(Luận văn thạc sĩ) thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp bộ trong cải cách thủ tục hành chính

Nhóm giải pháp bảo đảm tổ chức thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính ..... quy trình, thủ tục phức tạp,

……… /……… …./… HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LÊ QUỲNH ANH

THỰC HIỆN THỂ CHẾ VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP BỘ TRONG CẢI CÁCH

THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

Hà Nội, năm 2021

……… /……… …./… HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LÊ QUỲNH ANH

THỰC HIỆN THỂ CHẾ VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP BỘ TRONG CẢI CÁCH

THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

Chuyên ngành: Quản lý công

Mã số: 8 34 04 03

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: PGS.TS LÊ THỊ HƯƠNG

Hà Nội, năm 2021

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lê Quỳnh Anh

Với tình cảm trân trọng nhất, tác giả xin chân thành cảm ơn tới các Giảng viên của Học viện Hành chính Quốc gia - những người đã dành thời gian quý báu để truyền đạt kiến thức và kinh nghiệm giúp tác giả nâng cao nhận thức và khả năng ứng dụng vào thực tiễn công việc Xin trân trọng cảm

ơn Ban Lãnh đạo Học viện, Lãnh đạo Ban quản lý đào tạo sau Đại học đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tác giả trong thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Lê Thị Hương đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tác giả trong quá trình thực hiện luận văn

Xin được gửi lời cảm ơn đến những người thân trong gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện cho tác giả trong suốt quá trình học tập, công tác, nghiên cứu khóa học và hoàn thành luận văn

Mặc dù đã nỗ lực, cố gắng, song kinh nghiệm và khả năng còn hạn chế nên luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được ý kiến đóng góp của quý thầy, cô, bạn bè, đồng nghiệp để tác giả có thể hoàn thiện luận văn tốt hơn

Hà Nội, ngày 10 tháng 03 năm 2022

Tác giả

Lê Quỳnh Anh

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn 5

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn 6

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn 6

6 Ý nghĩa về lý luận và thực tiễn của luận văn 7

7 Kết cấu của luận văn 7

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN THỰC HIỆN THỂ CHẾ VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP BỘ TRONG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 8 1.1 NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP BỘ TRONG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 8

1.1.1 Quan niệm về người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ 8

1.1.2 Quan niệm về cải cách thủ tục hành chính và trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính 10

1.2 THỂ CHẾ VÀ THỰC HIỆN THỂ CHẾ VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP BỘ TRONG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 16

hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính 16 1.2.2 Quan niệm thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu

cơ quan hành chính nhà nước cấp bộ trong cải cách thủ tục hành chính 22 1.2.3 Vai trò, nội dung của thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính 24 1.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính 28

Tiểu kết chương 1 32

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN THỂ CHẾ VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP BỘ TRONG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 33

2.1 THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP BỘ TRONG THAM MƯU BAN HÀNH CÁC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT VỀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 33

2.1.1 Quyết định số 30/QĐ-TTg ngày 10/01/2007 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Đơn giản hoá thủ tục hành chính trên các lĩnh vực quản

lý nhà nước giai đoạn 2007-2010 ( Đề án 30) 33 2.1.2 Nghị định số 20/2008/NĐ-CP ngày 14/02/2008 của Chính phủ quy định trách nhiệm của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ trong quy định hành chính 35 2.1.3 Nghị định số 63/2010/NĐ-CP ngày 08/6/2010 về kiểm soát thủ tục hành chính 36

Nội vụ 37

2.1.5 Quyết định số 896/QĐ-TTg ngày 08/06/2013 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án tổng thể đơn giản hóa thủ tục hành chính, giấy tờ công dân và các cơ sở dữ liệu liên quan đến quản lý dân cư giai đoạn 2013-2020 38 2.1.6 Nghị định số 123/2016/NĐ-Chính phủ 39

2.2 THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP BỘ TRONG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ KIỂM SOÁT THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 39

2.2.1 Thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp bộ trong cải cách thủ tục hành chính 39

2.2.2 Thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong kiểm soát thủ tục hành chính 41

2.3 Đánh giá thực trạng thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong giải quyết TTHC ở Việt Nam 45

