Cấu trúc ấy đã diễn tả sự gắn bó, chia sẻ của những người đồng đội - Sự yêu thương nhau thể hiện chân thành giản dị họ nắm tay để truyền cho nhau hơi ấm và sức mạnh của tình đồng chí hơi[r]
Trang 1TRƯỜNG THCS PHẠM HỮU LẦU
ĐỀ THI THỬ VÀO LỚP 10 NĂM HỌC 2022-2023
MÔN NGỮ VĂN Thời gian làm bài: 120 phút
ĐỀ THI SỐ 1
PHẦN I (4,0 điểm)
Đọc đoạn trích:
Người đồng mình thương lắm con ơi
Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn
Dẫu làm sao thì cha vẫn muốn
Sống trên đá không chê đá gập ghềnh
Sống trong thung không chê thung nghèo đói
Sống như sông như suối
Lên thác xuống ghềnh
Không lo cực nhọc
Người đồng minh thô sơ da thịt Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con
(Trích Nói với con - Y Phương, Ngữ văn 9, Tập hai) Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1 (0,5 điểm) Đoạn trích trên được viết theo thể thơ nào?
Câu 2 (0,75 điểm) Tìm và cho biết tác dụng của biện pháp tu từ so sánh có trong đoạn trích
Câu 3 (0,75 điểm) Chỉ ra thành ngữ có trong đoạn trích và cho biết ý nghĩa của thành ngữ đó
Câu 4 (2,0 điểm) Từ nội dung gợi ra của các câu thơ: Sống như sống như suối / Lên thác xuống
ghềnh / Không lo cực nhọc, em hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về vai trò
của ý chí con người trong cuộc sống
Trang 2PHẦN II (6,0 điểm)
Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật bé Thu trong đoạn trích Chiếc lược ngà của nhà văn Nguyễn
Quang Sáng (Ngữ văn 9, Tập một, NXB Giáo dục Việt Nam, 2019, tr.195-200)
-HẾT -
ĐÁP ÁN ĐỀ THI SỐ 1 Phần I
Câu 1:
Đoạn trích trên được viết theo thể thơ tự do
Câu 2:
Biện pháp tu từ so sánh: “Sống như sống như suối”
→ Thể hiện sự mộc mạc, hồn nhiên, khoáng đạt của người đồng mình, họ luôn sống gần gũi và chan
hòa với thiên nhiên Ngoài ra, “sống như sống như suối” còn thể hiện được sức sống dẻo dai, bền bỉ,
giàu nghị lực của người đồng mình
Câu 3:
Thành ngữ có trong bài thơ là “Lên thác xuống ghềnh”
Nhấn mạnh nỗi vất vả, khó nhọc trong cuộc sống làm ăn của “người đồng minh”
Câu 4:
1 Mở đoạn
Giới thiệu vấn đề cần nghị luận: vai trò của ý chí con người trong cuộc sống
2 Thân đoạn
* Giải thích khái niệm ý chí nghị lực
• Ý chí, nghị lực là bản lĩnh, sự dũng cảm và lòng quyết tâm cố gắng vượt qua thử thách dù khó
khăn, gian khổ đến đâu để đạt được mục tiêu đề ra
• Người có ý chí nghị lực là người có ý chí sức sống mạnh mẽ, luôn kiên trì, nhẫn nại vượt qua
những khó khăn, chông gai trong cuộc đời để vươn lên, khắc phục hoàn cảnh đi đến thành công
* Nguồn gốc, biểu hiện của ý chí nghị lực
Trang 3- Nguồn gốc: Nghị lực của con người không phải trời sinh ra mà có, nó xuất phát và được rèn luyện
từ gian khổ của cuộc sống
- Biểu hiện của ý chí nghị lực:
• Người có nghị lực luôn có thể chuyển rủi thành may, không khuất phục số phận và đổ lỗi thất bại
