Chất lượng cuộc sống của người bệnh suy thận mạn lọc máu chu kỳ và một số yếu tố liên quan tại bệnh viện thận hà nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG ĐỖ THÙY DƯƠNG CHẤT LƯỢNG CUỘC SỐNG CỦA NGƯỜI BỆNH SUY THẬN MẠN LỌC MÁU CHU KỲ VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN TẠI BỆNH VIỆN THẬN HÀ NỘI L

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

ĐỖ THÙY DƯƠNG

CHẤT LƯỢNG CUỘC SỐNG CỦA NGƯỜI BỆNH

SUY THẬN MẠN LỌC MÁU CHU KỲ VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ

LIÊN QUAN TẠI BỆNH VIỆN THẬN HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ SỨC KHỎE

Hà Nội – Năm 2022

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

ĐỖ THÙY DƯƠNG – C01540

CHẤT LƯỢNG CUỘC SỐNG CỦA NGƯỜI BỆNH

SUY THẬN MẠN LỌC MÁU CHU KỲ VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ

LIÊN QUAN TẠI BỆNH VIỆN THẬN HÀ NỘI

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ SỨC KHỎE

CHUYÊN NGÀNH : ĐIỀU DƯỠNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS.TS ĐỖ THỊ LIỆU

Hà Nội – Năm 2022

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi,

do chính bản thân tôi thực hiện, tất cả số liệu trong luận văn này là trung thực khách quan và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Nếu có điều gì sai trái tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Tác giả luận văn

Đỗ Thùy Dương

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành Luận văn này, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến:

Ban Giám hiệu Trường Đại học Thăng Long, Phòng Đào tạo sau đại học,

Bộ môn điều dưỡng – Trường Đại học Thăng Long đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi thực hiện luận văn này

Ban Giám đốc Bệnh viện Thận Hà Nội, Phòng kế hoạch tổng hợp, Phòng Điều dưỡng, Khoa Thận nhân tạo đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu luận văn

Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn GS.TS Trương Việt Dũng, PGS.TS

Lê Thị Bình, PGS.TS Đỗ Thị Liệu – Trường Đại học Thăng Long – những người Thầy đã dành nhiều thời gian, tâm huyết trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn

TS Lê Ngọc Anh – PTP Kế hoạch tổng hợp, Ths.BS Ngô Trung Dũng – Trưởng Khoa Thận nhân tạo, Bệnh viện Thận Hà Nội đã giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu, thông tin nghiên cứu đến khi hoàn thành luận văn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các bác sĩ, điều dưỡng, nhân viên Khoa Thận nhân tạo – Bệnh viện Thận Hà Nội đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

Tất cả các giảng viên, Giáo sư, Phó giáo sư, Tiến sĩ, Thạc sĩ và cán bộ Trường Đại học Thăng Long đã tạo điều kiện cho tôi được học tập và rèn luyện,

tu dưỡng

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, người thân, bạn bè và những đồng nghiệp thân yêu đã luôn là nguồn động viên tinh thần vô giá để tôi yên tâm học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tác giả luận văn

Đỗ Thùy Dương

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Sơ lược về giải phẫu và chức năng sinh lý thận 3

