CHUYÊN ĐỀ 1 CHỦ NGHĨA MÁC – LÊ NIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO Câu 1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác Lê Nin về tôn giáo a Về bản chất tôn giáo Thứ nhất Tôn giáo là sản phẩm của con người, của sự tự ý thức, tự cảm giác của con người nhưng rồi con người không nhận ra sản phẩm của chính mình mà sản phẩm đó lại như thuộc về một thế giới khác thế giới của thánh thần và quay trở lại thống trị con người Thứ hai trong tôn giáo, con người đã biến thế giới kinh nghiệm của mình thành một cái gì đó.
Trang 1CHUYÊN ĐỀ 1: CHỦ NGHĨA MÁC – LÊ NIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO Câu 1: Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lê Nin về tôn giáo
a Về bản chất tôn giáo:
- Thứ nhất: Tôn giáo là sản phẩm của con người, của sự tự ý thức, tự cảm giác
của con người nhưng rồi con người không nhận ra sản phẩm của chính mình mà sảnphẩm đó lại như thuộc về một thế giới khác - thế giới của thánh thần và quay trở lạithống trị con người
- Thứ hai: trong tôn giáo, con người đã biến thế giới kinh nghiệm của mình
thành một cái gì đó chỉ có trong tư tưởng, trong sự tưởng tượng Do đó, sự tự ý thức
đó là hư ảo, là thế giới quan lộn ngược
- Thứ ba: Con người càng đắm chìm vào tôn giáo, càng “hiến mình” cho tôn
giáo càng nhiều thì con người càng mất lý trí và phụ thuộc hoàn toàn vào tôn giáo,vào thần linh của họ mà không thể dứt bỏ được
Vì vậy, Tôn giáo được ví như bông hoa giả trang điểm trên vòng xiềng xíchtrói buộc con người trong sự khổ ải mà vẫn tin tưởng mình hạnh phúc
b Về Nguồn gốc của Tôn giáo: Có 3 nguồn gốc:
Nguồn gốc tự nhiên, kinh tế - xã hội:
- Nguồn gốc tự nhiên của tôn giáo xuất phát từ sự bất lực của người dã mantrong cuộc đấu tranh chống thiên nhiên đẻ ra lòng tin vào thần thánh, ma quỷ, vàonhững phép màu
- Nguồn gốc kinh tế - xã hội của Tôn giáo xuất phát từ sự bất lực của giai cấp
bị bóc lột trong cuộc đấu tranh chống bọn bóc lột tất nhiên đẻ ra lòng tin vào mộtcuộc đời tốt đẹp hơn ở thế giới bên kia
- Con người có khát vọng bất tử: Hy vọng chết là chuyển sự sống sang một thếgiới khác mà thôi, đó là thế giới bên kia, thế giới của những thánh thần, thiênđường
c Về tính chất của Tôn giáo:
Tính lịch sử:
- Tôn giáo không phải là một cái gì bẩm sinh, có sẵn và mang tính bản năng ởtrong mỗi con người, tôn giáo cũng không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên mà cótính lịch sử của nó
Trang 2- Tôn giáo cũng có một quá trình hình thành, phát triển và biến đổi Quá trình
đó chịu ảnh hưởng và tác động của những biến đổi lịch sử Với mỗi bước ngoặt lớncủa lịch sử nó ra đời trong một điều kiện hoàn cảnh nhất định của lịch sử, nó khôngphải là cái có sẵn, mang tính bản năng, bẩm sinh ở con người
- Tôn giáo được sinh ra trong những điều kiện lịch sử nhất định Nói cách khác
sự phản ánh có tính chất tôn giáo sẽ mất đi khi mọi quan hệ trong đời sống thực tếhàng ngày của con người được biểu hiện bằng mối quan hệ rõ ràng, hợp lý
cụ ngụy trang tư tưởng cho giai cấp mình Ngược lại Tôn giáo nhờ đó mà được củng
cố duy trì, phát triển kết cấu thế quyền – thần quyền dẫn đến hình thành mô hìnhnhà nước
Tính quần chúng:
Tôn giáo ra đời từ phong trào quần chúng, F Ăng ghen nhận định: “Tôn giáo
do con người tạo ra, bản thân những người này cảm thấy được nhu cầu cần phải cóTôn giáo và họ được những nhu cầu cần có Tôn giáo của Quần chúng” Và thế là:
“Cơ đốc giáo cũng như mọi phong trào cách mạng lớn đều do Quần chúng tạo ra”.Tính chất quần chúng của Tôn giáo còn được thể hiện ở điểm Tôn giáo có khảnăng tập hợp xung quanh mình đám đông tín đồ Tín đồ các Tôn giáo là lực lượngquần chúng đông đảo Theo thống kê hiện nay có tới 86% là tín đồ tôn giáo Năm2019: có 16 tổ chức tôn giáo thuộc 6 tôn giáo chính hoạt động
Năm 2017 gồm 41 tổ chức tôn giáo thuộc 15 tôn giáo khác nhau với với 25triệu tín đồ (chiếm ¼ dân số)
Câu 2: Thái độ, nguyên tắc giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội
Có 7 Nguyên tắc để giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội, cụ thể:
- Thứ nhất, phải tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và không tín
ngưỡng, tôn giáo của quần chúng
- Thứ hai, không xúc phạm đến tình cảm tôn giáo của người dân, không được
phế bỏ tất cả những yếu tố của sự thờ cúng Không được tuyên bố chiến tranh vớitôn giáo và coi đó là nhiệm vụ chính trị của đảng công nhân V.I.Lênin coi sai lầmlớn nhất và tệ hại nhất của người mácxít là lầm tưởng rằng, chỉ cần giáo dục chủnghĩa Mác là có thể làm cho quần chúng bừng tỉnh khỏi giấc mê tôn giáo
- Thứ ba, Không phân biệt đối xử giữa các tôn giáo, giữa người theo tôn giáo
và không theo tôn giáo
- Thứ tư, một đảng cầm quyền phải kiên trì thực hiện giải phóng thực sự quần
chúng nhân dân khỏi những thiên kiến tôn giáo, khỏi đám mây mù tôn giáo, khỏitình trạng bị nô dịch tinh thần bởi tôn giáo, phê phán cái “thế giới” mà lạc thú tinh
Trang 3thần của nó là tôn giáo, là xóa bỏ cái hạnh phúc ảo tưởng mà con người đang trôngchờ ở tôn giáo Bằng cách:
+ Cải tạo ý thức xã hội thông qua việc thúc đẩy KHKT và giáo dục đào tạo nhằm không ngừng nâng cao nhận thức của quần chúng nhân dân, giúp họ có đầy
đủ nhận thức về xã hội, từ đó họ sẽ không còn nhu cầu đền bù hư ảo.
+ Cải tạo tồn tại xã hội: Đẩy mạnh phát triển kinh tế nhằm không ngừng đáp ứng nhu cầu hưởng thụ vật chất, từ đó quần chúng không còn cần niềm tin, cầu xin vào tôn giáo Cải tạo quan hệ xã hội để xóa bỏ phân chia giai cấp, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, đảm bảo bình đẳng, công bằng xã hội (Có thể phân tích thêm Nội dung bình đẳng gồm các quy định trong HP, PL và hưởng thụ bình đẳng phụ thuộc vào các yếu tố tự nhiên, địa lý, kinh tế, thể chế chính trị, văn hóa, tôn giáo, truyền thống…)
- Thứ năm, Đảng cộng sản không được hữu khuynh, cơ hội, thỏa hiệp với tôn
giáo với vỏ bọc “tôn giáo là việc cá nhân” từ đó dẫn đến thái độ điều hòa với tôngiáo và giáo hội, làm phương hại đến cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản
- Thứ sáu, với nhà nước lại phải coi tôn giáo là việc tư nhân (không can thiệp
vào hoạt động tôn giáo, không chu cấp tài chính, TG không tham gia chínhquyền…) Phải xây dựng một nhà nước thế tục, không chủ trương thiết lập một tôngiáo “quốc doanh”
- Thứ bảy, việc kết nạp vào đảng những người có đức tin, theo chủ nghĩa Mác
– Lênin: Linh mục nếu tận tâm hoạt động chính trị cùng với Đảng thì có thể kết nạp
và nếu làm ngược lại đường lối của Đảng thì phải bị khai trừ
* Liên hệ thực tế.
Vận dụng linh hoạt 7 nguyên tắc để giải quyết vấn đề tôn giáo theo quan điểmcủa chủ nghĩa xã hội tại địa phương:
II TƯ TƯỞNG HCM VỀ TÔN GIÁO
1 Cách tiếp cận của HCM về tôn giáo
- Tôn giáo là một thành tố của ý thức xã hội, của tồn tại xã hội và của văn hóa
xã hội
2 Đảm bảo quyền tự do tôn giáo tín ngưỡng
- Tín ngưỡng tự do, lương giáo đoàn kết (HCM)
- Tự do là quyền của con người, đây cũng là mục tiêu chung của cách mạng(đất nước độc lập, nhân dân tự do)
- Ra sắc lệnh 234/SL ngày 14/6/1955 về vấn đề tôn giáo
- Người đề ra cách thức, giải pháp để thực hiện; yêu cầu các cán bộ đảng viênphải thực hiện đúng chính sách tự do tôn giáo tín ngưỡng
3 Về đoàn kết tôn giáo
3.1 Cơ sở hình thành tư tưởng:
- Đoàn kết sẽ có sức mạnh
Trang 4- Tôn giáo vốn tồn tại đan xen, hòa đồng trong XH
- Đồng bào giáo dân là một lực lượng lớn của dân tộc
- Đoàn kết sẽ chống được âm mưu chia rẽ
3.2 Nội dung đoàn kết
+ Đoàn kết giáo và lương: phải bình đẳng, không phân biệt đối xử Mục đích,
lý tưởng của ĐCS và Tôn giáo phù hợp với nhau Kết nạp Đảng cho Linh mục tiếnbộ…(Cộng sản và tôn giao có cùng chung mục đích, chỉ khác nhau con đường đi)+ Đoàn kết giữa các tôn giáo: nước có độc lập thì tôn giáo mới được tự do, vìvậy đồng bào các tôn giáo phải đoàn kết trong khối đại đoàn kết dân tộc vì mục tiêugiải phóng dân tộc
+ Đoàn kết trong nội bộ tôn giáo: Các vị chức sắc phải nêu gương tốt, sống tốtđời đẹp đạo, kính chúa yêu nước, tuyên truyền cho tín đồ thực hiện các việc íchnước, lợi dân
3.3 Phương pháp thực hiện
- Cầu đồng tồn dị
- Lấy lợi ích quốc gia, dân tộc và quyền lợi căn bản của nhân dân làm mẫu sốchung
- Tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo của nhân dân
- Tôn trọng, đề cao nhân cách của các vị sáng lập và vai trò của các vị chức sắc
- Quan tâm đến đời sống đồng bào tôn giáo
4 Về phát huy giá trị tôn giáo
- Có sự tương đồng giữa tư tưởng của các bậc sáng lập với lý tưởng của Đảng
- Khuyến khích các vị chức sắc tham gia sự nghiệp GPDT, xây dựng đất nước
- Tôn giáo mang trong mình giá trị văn hóa sâu sắc
5 Chống lợi dụng tôn giáo và bài trừ mê tín dị đoan
- Không được cứng nhắc vì dễ mắc sai lầm, trúng ý đồ chia rẽ của kẻ thù
- Vận động, thức tỉnh lòng yêu nước, lương tâm của những người sa ngã Cóchính sách khoan hồng
- Khích lệ lòng yêu nước của các vị chức sắc
- Phát triển KTXH, xây dựng nếp sống văn minh để bớt mê tín nhảm, phát huygiá trị thuần phong mĩ tục
- Phải kiên trì, nhẫn nại, khéo léo để không xúc phạm đến tìn ngưỡng củangười dân
Trang 5CHUYÊN ĐỀ 2: TÌNH HÌNH TÔN GIÁO TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM
Nội dung 1: Đặc điểm tình hình tôn giáo trên thế giới
a Các tôn giáo trên thế giới có sự phục hồi, phát triển: điều này thể hiện qua
sự phục hồi và phát triển các tôn giáo truyền thống; số lượng tín đồ tôn giáo tăngnhanh chóng (trong 15 năm từ 2000-2015, số người có tôn giáo tăng từ 81% lên88,66% dân số thế giới) được phân bổ khắp nơi trên thế giới
b Có sự xuất hiện các hiện tượng tôn giáo mới với đặc điểm chung là:
-Về sự xuất hiện và tồn tại: Xuất hiện bùng nổ, thời gian tồn tại không lâu
- Về mặt giáo thuyết: Vay mượn, cóp nhặt từ các tôn giáo khác, Tùy ngẫu hứngngười sáng lập
- Về mặt đạo hành: Thần bí, phi nhân tính, cực đoan, phản văn hóa
- Về mặt tín đồ: Không nhiều song thu hút được cả giới tri thức
- Về khả năng gây ảnh hưởng: Lây lan nhanh có khả năng phát triển xuyênquốc gia
c Tôn giáo tham gia vào đời sống xã hội:
- Tôn giáo góp phần thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển kinh tế
- Thế kỷ XX tôn giáo ảnh hưởng đến đời sống chính trị của nhiều quốc gia;Tôngiáo thường bị lợi dụng vì mục đích chính trị
- Các tôn giáo ngày nay đang tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội, từthiện nhân đạo, an sinh xã hội, y tế, giáo dục
d Những vấn đề phức tạp nảy sinh liên quan đến tôn giáo
- Trước hết, các cuộc chiến tranh, xung đột dân tộc, sắc tộc liên quan đến tôngiáo(Trong khoảng 10 năm cuối TK XX: Trong hơn 100 cuộc chiến tranh, xung đột
vũ trang thì trên 90% có liên quan đến vấn đề tôn giáo và dân tộc
- Thứ hai, chủ nghĩa khủng bố quốc tế liên quan đến vấn đề tôn giáo, đặc biệtHồi giáo:
+ Khủng bố và cuộc chiến chống khủng bố đang trở thành vấn đề toàn cầutrong những thập niên gần đây
+ Hoạt động khủng bố của các phần tử Hồi giáo cực đoan gây ra nhiều thảm
kịnh kinh hoàng cho các nước phương Tây
e Nguyên nhân của thực trạng tôn giáo thế giới
- Toàn cầu hóa và khoa học công nghệ: Giao lưu, hội nhập văn hóa Va chạm,xung đột giữa các nền văn minh, tôn giáo khác nhau
- Kinh tế: Con người có điều kiện hướng tới hoạt động tâm linh.Mặt trái của cơchế thị trường
- Chính trị: Biến động của trật tự thế giới cuối thế kỷ XX ;Sự lợi dụng tôn giáocủa phương Tây và các nước Hồi giáo
Trang 6- Xã hội: Con người đối mặt với nhiều rủi ro: Thiên tai, bệnh dịch, chiến tranh,khủng bố, các tệ nạn xã hội… => Sợ => Tìm đến TG
Nội dung 2: Các xu hướng tôn giáo trên thế giới
Các xu hướng tôn giáo hiện nay gồm (06 xu hướng)
- Đa dạng hóa tôn giáo
- Thế tục hóa tôn giáo và phi thế tục
- Khoan dung, hòa hợp và đối thoại liên tôn
- Hiện đại hóa
- Trở về với văn hóa dân tộc
- Gia tăng quan hệ chính trị và tôn giáo
* Xu hướng đa dạng hóa tôn giáo: Đặt ra vấn đề trên 3 cấp độ: Cấp độ tôn
giáo: Đòi hỏi các TG phải chấp nhận sự tồn tại trong đa dạng; Cấp độ xã hội: Đòihỏi có nhận thức mới về vấn đề TG: TG và chính trị; TG và kinh tế - xã hội; TG vàvăn hóa; Cấp độ thể chế: Vấn đề về quan hệ tổ chức tôn giáo và nhà nước, đòi hỏinhững điều chỉnh về chính sách TG
* Xu hướng thế tục hóa tôn giáo: Là xu hướng tôn giáo hướng về con người,
về thế giới hiện tại của con người.Thế tục hóa trên 2 phương diện: Thể chế: Táchtôn giáo ra khỏi chính trị (Nhà nước), khỏi lĩnh vực công, đưa tôn giáo vào lĩnh vực
tư Thực hành niềm tin tôn giáo: thể hiện ở 2 góc độ: Góc độ cá nhân: Giảm sútquyền lực tôn giáo trong đời sống cá nhân; Góc độ xã hội: Tôn giáo hòa nhập vàođời sống xã hội, tham gia vào các hoạt động giáo dục, y tế, từ thiện
2 ĐẶC ĐIỂM, TÌNH HÌNH TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
2.1 Một số đặc điểm tôn giáo ở VN:
- Việt Nam là một quốc gia có nhiều hình thức tôn giáo khác nhau
- Tôn giáo ở Việt Nam tồn tại đan xen, hòa đồng
- Tôn giáo ở Việt Nam đề cao yếu tố Mẫu
- Tín đồ tôn giáo Việt Nam chủ yếu là nông dân
- Các tôn giáo ở Việt Nam có quan hệ quốc tế rộng rãi
- Một số tôn giáo ở Việt Nam thường bị lợi dụng vì mục đích phi tôn giáo
-> Công tác tôn giáo: Vừa phải đáp ứng nhu cầu tâm linh, tôn giáo của nhân dân; vừa phải cảnh giác đấu tranh với các âm mưu lợi dụng tôn giáo 2.2 Tình hình tôn giáo ở Việt Nam hiện nay
- Sự phục hồi và mở rộng hoạt động của các tôn giáo
- Các tôn giáo ở Việt Nam hoạt động ổn định, tuân thủ pháp luật
- Tình hình khiếu nại, tố cáo và điểm nóng liên quan đến tôn giáo
- Một số tôn giáo phát triển nhanh trong vùng dân tộc thiểu số
- Hiện tượng tôn giáo mới xuất hiện đa dạng ở Việt Nam, tác động XH trên cả
2 mặt tích cực và tiêu cực
Trang 7* Đặc điểm của các hiện tượng tôn giáo mới ở miền Bắc VN
- Thời gian xuất hiện: Hầu hết các hiện tượng TGM hình thành hoặc du nhậpvào Miền Bắc từ cuối thập niên 80 của thế kỷ XX đến thập niên đầu của thế kỷXXI
- Nguồn gốc: Chủ yếu du nhập từ nước ngoài vào nước ta qua Việt kiều, ngườiViệt Nam đi học tập và lao động ở nước ngoài
- Địa bàn xuất hiện: Chủ yếu ở 2 khu vực: Một là những trung tâm kinh tế vàgiao thương lớn của Miền Bắc; Hai là khu vực đồng bào các dân tộc thiểu số sinhsống
- Người đứng đầu (Giáo chủ): Chủ yếu trong độ tuổi trung niên và cao niên;Thường gặp vấn đề về sức khỏe (tâm, sinh lý) hoặc gặp hoàn cảnh khó khăn trongcuộc sống bản thân và gia đình
- Giáo lý: Vay mượn, cóp nhặt từ các tôn giáo khác; Muốn tạo dấu ấn riêng vàkhẳng định tính đúng đắn, tính duy nhất của mình: coi các tôn giáo khác là “tà” và
Vấn đề đặt ra từ sự phát triển các hiện tượng TG mới
- Về mặt văn hóa: Các hiện tượng TGM đa phần đại diện cho lối sống nhấn
mạnh chủ nghĩa cá nhân, thậm chí lệch lạc, phi nhân tính, phản văn hóa
- Về mặt tôn giáo: Đưa những niềm tin và thực hành mới mẻ mang tính thay
thế, các hiện tượng TGM có xu hướng cạnh tranh với các TG truyền thống
- Về mặt pháp lý: Đặt cơ quan quản lý tôn giáo vào sự lúng túng, nếu không
giải quyết khéo léo có thể gây ra những căng thẳng về mặt chính trị
Nội dung liên hệ, vận dụng:
+ Từ thực trạng, xu hướng tôn giáo thế giới, liên hệ/dự báo các xu hướng tôngiáo ở Việt Nam/địa phương Giải pháp khắc phục những biểu hiện tiêu cực của các
xu hướng tôn giáo
+ Những vấn đề đáng lưu ý của đặc điểm, tình hình tôn giáo ở Việt Nam/địaphương Nguyên nhân và giải pháp cho vấn đề
Trang 82 ĐẶC ĐIỂM, TÌNH HÌNH TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
2.2 Tình hình tôn giáo ở Việt Nam hiện nay
2.2.1.Sự phục hồi và mở rộng hoạt động của các TG
(1) Về hoạt động của các tổ chức và tín đồ các tôn giáo
(2) Về việc mở trường đào tạo chức sắc của các tôn giá
(3) Về việc xây dựng, sửa chữa nơi thờ tự
(4) Về in ấn, xuất bản các ấn phẩm tôn giáo
(5) Về quan hệ quốc tế của các tổ chức tôn giáo
(2) Về việc mở trường đào tạo chức sắc của các TG
- Các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng chức sắc tăng nhanh cả về số lượng và chấtlượng:
- Hiện nay ở Việt Nam có khoảng 60 cơ sở đào tạo chức sắc với tổng sốkhoảng 10.000 học viên
- Năm 2015 thành lập Học viện Công giáo tại Việt Nam (là cơ sở đào tạo trình
độ Thạc sĩ, Tiến sĩ Thần học đầu tiên tại Việt Nam)
(3) Về việc xây dựng, sửa chữa nơi thờ tự
- Từ khi đổi mới đến nay, 80% các cơ sở thờ tự của các tôn giáo được sửa chữa(21.000/26.000 cơ sở) đồng thời có khoảng hơn 2.000 cơ sở được xây mới
- Chính quyền địa phương đã tạo điều kiện cấp quyền sử dụng đất cho các tổchức tôn giáo xây dựng cơ sở thờ tự: Thành phố Hà Nội cấp hơn 10 hecta đất xâydựng Học viện Phật giáo Hà Nội; tỉnh Ninh Bình cấp 15.000 m2 xây dựng
Trung tâm mục vụ Giáo phận Phát Diệm
(4) Về in ấn, xuất bản các ấn phẩm tôn giáo
Từ 1999 - khi Nhà xuất bản Tôn giáo được thành lập đến năm 2014 có khoảng4.000 đầu sách được xuất bản (riêng kinh thánh xuất bản gần 1triệu bản)
(5) Về quan hệ quốc tế của các tổ chức TG
- Từ 2005 - 2013, có 205 đoàn khách tôn giáo nước ngoài vào Việt Nam hoạtđộng tôn giáo; và 1.343 đoàn thuộc các tổ chức, cá nhân tôn giáo ở Việt Nam thamgia hoạt động quốc tế ở nước ngoài
Trang 9- Năm 2011, chính phủ Việt Nam đồng ý đặc phái viên không thường trú củatòa thánh Vatican được vào Việt Nam trong mối quan hệ giữa giáo hội Công giáo vàNhà nước Việt Nam.
Trang 10CHUYÊN ĐỀ 3: MỘT SỐ TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM
1 Công giáo
a Giáo lý:
Được quy định trong kinh cựu ước (46 cuốn) và tân ước (27 cuốn) Ngoài racác áng văn của Giáo hoàng, nghị quyết của Công đồng cũng có giá trị như giáo lý
Giáo lý gồm 5 tín điều cơ bản.
- Thiên chúa và sự sáng tạo thế giới của thiên chúa, thuyết thiên chúa 3 ngôi:Thiên Chúa là đấng thiêng liêng, đấng sáng tạo: tạo dựng trời đất và muôn loàitrong 6 ngày
- Con người và sự sa ngã của con người: phần xác chúa nặn từ bùn đất, phầnhồn chúa thổi vào (Adam), tạo ra Eva từ xương sườn Adam…Tội lỗi, sa ngã thuộc
về bản tính con người nên sẽ phải chết Sau khi chết phần xác về cát bụi, phần hồnchịu sự phán xét của chúa
- Chúa Giesu và công cuộc cứu chuộc: Chúa ngôi 2 (chúa con) sau khi chết 3ngày thì hồi sinh, sống tiếp 40 ngày để cứu độ chúng sinh Trước khi về trời lập ra 7
- 10 điều răn của thiên chúa
+ Phải kính thờ thiên chúa trên hết mọi sự
+ Không được lấy danh thiên chúa để làm những việc phàm tục tầm thường+ Dành ngày CN để thờ phụng thiên chúa
+ Thảo kính cha mẹ
+ Không được giết người
+ Không được tà dâm
+ Không được gian tham lấy của người khác
+ Không được nói dối
+ Không được ham muốn vợ (chồng) người khác
+ Không được ham muốn của cải bất minh
- 6 điều răn của giáo hội
+ Xem lễ ngày CN và các ngày lễ buộc
+ Kiêng việc xác ngày CN
+ Xưng tội mỗi năm 1 lần
+ Chịu lễ mùa phục sinh
+ Giữ chay những ngày quy định
Trang 11+ Kiêng ăn thịt những ngày quy định
- 7 phép bí tích (Rửa tội, thêm sức, giải tội, thánh thể, xức dầu thánh, truyền
chức, hôn phối)
c Tình hình Công giáo ở Việt Nam hiện nay (5 vấn đề)
- Công giáo vào VN từ trước thế kỷ 16 bởi các giáo sĩ Bồ Đào Nha Quá trìnhphát triển trải qua nhiều thăng trầm biến động của lịch sử, hiện nay VN có khoảng 7triệu tín đồ, gần 50 giám mục và khoảng 4000 linh mục
- Tín đồ: tính cộng đồng bền chặt, có đức tin sâu sắc, ổn định, vâng phục giáoquyền nhìn chung gắn bó đồng hành cùng dân tộc
- Giáo sĩ: công tác đào tạo giáo sĩ được tăng cường với 8 đại chủng viện và2.300 chủng sinh
- Về tổ chức hành chính đạo: Giáo hội Công giáo VN là giáo hội trưởng thành,
có Hội đồng giám mục, có Hiến chương, Điều lệ …
- Về dòng tu, hội đoàn: Đội ngũ tu sĩ tăng nhanh, trẻ hóa và trình độ ngày càngnâng cao, hiện có trên 100 dòng tu với trên 23k tu sĩ Các hội đoàn cũng phát triểnvới trên 100 loại khác nhau, nhiều nơi vượt khỏi sự kiểm soát của chính quyền địaphương
d Những vấn đề đặt ra từ hoạt động Công giáo ở Việt Nam (3 vấn đề)
- Cần nhìn nhận và đánh giá đúng mặt tích cực của Công giáo: Công giáo đềcao tinh thần tự do, bình đẳng, bác ái, trung thực; có đóng góp trong lịch sử dân tộc
và đời sống tâm linh, góp phần tích cực cho phát triển XH…
- Ba vấn đề cần chú ý:
+ Thần học giáo dân (Theo Vatican: bây giờ là thời của giáo dân)
+ Tái truyền giáo: Giáo hội công giáo VN rất coi trọng công tác truyền giáo vàmột số dòng tu đang truyền ngược ra nước ngoài
+ Hội nhập VH và đời sống XH: Việc thành lập thêm các tổ chức, tổ chức cáccuộc hội thảo để Công giáo hội nhập sâu vào đời sống VH-XH ở Việt Nam và thếgiới
- Một số vấn đề nổi cộm:
+ Quan hệ giữa công giáo và chính trị (Vatican)
+ Dòng tu, hội đoàn gia tăng, nhiều nơi trở thành đối trọng với chính quyền+ Vấn đề đất đai, cơ sở thờ tự, những tồn tại của lịch sử từ thời kỳ CCRĐ…+ Vấn đề quan hệ quốc tế của công giáo, hành hương về thánh địa…đòi hỏicông tác QLNN phải quan tâm đúng mức
+ Việc tham gia vào các hoạt động từ thiện, giáo dục, y tế
2 Tin lành
a Giáo lý (4 điểm khác biệt)
Tin lành là tôn giáo được tách ra khỏi công giáo từ thế kỷ 16 bởi những nhà cảicách thuộc tầng lớp tư sản, giảm bớt những ràng buộc về tổ chức, lễ nghi và tham
Trang 12gia nhiều vào các mặt kinh tế, xã hội Do vậy, về cơ bản giáo lý Tin lành trùng vớigiáo lý của Công giáo vì cùng lấy kinh tân ước, cựu ước làm nền tảng (Công giáo có
73 cuốn, tin lành có 66 cuốn) Tuy nhiên có một số điểm khác biệt sau:
- Chỉ kính trọng và noi gương bà Maria và các thánh chứ không đề cao và thờ
lạy như Công giáo (Một số phái Tin lành còn cho rằng Bà Maria sau khi sinh Chúa Giêsu còn sinh cho ông Giuse một số người con khác một cách bình thường Bà Maria chỉ có công sinh và nuôi dạy Chúa Giêsu, chứ không phải là mẹ của Thiên Chúa)
- Không thực hiện hành hương đến các vùng đất thánh như Công giáo
- Chỉ coi kinh thánh là chuẩn mực duy nhất của giáo lý và đức tin (không nhưCông giáo coi cả nghị quyết công đồng, thông điệp của Giáo hoàng…là giáo lý)
- Đạo Tin lành tin có Thiên đàng, Hoả ngục nhưng không quá coi trọng tớimức dùng nó làm công cụ khuyên thưởng, răn đe, trừng phạt đối với con người.Đạo Tin lành không có Luyện ngục, nơi tạm giam các linh hồn mắc tội nhẹ đangchờ cứu vớt như đạo Công giáo Họ cho rằng Kinh thánh chỉ nói đến Thiên đường,Hoả ngục, không nói đến Luyện ngục
b Giáo luật (2 điểm khác biệt)
- Về cơ bản thực hiện theo 10 điều răn của thiên chúa như Công giáo nhưngkhông có có 6 điều răn của Giáo hội Ngoài ra trong đời sống, tín đồ còn đượckhuyên không uống rượu, không hút thuốc, không ngoại tình, không lười biếng,không lãng phí…
- Chỉ thực hiện 2 phép bí tích là Rửa tội và Thánh thể (không như Công giáo là
7 phép bí tích)
c Tình hình đạo tin lành ở VN hiện nay (7 vấn đề)
- Tin lành du nhập vào VN chính thức từ năm 1911 do các giáo sĩ từ Bắc Mỹ.Đến nay, tổng số tín đồ của các hệ phái khoảng 1 triệu
- Có nhiều tổ chức, hệ phái
- Tín đồ chủ yếu là thị dân và người dân tộc thiểu số (tây nguyên và miền núiphía Bắc
- Chú trọng đến hoạt động truyền giáo
- Có mối quan hệ quốc tế rộng rãi
- Tham giao sâu vào các hoạt động xã hội, từ thiện
- Thường bị các thế lực chính trị lợi dụng
d Một số vấn đề đặt ra ở VN hiện nay (3 vấn đề)
- Tiếp tục quán triệt nhận thức, quan điểm của Đảng, nhà nước về đạo Tin lành(công nhận các tổ chức, hệ phái để đáp ứng nhu cầu của người dân) Tuy nhiên tạimột số địa phương còn chưa thực hiện nghiêm túc dẫn đến khó khăn cho hoạt độngcủa đạo
Trang 13- Công nhận, hướng dẫn hoạt động của các tổ chức, hệ phái: Do có quá nhiều
tổ chức hệ phái nên việc công nhận và cấp đăng ký như hiện nay chưa đáp ứng kịp,dẫn đến khó khăn cho công tác QLNN cũng như hoạt động của đạo Tin lành Điềunày là yếu tố dễ tạo ra những điểm nhạy cảm, phức tạp vì Tin lànhcó mối quan hệquốc tế rộng rãi
- Việc xây dựng nhà thờ, nhà nguyện và hoạt động tôn giáo ngoài cơ sở thờ tự:Thiếu nhiều nhà thờ; chưa được cấp phép xây dựng đẫn đến phải sinh hoạt tại ngoài
cơ sở thờ tự nên khó khăn cho công tác quản lý của chính quyền địa phương
3 Đạo Hồi
a Giáo lý
Kinh Koran viết bằng tiếng Ả rập là thiêng liêng, vĩnh cửu, chân lý Nhữngđiều răn dạy của Alla trong kinh điều chỉnh mọi hành vi trong cuộc sống gia đình,
xã hội Ngoài ra còn có sách Sunnad, Hadith và luật Shari’da Giáo lý trong kinh
Koran gồm 6 hệ tín điều cơ bản:
- Alla là thượng đế duy nhất, đấng toàn năng, sáng tạo tất cả; Alla đã chiếnthắng tất cả các vị thần khác Islam giáo bác bỏ thuyết chúa 3 ngôi
- Tiên tri Muhammad là thiên sứ cuối cùng Alla cử xuống để cứu rỗi loài ngườikhỏi tội lỗi, chỉ ra con đường đúng đắn bằng cách truyền giảng kinh Koran Nghingờ sứ mạng của thiên sứ là 1 trọng tội Phải tôn thờ cả các bạn của Muhammad
- Alla sáng tạo và điều khiển thiên thần và ma quỷ
+ Thiên thần có nhiệm vụ hoàn thiện những phán truyền của Thượng đế
+ Ma quỷ (Satan) quyến rũ, mê hoặc con người khiến họ đi chệch chân lý, gây
- Số phận của mỗi con người đã được Alla sắp đặt từ trước
b Giáo luật (5 cốt đạo và 1 số tập quán)
- Tin tưởng tuyệt đối, duy nhất đối với thánh Alla và sứ giả của ngài làMuhammad,
- Cầu nguyện ngày 5 lần (bình minh, giữa trưa, mặt trời ngả bóng, hoàng hôn
và tối) Riêng trưa thứ 6 phải đến thánh đường (đối với nam) và nếu bỏ 3 lần không
lý do coi như bỏ đạo
- Giữa chay tháng Ramadan (tháng 9 lịch Islam giáo): nhịn ăn, uống, QHTD từlúc mặt trời mọc đến lúc mặt trời lặn; ban đêm được ăn uống bình thường; có thểnhịn bù vào dịp khác nếu đang thực thi công việc quan trọng
- Bố thí 2,5% lợi tức hàng năm để giúp đỡ những người khó khăn, tham giathánh chiến…
Trang 14- Hành hương về thánh địa Macca: ít nhất 1 lần trong đời và sau khi đến được
đề cao, từ Hadji được ghi trước tên gọi
- Một số tập quán: Luật Islam còn quy định cụ thể về mọi mặt trong đời sốngtôn giáo và đời sống xã hội Kiêng ăn thịt lợn, ăn thịt gia súc chết, không uống rượu,đánh bạc…
c Tình hình Islam giáo tại Việt Nam
- Islam giáo du nhập vào VN từ thế kỷ 10-11 (vào cộng đồng người Chăm).Hiện nay VN 2 hệ phái chính là Đạo Bàni với khoảng 42 ngàn tín đồ (tập trung ởcác tỉnh Nam trung bộ) và Islam giáo với khoảng 35 ngàn tín đồ (Tập trung chủ yếu
- Tình trạng bỏ đạo, đổi đạo
- Mâu thuẫn giữa Chăm Bà ni, Chăm Islam và Chăm Baflamon do khác nhau
về giáo lý, giáo luật Điều này dễ bị các phần tử xấu lợi dụng, tạo thành điểm nónggây mất trật tự an ninh xã hội nếu không được phát hiện sớm và xả lý thỏa đáng
Tứ Diệu đế là 4 chân lý về sự khổ gồm: Khổ đế, Tập đế, Diệu đế và Đạo đế
- Khổ đế: là lý luận về sự khổ Phật giáo cho rằng làm người là khổ, đời là khổ
và có 08 loại khổ: (1) Sinh; (2) Lão; (3) Bệnh; (4) Tử; (5) Oán tăng hội khổ; (6) Áibiệt ly khổ; (7) Cầu bất đắc khổ; (8) Ngũ uẩn thịnh khổ
- Tập đế: là nguyên nhân của sự khổ gồm: (1) Tham ái; (2) khát dục; (3) vôminh; (4) tam độc (Tham lam, sân hận, si mê); (5) Tà kiến, Giới cấm thủ (tu hànhkhông chính đạo);
- Diệt đế: Là tiêu diệt nguyên nhân mọi khổ Để làm điều đó cần tiêu diệt:Tham ái và khát dục, trừ bỏ nghiệp hoặc, tu tập theo chính đạo (phật giáo), đề caotrí tuệ để đạt đến giải thoát, Niết Bàn;
- Đạo đế: là 08 con đường tiêu diệt nguyên nhân của khổ (bát chính đạo), baogồm: (1) Chính kiến; (2) Chính tư duy; (3) Chính ngữ; (4) Chính nghiệp; (5) Chínhmệnh; (6) Chính tinh tiến; (7) Chính định; (8) Chính niệm
Trang 15* Ngũ uẩn, duyên khởi, vô thường, vô ngã
- Ngũ uẩn: Là quan niệm về 05 yếu tố cấu thành mọi sự vật hiện tượng gồm:sắc uẩn, thụ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn;
- Duyên khởi (thập nhị nhân duyên): theo các lý giải nhân sinh quan thì 12nhân duyên là 12 khâu cấu thành sinh mệnh tuần hoàn không ngừng;
- Vô thường: Sự tồn tại của sự vật chỉ là giả tạm, hư ảo, không thực - không có
gì bất biến trong cuộc đời vì nó luôn thay đổi Ví dụ: mọi vật luôn biến đổi theo chutrình: Sinh, trụ, dị, diệt; con người tuân theo: Sinh, lão, bệnh, tử
- Vô ngã: tức là không có bất cứ con người và vạn vật nào hiện hữu một cáchđộc lập Con người tuân theo quy luật của nhân duyên được hợp thành từ ngũ uẩn
* Nhân quả, nghiệp báo, luân hồi
- Nhân quả: Mọi hoạt động của con người (thân, khẩu, ý) đều để lại 01 kết quảnhật định trong đó nhân có trước, quả có sau;
- Nghiệp báo: Việc thiện, ác của con người trong hiện tại sẽ tạo ra nghiệp báotương ứng trong tương lai;
- Luân hồi: là vòng sinh tử của con người Khi con người tạo nghiệp các sẽ bị
lệ thuộc trong vòng sinh tử luân hồi
Ngoài ra còn một số giáo luật giành cho các tín đồ như: Bát trai giới; thập giới;
Cụ túc giới; Bồ tát giới
c Tình hình Phật giáo ở Việt Nam hiện nay
Từ năm 1990 đến nay, Phật giáo Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ trên nhiềuphương diện thể hiện qua các mặt:
- Số lượng chức sắc, tín đồ, cơ sở thờ tự Phật giáo tăng nhanh;
- Giáo hội Phật giáo Việt Nam chú trọng đến hoạt động đào tạo, bồi dưỡngchức sắc, nhà tu hành bao gồm cả hệ phái Bắc tông và hệ phái Nam tông;
- Phật giáo chú trọng truyền giáo vào vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dântộc thiểu số ở Tây Nguyên và Tây Bắc;
- Công tác từ thiện xã hội được giới Phật giáo Việt Nam tích cực, chủ độngthực hiện và đạt nhiều kết quả rất đáng khích lệ;
- Mỗi quan hệ quốc tế của Phật giáo Việt Nam trong những năm gần đây đượctăng cường, mở rộng góp phần nâng cao vị thế của Phật giáo Việt Nam trên trường
Trang 16Phật giáo quốc tế, giúp cộng đồng thế giới hiểu biết rõ ràng, đầy đủ hơn về thựctrạng đời sống tôn giáo và chính sách tôn giáo của nước ta.
d Một số vấn đề đặt ra với hoạt động của Phật giáo ở Việt Nam hiện nay
* Nội dung trong giáo trình
- Vấn đề "Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất": tổ chức này đã sáp nhậpvào Giáo hội Phật giáo Việt Nam năm 1981, tuy nhiên 1 số bộ phận tu sĩ, cư sĩ mạodanh "Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất" trong và ngoài nước liên kết vớinhau, liên kết với các nhân vật cực đoan của tôn giáo khác vận động QH Hoa Kỳ,
QH Châu Âu thông qua nghị quyết lên án Việt Nam vi phạm nhân quyền, đàn áp tôngiáo, xuyên tạc Đảng và Nhà nước Việt Nam đàn áp "Giáo hội Phật giáo Việt Namthống nhất", đấu tranh đòi phục hồi hoạt động tổ chức này
- Vấn đề hoạt động của tổ chức Gia đình Phật tử: Một bộ phận của tổ chức nàycông khai ủng hộ thành phần cực đoan của "Giáo hội Phật giáo Việt Nam thốngnhất", không hợp tác với Giáo hội Phật giáo Việt Nam, phát tán tâm thư, kháng nghịthư xuyên tạc chủ trương của Đảng, Nhà nước và Giáo hội Phật giáo Việt Nam,
- Vấn đề đấu tranh lợi dụng tôn giáo: Giáo hội Phật giáo Việt Nam tích cựctham gia cuộc đấu tranh phản bác giọng điệu phản động của các thế lực thù địch,xuyên tạc thực tế nhân quyền và tự do tôn giáo ở Việt Nam Ngày 14/11/2006, BộNgoại giao Hoa Kỳ chính thức thông báo đưa Việt Nam ra khỏi danh sách các nướccần đặc biệt quan tâm về tự do tôn giáo (CPC)
* Nội dung trong bài giảng
- Đưa nhà sư, nhà tu hành không chính thống vào nhà chùa Một số nhà sưkhông giữ gìn giáo luật gây bức xúc trong dư luận;
- Xuất hiện sự đấu đá, tranh chấp tại các chùa, cơ quan giáo hội;
- Việc xây dựng chùa, cơ sở thờ tự chủ yếu diễn ra tại thành thị, nông thôn (cáckhu vực đông dân cư) mà chưa xây dựng tại các vùng sâu, vùng xa Một số chùa tạivũng sâu, vùng xa không có nhà sư;
- Một số hoạt động diễn ra trong chùa chưa được quản lý chặt chẽ như: khóa tumùa hè Chưa có cơ chế kiểm soát, xác định rõ bản chất của hoạt động này có phải
là truyền giáo hay không;
- Chưa có cơ chế kiểm soát thu - chi minh bạch, tiền công đức và các khoản chiphí xây dựng cơ sở thờ tự;
- Hoạt động trong một số chùa xa rời giáo lý, nghi lễ của Phật giáo: đốt vàngmã; cúng dâng sao, giải hạn ;
5 Đạo Cao Đài
Trang 17- Tam giáo quy nguyên: thực hiện tôn chỉ của 03 tôn giáo lớn là Phật giáo, Nhogiáo và Lão giáo: Từ bi, Công bằng, Bác ái;
- Ngũ chi hiệp nhất: là thống nhất 05 ngành đạo (Nhân đạo của Khổng tử, Thầnđạo của Khương Tử Nha, Thánh đạo của Giê su, Tiên đạo của Lão tử, Phật đạo củaThích Ca), thể hiện trình độ chuyển hóa để đi đến giải thoát 1 cách toàn diện củacon người;
- Đại đạo: là "Thế đạo đại đồng, Thiên đạo giải thoát" tức là xây dựng xã hội
bình đẳng, về tâm linh được giải thoát luân hồi sinh tử;
- Tam kỳ phổ độ: Đạo Cao Đài cho rằng, từ khi có loài người Thượng đế đã 03lần cứu rỗi:
+ Lần thứ nhất: (thời thượng cổ) do các đấng Phục Hi, Moise làm giáo chủ+ Lần thứ hai: do các đấng Thích Ca, Lão Tử, Khổng Tử, Giê su, Muhammadlàm giáo chủ;
+ Lần thứ 3 (Tam kỳ phổ độ): do Thượng đế lập ra và trực tiếp làm giáo chủ
- Tứ đại điều quy: Ôn hòa, cung kính, khiêm tốn, nhường nhịn
c Tình hình đạo Cao Đài ở Việt Nam hiện nay
- Từ năm 1995-2001, Nhà nước đã công nhận 10 Hội thánh, 01 pháp môn tuhành và 21 tổ chức hoạt động độc lập Các chức sắc, tín đồ vui mừng, phấn khởi, tintưởng vào chính sách tự do tôn giáo của Đảng và nhà nước, yên tâm sinh hoạt tôngiáo, hăng hái tham gia các phong trào ở địa phương;
- Việc thực hiện "Tổ chức giáo hội 2 cấp, không cơ bút" được đông đảo chứcsắc, tín đồ ủng hộ, hoạt động của đạo Cao Đài từng bước đi vào nền nếp và tuân thủpháp luật;
- Một số Hội thánh đã xuất bản Tạp chí Cao Đài, tham gia từ thiện xã hội, mởlớp bồi dưỡng giáo lý nhằm giáo dục chức sắc, tín đồ phát huy tinh thần phụng đạoyêu nước Một số cơ sở thờ tự được xây dựng, sửa chữa ngày càng khang trang, đẹpđẽ
d Một số vấn đề đặt ra với hoạt động của đạo Cao Đài ở Việt Nam hiện nay
- Vấn đề điều hành hoạt động đạo: Đa số chức sắc lãnh đạo các hội thánh tuổicao, không được đào tạo bài bản nên thường lúng túng trong điều hành, uy tín trongđạo không cao;