TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA KINH TẾ CHÍNH TRỊ BÀI TẬP LỚN PHÂN TÍCH MỘT VẤN ĐỀ THỜI SỰ QUỐC TẾ HIỆN NAY DƯỚI GÓC ĐỘ KINH TẾ CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ NÊU QUAN ĐIỂM VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP CHO VẤN ĐỀ NÀY Học phần KINH TẾ CHÍNH TRỊ VỀ QUỐC TẾ Giảng viên hướng dẫn TS Nguyễn Thùy Anh Sinh viên thực hiện Nguyễn Mạnh Dũng Mã sinh viên 18050029 Đơn vị QH2018E Kinh tế 2 HÀ NỘI, 2021 MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 1 MỞ ĐẦU 2 Phần 2 Nguyên nhân của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ Trung 2 2 1 Ngu.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA KINH TẾ CHÍNH TRỊ
BÀI TẬP LỚN PHÂN TÍCH MỘT VẤN ĐỀ THỜI SỰ QUỐC TẾ HIỆN NAY DƯỚI GÓC ĐỘ KINH TẾ CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ NÊU QUAN ĐIỂM VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP CHO VẤN ĐỀ NÀY
Học phần: KINH TẾ CHÍNH TRỊ VỀ QUỐC TẾ
Giảng viên hướng dẫn : TS Nguyễn Thùy Anh Sinh viên thực hiện : Nguyễn Mạnh Dũng
Mã sinh viên : 18050029
Đơn vị : QH2018E-Kinh tế 2
HÀ NỘI, 2021
Trang 2DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 1
MỞ ĐẦU 2
Phần 2 Nguyên nhân của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung 2
2.1 Nguyên nhân sâu xa 2
2.2 Nguyên nhân trực tiếp 2
Phần 3 Tác động của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung tới nền kinh tế chính trị thế giới 4
3.1 Tác động tới Mỹ 4
3.2 Tác động tới Trung Quốc 5
3.3 Tác động tới thế giới 5
Phần 4 Tác động của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung tới nền kinh tế chính trị Việt Nam 6
4.1 Tác động tích cực 6
4.2 Tác động tiêu cực 7
Phần 5 Giải pháp giúp nền kinh tế chính trị Việt Nam ổn định và phát triển bền vững 9
KẾT LUẬN 11
TÀI LIỆU THAM KHẢO 12
Trang 3DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
GDP Gross Domestic Products Tổng sản phẩm quốc nội PPP Purchasing Power Parity Sức mua tương đương FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do
FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới
Trang 4MỞ ĐẦU
Cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đang là tâm điểm, gây ra nhiều tranh cãi gay gắt của cả nền kinh tế, chính trị thế giới Tầm ảnh hưởng của cả hai cường quốc
và tác động to lớn của cuộc chiến tranh này tới nền kinh tế chính trị thế giới nói chung, Việt Nam nói riêng là không phải bàn cãi Vậy từ thực trạng cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung hiện nay, giải pháp nào cho Việt Nam để vừa có thể duy trì môi trường hòa bình, vừa tiếp tục phát triển bền vững
Phần 2 Nguyên nhân của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung
2.1 Nguyên nhân sâu xa
Mỹ và Trung Quốc là 2 cường quốc kinh tế lớn nhất thế giới Hiện nay, GDP danh nghĩa của Mỹ lớn hơn Trung Quốc nhưng theo dự báo, vị thế đó sẽ bị đảo chiều, Trung Quốc sẽ vượt lên Trong khi đó, nếu tính theo sức mua tương đương (PPP) thì GDP Trung Quốc hiện đã vượt Mỹ Sự cạnh tranh đang càng ngày càng gay gắt khi mà Trung Quốc lộ rõ tham vọng thống lĩnh nền kinh tế chính trị thế giới và Mỹ thì chắc chắn rằng sẽ không để yên cho Trung Quốc muốn làm gì thì làm
2.2 Nguyên nhân trực tiếp
Một là, chính sách bảo hộ của tổng thống Donald Trump