1.1.1 Đặc điểm giải phẫu thận: 3

1.1.2 Đặc điểm chức năng thận: 4

1.2 Bệnh thận mạn và các phương pháp điều trị: 6

1.2.1 Định nghĩa: 6

1.2.2 Phân chia giai đoạn bệnh thận mạn: 6

1.2.3 Nguyên nhân: 7

1.2.4 Triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng: 8

1.2.5 Điều trị bệnh thận mạn: 9

1.3 Thận nhân tạo: 9

1.3.1 Sơ lược về lịch sử phát triển của thận nhân tạo: 9

1.3.2 Nguyên lý của thận nhân tạo: 10

1.3.3 Mục đích của điều trị thận nhân tạo: 11

1.3.4 Chỉ định, chống chỉ định thận nhân tạo: 11

1.3.5 Các biến chứng của thận nhân tạo: 11

1.3.6 Đường vào mạch máu trong thận nhân tạo: 12

1.4 Chăm sóc người bệnh điều trị thận nhân tạo chu kỳ: 13

1.4.1 Một số mô hình học thuyết điều dưỡng ứng dụng trong thực hành điều dưỡng: 13

1.4.2 Áp dụng học thuyết điều dưỡng trong việc xây dựng quy trình điều dưỡng: 14

1.4.3 Chăm sóc người bệnh lọc máu chu kỳ: 14

1.5 Chất lượng cuộc sống của người bệnh suy thận mạn lọc máu chu kỳ: 17

1.6 Một số nghiên cứu trong và ngoài nước 20

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

2.1 Đối tượng nghiên cứu 23

2.1.1 Tiêu chuẩn lựa chọn người bệnh 23

2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ 23

2.2 Phương pháp nghiên cứu: 23

2.2.1 Thiết kế nghiên cứu: 23

2.2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu: 23

2.2.3 Cỡ mẫu nghiên cứu: 24

2.2.4 Phương pháp chọn mẫu 24

2.2.5 Phương pháp thu thập thông tin: 24

2.2.6 Các chỉ số nghiên cứu: 25

2.2.7 Các tiêu chuẩn sử dụng trong nghiên cứu: 26

2.3 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: 32

2.4 Sai số và biện pháp khắc phục sai số 32

2.5 Đạo đức trong nghiên cứu 33

2.7 Hạn chế của nghiên cứu: 33

2.8 Sơ đồ thiết kế nghiên cứu: 34

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 35

3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 35

3.2 Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng 40

3.3 Đặc điểm chất lượng cuộc sống đánh giá theo SF36 44

Chương 4 BÀN LUẬN 54

4.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 54

4.2 Đặc điểm về lâm sàng, cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu 58

4.3 Đặc điểm chất lượng cuộc sống của người bệnh lọc máu chu kỳ 64

KẾT LUẬN 70

KHUYẾN NGHỊ 72 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT

International/ Society of Nephrology (Cải thiện kết cục toàn cầu về bệnh thận/ Hội thận học quốc tế)

Foundation Kidney Disease Outcomes Quality Initiative (Hội đồng lượng giá kết quả

bệnh thận - Hội thận quốc gia Hoa Kỳ)

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: Tiêu chuẩn BTM theo KDIGO năm 2012 6

Bảng 1.2: Phân độ giai đoạn BTM theo MLCT (NKF – KDOQI (2002) 6

Bảng 1.3: Phân độ giai đoạn BTM theo albumin niệu (KDIGO-2012) 7

Bảng 1.4: Phân loại nguyên nhân bệnh thận mạn (theo KDIGO – 2012) 8

Bảng 2.1: Chỉ số nhân trắc theo tiêu chuẩn áp dụng cho người Châu Á 27

Bảng 2.2: Phân loại tăng huyết áp theo WHO/ISH – 1999 27

Bảng 2.3: Phân loại mức độ thiếu máu 28

Bảng 2.4: Một số chỉ số sinh hóa máu 29

Bảng 2.5: Các vấn đề đánh giá trong bộ câu hỏi SF-36 30

Bảng 2.6: Cách tính điểm cho mỗi câu trả lời trong bộ câu hỏi SF-36 30

Bảng 2.7: Phân chia mức chất lượng cuộc sống 31

Bảng 3.1: Thông tin chung về nhân khẩu học của đối tượng nghiên cứu 35

Bảng 3.2: Các yếu tố xã hội của đối tượng nghiên cứu 37

Bảng 3.3: Thông tin về tình trạng bệnh của đối tượng nghiên cứu 38

Bảng 3.4: Đặc điểm huyết áp của đối tượng nghiên cứu 39

Bảng 3.5: Đặc điểm nhiễm viêm gan vi rút B,C 39

Bảng 3.6: Đặc điểm về chỉ số khối cơ thể (BMI) của đối tượng nghiên cứu 40

Bảng 3.7: Đặc điểm về nguyên nhân gây suy thận mạn 40

Bảng 3.8: Bảng tăng cân giữa 2 chu kỳ lọc máu 41

Bảng 3.9: Phân loại mức độ thiếu máu 41

Bảng 3.10: Biến chứng trong lọc máu 42

Bảng 3.11: Nồng độ một số yếu tố trong máu 42

Bảng 3.12: Nồng độ một số yếu tố trước và sau lọc máu 43

Bảng 3.13: Hoạt động chăm sóc người bệnh 43

Bảng 3.14: Điểm trung bình chất lượng cuộc sống 44

Bảng 3.15: Phân loại điểm sức khỏe thể chất 45

Bảng 3.16: Phân loại điểm sức khỏe tinh thần 45

Bảng 3.17: Phân loại chất lượng cuộc sống chung 46

Bảng 3.18: Điểm trung bình chất lượng cuộc sống chung với thời gian lọc máu 46

Bảng 3.19: Mối liên quan giữa chất lượng cuộc sống và yếu tố nhân khẩu học 47 Bảng 3.20: Mối liên quan giữa chất lượng cuộc sống và yếu tố xã hội 51 Bảng 3.21: Mối liên quan giữa chất lượng cuộc sống và yếu tố bệnh 52

