tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương cấp huyện từ thực tiễn chính quyền địa phương một cấp tại huyện đảo lý sơn, tỉnh quảng ngãi

Thực hiện Hiến pháp năm 2013, Quốc hội đã ban hành Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, quy định chi tiết, cụ thể về tổ chức và hoạt động của các cấp chính quyền địa phương.. Đế

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn Đề tài

Từ khi Đất nước thống nhất, Nước ta đã có nhiều thay đổi lớn về ĐVHC các cấp, từ giai đoạn hợp nhất tới giai đoạn chia, tách, thành lập mới ĐVHC các cấp Cùng với đó, Đảng và Nhà nước ta có nhiều chủ trương, nghị quyết về xây dựng tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị gắn với tinh giản biên chế, thực hiện việc sắp xếp, tổ chức lại ĐVHC cấp huyện, cấp xã nhằm giảm số lượng ĐVHC, tinh gọn tổ chức, bộ máy, biên chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động

Đồng thời, với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân, hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh thì việc xây dựng chính quyền địa phương nói chung, chính quyền địa phương cấp huyện nói riêng vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả là một trong những nội dung rất quan trọng Chính quyền địa phương là nơi trực tiếp tổ chức triển khai thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Hệ thống chính quyền địa phương là một trong những thiết chế quan trọng bảo đảm cho các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân được thực hiện trên thực tế

Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013

đã sửa đổi tên chương IX của Hiến pháp năm 1992 từ “Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân” thành “Chính quyền địa phương’’; Điều 111, Hiến pháp năm 2013, quy định: “Cấp chính quyền địa phương gồm có HĐND và UBND được tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt

do luật định”

Thực hiện Hiến pháp năm 2013, Quốc hội đã ban hành Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, quy định chi tiết, cụ thể về

tổ chức và hoạt động của các cấp chính quyền địa phương Trong đó,

có nhiều nội dung đổi mới về cách thức hoạt động, đặc biệt là cơ chế

tự chủ, tự chịu trách nhiệm và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương mỗi cấp Đến năm 2019, Quốc hội ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương, quy định: Chính quyền địa phương được tổ chức ở các ĐVHC của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn

vị hành chính - kinh tế đặc biệt; việc phân quyền, phân cấp, ủy quyền cho các cấp chính quyền địa phương phải đảm bảo điều kiện về tài chính, nguồn nhân lực và các điều kiện cần thiết khác; quy định về chính quyền địa phương ở quận, phường Các văn bản nêu trên là những cơ sở pháp lý quan trọng để từng bước đổi mới mô hình tổ chức và hoạt động của các cấp chính quyền địa phương nói chung và chính quyền địa phương cấp huyện nói riêng

Đối với tỉnh Quảng Ngãi, thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII

Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; Nghị quyết

số 37-NQ/TW ngày 24/12/2018 của Bộ Chính trị về việc sắp xếp các ĐVHC cấp huyện và cấp xã; Nghị quyết số 56/2017/QH14 ngày 24/11/2017 của Quốc hội về việc tiếp tục cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; Nghị

quyết số 653/2019/UBTVQH14 ngày 12/3/2019 của Ủy ban Thường

vụ Quốc hội về việc sắp xếp các ĐVHC cấp huyện, cấp xã trong giai đoạn 2019 - 2021, tỉnh Quảng Ngãi đã trình Trung ương xem xét,

quyết định việc sắp xếp các ĐVHC cấp huyện, cấp xã trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi, giai đoạn 2019 - 2021 và giải thể chính quyền địa phương cấp xã, xây dựng chính quyền cấp huyện một cấp tại huyện đảo Lý Sơn Việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền địa phương

cấp huyện một cấp tại huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi (sau khi giải thể 3 đơn vị hành chính cấp xã là An Vĩnh, An Hải và An Bình) cũng

đặt ra một số vấn đề cần nghiên cứu trong thực tiễn để đảm bảo chính quyền địa phương thực hiện tốt nhiệm vụ, quyền hạn của mình

Xác định tầm quan trọng của việc xây dựng chính quyền địa phương tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả đối với sự nghiên cứu, xem xét tổng thể hệ thống pháp luật về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động cũng như các điều kiện thực tiễn mang tính khả thi; đồng thời, trên cơ sở thực tiễn tổ chức và hoạt động của chính quyền

một cấp huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi (đã giải thể chính quyền địa phương cấp xã; giao nhiệm vụ, thẩm quyền của chính quyền địa phương cấp xã cho chính quyền địa phương huyện thực hiện), Tác

giả chọn Đề tài "Tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương cấp huyện - từ thực tiễn chính quyền địa phương một cấp tại huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi"

2 Tình hình nghiên cứu Đề tài

- "Cải cách hệ thống chính quyền địa phương ở Việt Nam - cấp huyện hay cấp xã?" năm 2012, Đề tài nghiên cứu của TS Phan Thị Lan Hương;

