buổi thảo luận thứ nhất chủ thể của pháp luật dân sự bộ môn những vấn đề chung về luật dân sự

+ Một cá nhân khi đã bị Tòa án tuyên bố hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự thì không thể tự mình tham gia tất cả các giao dịch dân sự mà pháp luật cho phép mà bắt buộc phải được th

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HỒ CHÍ MINH KHOA LUẬT

DÂN SỰ

BUỔI THẢO LUẬN THỨ NHẤT:

CHỦ THỂ CỦA PHÁP LUẬT DÂN SỰ

Bộ môn: Những vấn đề chung về Luật Dân sự

Giảng viên: Đặng Lê Phương Uyên Danh

sách sinh viên thực hiện:

Ao Lê Kim Trân – QT46B2 – 2153801015268 Lê

Tường Vy – QT46B2 – 2153801015287 Trần Thị Bảo

Trâm – QT46B2 – 2153801015267 Triệu Lê Phương

Uyên – QT46B2 – 2153801015276 Nguyễn Huyền

Trâm – QT46B2 – 2153801015265 Nguyễn Thị

Phương Thảo – QT46B2 – 2153801015242 Phạm Châu

Kim Yến – QT46B2 – 2153801015295 Trần Thị Ngọc

Thúy – QT46B2 – 2153801015250 Lê Huỳnh Lam Trà

– QT46B2 – 2153801015261

TP.HCM, tháng 3 năm 2022

BÀI TẬP 1: NĂNG LỰC HÀNH VI DÂN SỰ CÁ NHÂN Câu 1: Những điểm giống nhau và khác nhau giữa hạn chế năng lực hành vi

dân sự và mất năng lực hành vi dân sự.

- Điểm giống nhau:

+ Hai trường hợp đều được quy định chi tiết tại Bộ luật Dân sự năm 2015 (Điều 22 và Điều

24 Bộ luật Dân sự 2015)

+ Một người chỉ được coi là bị mất năng lực hành vi dân sự hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự khi có quyết định tuyên bố của Tòa án Việc họ bị hạn chế hay bị mất năng lực hành

vi dân sự dựa trên quyết định của Tòa án trên cở sở yêu cầu của người có quyền và lợi ích liên quan

+ Khi không còn căn cứ cho việc bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự, Tòa án cũng phải ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố trước đó và họ có quyền được khôi phục lại năng lực hành vi dân sự của mình

+ Một cá nhân khi đã bị Tòa án tuyên bố hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự thì không thể tự mình tham gia tất cả các giao dịch dân sự mà pháp luật cho phép mà bắt buộc phải được thực hiện bởi người đại diện hợp pháp của người này

- Điểm khác nhau:

Tiêu chí Hạn chế năng lực hành vi dân Mất năng lực hành vi dân sự

sự Căn cứ pháp

Điều 24 Bộ luật Dân sự Điều 22 Bộ luật Dân sự

lý

Đối tượng

Người nghiện ma túy, nghiện Người bị bệnh tâm thần hoặc mắc các chất kích thích khác dẫn đến bệnh khác mà không thể nhận thức, phá tán tài sản của gia đình làm chủ được hành vi

- Theo yêu cầu của người có quyền,

Căn cứ Tòa án

Theo yêu cầu của người có lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, quyền, lợi ích liên quan hoặc tổ chức hữu quan

ra quyết định

của cơ quan, tổ chức hữu quan - Trên cơ sở kết luận giám định

pháp y tâm thần

Người đại diện Tòa án quyết định Người đại diện theo pháp luật (có

thể là cá nhân hoặc pháp nhân và được gọi là người giám hộ Người đại diện có thể được chỉ định hoặc đương nhiên trở thành người đại

download by : skknchat@gmail.com

diện theo quy định của pháp luật)

- Phải có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật

Thực hiện giao - Trừ giao dịch nhằm phục vụ Do người đại diện theo pháp luật

dịch dân sự nhu cầu sinh hoạt hàng ngày xác lập, thực hiện

hoặc luật liên quan có quy định khác

Giao dịch do người hạn chế năng lực hành vi dân sự thực

Giao dịch do người mất năng lực hiện, xác lập là không có hiệu

Hệ quả pháp lực pháp luật (bị vô hiệu), trừ hành vi dân sự thực hiện, xác lập là

không có hiệu lực pháp luật (bị vô

hiệu) Giao dịch phải do người đại người đại diện hoặc giao dịch

diện theo pháp luật thực hiện phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt

hàng ngày

Câu 2: Những điểm khác nhau cơ bản giữa người bị hạn chế năng lực hành vi

dân sự và là người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.