do số phận Ví dụ: người đồng minh “Lên thác xuống ghềnh/ Không lo cực nhọc”
• Luôn biết khắc phục hoàn cảnh khó khăn bằng cách tự lao động, mưu sinh, vừa học vừa làm, tự
mở cho mình con đường đến tương lai tốt đẹp Những người bị bệnh tật hiểm nghèo hoặc bị khiếm
khuyết trên thân thể cố gắng tự chăm sóc cho bản thân, cố gắng tập luyện, làm những việc có ích
* Vai trò, ý nghĩa của ý chí nghị lực
• Nghị lực giúp con người đối chọi với khó khăn, vượt qua thử thách của cuộc sống một cách dễ
dàng hơn Ví dụ: người đồng mình, những bệnh nhân người gặp khó khăn trong đại dịch COVID – 19,
toàn dân cùng đồng lòng chống dịch,
• Có niềm tin vào bản thân, tinh thần lạc quan để theo đuổi đến cùng mục đích, lí tưởng sống
• Thay đổi được hoàn cảnh số phận, cuộc sống có ích, có ý nghĩa hơn
• Trở thành những tấm gương về ý chí, nghị lực vượt lên số phận
• Người có ý chí nghị lực sẽ luôn được mọi người ngưỡng mộ, cảm phục, đồng thời tạo được lòng
tin ở người khác
*Bình luận, mở rộng
- Phê phán những người không có ý chí, nghị lực:
• Những người chưa làm nhưng thấy khó khăn đã nản chí, thấy thất bại thì hủy hoại và sống bất cần
đời
• Những người có điều kiện đầy đủ nhưng không chịu học tập, buông thả, không nghĩ đến tương lai
• Những người khi gặp khó khăn là buông xuôi, nản chí, phó mặc cho số phận -> Lối sống cần lên
án
- Phương hướng rèn luyện:
• Rèn luyện ý chí, nghị lực, luôn biết vươn lên, vượt qua khó khăn trong cuộc sống
• Biết chấp nhận những khó khăn, thử thách, coi khó khăn, thử thách là môi trường để tôi luyện *
Bài học nhận thức và hành động:
Trang 4• Cuộc sống nhiều gian nan, thử thách thì nghị lực sống là rất quan trọng
• Cần phải học cách rèn luyện mình để có thể vững vàng và trưởng thành hơn sau mỗi lần vấp ngã
Rèn luyện bản thân thành người có ý chí và nghị lực để vượt qua mọi chông gai và thử thách trên chặng
đường dài
• Lên án, phê phán những người sống mà không có ý chí nghị lực, không có niềm tin về cuộc sống
• Học tập những tấm gương sáng để đi tới thành công
3 Kết đoạn
- Khái quát lại ý nghĩa và tầm quan trọng của ý chí nghị lực; đồng thời rút ra bài học, liên hệ bản
thân
Phần II
1 Mở bài:
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Giới thiệu luậ đề: Diễn biến tâm trạng của bé Thu
2 Thân bài:
* Tâm trạng của bé Thu trước khi nhận ra cha:
- Thu thương cha như thế Ta tưởng chừng như khi được gặp cha, nó sẽ bồi hồi, sung sướng và sả
vào vòng tay của ba nó nũng nịu với tình cảm mãnh liệt hơn bao giờ hết Nhưng không, Thu đã làm cho
người đọc phải bất ngờ qua hành động quyết liệt không chịu nhận ông Sáu là ba “Nghe gọi, con bé giật
mình, tròn mắt nhìn ngơ ngác, lạ lùng ”
- Khi ông Sáu đến gần, giọng lặp bặp run run: “Ba đây con! Ba đây con” thì “Con bé thấy lạ quá,