Tổng thống Donald Trump ngay từ khi lên cầm quyền đã theo đuổi những chính sách bảo hộ với mục tiêu “make American great again”(tạm dịch là: làm nước Mỹ vĩ đại trở lại) và “nước Mỹ trên hết” Bên cạnh đó, ông Trump đã ký hàng loạt lệnh rút khỏi hoặc yêu cầu đàm phán lại các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Mỹ đang tham gia Những động thái này gây ra không ít tranh cãi và không mấy hài lòng từ phía các nước đồng minh và cả Trung Quốc
Trang 5Hai là, thâm hụt thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc
Theo số liệu thống kê năm 2017, thâm hụt thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc lên đến 375 tỷ USD khi mà Mỹ nhập khẩu 506 tỷ USD hàng hóa từ Trung Quốc trong khi ở chiều ngược lại chỉ là 131 tỷ USD Nhận thấy được rằng là từ khi Trung Quốc gia nhập WTO năm 2001, con số thâm hụt thương mại giữa hai nước đang ngày càng tăng Chính quyền Mỹ đã nhiều lần yêu cầu Trung Quốc giảm thặng dư thương mại nhưng đáp trả lại yêu cầu đó lại là câu trả lời rằng Mỹ hãy xuất khẩu nhiều lên nếu muốn giảm thâm hụt thương mại
Ba là, tham vọng thống trị nền kinh tế chính trị thế giới của Trung Quốc
Nguyên nhân cốt lõi dẫn tới cuộc chiến tranh thương mại giữa 2 nước Mỹ và Trung Quốc chính là việc Mỹ lo ngại về tham vọng của Trung Quốc
Chương trình “Made in China 2025” được chính phủ Trung Quốc rót hàng tỷ USD với mục tiêu trong tương lai không còn phải phụ thuộc vào việc nhập phải nhập khẩu các công nghệ then chốt Chương trình này sẽ là động lực giúp cho ngành công nghệ nước này có thể phát triển nhanh hơn nữa với các ngành trọng yếu như trí tuệ nhân tạo, hàng không vũ trụ, internet 5G,…
Nhưng, trái ngược với mục tiêu của chương trình chính là việc trình độ công nghệ của Trung Quốc lại còn hạn chế và thua Mỹ rất nhiều Mỹ đưa ra hàng loạt cáo buộc rằng Trung Quốc đã nhiều lần xâm phạm, ăn cắp quyền sở hữu trí tuệ của các công ty Mỹ và khiến cho Mỹ thiệt hại hàng tỷ USD mỗi năm cho tình trạng này
Bốn là, các biện pháp hạn chế đầu tư của chính quyền Trung Quốc
Trung Quốc không trao cho các công ty nước ngoài quyền tiếp cận thị trường nước này một cách tương xứng so với những lợi ích mà Trung Quốc có được từ các
Trang 6công ty nước ngoài này.Và điều đó khiến cho chính phủ Mỹ có những phản ứng vô cùng gay gắt
Đáp lại những phản ứng từ Mỹ, chính phủ Trung Quốc đưa ra lời cam kết sẽ nới lỏng giới hạn cho các lĩnh vực sản xuất ô tô, đóng tàu và máy bay trong thời gian sớm nhất và hứa sẽ thúc đẩy các biện pháp mở cửa Tuy nhiên, trước đây Trung Quốc đã từng đưa ra những hứa hẹn tương tự khi gia nhập WTO nhưng lại không thực thi Do
đó, các công ty Trung Quốc đã có rất nhiều thời gian để tạo lập vị thế ở thị trường nội địa trước khi vươn ra thị trường nước ngoài
Phần 3 Tác động của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung tới nền kinh tế chính trị thế giới
3.1 Tác động tới Mỹ
Một là, tác động tới ngành nông nghiệp
Ngành chịu ảnh hưởng nhiều nhất bởi cuộc chiến tranh thương mại chính là ngành nông nghiệp Sau những sự đáp trả của Trung Quốc dành cho Mỹ, tháng 4/2019, xuất khẩu nông sản của Mỹ xuống mức rất thấp, dưới 7 tỷ USD khiến cho người nông dân Mỹ phải chịu tình cảnh lao đao vì mất giá Nhưng kể từ đạt được thỏa thuận vào hồi đầu năm 2020, mối quan hệ thương mại trong lĩnh vực nông sản của Mỹ và Trung Quốc đã cải thiện đáng kể Ngày 18/2/2021, Bộ Nông nghiệp Mỹ cho biết, xuất khẩu nông sản Mỹ sang Trung Quốc đạt 31,5 tỷ USD, một mức kỷ lục trong lịch sử
Hai là, giá hàng hóa tiêu dùng tăng cao
Các sản phẩm tiêu dùng mà Mỹ nhập khẩu từ Trung Quốc do bị đánh thuế nên giá sẽ tăng cao hơn bình thường Các công ty đa quốc gia của Mỹ có chi nhánh đặt tại Trung Quốc thì phải loay hoay tìm hướng giải quyết việc bị Trung Quốc áp thuế trả đũa còn các công ty không có chi nhánh tại Trung Quốc thì cũng gặp khó khăn khi tiếp cận hay
Trang 7mở rộng trên thị trường Trung Quốc Cuối cùng, người chịu thiệt vẫn là người dân Mỹ Tuy nhiên khi giá hàng hóa đến từ Trung Quốc tăng thì đồng nghĩa với việc lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp Mỹ sẽ cao hơn trên thị trường nội địa
Ba là, nguồn đầu tư vào nền kinh tế Mỹ sụt giảm
Lý giải cho thực trạng này là sự lo ngại về căng thẳng do cuộc chiến tranh thương mại
Mỹ - Trung mang lại, khiến cho các công ty xuyên quốc gia lưỡng lự khi đầu tư vào
Mỹ
3.2 Tác động tới Trung Quốc
Một là, ở chiều ngược lại, cũng như các doanh nghiệp Mỹ, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng gặp rất nhiều khó khăn khi xuất khẩu hàng hóa sang thị trường Mỹ cũng như là gặp khó khăn về việc chịu chi phí cao hơn khi nhập khẩu nguồn nguyên liệu từ Mỹ
Hai là, khó khăn trong việc xuất khẩu hàng hóa qua Mỹ cũng khiến cho dòng vốn đầu tư vào thị trường Trung Quốc bị ảnh hưởng Điều này có thể dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc duy trì nguồn vốn hoạt động và làm cho tình trạng thất nghiệp tăng
Ba là, Trung Quốc sau khi chịu những chính sách trừng phạt của Mỹ thì phải hứng chịu cuộc đại dịch Covid-19, khiến cho nền kinh tế Trung Quốc sụt giảm nghiêm trọng, quý I/2020, GDP nước này giảm 6,8% Nhưng với sự kiểm soát tốt đại dịch, cộng với nhu cầu của thế giới về hàng hóa của Trung Quốc tăng mạnh, giúp cho Trung Quốc kết thúc năm 2020 với GDP tăng 2,3%
3.3 Tác động tới thế giới
Cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ song phương về kinh tế chính trị giữa hai cường quốc mà còn là một mối lo ngại đè
Trang 8nặng lên nền kinh tế toàn cầu Theo quỹ tiền tệ quốc tế, tăng trưởng toàn cầu trong năm
2020 giảm 4,4%
Đối với các nước phát triển trên thế giới, cuộc chiến tranh thương mại vừa là mối lo ngại, vừa là cơ hội để họ thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa sang thị trường hai nước
Mỹ và Trung Quốc, đồng thời cũng là cơ hội thu hút nhập khẩu các mặt hàng từ hai thị trường này khi mà lệnh trừng phạt đang được thực thi
Phần 4 Tác động của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung tới nền kinh tế chính trị Việt Nam
4.1 Tác động tích cực
Một là, sự chuyển dịch thị trường nhập khẩu sang Việt Nam
Theo chính sách trừng phạt của Mỹ, các mặt hàng Trung Quốc bị ảnh hưởng chủ yếu là các mặt hàng máy móc, thiết bị điện tử, cơ khí và các thành phần của chúng, bên cạnh đó là các mặt hàng tiêu dùng như đồ gỗ, nội thất, hóa chất, nhựa, cao su và các mặt hàng nông, thủy sản, thực phẩm chế biến
Khi các mặt hàng kể trên phải hứng chịu lệnh trừng phạt thì chắc chắn các doanh nghiệp của Mỹ sẽ phải tìm cách chuyển hướng nhập khẩu các sản phẩm đó từ các thị trường khác ngoài Trung Quốc Lúc đó, Việt Nam, so với những quốc gia lân cận, là một trong những đối thủ cạnh tranh mạnh với Trung Quốc do cơ cấu hàng xuất khẩu có nhiều điểm tương đồng, sẽ nổi lên có thể trở thành thị trường nhập khẩu mới của các doanh nghiệp Mỹ Có thể nói như vậy vì các sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam, tương ứng với các mặt hàng Trung Quốc bị Mỹ áp thuế, có giá trị lên đến 13 tỷ USD vào năm 2018 và 13,7 tỷ USD vào năm 2020 chủ yếu là đồ gỗ và nội thất, tiếp theo là nông thủy sản, thực phẩm chế biến và thiết bị điện tử Vì vậy, các doanh nghiệp Việt Nam sản xuất kinh doanh các mặt hàng này có thể nắm bắt cơ hội, sử dụng cơ hội