Tiêu chí Người có khó khăn trong nhận Người bị hạn chế năng lực hành vi

thức, làm chủ hành vi

Người thành niên do tình trạng thể

Đặc điểm chất hoặc tinh thần mà không đủ Người nghiện ma túy, nghiện các

khả năng nhận thức, làm chủ hành chất kích thích khác dẫn đến phá tán

nhận dạng

vi nhưng chưa đến mức mất năng tài sản của gia đình;

lực hành vi dân sự;

- Người bị Tòa tuyên bố

Căn cứ Tòa - Người có quyền, lợi ích liên quan

- Người có quyền, lợi ích liên quan

án ra quyết

- Cơ quan, tổ chức hữu quan

yêu cầu của Kết luận giám định pháp y tâm

thần,

Thời điểm

xác định

Khi Tòa án ra quyết định tuyên bố Khi Tòa án ra quyết định

thuộc đối

tượng

download by : skknchat@gmail.com

Người giám hộ do Tòa án chỉ định;

hoặc được quyền chọn người giám

Người đại hộ cho mình theo quy định phápluật hiện hành Đây là quy định thể Người đại diện theo pháp luật (Người

diện hiện rõ nét sự tôn trọng ý chí của giám hộ hoặc người đại diện do Tòa

án chỉ định)

người được giám hộ trong điều kiện họ vẫn làm chủ được hành vi của mình

Hậu quả

pháp lý khi – Nếu chứng minh được chủ thể – Trừ giao dịch dân sự phục vụ nhu

giao dịch giao dịch trong trạng thái tỉnh táo cầu cá nhân, các giao dịch dân sự

trực tiếp với thì giao dịch dân sự có hiệu lực. khác vô hiệu

chủ thể

Khi không còn căn cứ tuyên bố

Khi không còn căn cứ tuyên bố một một người có khó khăn trong nhận

Trường hợp thức, làm chủ hành vi thì Tòa án ra người bị hạn chế năng lực hành vi chấm dứt quyết định hủy bỏ quyết định dân sự thì Tòa án ra quyết định hủy

bỏ quyết định tuyên bố hạn chế năng tuyên bố người có khó khăn trong

lực hành vi dân sự

nhận thức, làm chủ hành vi

Vụ việc: chia thừa kế và chia tài sản thuộc sở hữu chung.

Quyết định tái thẩm số 52/2020/DS-GĐT ngày 11/9/2020 của Hội đồng thẩm

phán Tòa án nhân dân tối cao

TÓM TẮT BẢN ÁN:

Nguyên đơn: ông Lê Văn Tiếu; Bị đơn: ông Lê Văn Chỉnh, chia thừa kế và chia tài sản thuộc sở hữu chung Về nội dung thứ nhất, vì ông Chảng là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong việc chia thừa kế và chia tài sản thuộc sở hữu chung nhưng do khó khăn trong nhận thức làm chủ hành vi và được giám định bởi Hội đồng giám định y khoa

trung ương - Bộ Y tế vì vậy cần xác định người giám hộ hợp pháp cho ông Lê Văn

Chảng, Tòa án cấp sơ thẩm đã căn cứ vào “giấy chứng nhận kết hôn - đăng kí lại” ngày 15/10/2001 do bà Bích xuất trình để xác định bà Bích là vợ ông Chảng đồng thời là

người giám hộ hợp pháp Thế nhưng, qua những chứng cứ của cơ quan điều tra, cũng

như thông tin bà Bích cung cấp không hợp lệ không chứng thực được giữa bà Bích và

ông Chảng có quan hệ hôn nhân, từ đó hủy bỏ từ cách người giám hộ hợp pháp của bà

Bích Về nội dung thứ hai, việc phân chia tài sản chung, ông Miện và bà Hoài để lại di

sản cho hai người con là ông Chỉnh và ông Chảng, nhưng Tòa án cấp sơ thẩm đã tính

công sức trong việc quản lý, tôn tạo tài sản cho ông Chỉnh nên phần di sản được chia làm

3 phần (2 phần cho ông Chỉnh và 1 phần cho ông

download by : skknchat@gmail.com

Chảng) Việc Tòa án cấp sơ thẩm xác định sai người giám hộ đã dẫn đến quyền và lợi ích hợp pháp của ông Chảng không được bảo vệ vì bà Bích (người tự xưng là giám hộ của ông Chảng và được Tòa sơ thẩm và phúc thẩm đồng ý) không kháng cáo yêu cầu chia lại di sản Về phần bà Chung, là vợ hợp pháp của ông Chảng qua sự xác nhận của ông Chỉnh, bà Chung thực hiện tốt bổn phận làm dâu, làm vợ, có công sức đóng góp trong việc trông nom, bảo quản nhà đất nhưng lại không được Tòa sơ thẩm chấp nhận là vợ và là người giám hộ nên việc Tòa án sơ thẩm đã không xét công sức đóng góp của bà Chung Tòa cấp phúc thẩm nhận định công sức đóng góp của bà Chung nhưng có thể giải quyết bằng một vụ án khác dựa trên giá trị tài sản mà ông Chung sở hữu là không triệt để

Câu 3: Trong quyết định trên, Tòa án nhân dân tối cao đã xác định năng

lực hành vi dân sự của ông Chảng như thế nào?

- Tòa án nhân dân tối cao đã xác định năng lực hành vi dân sự của ông Chảng thông qua “Biên bản giám định khả năng lao động” số 84/GĐYK-KNLĐ này 18/12/2007, Hội đồng giám định y khoa Trung ương - Bộ Y tế xác định ông Chảng “… Không tự

đi lại được Tiếp xúc khó, thất vận ngôn năng, liệt hoàn toàn ½ người phải Rối loạn

cơ tròn kiểu trung ương, tai biến mạch máu não lần hai Tâm thần: sa sút trí tuệ Hiện tại không đủ năng lực hành vi lập di chúc Được xác định tỷ lệ mất khả năng lao động

do bệnh tật là: 91% ”

Câu 4: Hướng của Tòa án nhân dân tối cao trong câu hỏi trên có thuyết

phục không? Vì sao?

- Theo tôi, hướng giải quyết của Tòa án nhân dân tối cao trong câu hỏi trên là thuyết phục vì để chứng minh một người có khó khăn trong nhận thức làm chủ hành vi cần

dựa trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần theo Khoản 1, Điều 23 Bộ Luật

Dân sự năm 2015, với giám định trên đã xác định, ông Chảng “… Không tự đi lại

được Tiếp xúc khó, thất vận ngôn năng, liệt hoàn toàn ½ người phải Rối loạn cơ tròn kiểu trung ương, tai biến mạch máu não lần hai Tâm thần: sa sút trí tuệ Hiện tại không đủ năng lực hành vi lập di chúc Được xác định tỷ lệ mất khả năng lao động do bệnh tật là: 91% ” thế nên ông Chảng cần người đại diện hợp pháp trong các vụ việc dân sự như chia tài sản, thừa kế nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho ông

Câu 5: Theo Toà án nhân dân tối cao, ai không thể là người giám hộ và ai mới có thể là người giám hộ của ông Chảng? Hướng của Tòa án nhân dân tối cao như vậy có thuyết phục không? Vì sao?