- "Chính quyền địa phương ở Việt Nam và vấn đề đổi mới hiện nay" năm 2016, Đề tài nghiên cứu của TS Lê Tư Duyến, khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội;

- "Cải cách tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương đáp ứng các yêu cầu của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân" năm 2016 của PGS.TS Lê Minh Thông;

- Tạp chí khoa học "Nghiên cứu luật tổ chức chính quyền địa phương" năm 2016 của Nguyễn Đăng Dung;

- "Tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương huyện miền núi - từ thực tiễn huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh", năm

2016 Luận văn cao học Phạm Thị Hải, Học viên Hành chính quốc gia;

- Tạp chí luật học "Tổ chức chính quyền địa phương của nước Cộng hoà XHCN Việt Nam - quá trình hình thành và phát triển, những bất cập và phương hướng đổi mới" năm 2017, của PGS.TS Thái Vĩnh Thắng

3 Mục đích, nhiệm vụ của Luận văn

3.1 Mục đích

Mục đích nghiên cứu của Luận văn: Đưa ra các quan điểm, giải pháp để đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương cấp huyện nói chung và chính quyền địa phương một cấp tại huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi nói riêng

3.2 Nhiệm vụ

- Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, pháp lý về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương cấp huyện

- Khảo sát, thống kê, phân tích đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương cấp huyện; những ưu điểm và hạn chế về tổ chức và hoạt động của chính quyền một cấp tại huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, nhiệm kỳ 2016 - 2021

- Đưa ra quan điểm, giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương cấp huyện; giải pháp đổi mới tổ chức và

hoạt động của chính quyền một cấp tại huyện đảo Lý Sơn, tỉnh

Quảng Ngãi trong thời gian đến

4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu của Luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương cấp huyện; tổ chức và hoạt động của chính quyền địa

phương một cấp tại huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi

- Về thời gian: Đề tài nghiên cứu tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, nhiệm

5.2 Phương pháp nghiên cứu của Luận văn

Các phương pháp được sử dụng trong Luận văn gồm: Phương pháp phân tích, tổng hợp, diễn dịch, quy nạp, phương pháp lịch sử, phương pháp hệ thống, phương pháp so sánh

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận: Góp phần làm sáng tỏ, bổ sung lý luận về

tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương cấp huyện

6.2 Ý nghĩa thực tiễn: Góp phần cung cấp thông tin cho các

nhà khoa học, các cán bộ, công chức địa phương về thực trạng tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương một cấp tại huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi

7 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội

dung của Luận văn được thể hiện trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận, pháp luật về tổ chức và hoạt động của

chính quyền địa phương cấp huyện

Chương 2: Thực trạng tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương một cấp tại huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi

Chương 3: Quan điểm và giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương cấp huyện - từ thực tiễn chính

quyền địa phương một cấp tại huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi

Chương 1:

CƠ SỞ LÝ LUẬN, PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT

ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG CẤP HUYỆN 1.1 Khái quát chung về chính quyền địa phương

1.1.1 Khái niệm chính quyền địa phương

Chính quyền địa phương là một bộ phận hợp thành của chính quyền nhà nước thống nhất, là pháp nhân công quyền, được tổ chức

ở các đơn vị hành chính lãnh thổ theo quy định của pháp luật nhằm quản lý mọi mặt của đời sống xã hội ở địa phương, tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ, kết hợp hài hòa giữa lợi ích Nhân dân địa phương với lợi ích chung của cả nước

1.1.2 Đặc điểm của chính quyền địa phương

Chính quyền địa phương là một bộ phận hợp thành và tất yếu của hệ thống chính quyền nhà nước Chính quyền địa phương thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật trong phạm vi ĐVHC do chính quyền địa phương quản lý

Chính quyền địa phương được tổ chức ở các ĐVHC lãnh thổ, phù hợp với mỗi cấp ĐVHC và địa bàn đô thị, nông thôn, hải đảo và đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt theo quy định của pháp luật Chính quyền địa phương là thiết chế nhà nước được thành lập ở địa phương, xuất phát từ Nhân dân địa phương và do Nhân dân địa phương lập nên để quản lý mọi mặt xã hội tại địa phương Chính quyền địa phương là pháp nhân công quyền được thành lập theo quy định của pháp luật để tổ chức thực hiện công việc của nhà nước ở địa phương Mỗi cấp chính quyền địa phương thực hiện những chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn khác nhau theo quy định của pháp luật và phù hợp với từng đặc điểm của ĐVHC Chính quyền địa phương ở

nước ta tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ, thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật, giải quyết các vấn đề phát sinh ở địa phương trên cơ sở thi hành Hiến pháp, luật, các quy định của cơ quan nhà nước cấp trên và có sự kết hợp hài hòa giữa lợi ích của nhân dân địa phương với lợi ích chung của cả nước

1.1.3 Vị trí, chức năng của chính quyền địa phương

Khi nói đến chính quyền Trung ương và chính quyền địa phương là nói đến vị trí, chức năng giữa bộ máy cơ quan nhà nước ở Trung ương với bộ máy cơ quan chính quyền địa phương Bộ máy chính quyền địa phương vừa là một hình thức tổ chức thể hiện quyền lực nhà nước là thống nhất ở địa phương, vừa là hình thức tổ chức các cộng đồng dân cư trong mỗi ĐVHC - lãnh thổ

1.2 Khái quát chung về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương cấp huyện

1.2.1 Khái niệm chính quyền địa phương cấp huyện

Chính quyền địa phương cấp huyện là cấp chính quyền địa phương, gồm có HĐND và UBND Chính quyền địa phương cấp huyện bao gồm: Chính quyền địa phương ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc Trung ương

1.2.2 Đặc điểm của chính quyền địa phương cấp huyện

Chính quyền địa phương cấp huyện là chính quyền địa phương trung gian, nằm giữa chính quyền địa phương cấp tỉnh và cấp xã Chính quyền địa phương cấp huyện góp phần gánh vác một phần công việc của chính quyền địa phương cấp tỉnh, giúp giảm tải công việc của chính quyền địa phương cấp tỉnh

1.2.3 Vị trí, chức năng của chính quyền địa phương cấp huyện

Chính quyền địa phương cấp huyện tổ chức và bảo đảm việc thi hành Hiến pháp và pháp luật trên địa bàn huyện; quyết định những vấn

đề của huyện trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn được giao và được phân cấp, phân quyền; kiểm tra, giám sát và tổ chức hoạt động của chính quyền địa phương cấp xã; chịu trách nhiệm trước chính quyền địa phương cấp tỉnh về kết quả thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương cấp huyện; quyết định và tổ chức thực hiện các biện pháp nhằm phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, huy động các nguồn lực xã hội để phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn; giám sát việc tuân theo pháp luật của các cơ quan nhà nước,

tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội - là cầu nối giữa chính quyền địa phương cấp tỉnh và chính quyền địa phương cấp xã

1.3 Quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương cấp huyện

1.3.1 Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương

Tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng pháp luật; thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ; hiện đại, minh bạch, phục vụ Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân Hội đồng nhân dân làm việc theo chế độ hội nghị và quyết định theo đa số Ủy ban nhân dân hoạt động theo chế độ tập thể Ủy ban nhân dân kết hợp với trách nhiệm của Chủ tịch Ủy ban nhân dân

1.3.2 Tổ chức của Hội đồng nhân dân cấp huyện

1.3.2.1 Đại biểu Hội đồng nhân dân cấp huyện

1.3.2.2 Thường trực Hội đồng nhân dân cấp huyện

1.3.2.3 Ban của Hội đồng nhân dân cấp huyện

1.3.2.4 Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân cấp huyện

1.3.3 Hoạt động của Hội đồng nhân dân cấp huyện

1.3.3.1 Kỳ họp Hội đồng nhân dân

1.3.3.2 Phiên họp của Thường trực HĐND cấp huyện

1.3.3.3 Hoạt động của các Ban của Hội đồng nhân dân

1.3.3.4 Hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân

1.3.3.5 Hoạt động giám sát của HĐND huyện

1.3.4 Tổ chức của Ủy ban nhân dân cấp huyện

1.3.5 Hoạt động của Ủy ban nhân dân cấp huyện

1.3.5.1 Phiên họp của UBND cấp huyện

1.3.5.2 Thông tin về kết quả phiên họp Ủy ban nhân dân

1.3.5.3 Chủ tịch Ủy ban nhân dân

1.3.5.4 Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân

1.3.5.4 Ủy viên Ủy ban nhân dân

1.3.6 Về chính quyền địa phương một cấp ở huyện đảo

Tiểu kết chương 1:

Trong lịch sử chính quyền địa phương nước ta, dù có những tên gọi, cách tổ chức khác nhau nhưng vẫn luôn khẳng định sự tồn tại của chính quyền địa phương cấp huyện Chính quyền địa phương cấp huyện như là cầu nối trung gian, là mắt xích quan trọng không thể thiếu để nối liền sự quản lý giữa chính quyền cấp tỉnh với chính quyền cấp xã Chính quyền địa phương có vị trí, chức năng rất quan trọng trong việc tổ chức, triển khai thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước tại địa phương Chính quyền địa phương là thiết chế bảo đảm tính hiện thực và thực thi có hiệu quả chủ trương, chính sách, pháp luật của Trung ương trong thực tiễn Khi quyết định các vấn đề của địa phương, chính quyền địa phương bảo đảm sự can thiệp của Nhà nước đáp ứng tốt nhất và phù hợp nhất với điều kiện, hoàn cảnh của địa phương Chính quyền địa phương là

cơ chế hữu hiệu để phát huy dân chủ, để Nhân dân tham gia công việc của nhà nước ở địa phương Chính quyền địa phương là hình ảnh