Trang 9này làm “bàn đạp” để đẩy mạnh xuất khẩu sang Mỹ Ở chiều ngược lại, đáp trả lệnh trừng phạt của Mỹ, Trung Quốc cũng sẽ áp đặt mức thuế cao đối với nhiều sản phẩm từ
Mỹ Các mặt hàng của Mỹ bị Trung Quốc áp thuế bao gồm hải sản, nông sản, hóa chất,… Điều này cũng chính là cơ hội cho ngành chăn nuôi Việt Nam thúc đẩy xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc
Tuy nhiên, thâm hụt thương mại giữa Mỹ và Việt Nam qua các năm là ngày càng tăng và năm 2019 là 55,7 tỷ USD Vì vậy, Việt Nam cũng cần phải dè chừng phòng trường hợp Mỹ đưa ra các chính sách thuế bất lợi đối với các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam trong tương lai
Hai là, sự chuyển dịch dòng vốn FDI sang Việt Nam
Đặc điểm sản xuất của các sản phẩm chịu thuế trừng phạt lớn nhất như máy móc, điện tử, thiết bị cơ khí là phụ thuộc rất lớn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu Một sản phẩm hoàn thiện sẽ trải qua nhiều quá trình như sản xuất, gia công, đóng gói
và được thực hiện ở nhiều quốc gia khác nhau, trong đó Trung Quốc là một trong những quốc gia thu hút được nguồn vốn đầu tư FDI lớn nhất trong lĩnh vực này
Do đó, nhằm tránh những khó khăn, những tác động xấu do những chính sách trừng phạt của Mỹ lên Trung Quốc, các nhà đầu tư sẽ đổi hướng nguồn vốn từ Trung Quốc sang các nước phù hợp lân cận Vì vậy Việt Nam có cơ hội đón nhận làn sóng đầu tư FDI của các công ty Mỹ muốn chuyển cơ sở sản xuất ra khỏi Trung Quốc Ngày 14/1/2021, theo tạp chí The Economist, Việt Nam trở thành “trung tâm mới cho sản xuất giá rẻ trong chuỗi cung ứng châu Á” và thu hút lượng vốn đầu tư FDI vượt qua cả Trung Quốc và Ấn Độ
4.2 Tác động tiêu cực
Một là, giá trị xuất khẩu hàng Việt Nam sang Trung Quốc giảm
Trang 10Điều này có thể xảy ra là do việc Trung Quốc tăng cường nội địa hóa Khi xảy
ra chiến tranh thương mại, nước này sẽ khuyến khích gia tăng việc sản xuất nội địa nhằm thay thế các mặt hàng nhập khẩu phải chịu mức giá cao từ Mỹ như thiết bị điện
tử, linh kiện máy móc,… Lúc đó, việc xuất khẩu những mặt hàng này của Việt Nam sẽ
ít nhiều chịu ảnh hưởng Bên cạnh đó, khi các sản phẩm Trung Quốc có những linh kiện máy móc được nhập khẩu này chịu thuế trừng phạt từ Mỹ thì khả năng xuất khẩu sang Mỹ cũng sụt giảm và kéo theo đó là sự sụt giảm giá trị những mặt hàng linh kiện xuất khẩu của Việt Nam
Hai là, sự gia tăng hàng xuất khẩu từ Trung Quốc qua Việt Nam
Các mặt hàng từ Trung Quốc do chịu mức thuế cao do lệnh trừng phạt của Mỹ như hàng máy móc thiết bị, hàng tiêu dùng, nông thủy sản sẽ phải chuyển hướng xuất khẩu và điểm đến cho những mặt hàng này là các quốc gia lân cận bao gồm cả Việt Nam Đặc biệt khi mà cuộc chiến tranh thương mại diễn ra gay gắt, đồng nhân dân tệ CNY sẽ bị mất giá trong khi VND vẫn giữ ổn định so với đồng đô la Mỹ USD, cộng với việc các doanh nghiệp Trung Quốc có thể bán phá giá, điều này làm cho khả năng cạnh tranh của hàng Việt Nam so với hàng Trung Quốc là ngày càng khó khăn hơn
Ba là, việc Trung Quốc lợi dụng nước ta để lách luật xuất khẩu qua Mỹ
Khi bị Mỹ áp thuế, Trung Quốc có thể tìm cách đưa qua Việt Nam rồi mới xuất khẩu sang thị trường Mỹ với nhãn mác “đội lốt” hàng Việt Nam nhằm giả mạo xuất xứ
Ví dụ như trường hợp, công ty Finewood có hành vi nhập khẩu mặt hàng gỗ dán từ Trung Quốc về Việt Nam, sau đó thực hiện hành vi thay đổi nhãn mác rồi mới xuất khẩu sang Mỹ
Trang 11Phần 5 Giải pháp giúp nền kinh tế chính trị Việt Nam ổn định và phát triển bền vững
Một là, củng cố sức mạnh nội lực để ứng phó với cuộc chiến tranh thương mại,
cụ thể là nhà nước và doanh nghiệp
Muốn kiểm soát được chất lượng nguồn hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam đặc biệt là có xuất xứ từ Trung Quốc, Việt Nam cần xây dựng hàng rào kỹ thuật, tăng cường vai trò quản lý của các cơ quan nhà nước đặc biệt là Bộ Công thương và Bộ Tài chính,… Bên cạnh đó, Việt Nam cần đưa ra các biện pháp cứng rắn, sát sao trong việc kiểm soát chất lượng hàng hóa nhằm ngăn chặn hiện tượng nhập lậu hàng hóa ở các cửa khẩu, hải quan Các đơn vị chức năng cũng cần đề phòng trường hợp Trung Quốc chuyển hàng qua Việt Nam rồi mới xuất khẩu sang Mỹ để tránh bị đánh thuế với nhãn mác là hàng từ Việt Nam
Những tác động của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ-Trung đến thị trường Việt Nam cũng như tới các doanh nghiệp là không hề nhỏ Vì vậy, doanh nghiệp cần theo dõi tình hình cuộc chiến tranh thương mại, sau đó linh hoạt thay đổi cho phù hợp với thời thế Doanh nghiệp phải nâng cao năng lực cạnh tranh cạnh tranh, nâng cao tiềm lực nội tại bằng cách tăng cường chất lượng hàng hóa, đa dạng mẫu mã, giá cả phù hợp cùng với đó là đẩy mạnh nghiên cứu khoa học – kỹ thuật áp dụng vào công việc sản xuất giúp nâng cao năng suất cũng như là giảm thiểu chi phí giúp giảm giá cả hàng hóa Các doanh nghiệp cũng nên đẩy mạnh tìm hiểu thị trường Mỹ và Trung Quốc, sản xuất các mặt hàng không nằm trong danh sách cấm vận của 2 nước này nhằm tìm kiếm thêm cơ hội xuất khẩu hàng hóa sang nội địa hai nước này Đồng thời khi cuộc chiến tranh thương mại diễn ra, chắc chắn các tập đoàn lớn của Mỹ và các nước đồng mình
sẽ tìm thị trường mới đặt các nhà máy khi mà thị trường Trung Quốc bị Mỹ đánh thuế cao
Trang 12Bên cạnh đó, Việt Nam cần tranh thủ lợi thế của các hiệp ước thương mại song phương và đa phương đã ký kết nhằm mở rộng thị trường quốc tế và hỗ trợ thông tin, chi phí giúp các doanh nghiệp tìm kiếm thị trường mới
Hai là, cần chủ động đối phó trong việc biến động tỷ giá giữa đồng nhân dân tệ
và đồng đô la Mỹ
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần chủ động trong việc điều hành chính sách tỷ giá để đảm bảo sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế Trung Quốc đang sử dụng tỷ giá như công cụ để đối phó với Mỹ trong cuộc chiến tranh
thương mại này Tháng 5/2020, tỷ giá giữa USD/CNY có thời điểm lên tới hơn 7,1, cho đến thời điểm hiện tại, tỷ giá này giảm chỉ còn 6,3714 Việc thay đổi tỷ giá có thể
sẽ tác động đến tâm lý của các nhà đầu tư vì vậy ngân hàng nhà nước phải luôn có các kịch bản ứng phó, theo sát diễn biến cuộc chiến tranh thương mại ví dụ như điều chỉnh chính sách tiền tệ, lãi suất, tỷ giá linh hoạt, phù hợp cân đối vĩ mô nhằm ổn định tâm lý thị trường, ổn định nền kinh tế vĩ mô
Ba là, có thể nhận thấy cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung là một đám mây đen bao phủ nền kinh tế thế giới và rủi ro mà nó mang tới là rất khó có thể tránh khỏi vì vậy Việt Nam cần xây dựng sẵn các kịch bản và chuẩn bị khả năng ứng phó nhưng cũng phải cần sự linh hoạt, tránh quá cứng nhắc mà bỏ lỡ thời cơ