sở hạ tầng rộng lướn trên khắp các khu vực lân cận của Trung Quốc mà trong đó Trung Quốc tạo ra một chuỗi sản xuất khu vực với Trung Quốc làm trung tâm, đồng thời là người thiết lập tiêu chuẩn Nhiều nhà phân tích chính sách đối ngoại nhìn nhận sáng kiến này phần lớn qua lăng kính địa chính trị, coi đây là nỗ lực của Bắc Kinh nhằm đạt được đòn bẩy chính trị đối với các nước láng giềng Trên bộ, Bắc Kinh đặt mục tiêu kết nối vùng nội địa kém phát triển của đất nước với châu Âu thông qua Trung Á Tuyến đường này được mệnh danh là Vành đai kinh tế con đường tơ lụa Chặng đường thứ hai trong kế hoạch của ông Tập là xây dựng Con đường Tơ lụa trên biển Thế kỷ 21 kết nối khu vực Đông Nam Á đang phát triển nhanh chóng với các tỉnh phía Nam của Trung Quốc thông qua các cảng và đường sắt

Sáng kiến Vành đai – Con đường của Trung Quốc

Tại hội nghị Công tác Ngoại Giao , ông Tập phát biểu “ “Duy trì sự ổn định trong khu vực lân cận của Trung Quốc là mục tiêu chính của ngoại giao ngoại vi Chúng ta phải khuyến khích và tham gia vào quá trình liên kết kinh tế khu vực, đẩy nhanh quá trình xây dựng cơ sở hạ tầng và kết nối Chúng ta phải xây dựng Vành đai kinh tế Con đường Tơ lụa

và Con đường Tơ lụa trên biển Thế kỷ 21, tạo ra một trật tự kinh tế khu vực mới ”

Việc Trung Quốc đầu tư vào các công ty công nghệ cao và năng lượng của châu Âu

và Hoa Kỳ ngoài mục tiêu như Trung Quốc thông báo là nâng cao trình độ khoa học công