mặt bỗng tái đi, rồi vụt chạy và kêu thét lên: Má! Má!” Sự lạ lẫm ấy khiến ông Sáu vô cùng hụt hẫng
- Suốt ba ngày, ông Sáu chẳng đi đâu xa, muốn ở bên con vỗ về, chăm sóc, bù đắp cho con sự thiếu
thốn tình cảm Song, ông cảng xích lại gần thì nó càng tìm cách xa lánh, nhất định không gọi một tiếng
“ba” Khi má dọa đánh bắt kêu “ba” vào ăn cơm, nó nói trồng: “Vô ăn cơm!”; “Cơm chín rồi!”; “Con
kêu rồi mà người ta không nghe” Hai tiếng “người ta” làm ông Sáu đau lòng đến mức không khóc được,
chỉ khe khẽ lắc đầu cười
- Đến bữa sau, má giao cho nó nhiệm vụ ở nhà trong nồi cơm, nó không thể tự chắt nước Tưởng
chừng nó phải cầu cứu đến người lớn, phải gọi “ba” Nhưng quyết không, nó vẫn nói trồng “Cơm sôi
rồi, chắt nước giùm cái!” Bác Ba mở đường cho nó, nhưng nó không để ý, nó lại kêu “Cơm sôi rồi,
Trang 5nhão bây giờ!” Ông Sáu cứ vẫn ngồi im Và nó đã tự mình làm lấy công việc nguy hiểm và quá sức,
mà nhất định không chịu nhượng bộ, nhất định không chịu cất lên cái tiếng mà ba nó mong chờ
- Đỉnh điểm của kịch tính: bé Thu hất cái trứng cá mà ông Sáu đã gắp cho nó, làm cơm văng tung
tóe Ông Sáu không thể chịu đựng nổi nữa trước thái độ lạnh lùng của đứa con gái mà ông hết mực yêu
thương, ông đã nổi giận và chẳng kịp suy nghĩ, ông vung tay đánh vào mông nó Bị ông Sáu đánh, Thu
không khóc, gặp lại trứng cá rồi bỏ sang nhà ngoại, lúc đi còn cố ý khua dây lòi tói kêu rộn ràng
→ Những chi tiết bình thường mà tinh tế này chứng tỏ nhà văn rất thấu hiểu tâm lý trẻ em Trẻ con
vốn rất thơ ngây nhưng cũng đầy cố chấp, nhất là khi chúng có sự hiểu lầm, chúng kiên quyết chổi từ
tình cảm của người khác mà không cần cân nhắc, nhất là với một cô bé cá tính, bướng bỉnh như Thu
Người đọc nhiều khi thấy giận em, thương cho anh Sáu Nhưng thật ra em vẫn là cô bé dễ thương Bởi
nguyên nhân sâu xa của sự chối từ ấy vẫn là tình yêu ba Tình yêu đến tôn thờ, trung thành tuyệt đối với
người ba trong tấm ảnh chụp chung với má - người ba với gương mặt không có vết thẹo dài
* Tâm trạng của bé Thu khi nhận ra cha:
- Tình yêu ba trong bé Thu đã trỗi dậy mãnh liệt vào cái giây phút bất ngờ nhất, giây phút ông Sáu
lên đường trong nỗi đau vì không được con đón nhận Bằng sự quan sát tinh tế, bác Ba là người đầu tiên
nhận ra sự thay đổi của Thu trong “vẻ mặt sầm lại buồn rầu”, “đôi mắt như to hơn nhìn với vẻ nghĩ ngợi
sâu xa” Điều đó cho thấy trong tâm hồn đứa trẻ nhạy cảm như Thu đã có ý thức về cảm giác chia li,
giây phút này em thèm biểu lộ tình yêu với ba hơn hết, nhưng sự ân hận về những gì mình đã làm ba
buồn khiến em không dám bày tỏ Để rối tình yêu ba trào dâng mãnh liệt trong em vào khoảnh khắc ba
nhìn em với cái nhìn trìu mến, giọng nói ấm áp “thôi, ba đi nghe con!”
- Đúng vào lúc không một ai ngờ tới, kể cả ông Sáu, Thu thốt lên tiếng kêu thét “Ba a a ba!”
“Tiếng kêu của nó như tiếng xé, xé sự im lặng và ruột gan mọi người nghe thật xót xa” Đó là tiếng “ba”
nó cố kìm nén trong bao nhiêu năm nay, tiếng “ba” như “vỡ tung ra từ đáy lòng nó” Tiếng gọi thân
thương ấy đứa trẻ nào cũng gọi đến thành quen nhưng với cha con Thu là nỗi khát khao của 7 năm trời
xa cách thương nhớ Đó là tiếng gọi của trái tim, của tình yêu trong lòng đứa bé 8 tuổi mong chờ giây
phút gặp ba - Đi liền với tiếng gọi là những cử chỉ vồ vập, cuống quýt trong nỗi ân hận của Thu Như
một con sóc, nó chạy xô tới, nhảy thót lên, dang chặt hai tay ôm lấy cổ ba, hôn ba cùng khắp, hôn tóc,
hôn cổ, hôn vai, hôn cả vết thẹo dài trên má, khóc trong tiếng nấc, kiên quyết không cho ba đi Cảnh
tượng ấy tô đậm thêm tình yêu mãnh liệt, nỗi khát khao mong mỏi mà Thu dành cho ba Phút giây ấy
khiến mọi người xung quanh không ai cầm được nước mắt và bác Ba “bỗng thấy khó thở như có bàn
tay ai nắm chặt trái tim mình”
Trang 6- Dường như nhà văn Nguyễn Quang Sáng cũng muốn kéo dài thêm giây phút chia ly của cha con
Thu trong cảm nhận của người đọc bằng cách rẽ mạch truyện sang một hướng khác, để bác Ba nghe bà
ngoại Thu kể lại cuộc chuyện trò của hai bà cháu đêm qua Chi tiết này vừa giải thích cho ta hiểu thái
độ bướng bỉnh không nhận ba hôm trước của bé Thu và sự thay đổi trong hành động của em hôm nay
Như vậy, trong lòng cô bé, tình yêu dành cho ba luôn là một tình cảm thống nhất, mãnh liệt Dù cách
biểu hiện tình yêu ấy thật khác nhau trong hai hoàn cảnh, nhưng nó vẫn xuất phát trừ một cội nguồn
trong trái tim đứa trẻ luôn khao khát tình cha
- Tuy nhiên, Thu trước sau vẫn chỉ là một cô bé ngây thơ, em đồng ý cho ba đi để ba mua một chiếc
lược, món quà nhỏ mà bất cứ em bé gái nào cũng ao ước Bắt đầu từ chi tiết này, chiếc lược ngà bước
vào câu chuyện, trở thành một chứng nhận âm thầm cho tình cha con thiêng liêng, bất tử
- Đánh giá: Qua những biểu hiện tâm lí và hành động của bé Thu, người đọc cảm nhận được tình
cảm sâu sắc, mạnh mẽ nhưng cũng thật dứt khoát, rạch ròi của bé Thu Sự cứng đầu, tưởng như ương
ngạnh ở Thu là biểu hiện của một cá tính mạnh mẽ (cơ sở để sau này trở thành một cô giao liên mưu trí,
dũng cảm) Tuy nhiên, cách thể hiện tình cảm của em vẫn rất hồn nhiên, ngây thơ Qua những diễn biến
tâm lí của Thu, ta thấy tác giả đã tỏ ra rất am hiểu tâm lý trẻ thơ và diễn tả rất sinh động vớitấm lòng
yêu mến, trân trọng những tình cảm trẻ thơ
3 Kết bài:
- Tổng kết vấn đề nghị luận
ĐỀ THI SỐ 2
PHẦN I ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)
Đọc đoạn trích:
Biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường đang gây ra tác động tới mọi khía cạnh của cuộc sống, của
tất cả mọi sinh vật trên Trái Đất này Những sinh vật có sức chống trả càng yếu, sẽ càng sớm trở thành
nạn nhân, và chịu ảnh hưởng càng nặng nề Rồi loài người sẽ là những nạn nhân tiếp theo nếu chúng
ta không cùng nhau tạo ra thay đổi Thế hệ tương lai sẽ trả giả, hay biết m là hệ quả của chính những
gì chúng ta làm ngày hôm nay Tôi tin rằng, nếu đã đọc đến đây, bạn sẽ trở thành đồng đội của tôi, của
tác giả, của những người đang cổ gắng để làm cho Trái Đất này trở thành một nơi tốt đẹp hơn
(Sống xanh không khó - Nam Kha, NXB Dân trí, 2020)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 (0,5 điểm)
Trang 7Chỉ ra phương thức biểu đạt chính của đoạn trích
Câu 2 (0,5 điểm) Theo đoạn trích, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường đang gây ra tác động tới
những đối tượng nào?
Câu 3 (1,0 điểm) Nêu nội dung chính của đoạn trích
Câu 4 (1,0 điểm) Em có đồng tình với ý kiến: Thế hệ tương lai sẽ trả giá, hay biết ơn là hệ quả của
chính những gì chúng ta là ngày hôm nay không? Vì sao?
PHẦN II LÀM VĂN (7,0 điểm)
Câu 1 (2,0 điểm) Từ nội dung đoạn trích ở phần Đọc hiểu, hãy viết một đoạn văn (khoảng 15 – 20
dòng) chia sẻ về những việc em có thể làm để Trái Đất này trở nên tốt đẹp hơn
Câu 2 (5,0 điểm) Phân tích hình tượng người lính trong đoạn thơ sau:
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán tướt mồ hôi
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay
Đêm nay rừng hoang sương muối Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới Đầu súng trăng treo
(Trích Đồng chí - Chính Hữu, SGK Ngữ văn 9, tập một, NXB Giáo dục, 2020)
-HẾT -
ĐÁP ÁN ĐỀ THI SỐ 2
I ĐỌC HIỂU
Câu 1: Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích: Nghị luận
Trang 8Câu 2: Theo đoạn trich, biến đổi khi hậu, ô nhiễm môi trường đang gây ra tác động tới mọi khía
cạnh của cuộc sống, của tất cả mọi sinh vật trên Trái Đất này
Câu 3: Nội dung chính của đoạn trích là: Biến đổi khi hậu và hành động của con người
Câu 4: Đồng tình Bởi vì: Những việc làm của chúng ta ngày hôm nay sẽ gây tác động rất lớn đến
môi trường Mà các thế hệ mai sau sẽ trực tiếp chịu ảnh hưởng từ các hậu quả đó để lại Vì vậy nếu ngay
từ bây giờ chúng ta thay đổi môi trường xanh thì thế hệ sau của chúng ta sẽ được sống một cuộc sống
trong lành, trái đất trở nên tươi đẹp hơn
II LÀM VĂN
Câu 1:
I Mở đoạn
- Giới thiệu vấn đề
- Bạn quan tâm tới Trái Đất - hành tinh nơi chúng ta đang sống, vậy bạn sẵn sàng làm gì để bảo vệ
hành tinh này? Hàng ngày, chúng ta phải đối mặt với rất nhiều vấn đề: nóng lên toàn cầu, hệ sinh thái
biển đang chết dần và sự sống của nhiều loài động vật đang bị đe dọa, thật khó để biết nên bắt đầu từ
đâu Nếu chỉ một cá nhân hành động sẽ không thể tạo ra sự khác biệt, nhưng nó sẽ đóng góp một phần
nào đó vào công cuộc để bảo vệ Trái Đất
II Thân đoạn:
- Biểu hiện: Hàng ngày, chúng ta phải đối mặt với rất nhiều vấn đề: nóng lên toàn cầu, hệ sinh thái
biển đang chết dần và sự sống của nhiều loài động vật đang bị đe dọa, thật khó để biết nên bắt đầu từ
đâu Nếu chỉ một cá nhân hành động sẽ không thể tạo ra sự khác biệt, nhưng nó sẽ đóng góp một phần
nào đó vào công cuộc để bảo vệ Trái Đất
→ Khẳng định tầm quan trọng ứng xử đối với người bất hạnh trong xã hội hiện nay
- Nếu thực trạng ô nhiễm môi trường hiện nay:
+ Trái đất ngày càng nóng lên
+ Không khí chứa nhiều thành phần gây hại hơn
+ Nồng độ chì đã và đang tăng lên
+ Ô nhiễm từ các loại xe cộ
- Những việc cần làm để trái đất trở nên tốt đẹp hơn:
Trang 9+ Cần có ý thức bảo vệ, giữ gìn vệ sinh môi trường
+ Có lối sống bền vững
+ Tiết kiệm nguồn điện, nguồn nước
+ Ít sử dụng hóa chất + Ngăn chặn chặt phá và khai thác rừng,
+ Bảo vệ các loài động vật quý hiếm
+ Cần có sự quản lý chặt chẽ của người nhà nước trong việc xử lý những doanh nghiệp, cá nhân vi
phạm
+ Tăng cường tuyên truyền để cho nâng cao nhận thức của người dân trong việc bảo vệ môi trường,
hiểu rõ tác hại của ô nhiễm môi trường đối với hệ sinh thái, sức khỏe con người
+ Tái chế rác thải, tái sử dụng giấy
+ Giảm thiểu chất thải và tác động của môi trường
- Bài học nhận thức và hành động
+ Nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của vấn đề môi trường và bảo vệ môi trường
+ Hiểu rằng bảo vệ môi trường chính là bảo vệ cuộc sống của mình, của tất cả những người quanh
mình, của toàn xã hội
III Kết đoạn
- Khái quát lại vấn đề vừa bàn luận
- Liên hệ bản thân
Câu 2:
1 Mở bài
- Giới thiệu khái quát về tác giả Chính Hữu (những nét cơ bản về con người, cuộc đời, đặc điểm
sáng tác, )
- Giới thiệu khái quát về bài thơ “Đồng chí” (xuất xứ, hoàn cảnh ra đời, những đặc sắc về nội dung
và nghệ thuật, )
- Giới thiệu khái quát về đoạn thơ và hình ảnh người lính
2 Thân bài:
Hình ảnh người lính hiện lên với những vẻ đẹp của đời sống tâm hồn, tình cảm:
Trang 10a Thông cảm với nhau về bệnh tật trong chiến đấu mà người lính mắc phải:
"Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vầng trán ướt mồ hôi"
=> thấu hiểu những tâm tư, nỗi lòng của nhau, cùng chia sẻ những gian lao, thiếu thốn của cuộc đời
người lính Đó là sự ổm đau, bệnh tật
b Chia sẻ những gian lao và thiếu thốn trong cuộc đời người lính:
"Áo anh chân không giày"
NT: Sử dụng các câu thơ sóng đội, đối ứng, tả thực Cấu trúc ấy đã diễn tả sự gắn bó, chia sẻ của
những người đồng đội
- Sự yêu thương nhau thể hiện chân thành giản dị họ nắm tay để truyền cho nhau hơi ấm và sức
mạnh của tình đồng chí hơi ấm ở bàn tay, ở tấm lòng đã chiến thắng cái lạnh ở "chân không giày" và
thời tiết "buốt giá"
– Sức mạnh của tình cảm keo sơn gắn bó sâu sắc giữa những người lính giúp họ vượt qua mọi khó
khăn thiếu thốn và gian khổ
→ Sự đoàn kết, thương yêu, kề vai sát cánh bên nhau cùng nhau chiến đấu chống lại quân thù tạo
nên bức tượng đài bất diệt về hình ảnh người lính trong kháng chiến chống Pháp Chân dung anh bộ đội
Cụ Hồ buổi đầu kháng chiến sống gian khổ, thiếu thốn nhưng tình đồng chí sưởi ấm lòng họ
c Sự lãng mạn và lạc quan trong cuộc sống chiến đấu gian khổ:
- Bức tranh đẹp về tình đồng chí, đồng đội của người lính, là biểu tượng đẹp về cuộc đời người chiến
sĩ: Dù hoàn cảnh như thế nào thì cũng bên cạnh nhau hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao
- Trên cánh rừng hoang sương muối là 3 hình ảnh gắn kết: người lính, khẩu súng, vầng trăng
→ Hình ảnh đẹp về tình đồng đội
Làm nên sức mạnh của tình đồng đội giúp họ vượt lên những khắc nghiệt của thời tiết và mọi gian
khổ thiếu thốn
"Đầu súng trăng treo"
"suốt đêm vầng trăng ở bầu trời cao xuống thấp dần và có lúc như treo lơ lửng ở trên đầu mũi sủng"
(suy nghĩ của tác giả - hình ảnh được nhận ra từ những đêm hành quân, phục kích chờ giặc của tác
giả.)