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Tương quan giữa điểm SF 36 và tuổi 49

Biểu đồ 3.2: Tương quan giữa điểm SF 36 và số năm mắc bệnh 49

Biểu đồ 3.3: Tương quan giữa điểm SF 36 theo thời gian lọc máu 50

Biểu đồ 3.4: Tương quan giữa điểm SF 36 và nồng độ Hemoglobin 50

Biểu đồ 3.5: Tương quan giữa điểm SF 36 và nồng độ albumin huyết thanh 51

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1: Giải phẫu và chức năng sinh lý thận 3 Hình 1.2: Sơ đồ vòng tuần hoàn ngoài cơ thể người bệnh lọc máu chu kỳ 10 Hình 1.3: Ứng dụng khung lý thuyết của Orem 15

1

ĐẶT VẤN ĐỀ

Bệnh thận mạn (BTM) là vấn đề sức khỏe toàn cầu, bệnh đang ngày càng trở nên phổ biến, tiêu tốn nhiều chi phí và để lại những hậu quả nặng nề Uớc tính trên toàn thế giới có khoảng 8-16% dân số mắc BTM [39]

Bệnh làm chức năng thận giảm dần tương ứng với số lượng nephron của thận bị tổn thương và mất chức năng không hồi phục Suy thận mạn gây nên mức lọc cầu thận giảm, urê và creatinin máu tăng, rối loạn cân bằng nước điện giải, rối loạn cân bằng kiềm toan và rối loạn các chức năng nội tiết khác của thận Trong quá trình tiến triển của suy thận mạn có từng đợt nặng lên và cuối cùng dẫn đến suy thận giai đoạn cuối, lúc này hai thận mất chức năng hoàn toàn [55]

Hậu quả của BTM là suy thận mạn giai đoạn cuối, đòi hỏi phải điều trị thay thế thận bằng phương pháp lọc máu (thận nhân tạo, lọc màng bụng) hoặc ghép thận Khi bệnh tiến triển đến giai đoạn cuối thì tỷ lệ tử vong cao gấp 10 – 100 lần so với những người có chức năng thận bình thường

Hiện nay trên thế giới cũng như ở Việt Nam, lọc máu bằng kỹ thuật thận nhân tạo vẫn là phương pháp tối ưu và được sử dụng rộng rãi để điều trị thay thế thận Người bệnh nếu được lọc máu, điều trị và chăm sóc tốt có thể kéo dài thời gian sống tới 20 năm Người bệnh phải lọc máu chu kỳ 3buổi/tuần (4h/buổi lọc máu) kéo dài suốt cuộc đời của mình Vì vậy, những người bệnh này có thể xuất hiện những suy giảm tiến triển về mặt nhận thức, trí tuệ, thay đổi về chế độ dinh dưỡng, tăng nguy cơ nhiễm trùng và làm giảm chất lượng cuộc sống Bên cạnh

đó, chất lượng cuộc sống còn là yếu tố tiên đoán cho sức khỏe của người bệnh

và là yếu tố quan trọng trong đánh giá chất lượng chăm sóc [40], [32]

Bệnh viện Thận Hà Nội là bệnh viện chuyên khoa đầu ngành Thận học và lọc máu của Thủ đô Hà Nội Bệnh viện trực tiếp điều trị, chăm sóc cho hơn 400 người bệnh lọc máu chu kỳ Bệnh viện thường xuyên tham gia công tác chỉ đạo tuyến, đào tạo cho các bệnh viện tuyến dưới, góp phần giảm quá tải cho các

2

bệnh viện tuyến trên Với mong muốn nghiên cứu về chất lượng cuộc sống của người bệnh suy thận mạn lọc máu chu kỳ để từ đó tìm ra những hạn chế, tồn tại

đề xuất các biện pháp khắc phục, nâng cao hiệu quả trong công tác chăm sóc, điều trị, đặc biệt để đưa ra những khuyến cáo nhằm nâng cao chất lượng cuộc

sống cho người bệnh lọc máu chu kỳ, chúng tôi thực hiện đề tài: “Chất lượng

cuộc sống của người bệnh suy thận mạn lọc máu chu kỳ và một số yếu tố liên quan tại Bệnh viện Thận Hà Nội” với hai mục tiêu sau:

1 Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của người bệnh suy thận mạn

lọc máu chu kỳ tại Bệnh viện Thận Hà Nội

2 Đánh giá chất lượng cuộc sống của của người bệnh suy thận mạn lọc

máu chu kỳ và một số yếu tố liên quan