- Không thể là người giám hộ: Theo Khoản 1, Điều 62 Bộ Luật Dân sự 2015 “Trong

trường hợp vợ mất năng lực hành vi dân sự thì chồng là người giám hộ, nếu chồng mất năng lực hành vi dân sự thì vợ là người giám hộ” Theo nhận định của tòa án thì

bà Bích không phải là vợ hợp pháp của ông Chảng, do đó bà Bích không thể là người giám hộ cho ông Chảng

download by : skknchat@gmail.com

- Người có thể là người giám hộ: Theo nhận định của tòa thì bà Chung và ông Chảng sống chung với nhau từ năm 1975, tức là trước ngày 3/1/1987, trường hợp này bà

Chung và ông Chảng được công nhận là vợ chồng hợp pháp theo Điểm a, Mục 3,

Nghị quyết số 35/2000/NQ-QH10 ngày 9/6/2000 của Quốc Hội về việc thi hành

Luật hôn nhân gia đình Chính vì vậy bà Chung có thể là người giám hộ của ông Chảng

- Theo tôi hướng giải quyết của tòa án như vậy là thuyết phục vì dựa vào cơ sở pháp

lý (Theo Khoản 1, Điều 62 Bộ Luật Dân sự 2005 và Điểm a, Mục 3, Nghị quyết số

35/2000/NQ-QH10 ngày 9/6/2000 của Quốc Hội về việc thi hành Luật hôn nhân gia đình) thì hoàn toàn có thể xác định rõ ràng được người nào là vợ hợp pháp của

ông Chảng và có quyền làm người giám hộ hợp pháp

Câu 6: Cho biết các quyền và nghĩa vụ của người giám hộ đối với tài sản

của người được giám hộ (nêu rõ cơ sở pháp lý).

● Quyền: Điều 58 Bộ Luật Dân sự 2015 Quyền của người giám hộ: 1 Người giám hộ của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự có các quyền sau đây:

- Sử dụng tài sản của người được giám hộ để chăm sóc, chi dùng cho những nhu cầu thiết yếu của người được giám hộ

- Được thanh toán các chi phí hợp lý cho việc quản lý tài sản của người được giám hộ

- Đại diện cho người được giám hộ trong việc xác lập, thực hiện giao dịch dân sự và thực hiện các quyền khác theo quy định của pháp luật nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ

● Nghĩa vụ: Điều 59 Bộ Luật Dân sự 2015 Quản lý tài sản của người được giám hộ

- Người giám hộ của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự có trách nhiệm quản lý tài sản của người được giám hộ như tài sản của chính mình; được thực hiện giao dịch dân sự liên quan đến tài sản của người được giám hộ vì lợi ích của người được giám hộ

- Việc bán, trao đổi, cho thuê, cho mượn, cho vay, cầm cố, thế chấp, đặt cọc và giao dịch dân sự khác đối với tài sản có giá trị lớn của người được giám hộ phải được sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ

- Người giám hộ không được đem tài sản của người được giám hộ tặng cho người khác Các giao dịch dân sự giữa người giám hộ với người được giám hộ có liên quan đến tài sản của người được giám hộ đều vô hiệu, trừ trường hợp giao dịch được thực hiện vì lợi ích của người được giám hộ và có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ

Câu 7: Theo quy định của Toà án nhân dân tối cao trong vụ án trên, người giám

hộ của ông Chảng có được tham gia vào việc chia di sản thừa kế (mà ông Chảng

được hưởng) không? Vì sao? Suy nghĩ của anh/chị về hướng xử lý của Toà

án nhân dân tối cao về vấn đề vừa nêu.

- Theo quyết định của Tòa án nhân dân tối cao trong vụ án trên, người giám hộ của ông Chảng được tham gia vào việc chia di sản thừa kế mà ông Chảng được hưởng Vì Điều 57 Bộ luật Dân sự hiện hành (2015) có quy định về việc người giám hộ có nghĩa

vụ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được giám hộ, quản lí tài sản của người được giám hộ nên có thể được tham gia vào việc chia di sản thừa kế mà ông Chảng được hưởng để bảo vệ quyền lợi và quản lí tài sản của ông Chảng Tôi cảm thấy hướng xử lí hợp lí, phù hợp với tình hình thực tế điều tra và hoàn cảnh của ông Chảng vì chưa xác định rõ được người giám hộ chính thức của ông Chảng nên việc hủy 2 quyết định bản án sơ thẩm, phúc thẩm và xác định công sức đóng góp của bà Chung bằng 1 vụ án khác là phù hợp Điều này mở ra hướng giải quyết mới để đảm bảo và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cả Ông Chảng và Bà Chung

BÀI TẬP 2: TƯ CÁCH PHÁP NHÂN VÀ HỆ QUẢ PHÁP LÝ

Câu 1: Những điều kiện để tổ chức được thừa nhận là một pháp nhân Nêu

rõ từng điều kiện.

Điều kiện để tổ chức được thừa nhận có tư cách pháp nhân Theo Điều 74, Bộ luật

Dân sự 2015, một tổ chức được công nhận là có tư cách pháp nhân khi đủ 4 điều

kiện sau:

a) Được thành lập theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan;

b) Có cơ cấu tổ chức theo quy định tại Điều 83 của Bộ luật này;

c) Có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình;

d) Nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập.

a) Được thành lập theo BLDS và luật khác (Điều 82, Bộ Luật Dân sự 2015)

- Pháp nhân được thành lập theo sáng kiến của cá nhân, pháp nhân hoặc theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

- Đăng ký pháp nhân bao gồm đăng ký thành lập, đăng ký thay đổi và đăng ký khác theo quy định của pháp luật

- Việc đăng ký pháp nhân phải được công bố công khai

=> Quy định này cho thấy, sự ra đời của pháp nhân là rất quan trọng Để đảm bảo sự ra đời và tồn tai của pháp nhân không đi ngược lại lợi ích của Nhà nước và lợi ích chung của xã hội, pháp luật quy định các tổ chức nói chung, và pháp nhân nói riêng phải

thành lập hợp pháp, theo đúng trình tự, thủ tục chung do BLDS quy định là luật

download by : skknchat@gmail.com

chung của lĩnh vực pháp luật dân sự Pháp nhân phải được lập ra trên cơ sở pháp lý

rõ ràng, quy định bởi BLDS và các đạo luật 1

Ví dụ :

+ Thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn thì theo Luật Doanh nghiệp

+ Thành lập trường học theo Luật Giáo dục

+ Thành lập cơ quan tổng cục cục Quản lý nhà nước theo luật tổ chức chính phủ

* Ý nghĩa của việc quy định pháp nhân phải được thành lập theo quy định của Luật:

- Thừa nhận sự ra đời và khai sinh pháp nhân: tạo “hành lang pháp lý” cho pháp nhân, quy định sự kiện pháp lý làm phát sinh tư cách chủ thể của pháp nhân, chuyển giao các quyền và nghĩa vụ

- Tạo cơ sở pháp lý để các cơ quan nhà nước kiểm tra, giám sát việc thành lập các tổ chức; ngăn ngừa, không để tổ chức nguy hại xã hội ra đời

- Cơ sở pháp lý để Tòa án và các cơ quan tài phán xem tính hợp pháp của pháp nhân

và giải quyết tranh chấp liên quan 2

b Có cơ cấu tổ chức (Điều 83, Bộ Luật Dân sự)

- Pháp nhân phải có cơ quan điều hành Yêu cầu cơ bản về mặt tổ chức của pháp nhân, pháp nhân không phải một con người mà là một tổ chức - cần có bộ máy vận hành gồm đầy đủ cơ quan tổ chức, đơn vị chuyên môn và các bộ phận nghiệp vụ của tổ chức đó

- Tổ chức, nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan điều hành của pháp nhân được quy định trong điều lệ của pháp nhân hoặc trong quyết định thành lập pháp nhân

- Cơ quan điều hành xác lập, thực hiện các giao dịch và chịu trách nhiệm trước pháp nhân

* Ý nghĩa của các quy định về cơ cấu tổ chức:

- Tạo tiền đề thực tế giúp cho tổ chức có đủ năng lực cần thiết để thực hiện đúng chức nặng, nhiệm vụ của mình và hoạt động có hiệu quả

- Đảm bảo sự tồn tại ổn định của tổ chức, không lệ thuộc vào số lượng và thay đổi thành viên

- Hoạt động độc lập, không lệ thuộc về mặt tổ chức đối với thành viên và cơ quan sáng lập pháp nhân.3

c Có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó