ĐỀ TÀI TỔNG QUAN QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG TRONG CHĂN NUÔI Ở VIỆT NAM HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM KHOA Giản

ĐỀ TÀI TỔNG QUAN QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG TRONG CHĂN NUÔI Ở VIỆT NAM HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM KHOA Giảng viên hướng dẫn TS NGUYỄN THỊ HỒNG NGỌC Chuyên ngành K65 THÚ Y K65 CÔNG NGHỆ THÔNG TIN 1 DANH SÁCH THÀNH VIÊN 1 ĐĂNG THỊ HẰNG 650081 3 THỜI KIM DƯƠNG 650041 4 HẠ ĐỨC NAM 653081 ĐÀO THI QUỲNH LINH 657017 2 5 NGUYỄN XUÂN PHÚ 653063 6 TẠ ĐÌNH TUẤN 650037 NỘI DUNG BÁO CÁO Phát triển KT XH trong chăn nuôi và môi trường Đáp ứng đối với suy thoái môi trường Sức ép đối với môi trường Hiệ.

DANH SÁCH THÀNH VIÊN

NỘI DUNG BÁO CÁO

Phát triển KT-XH trong chăn nuôi và môi trường Sức ép đối với môi trường

Hiện trạng chất lượng môi trường

Tác động của ô nhiễm môi trường

Đáp ứng đối với suy thoái môi trường

I Phát triển KT-XH trong chăn nuôi và môi trường

- TỔNG QUAN NGÀNH CHĂN NUÔI VIỆT NAM

- XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHĂN NUÔI

- Cung cấp cho con người thực phẩm có dinh dưỡng cao.

- Nguyên liệu cho một số ngành công nghiệp.

- Xuất khẩu có giá trị.

- Cung cấp phân bón và sức kéo cho ngành trồng trọt.

TỔNG QUAN NGÀNH CHĂN NUÔI VIỆT NAM

•Cơ sở nguồn thức ăn quyết định sự phát triển và phân bố, hình thức chăn nuôi

•Cơ sở thức ăn cho chăn nuôi đã có những tiến bộ vượt bậc nhờ những thành tựu khoa học - kĩ thuật

•Trong nền nông nghiệp hiện đại ngành chăn nuôi có nhiều thay đổi về hình thức

và hướng chuyên môn hóa

môi trường

1.1

XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHĂN NUÔI

1.2

môi trường

Hình 1.1: Diễn biến số lượng 1

số loại gia súc, gia cầm

- Trong thời gian qua ngành

chăn nuôi nước ta phát triển

tương đối ổn định, không có

sự thay đổi nhiều

I Phát triển KT-XH trong chăn nuôi và môi trường

XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHĂN NUÔI

8.213 100

9.206 100

12.642 100

15.068 100

20.869 100

21.158 100

Đồng bằng Sông Hồng

Tỷ lệ % so với cả nước

2.439 38,91

3.174 38,65

3.779 41,05

4.851 38,37

5.998 39,81

8.726 41,81

8.841 41,79

Trung du và MN phía Bắc

Tỷ lệ % so với cả nước

519 8,28

828 10,08

917 9,96

1.184 9,37

1.327 8,81

2.331 11,17

2.339 11,05

Bắc TB và DHM Trung

Tỷ lệ % so với cả nước

507 8,08

767 9,33

886 9,62

1.268 10,03

1.390 9,22

1.982 9,50

2.041 9,65

Tây Nguyên

Tỷ lệ % so với cả nước

370 5,90

453 5,51

478 5,19

759 6,00

907 6,02

1.108 5,31

1.162 5,49

Đông Nam Bộ

Tỷ lệ % so với cả nước

1.851 29,57

1.903 23,18

2.204 23,95

3.256 25,76

3.886 25,79

4.868 23,33

4.739 22,40

Đồng bằng sông Cửu Long

Tỷ lệ % so với cả nước

581 9,26

1.088 13,25

942 10,23

1.324 10,47

1.560 10,35

1.854 8,88

2.036 9,62

Bảng 1.1 Số lượng trang trại chăn nuôi đạt tiêu chí kinh tế trang trại

I Phát triển KT-XH trong chăn nuôi và

môi trường

XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHĂN NUÔI

Biểu đồ :Sản lượng sản phẩm chăn nuôi chủ yếu của nước ta.

1.2

Nguồn: Tổng cục thống kê, 2016-2020

I Phát triển KT-XH trong chăn nuôi và

môi trường

XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHĂN NUÔI

1.2

Khung 1.1: Tăng trưởng sản lượng thịt và thức ăn chăn nuôi.

Theo báo cáo của Cục Chăn nuôi, ước tính cả năm 2021, tăng trưởng giá trị sản xuất chăn nuôi bình quân năm 2021 đạt khoảng 5-6% Sản lượng thịt các loại khoảng 6,2 triệu tấn, trong đó thịt lợn đạt khoảng 3,82 triệu tấn (tăng 6,1%); thịt gia cầm đạt khoảng 1,7 triệu tấn (tăng 5,8%); thịt gia súc ăn cỏ đạt khoảng 0,68 triệu tấn (tăng 6%); sản lượng trứng khoảng 16 tỷ quả (tăng 7,5%); sản lượng sữa khoảng 1,2 triệu tấn (tăng 11,5%).

Ước tính tổng sản lượng thức ăn chăn nuôi năm 2021 đạt 21,4 triệu tấn (tăng 5,9% so với năm 2020), trong đó thức ăn cho lợn đạt khoảng 10,88 triệu tấn (tăng 22%), thức ăn cho gia cầm đạt khoảng 9,75 triệu tấn (giảm 8,7%), thức ăn cho vật nuôi khác khoảng 0,76 triệu tấn (tăng 7,3%).

Nguồn: Nông nghiệp Việt Nam, 2022

Khung 1.1: Tăng trưởng sản lượng thịt và thức ăn chăn nuôi.

Theo báo cáo của Cục Chăn nuôi, ước tính cả năm 2021, tăng trưởng giá trị sản xuất chăn nuôi bình quân năm 2021 đạt khoảng 5-6% Sản lượng thịt các loại khoảng 6,2 triệu tấn, trong đó thịt lợn đạt khoảng 3,82 triệu tấn (tăng 6,1%); thịt gia cầm đạt khoảng 1,7 triệu tấn (tăng 5,8%); thịt gia súc ăn cỏ đạt khoảng 0,68 triệu tấn (tăng 6%); sản lượng trứng khoảng 16 tỷ quả (tăng 7,5%); sản lượng sữa khoảng 1,2 triệu tấn (tăng 11,5%).

Ước tính tổng sản lượng thức ăn chăn nuôi năm 2021 đạt 21,4 triệu tấn (tăng 5,9% so với năm 2020), trong đó thức ăn cho lợn đạt khoảng 10,88 triệu tấn (tăng 22%), thức ăn cho gia cầm đạt khoảng 9,75 triệu tấn (giảm 8,7%), thức ăn cho vật nuôi khác khoảng 0,76 triệu tấn (tăng 7,3%).

Nguồn: Nông nghiệp Việt Nam, 2022

II SỨC ÉP ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG

SỨC ÉP TỪ HOẠT ĐỘNG CHĂN NUÔI

2.1

- Hoạt động chăn nuôi đã và đang tạo

nguồn thu nhập chính cho nhiều hộ nông

dân Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng đàn

vật nuôi thì tình trạng ô nhiễm môi trường

do chất thải rắn, lỏng từ hoạt động chăn

nuôi cũng đang gia tăng Lượng chất thải

này hầu như không được xử lý mà thải bỏ

trực tiếp ra ngoài môi trường, gây ô nhiễm

môi trường nghiêm trọng

II SỨC ÉP ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG

CÁC LOẠI CHẤT THẢI TRONG

để tắm gia súc)

chất thải khí (CO2, NH3 )

II SỨC ÉP ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG

Khung 2.1: Ước tính các loại chất thải trong chăn nuôi

Theo tính toán thì lượng chất thải rắn mà các vật nuôi có thể thải ra (kg/con/ngày) là: Bò

10, trâu 15, lợn 2, gia cầm 0.2, do vậy hàng năm, đàn vật nuôi Việt Nam thải vào môi

trường khoảng 73 triệu tấn chất thải rắn (phân khô, thức ăn thừa) và 25-30 triệu khối chất thải lỏng (phân lỏng, nước tiểu và nước rửa chuồng trại) Trong đó, khoảng 50% lượng chất thải rắn (36,5 triệu tấn), 80% chất thải lỏng (20-24 triệu m3) xả thẳng ra môi trường, hoặc sử dụng không qua xử lý sẽ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng Ước tính một tấn phân chuồng tươi với cách quản lý, sử dụng như hiện nay sẽ phát thải vào không khí

khoảng 0,24 tấn CO2 quy đổi thì với tổng khối chất thải nêu trên sẽ phát thải vào không khí 17,52 triệu tấn CO2 Các nhà nghiên cứu đã ước tính được rằng chăn nuôi gây ra 18% khí gây hiệu ứng nhà kính làm cho nhiệt độ trái đất tăng lên (biến đổi khí hậu toàn cầu), lớn hơn cả phần do giao thông vận tải gây ra.

Nguồn: Cục Thú y, 2021

II SỨC ÉP ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG

ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC CHẤT THẢI ĐẾN MÔI TRƯỜNG2.2

- Đối với các cơ sở chăn nuôi, các chất thải

gây ô nhiễm môi trường có ảnh hưởng trực

tiếp tới sức khỏe con người, làm giảm sức đề

kháng vật nuôi, tăng tỷ lệ mắc bệnh, năng

suất bị giảm, tăng các chi phí phòng trị bệnh,

hiệu quả kinh tế của chăn nuôi không

cao, Sức đề kháng của gia súc, gia cầm

giảm sút sẽ là nguy cơ gây nên bùng phát

dịch bệnh

trường do vi sinh vật (các mầm bệnh truyền

nhiễm)

II SỨC ÉP ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG

CÁC CHẤT THẢI ẢNH HƯỞNG ĐẾN MÔI TRƯỜNG

CHẤT THẢI RẮN ẢNH

HƯỞNG ĐẾN MÔI TRƯỜNG

là nguồn gây ô nhiễm rất lớn cho

đất, nước, không khí Từ quá trình

dự trữ, xử lý làm phân bón cho đồng

ruộng, một lượng lớn CO, CH4N30,

NH3 được phát tán vào khí quyển

gây hiệu ứng nhà kính Chất thải rắn

có hàm lượng N và P cao, chúng

theo dòng nước xâm nhập vào môi

trường đất nước gây ô nhiễm Từ

quá trình phân hủy chất thải rắn

phát thải ra các khí độc hại gây ra

mùi hôi thối trong chuồng nuôi

CHẤT THẢI LỎNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN MÔI TRƯỜNG:

Nước thải là đang chất thải chiếm khối lượng lớn nhất trong chăn nuôi Lượng nước lớn này có nguồn gốc từ các hoạt động tăm cho gia súc hay dùng để rửa chuồng nuôi hàng ngày làm tăng lượng nước thải đáng kể, gây khó khăn cho việc thu gom và xử lý nước thải sau này Nước thải chăn nuôi còn chứa rất nhiều vi sinh vật ký sinh trùng, nấm, nấm men và các yếu tố gây bệnh sinh học khác

KHÍ THẢI ẢNH HƯỞNG ĐẾN MÔI TRƯỜNGCác chất khí này là sản phẩm của quá trình phân giải kỵ khí các hợp chất hữu cơ có nguồn gốc từ protein, lipid và carbonhydratỞ những khu vực chăn nuôi có chuồng trại thông thoáng kém thường dễ tạo ra các khí độc ảnh hưởng trực tiếp gây các bệnh cho công nhân chăn nuôi và ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân xung

quanh

• Ngoài ra ô nhiễm môi trường còn xảy ra trong quá trình giết mổ, sơ chế sản phẩm động vật, xử lý xác chết của chúng, các ổ dịch bệnh Quá trình sinh sống của gia súc, gia cầm ngoài thải ra chất thải như nói trên thì còn bài thải các loại khí hình thành từ quá trình hô hấp củ

a vật nuôi và thải ra các loại mầm bệnh, ký sinh trùng, các vi sinh vật

II SỨC ÉP ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG

• Có thể thức ăn thừa, thức ăn bị rơi vãi cũng là nguồn gây ô nhiễm, vì thức ăn chứa nhiều chất dinh dưỡng dễ bị phân hủy trong môi trường tự nhiên Khi chúng bị phân hủy sẽ tạo ra các chất kể cả chất gây mùi hôi, gây ô nhiễm môi trường xung quanh, ảnh hưởng đến sự sin

h trưởng, phát triển của gia súc và sức khỏe con người

II SỨC ÉP ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG

Hiện trạng

chất lượng

môi trường

Ô nhiễm môi trường đất

Ô nhiễm môi trường không khí

Ô nhiễm môi trường nước

III HIỆN TRẠNG CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG

Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ3.1

- Ô nhiễm không khí đặc biệt là ô nhiễm mùi từ chăn nuôi đang là vấn đề được quan tâm và là sự phàn nàn của dân cư những vùng có ngành chăn nuôi phát triển

*Khí thải chăn nuôi phát sinh từ 3 nguồn chính

nuôi.

- Khí ô nhiễm

phát thải từ đồng ruộng, vườn cây… được bón phân gia súc hay

từ ao cá sử dụng phân gia súc làm

thức ăn

III HIỆN TRẠNG CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG

Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC3.2

- Nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường nước

chăn nuôi được xác định là do sử dụng nhiều nước

làm vệ sinh và làm mát gia súc dẫn đến chất thải lỏng

không thể thu gom, chỉ còn cách xả ra môi trường

hoặc cho xuống các hầm KSH

* Nước thải chăn nuôi: Nồng độ các chất ô nhiễm trong

nước thải chăn nuôi dựa theo kết quả phân tích nước thải

chăn nuôi tại 2 vị trí: sau biogas và tại điểm xả thải ra kênh

COD (mg/l) 715 935 29 252 352 20

SS (mg/l) 76 830 4 50 108 2,8

Amoni (mg/l) 42 431 KPH 31 168 KPH

Phốt phát (mg/l) 12,5 44 3,9 7,8 32,5 0,9

III HIỆN TRẠNG CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG

Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG ĐẤT3.3

- Xác gia súc, gia cầm chết là một loại chất thải đặc biệt của

chăn nuôi Thường các gia súc, gia cầm chết do các nguyên

nhân bệnh lý, cho nên chúng là một nguồn phát sinh ô nhiễm

nguy hiểm, dễ lây lan các dịch bệnh

- Từ việc lưu trữ chất thải rắn, các vi sinh vật có thể xâm nhập

vào trong đất do kích thước nhỏ Ngoài ra các vi sinh vật có

khả năng tích điện nên chúng có thể bám trên các hạt đất

- Kim loại nặng gây ra ô nhiễm môi trường có thể do nhiều

nguồn như: Chất thải công nghiệp, chất thải chăn nuôi, phân

bón, các chất hóa nông

III HIỆN TRẠNG CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG

Khung 3.3: Ô nhiễm Kẽm, tác hại của ô nhiễm Kẽm.

Kim loại nặng có xu hướng tích lũy trong đất, đặc biệt ở lớp đất gần bề mặt và gây độc hại về lâu dài Tính độc của kim loại nặng sẽ gây nên sự sụt giảm số lượng và sự đa dạng của vi sinh vật đất, ảnh hưởng lên vi sinh vật có lợi cho đất (vi sinh vật cải thiện sự hô hấp của đất, phân hủy chất hữu

cơ, cố định nitơ, ) Kim loại nặng gián tiếp làm giảm sự phân hủy thuốc trừ sâu và những chất hữu cơ khác do việc tiêu diệt các loại vi khuẩn và nấm mà trong điều kiện bình thường các vi sinh vật này sẽ phân giải các chất nguy hại đó (Burton and Turner, 2003).

Sự dư thừa Zn khi Zn tích tụ quá cao trong đất cũng gây độc đối với cây trồng Dư thừa Zn cũng gây

ra bệnh mất diệp lục Sự tích tụ Zn trong cây, quả nhiều cũng liên quan đến mức dư lượng Zn trong

cơ thể người và góp phần tăng sự tích tụ Zn trong môi trường (Nguyễn Thị Ngọc Ẩn và Dương Thị Bích Huệ, 2007).

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng, nếu lượng kim loại nặng trong đất quá cao có thể gây ra sự rối loạn hệ thống enzyme trên động vật khi được nuôi ở những vùng đó và ăn phải các loại thức ăn được sản xuất tại đó (Burton and Turner, 2003).

Nguồn: Cục thú y, 2021

Khung 3.3: Ô nhiễm Kẽm, tác hại của ô nhiễm Kẽm.

Kim loại nặng có xu hướng tích lũy trong đất, đặc biệt ở lớp đất gần bề mặt và gây độc hại về lâu dài Tính độc của kim loại nặng sẽ gây nên sự sụt giảm số lượng và sự đa dạng của vi sinh vật đất, ảnh hưởng lên vi sinh vật có lợi cho đất (vi sinh vật cải thiện sự hô hấp của đất, phân hủy chất hữu

cơ, cố định nitơ, ) Kim loại nặng gián tiếp làm giảm sự phân hủy thuốc trừ sâu và những chất hữu cơ khác do việc tiêu diệt các loại vi khuẩn và nấm mà trong điều kiện bình thường các vi sinh vật này sẽ phân giải các chất nguy hại đó (Burton and Turner, 2003).

Sự dư thừa Zn khi Zn tích tụ quá cao trong đất cũng gây độc đối với cây trồng Dư thừa Zn cũng gây

ra bệnh mất diệp lục Sự tích tụ Zn trong cây, quả nhiều cũng liên quan đến mức dư lượng Zn trong

cơ thể người và góp phần tăng sự tích tụ Zn trong môi trường (Nguyễn Thị Ngọc Ẩn và Dương Thị Bích Huệ, 2007).

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng, nếu lượng kim loại nặng trong đất quá cao có thể gây ra sự rối loạn hệ thống enzyme trên động vật khi được nuôi ở những vùng đó và ăn phải các loại thức ăn được sản xuất tại đó (Burton and Turner, 2003).

Nguồn: Cục thú y, 2021

III HIỆN TRẠNG CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG

NHỮNG HẠN CHẾ TRONG HOẠT ĐỘNG CHĂN NUÔI

3.4

-Thiếu các quy hoạch chăn nuôi cụ

thể: do thiếu những kế hoạch, quy

hoạch ngay từ ban Chính vì vậy

sức đầu tư vào khâu xử lý môi

trường trong chăn nuôi còn rất thấp

- Thiếu các văn bản quy phạm pháp

luật quản lý môi trường chăn nuôi:

Chưa có các chế tài xử phạt đối với hành vi gây ô nhiễm môi trường trong lĩnh vực chăn nuôi

- Bộ máy quản lý còn nhiều bất

cập: hiện nay chúng ta chưa có tổ

chức quản lý công tác bảo vệ môi trường của Cục Thú y và các địa phương Trình độ chuyên môn của cán bộ còn kém , cơ sở vật chất còn

thiếu thốn

HẠN CHẾ

IV.TÁC ĐỘNG CỦA Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỜI SỐNG SINH HOẠT VÀ SỨC KHỎE NGƯỜI

DÂN

4.1

ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỜI SỐNG SINH HOẠT ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE NGƯỜI DÂN

- Ô nhiễm môi trường do chăn nuôi ảnh

hưởng không nhỏ đến sinh hoạt của người

dân, làm xáo trộn cuộc sống thường ngày,

gia tăng gánh nặng chi phí

- Ô nhiễm nguồn nước do chất thải chăn

nuôi , làm cuộc sống sinh hoạt thường

ngày của người dân bị ảnh hưởng , chi phí

cuộc sống do vậy cũng gia tang làm cho

người dân them phần khó khăn

- Khi môi trường không khí bị ô nhiễm, sức khoẻ con người bị suy giảm, quá trình lão hoá trong cơ thể tăng nhanh và làm giảm tuổi thọ con người

- Tiếng ồn trong chăn nuôi kết hợp với bụi

và các khí độc ở nồng độ cao trong chuồng nuôi hay khu vực xung quanh rất dễ ảnh hưởng tới trạng thái tâm lý, sức khỏe và sức đề kháng với bệnh tật

IV.TÁC ĐỘNG CỦA Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

ẢNH HƯỞNG ĐẾN VẬT NUÔI4.2

- Theo báo cáo của Bộ NN-PTNT, năm 2021, dịch bệnh ở vật

nuôi trên cạn và dưới nước vẫn diễn biến phức tạp, gây tổn

thất kinh tế trên 2,5 ngàn tỷ đồng

- Một dịch bệnh mới xâm nhiễm vào Việt Nam từ cuối năm

2020 và tiếp tục gây thiệt hại lớn vào năm 2021 là dịch viêm

da nổi cục trên trâu, bò

- Xác gia súc chết có thể bị phân hủy tạo nên các sản phẩm

độc Các mầm bệnh và độc tố có thể được lưu giữ trong đất

trong thời gian dài hay lan truyền trong môi trường nước và

không khí, gây nguy hiểm cho người

IV.TÁC ĐỘNG CỦA Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH KT-XH4.3

- Chi phí kinh tế và lợi ích của sản xuất chăn nuôi được gắn

chặt với cách thức mà trong đó các chất thải chăn nuôi được

quản lý và xử lý

- Chất thải chăn nuôi là nguồn phân bón hữu cơ tốt có thể thay

thế phân vô cơ nếu được xử lý đúng cách và được sử dụng

một cách thích hợp trên cây trồng

- Tuy nhiên, nếu chưa được quản lý đúng cách, chúng không

chỉ gây ô nhiễm nguồn nước, môi trường đất và không khí

mà còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe công

cộng

V ĐÁP ỨNG ĐỐI VỚI SUY THOÁI MÔI TRƯỜNG

CÁC CHÍNH SÁCH VÀ VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT5.1

* Xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp

luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động chăn nuôi

* Xây dựng và ban hành các quy chuẩn, các văn bản hướng

dẫn triển khai thực hiện công tác bảo vệ môi trường trong

chăn nuôi, thú y

* Tăng cường phối hợp quản lý môi trường giữa các đơn vị liên

quan, đặc biệt là các đơn vị thuộc Bộ Tài nguyên & Môi trường

với Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn.