BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG MAI THỊ THU TRANG MHV C01574 THỰC TRẠNG CHĂM SÓC VÀ TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ CỦA NGƯỜI BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA ĐỨC GIANG NĂM 2020 2021 LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG HÀ NỘI – 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG MAI THỊ THU TRANG THỰC TRẠNG CHĂM SÓC VÀ TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ CỦA NGƯỜI BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA ĐỨC GIANG NĂM 2020 2021 Chuyên ngành Điều dưỡng Mã số 8 72 03 01 LUẬN VĂN.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
MAI THỊ THU TRANG MHV: C01574
THỰC TRẠNG CHĂM SÓC VÀ TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ CỦA NGƯỜI BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA ĐỨC GIANG NĂM 2020-2021
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
HÀ NỘI – 2021
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
MAI THỊ THU TRANG
THỰC TRẠNG CHĂM SÓC VÀ TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ CỦA NGƯỜI BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP NGOẠI TRÚ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA ĐỨC GIANG NĂM 2020-2021
Chuyên ngành : Điều dưỡng
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƯỠNG
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS ĐỖ THỊ LIỆU
HÀ NỘI - 2021
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, được hoàn thành với sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của PGS.TS Đỗ Thị Liệu Tất cả các
số liệu cũng như kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác
Tác giả luận án
Mai Thị Thu Trang
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban Giám đốc, phòng khám Tim mạch bệnh viện Đa Khoa Đức Giang, phòng Sau đại học Thăng Long, Sở Y tế Thành phố
Hà Nội, đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện thành công luận văn này
Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo đã nhiệt tình giảng dậy, giúp
đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn tới PGS.TS Đỗ Thị Liệu truyền dạy những kinh nghiệm quý báu cho tôi trong suốt quá trình học tập, cũng xin được cám ơn TS Nguyễn Mạnh Thắng, trưởng khoa Tim mạch Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, người đã trực tiếp chỉ bảo và giúp đỡ trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này
Tôi xin trân trọng cảm ơn các cộng sự đã giúp đỡ, đóng góp ý kiến quí báu giúp tôi hoàn thành luận văn này
Xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và những người thân trong gia đình đã cho tôi nhiều thuận lợi, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu
Hà Nội, ngày 12 tháng 12 năm 2021
Tác giả luận văn
Mai Thị Thu Trang
Trang 5MỤC LỤC
Trang
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 3
1.1 Giải phẫu và sinh lý hệ tuần hoàn 3
1.1.1 Sinh lý hoạt động của tim 4
1.1.2 Giải phẫu - Sinh lý hệ mạch máu 6
1.2 Sinh lý bệnh Tăng huyết áp 8
1.3 Định nghĩa, phân loại, triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng và biến chứng của bệnh THA 11
1.3.1 Định nghĩa THA 11
1.3.2 Phân loại THA 11
1.3.3 Triệu chứng lâm sàng của THA 13
1.3.4 Biến chứng của THA 13
1.4 Tỷ lệ mắc và phương pháp điều trị bệnh THA 13
1.4.1 Tình hình tăng huyết áp trên thế giới và ở Việt Nam 13
1.4.2 Điều trị tăng huyết áp 15
1.5 Các khái niệm về tuân thủ điều trị tăng huyết áp và phương pháp đánh giá 21
1.5.1 Tuân thủ điều trị tăng huyết áp 21
1.5.2 Phương pháp đánh giá: 22
1.6 Một số Học thuyết Điều dưỡng liên quan đến chăm sóc và tuân thủ điều trị của người bệnh 23
1.6.1 Học thuyết của Dorothea Orem 23
1.6.2 Học thuyết nhu cầu của Henderson 24
1.6.3 Học thuyết Maslow: 25
1.6.4 Áp dụng học thuyết trong chăm sóc, hướng dẫn giáo dục sức khỏe cho người bệnh THA thực hiện tự chăm sóc và tuân thủ dùng thuốc trong điều trị 25
1.7 Thực trạng về tự chăm sóc và tuân thủ điều trị của người bệnh tăng huyết áp trên thế giới và tại Việt Nam 28
1.7.1 Thực trạng về tự chăm sóc của người bệnh tăng huyết áp 28
1.7.2 Thực trạng về tuân thủ điều trị 29
Trang 6CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 31
2.1 Đối tượng nghiên cứu 31
2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn 31
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ: 31
2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 31
2.3 Thiết kế nghiên cứu 31
2.4 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu 31
2.4.1 Cỡ mẫu 31
2.4.2 Phương pháp chọn mẫu 32
2.5 Công cụ và phương pháp thu thập số liệu 32
2.5.1 Công cụ thu thập số liệu 32
2.5.2 Phương pháp thu thập số liệu 33
2.6 Các biến số trong nghiên cứu 34
2.7 Một số thang đo và tiêu chuẩn đánh giá các biến số sử dụng trong nghiên cứu 36
2.7.1 Đánh giá đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng người bệnh nghiên cứu 36
2.7.2 Đánh giá kiến thức tự chăm sóc của đối tượng nghiên cứu 40
2.7.3 Đánh giá thực hành tự theo dõi huyết áp của đối tượng nghiên cứu 41
2.7.4 Đánh giá tuân thủ điều trị 41
2.8 Phương pháp xử lý số liệu 42
2.9 Đạo đức nghiên cứu 42
2.10 Sai số và biện pháp khắc phục sai số: 42
2.10.1 Sai số gặp phải trong nghiên cứu: 42
2.10.2 Biện pháp khắc phục sai số: 42
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 43
3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 43
3.2 Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của người bệnh tăng huyết áp 48
3.2.1 Đặc điểm lâm sàng của người bệnh THA 48
3.2.2 Đặc điểm cận lâm sàng của người bệnh THA 49
3.3 Sự tuân thủ điều trị của NB tăng huyết áp 50
3.4 Kết quả chăm sóc người bệnh tăng huyết áp và một số yếu tố liên quan 52
3.4.1 Kết quả chăm sóc người bệnh tăng huyết áp 52
3.4.2 Một số yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị tăng huyết áp 54
Trang 7CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 60
4.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 60
4.1.1 Đặc điểm về tuổi và giới 60
4.1.2 Đặc điểm về trình độ học vấn và nghề nghiệp 61
4.1.3 Đặc điểm về yếu tố nguy cơ liên quan đến THA của người bệnh nghiên cứu 62
4.2 Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, thực trạng chăm sóc và tuân thủ điều trị của đối tượng nghiên cứu 67
4.2.1 Đặc điểm lâm sàng 67
4.2.2 Đặc điểm về cận lâm sàng 71
4.2.3 Đặc điểm về thực trạng chăm sóc và tuân thủ điều trị 72
4.3 Một số yếu tố liên quan đến kết quả chăm sóc và tuân thủ điều trị tăng huyết áp của đối tượng nghiên cứu 79
4.4 Điểm mạnh, điểm yếu trong nghiên cứu 83
KẾT LUẬN 84
KIẾN NGHỊ 86 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 8CHỮ VIẾT TẮT
TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ
1 ACC/AHA : American College of Cardiology/ American Heart Association (Trường cao đẳngTim mạch Hoa Kỳ /Hội Tim mạch Hoa Kỳ)
2 BMI : Body Mass Index (chỉ số khối lượng cơ thể)
3 Dd : Đường kính thất trái tâm trương
4 Ds : Đường kính thất trái tâm thu
5 ĐTĐ : Đái tháo đường
6 EF : Phân xuất tống máu tâm thu thất trái
7 ESH/ESC : European Society of Hypertension/ European Society of
Cardiology (Hội huyết áp Châu Âu/ Hội tim mạch Châu Âu)
8 HA : Huyết áp
9 HATT : Huyết áp tâm thu
10 HATTr : Huyết áp tâm trương
11 JNC : Joint National Committee (Ủy ban phòng chống huyết áp)
12 LVM : Left Ventricular Mass (Khối lượng cơ thất trái)
13 LVMI : Left Ventricular Mass index (Chỉ số khối lượng cơ thất trái)
14 n : Số lượng
15 THA : Tăng huyết áp
16 VSA/VNHA : Vietnam Heart Association/Vietnam Hypertension Association (Hội Tim mạch Việt Nam/ Phân Hội tăng huyết áp Việt Nam)
17 WHO : World Health Organization (Tổ chức y tế thế giới)
18 YTNC : Yếu tố nguy cơ
Trang 9DANH MỤC BẢNG
Trang
Bảng 1.1 Phân loại tăng huyết áp theo Hội Tim mạch Việt Nam/ Phân Hội
tăng huyết áp Việt Nam năm 2018 12
Bảng 1.2 Phân loại tăng huyết áp theo Trường cao đẳng tim mạch Hoa Kỳ / Hội Tim mạch Hoa Kỳ (ACC/AHA) 2017, Hội huyết áp Châu Âu/ Hội tim mạch Châu Âu (ESC/ESH) 2018, Hiệp hội tăng huyết áp quốc tế (ISH) 2020 12
Bảng 1.3 Khuyến cáo mục tiêu điều trị tăng huyết áp người >18 tuổi 16
Bảng 2.2 Các thông số sinh hóa của đối tượng nghiên cứu 37
Bảng 2.3 Phân loại tăng huyết áp theo Hội Tim mạch Việt Nam/ Phân Hội tăng huyết áp Việt Nam năm 2018 38
Bảng 2.4 Ngưỡng huyết áp mục tiêu cần đạt thông qua đo huyết áp tại phòng khám và huyết áp lưu động 24 giờ của đối tượng nghiên cứu 39
Bảng 2.5 Tiêu chuẩn chẩn đoán béo phì áp dụng cho người trưởng thành châu Á - IDF 2005 39
Bảng 3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 43
Bảng 3.2 Đặc điểm liên quan đến bệnh THA của đối tượng nghiên cứu 44
Bảng 3.3 Đặc điểm về học vấn và nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu 44
Bảng 3.4 Đặc điểm về xã hội, địa lý của đối tượng nghiên cứu 45
Bảng 3.5 Biểu hiện, triệu chứng của người bệnh THA 48
Bảng 3.6 Kết quả đo huyết áp của người bệnh THA 48
Bảng 3.7 Đặc điểm về công thức máu của người bệnh THA 49
Bảng 3.8 Đặc điểm về sinh hóa của người bệnh THA 49
Bảng 3.9 Sự tuân thủ điều trị của NB tăng huyết áp 50
Bảng 3.10 Nhận thức của người bệnh về biến chứng của THA 51
Bảng 3.11 Mức độ tuân thủ của NB khi điều trị tăng huyết áp 51
Bảng 3.12 Các hoạt động chăm sóc cho người bệnh THA 52
Bảng 3.13 Các hoạt động hướng dẫn, tư vấn cho người bệnh THA 52
Bảng 3.14 Đánh giá chung về kết quả chăm sóc NB tăng huyết áp 53
Bảng 3.15 Tỷ lệ hài lòng của NB về công tác TDCS, tư vấn, hướng dẫn 53
Bảng 3.16 Mức độ hài lòng của NB tăng huyết áp 54
Trang 10Bảng 3.17 Mối liên quan giữa đặc điểm chung của người bệnh với KQCS 54
Bảng 3.18 Mối liên quan giữa trình độ và nghề nghiệp của NB với KQCS 55
Bảng 3.19 Mối liên quan giữa hoàn cảnh sống với KQCS 55
Bảng 3.20 Mối liên quan giữa địa dư với KQCS 55
Bảng 3.21 Mối liên quan giữa thời gian bị THA với KQCS 56
Bảng 3.22 Mối liên quan giữa tiền sử biến chứng THA với KQCS 56
Bảng 3.23 Mối liên quan giữa bệnh lý mắc kèm với KQCS 56
Bảng 3.24 Mối liên quan giữa sự hài lòng của NB với KQCS 57
Bảng 3.25 Mối liên quan giữa hoạt động chăm sóc với KQCS 57
Bảng 3.26 Mối liên quan giữa hoạt động hướng dẫn, tư vấn cho NB với KQCS 58
Bảng 3.27 Mối liên quan giữa tuân thủ điều trị với KQCS 59
Bảng 4.1 So sánh biểu hiện về triệu chứng cơ năng giữa nghiên của chúng tôi với tác giả khác 68
Trang 11DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Trang
Biểu đồ 3.1 Nguồn cung cấp thông tin về điều trị tăng huyết áp 46
Biểu đồ 3.2 Thời gian phát hiện bệnh THA 46
Biểu đồ 3.3 Bệnh lý mắc kèm cuả người bệnh THA 47
Biểu đồ 3.4 Đặc điểm về thói quen của đối tượng nghiên cứu 47
Trang 121
ĐẶT VẤN ĐỀ
Theo tổ chức Y tế thế giới (WHO), tăng huyết áp (THA) ảnh hưởng đến hơn một tỷ người, gây tử vong cho hơn 9,4 triệu người mỗi năm Phát hiện và kiểm soát THA giúp làm giảm những biến cố về tim mạch, đột quị cũng như suy thận [80] Tại Việt Nam, các nghiên cứu gần đây cho thấy THA đang gia tăng nhanh chóng Năm 2008, theo điều tra của Viện tim mạch quốc gia tỷ lệ người trưởng thành độ tuổi từ 25 tuổi trở lên bị THA chiếm 25,1%, đến năm 2017 con
số người bệnh THA là 28,7% [61],[75]
Vai trò của đánh giá nhận thức và tuân thủ điều trị ở người bệnh THA được nhiều nghiên cứu Các nghiên cứu đã đề cập đến vai trò của khuyến nghị người bệnh THA nên có bảng ghi trị số huyết áp hàng ngày Tự đo huyết áp tại nhà được chứng minh có ý nghĩa làm tăng hiệu quả điều trị Đánh giá huyết áp tại nhà ngoài việc giúp duy trì phản hồi 2 chiều giữa người bệnh và thầy thuốc còn có tác dụng tăng cường dùng thuốc và tuân thủ điều trị ở người bệnh THA Van Onzenoort (2010) thấy mối liên quan chặt chẽ giữa việc người bệnh tự theo dõi huyết áp thường xuyên tại nhà với tuân thủ điều trị một cách có ý nghĩa [68],[78]
Tại Việt Nam, Vũ Xuân Phú (2012) thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị THA ở người bệnh thành thị khoảng từ 25- 44,8% [27] Khảo sát tình trạng bỏ điều trị ở người bệnh đã từng khám và điều trị ở bệnh viện Trưng Vương, Thành phố Hồ Chí Minh, Lý Huy Khanh thấy tỷ lệ bỏ trị 6 tháng chiếm tới 79%[22] Điều này cho thấy tình trạng bỏ điều trị và không tuân thủ điều trị thuốc ở người bệnh ngoại viện hết sức đáng lo ngại và cần có những can thiệp kịp thời Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng bỏ trị, trong đó nhận thức, thay đổi lối sống và
tự chăm sóc của bản thân người bệnh THA chiếm vai trò quan trọng Hoàng Thị Minh Thái và cộng sự (2016) nhận thấy kiến thức tự chăm sóc bản thân của người bệnh THA ở bệnh viện đa khoa tỉnh Nam Định còn gặp nhiều hạn chế
Trang 132
[35] Ngoài ra, nhận thức về chế độ ăn, tập luyện ở bệnh THA cũng là vấn đề rất cần quan tâm nhằm giúp tuân thủ tốt điều trị Tuy nhiên, nhận thức về chế độ ăn của người bệnh THA còn gặp nhiều hạn chế, theo Đỗ Minh Sinh và cộng sự (2018) khi khảo sát tuân thủ chế độ ăn và tập luyện trên 250 người bệnh THA điều trị ngoại trú tại bệnh viện tỉnh Nam Định cho thấy tỷ lệ người bệnh thức đúng về chế độ ăn chỉ đạt 58% [33]
Nhằm góp phần tìm hiểu rõ về thực trạng tự chăm sóc, nhận thức, thực hành và tuân thủ điều trị của người bệnh THA điều trị ngoại trú tại bệnh viện đa khoa Đức Giang, để từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời chúng tôi tiến hành
nghiên cứu: “Thực trạng chăm sóc và tuân thủ điều trị của người bệnh tăng huyết áp ngoại trú tại bệnh viện đa khoa Đức Giang năm 2020 -2021” với các
mục tiêu:
1 Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, thực trạng chăm sóc và tuân thủ điều trị của người bệnh tăng huyết áp ngoại trú tại bệnh viện Đa khoa Đức Giang
2 Phân tích một số yếu tố liên quan đến chăm sóc và tuân thủ điều trị tăng huyết áp của đối tượng nghiên cứu