2.3.1 Ưu điểm 45

2.2.2 Những hạn chế và nguyên nhân 50

Tiểu kết chương 2 53

Chương 3 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO THỰC HIỆN THỂ CHẾ VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP BỘ TRONG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM 54

3.1 QUAN ĐIỂM BẢO ĐẢM THỰC HIỆN THỂ CHẾ VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP BỘ TRONG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 54

đầu các cơ quan, tổ chức đơn vị nói chung và cơ quan hành chính nhà nước

cấp Bộ nói riêng trong cải cách thủ tục hành chính 54

3.1.2 Phải quán triệt nguyên tắc tập trung dân chủ và chế độ thủ trưởng trong các cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ với tư cách là người đứng đầu các ngành, lĩnh vực trong cải cách thủ tục hành chính 56

3.1.3 Phải nâng cao trách nhiệm cá nhân trong thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính 57

3.1.4 Phải xuất phát từ thực tiễn Việt Nam, đồng thời tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính cấp bộ trong cải cách thủ tục hành chính 59

3.2 CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN THỂ CHẾ VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP BỘ TRONG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 59

3.2.1 Hoàn thiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính 59

3.2.2 Nhóm giải pháp bảo đảm tổ chức thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính 63

Tiểu kết chương 3 73

KẾT LUẬN 75

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong xu thế hướng đến một nhà nước pháp quyền và dân chủ, đồng thời, hướng đến nền hành chính phục vụ, vấn đề trách nhiệm của các cơ quan HCNN, của những người làm việc trong cơ quan HCNN là một đòi hỏi cấp thiết bởi hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các cơ quan HCNN là vấn đề quan trọng nhằm đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, xã hội, công dân

Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, đòi hỏi bộ máy HCNN phải luôn có sự cải cách nhằm cải thiện hoặc loại bỏ những hạn chế tiềm ẩn vì

mục tiêu phát triển, trong đó một trong những vấn đề quan trọng là cải cách

“thủ tục hành chính”, thực chất là cải cách “cầu nối” giữa một bên là cơ

quan HCNN và một bên là cá nhân, tổ chức để Nhà nước thực hiện các mục tiêu quản lý

Trong lịch sử nhân loại, vấn đề người đứng đầu (quốc gia, dân tộc, vùng lãnh thổ, các lĩnh vực then chốt ) luôn được coi là vấn đề đại sự Bởi lẽ, đây là một trong những vấn đề có tính quyết định và liên quan mật thiết tới sự hưng suy, cường nhược, tồn vong của quốc gia, dân tộc hay lĩnh vực, địa phương Ở Việt Nam, việc bố trí người đứng đầu, phát huy trách nhiệm của người đứng đầu luôn là vấn đề được khẳng định trong nhiều nghị quyết của Đảng để đảm bảo thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Văn kiện Đại hội X của Đảng xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm của CCHC là: "Tiếp tục cải cách mạnh thủ tục hành chính, phân cấp và làm rõ quyền hạn, trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từng đơn vị và người đứng đầu cơ quan"[11] Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương khóa X của Đảng về đẩy mạnh CCHC, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước tiếp tục

chỉ rõ: “Thủ trưởng cơ quan hành chính các cấp chịu trách nhiệm kiểm tra, thanh tra việc thực hiện công vụ và chịu trách nhiệm về những vi phạm trong thực thi công vụ của cán bộ, công chức thuộc phạm vi mình quản lý” [12] Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã xác định:

“Xây dựng nền hành chính nhà nước phục vụ nhân dân, dân chủ, pháp quyền,

chuyên nghiệp, hiện đại, trong sạch, vững mạnh, công khai, minh bạch Tiếp

tục đổi mới tổ chức và hoạt động của Chính phủ theo hướng tinh gọn, hiệu

lực, hiệu quả” [13]

Liên quan đến cải cách TTHC, với mục tiêu xây dựng một nền hành chính dân chủ, pháp quyền và phát triển, cải cách TTHC cần được đẩy mạnh theo hướng đơn giản hoá nhằm xoá bỏ quan liêu, cửa quyền, tham nhũng và tạo ra cơ chế kiểm soát và kiến nghị, phản biện từ các

cơ quan chức năng và nhân dân để tăng cường trách nhiệm và đảm bảo hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy HCNN Do đó, pháp luật cũng

đã quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu các Bộ, cơ quan ngang

Bộ, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong cải cách TTHC (NĐ số 63/2010/NĐ-CP ngày 08/6/2010 của Chính phủ về kiểm soát thủ tục hành chính; NĐ số 20/2008/NĐ-CP ngày 14/02/2008 của Chính phủ về tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về quy định hành chính)

Các VBQPPL quy định về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN nói chung, cấp Bộ nói riêng trong cải cách TTHC ở chừng mực nhất định đã tạo cơ sở pháp lý điều chỉnh quan hệ phát sinh về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ ở Việt Nam hiện nay Tuy nhiên, thực

tế thực hiện các nghị quyết của Đảng và quy định pháp luật liên quan đến trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC cũng còn những vướng mắc, bất cập nhất định Trên thực tế vẫn còn rất nhiều

quy trình, thủ tục phức tạp, không cần thiết, gây phiền hà, tốn kém chưa được

rà soát để sửa đổi, bãi bỏ hoặc sửa nhưng còn rất chậm; một số cấp, ngành nhận thức, trách nhiệm, quyết tâm của người đứng đầu chưa cao; một bộ phận CBCC có tinh thần phục vụ kém, thiếu trách nhiệm, sách nhiễu, tiêu cực; trong khi việc thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý chưa quyết liệt, nghiêm túc; nhiều cơ quan, tổ chức chồng chéo, không rõ ràng về chức năng, nhiệm

vụ, thiếu sự phối hợp… nên đã cản trở nỗ lực cải cách TTHC; việc xử lý trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC còn chưa rõ ràng và nghiêm chỉnh…

Từ những lý do nêu trên, đề tài “Thực hiện thể chế về trách nhiệm của

người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính” được tác giả lựa chọn làm luận văn thạc sỹ chuyên ngành Quản

lý công

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Liên quan đến đề tài có một số công trình nghiên cứu được công bố, tiêu biểu là một số công trình sau đây:

- Nguyễn Đăng Thành (2011), Cải cách hành chính ở Việt Nam: Thành

tựu và nhiệm vụ trong giai đoạn mới, tạp chí Quản lý nhà nước Bài viết gồm

3 phần: Đường lối, chủ trương của Đảng về CCHC trong tiến trình đổi mới; Một số thành tựu và hạn chế trong CCHC ở Việt Nam; Một số giải pháp nâng cao hiệu quả CCHC ở Việt Nam trong giai đoạn mới [28]

- Nguyễn Minh Phương, Trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, Tạp chí Cộng sản online ngày 23/12/2010 Trong

bài viết này, tác giả cho rằng, người đứng đầu cơ quan HCNN ở địa phương chưa

đủ các thẩm quyền cần thiết để thể hiện đúng vai trò, trách nhiệm Chế độ làm việc, quyết định tập thể cùng với sự không rõ ràng về trách nhiệm của tập thể và

cá nhân người đứng đầu UBND trên thực tế đã hạn chế tính kịp thời, nhanh nhạy, thông suốt của quản lý, điều hành hành chính [23]

- Đỗ Mạnh Cường (2013), Mô hình “Một cửa” trong thực hiện thủ tục

hành chính tại UBND cấp huyện tỉnh Hưng Yên, Luận văn thạc sỹ Quản lý công

đã phân tích cơ sở lý luận và pháp luật của mô hình “Một cửa” và thực trạng áp dụng mô hình này tại UBND cấp huyện của tỉnh Hưng Yên, rút ra nhận xét về những ưu điểm, hạn chế cũng như giải pháp khắc phục hạn chế [14]

- Bùi Thị Ngọc Mai (2015), Trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan

hành chính nhà nước, Luận án tiến sỹ Quản lý hành chính công, đã phân tích,

đánh giá thực trạng trách nhiệm của người đứng đầu CQHCNN ở Việt Nam hiện nay và đưa ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trách nhiệm của người đứng đầu CQHCNN

- Lương Thị Thu Huỳnh (2017), Cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế

một cửa liên thông tại UBND thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn, Luận văn

thạc sỹ Quản lý công đã phân tích cơ sở lý luận và pháp luật về cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa liên thông và thực trạng thực hiện tại UBND thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn, chỉ ra ưu điểm, hạn chế cũng như giải pháp khắc phục hạn chế trong thời gian tới [18]

- Lê Trung (2018), Kiểm soát thủ tục hành chính tại UBND quận Bắc Từ

Liêm, thành phố Hà Nội, Luận văn thạc sĩ Quản lý công đã hệ thống hóa cơ

sở lý luận và pháp luật về kiểm soát thủ tục hành chính và thực tiễn thực hiện tại UBND quận Bắc Từ Liêm Luận văn cũng chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng và những điều kiện bảo đảm kiểm soát thủ tục hành chính [29]

- Nguyễn Thị Thanh Hà (2020), Thực hiện pháp luật trong giải quyết thủ

tục hành chính của UBND phường, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội, Luận

văn thạc sĩ Luật Hiến pháp và luật Hành chính Luận văn đã phân tích vai trò cũng như quy trình tổ chức thực hiện pháp luật trong giải quyết thủ tục hành chính của UBND phường tại quận Tây Hồ với những đánh giá về ưu điểm cũng như hạn chế và hướng khắc phục [15]

Có thể nói, các công trình nghiên cứu nêu trên chủ yếu tập trung vào nghiên cứu hai lĩnh vực riêng biệt, chưa có công trình nào nghiên cứu thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu nêu trên là những nguồn tài liệu vô cùng bổ ích, quý giá, có giá trị tham khảo để tác giả hoàn thiện đề tài nghiên cứu

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu của luận văn

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn thực hiện thể chế về trách

nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC ở Việt Nam, luận văn đề xuất các giải pháp đảm bảo thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC ở Việt Nam trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Để thực hiện mục đích trên, luận văn có một số nhiệm vụ cơ bản sau:

- Hệ thống hóa, phân tích làm rõ những vấn đề lý luận của thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC thông qua việc làm rõ khái niệm, vị trí, vai trò của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC; phân tích khái niệm, đặc điểm, vai trò cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC

- Đánh giá thực trạng thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC ở Việt Nam trong thời gian qua liên quan đến các nội dung như: Công tác tham mưu xây dựng và ban hành VBQPPL về TTHC; công tác chỉ đạo điều hành, tổ chức nhân sự làm công tác kiểm soát TTHC; tổ chức thực hiện các nhiệm vụ về kiểm soát TTHC Trên cơ sở đó, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế

- Đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC

ở nước ta hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC ở Việt Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Nghiên cứu các vấn đề về thực hiện thể chế về trách

nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC Các

số liệu nghiên cứu được căn cứ vào Báo cáo Tổng kết 10 năm (2011-2020) của Văn phòng Chính phủ

- Về không gian: Các Bộ, cơ quan ngang bộ ở Việt Nam hiện nay

- Về thời gian: Từ năm 2011 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê nin,

tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước và pháp luật làm nền tảng, kim chỉ nam cho mọi vấn đề nghiên cứu, trong đó có vấn đề thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp luận của triết học Mác Lênin về Chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử mác - xít, chú trọng phương pháp kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp lịch sử cụ thể Bên cạnh đó, luận văn cũng sử dụng các phương pháp phổ biên và hiện đại khác như thống kê luật học, so sánh… trong quá trình nghiên cứu để giải quyết vấn đề một cách toàn diện

6 Ý nghĩa về lý luận và thực tiễn của luận văn

- Luận văn góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC và đề xuất một số giải pháp đảm bảo thực hiện thể chế

về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC trong thời gian tới

- Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần đề xuất với Đảng, Nhà nước phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện thể chế, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN và cách mạng 4.0 ở nước ta hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được bố cục gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính

Chương 2: Thực trạng thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính ở Việt Nam

Chương 3: Quan điểm và giải pháp bảo đảm thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính ở Việt nam

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN THỰC HIỆN THỂ CHẾ VỀ

TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP BỘ TRONG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

1.1 NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP BỘ TRONG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

1.1.1 Quan niệm về người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ

1.1.1.1 Khái niệm và đặc điểm người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ

Trong mỗi cơ quan, tổ chức, đơn vị đều tồn tại một „„người đứng đầu” Đây là những người được pháp luật (hay điều lệ của tổ chức) xác lập về thẩm quyền, trách nhiệm và tính đại diện cho cơ quan, tổ chức, đơn vị Người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị là người lãnh đạo, quản lý và chịu trách nhiệm chính, trách nhiệm pháp lý cao nhất về tổ chức, hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị đó

Trong hệ thống chính trị của nước ta, có tổ chức được lãnh đạo theo chế

độ thủ trưởng, có tổ chức được lãnh đạo theo chế độ tập thể, nhưng dù ở chế

độ nào thì người đứng đầu (là người lãnh đạo, quản lý) đều rất quan trọng Gắn liền với "người đứng đầu” trong cơ quan, tổ chức, đơn vị bao giờ cũng là thẩm quyền và trách nhiệm Thẩm quyền là quyền lực của người đứng đầu do luật pháp, cấp trên hoặc tổ chức giao để họ được quyền quyết định các công việc lớn và lãnh đạo tổ chức thực hiện các công việc đó trong cơ quan, tổ chức, đơn vị, đồng thời họ cũng phải chịu trách nhiệm về những vấn đề mà họ

đã quyết định và tổ chức thực hiện

Như vậy, người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị là người lãnh đạo,

quản lý, chịu trách nhiệm chính, chịu trách nhiệm cao nhất của cơ quan, tổ chức, đơn vị đó

Cơ quan HCNN cấp Bộ là các cơ quan HCNN có thẩm quyền riêng ở trung ương được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc trách nhiệm thủ trưởng, bao gồm: Bộ, cơ quan ngang Bộ (gọi chung là Bộ) Người đứng đầu

cơ quan hành chính cấp Bộ (gọi chung là Bộ trưởng) là người có vị trí cao nhất trong cơ quan HCNN cấp Bộ, có quyền cao nhất trong lãnh đạo, quản lý các hoạt động của Bộ, cơ quan ngang Bộ để thực hiện các mục tiêu lãnh đạo,

quản lý đã đề ra Vì vậy, có thể hiểu: Người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ

là Bộ trưởng được trao quyền quản lý nhà nước đối với ngành, lĩnh vực trong phạm vi cả nước và chịu trách nhiệm cá nhân đối với các quyết định quản lý của mình

Người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ có những đặc điểm sau đây:

- Là thành viên Chính phủ, được trao quyền lực để thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng QLNN đối với ngành, lĩnh vực trong phạm vi cả nước; quản lý nhà nước các dịch vụ công thuộc ngành, lĩnh vực được phân công

- Có thẩm quyền ra các quyết định quản lý và chịu trách nhiệm cá nhân

về các quyết định quản lý của mình trên phạm vi toàn quốc; đồng thời chịu trách nhiệm tổ chức, chỉ huy, giám sát việc thực hiện các quyết định quản

lý đã ban hành

- Có trách nhiệm hướng dẫn, phối hợp với cơ quan có thẩm quyền trong việc

tổ chức thực thi các quyết định quản lý liên quan đến ngành, lĩnh vực phụ trách

1.1.1.2 Vai trò của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ

Người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ là người có vai trò chỉ đạo, quản lý, định hướng toàn bộ các hoạt động QLNN mang tính hệ thống dọc

từ trung ương đến địa phương để thực hiện các mục tiêu, yêu cầu phát triển ngành, lĩnh vực Vai trò của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ được thể hiện ở các nội dung sau đây:

- Tổ chức, điều hành việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Bộ theo quy định của pháp luật (Giúp Chính phủ thống nhất QLNN đối với ngành, lĩnh vực được phân công; tổ chức thực hiện cácVBQPPL, chỉ đạo, điều hành các cơ quan, tổ chức thuộc thẩm quyền )

- Tham mưu, ban hành các quyết định pháp luật thuộc thẩm quyền (tham mưu, trình Chính phủ ban hành các văn bản thuộc thẩm quyền quản lý ngành, lĩnh vực; ban hành các VBQPPL và các quyết định hành chính cá biệt thuộc thẩm quyền để quản lý, chỉ đạo, điều hành trong phạm vi ngành, lĩnh vực )

- Là người đại diện cho Bộ trong quan hệ với các cơ quan nhà nước khác trong bộ máy nhà nước (chủ trì, phối hợp với các thành viên của Chính phủ tổ chức thực hiện các nhiệm vụ theo thẩm quyền; báo cáo trước Quốc hội, Chính phủ về tình hình thực hiện nhiệm vụ QLNN về ngành, lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý )

- Quản lý đội ngũ CBCC thuộc thẩm quyền (tuyển dụng, bổ nhiệm, đào tạo, bồi dưỡng, khen thưởng, kỷ luật đội ngũ CBCC thuộc thẩm quyền quản lý )

1.1.2 Quan niệm về cải cách thủ tục hành chính và trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính

1.1.2.1 Cải cách thủ tục hành chính

Nhà nước là một tổ chức đặc biệt thực hiện các chức năng quản lý nhằm bảo đảm trật tự, ổn định và phát triển xã hội thông qua bộ máy nhà nước Về nguyên tắc, bộ máy nhà nước của bất kỳ quốc gia nào cũng được cấu thành bởi ba hệ thống cơ quan nhà nước, bao gồm: cơ quan thực hiện quyền lập pháp, cơ quan thực hiện quyền hành pháp và cơ quan thực hiện quyền tư

pháp Trong đó, cơ quan thực hiện quyền hành pháp được gọi là hệ thống các

cơ quan HCNN có vai trò quản lý, duy trì, thúc đẩy sự phát triển xã hội và bảo đảm cung cấp dịch vụ công cho xã hội theo những mục tiêu nhất định Với việc thực hiện chức năng hành pháp, cơ quan HCNN thực hiện quản lý nhà nước thông qua việc tác động bằng tổ chức - quyền lực để điều hành các quan hệ xã hội, nhằm bảo đảm ngày càng tốt hơn các quyền con người, quyền công dân được pháp luật quy định Đồng thời, cùng với quá trình phát triển và dân chủ hóa đời sống xã hội thì vai trò của cơ quan HCNN ngày càng quan trọng và mở rộng Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của nền kinh tế và sự tác động của điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội thì hoạt động của các cơ quan HCNN cũng bộc lộ hay tiềm ẩn những tồn tại, hạn chế nhất định so với yêu cầu của sự phát triển (chẳng hạn như: sự lạc hậu của thể chế, mô hình tổ chức nền hành chính kém hiệu lực, sự quan liêu của đội ngũ CBCC ), do đó nền hành chính nhà nước phải có sự cải cách để loại bỏ hay cải thiện những hạn chế để đáp ứng tốt hơn các mục tiêu phát triển

Điều đó cho thấy, cải cách hành chính là yêu cầu tất yếu để đảm bảo nền hành chính vận hành hiệu lực, hiệu quả hơn đáp ứng những đòi hỏi khách quan của sự phát triển của xã hội Vì vậy, để đáp ứng các mục tiêu tạo được những thay đổi tích cực trong các mối quan hệ giữa các cơ quan hành chính nhà nước và công dân, xã hội thì cải cách hành chính phải được tiến hành đồng bộ đối với nhiều yếu tố, trong đó cải cách thể chế là một vấn đề quan trọng và được thể hiện rõ nét nhất qua các quy định về TTHC - các trình tự, thủ tục mà cơ quan HCNN giải quyết các đề nghị, yêu cầu của cá nhân, tổ chức về đảm bảo các quyền, lợi ích hợp pháp được chính Nhà nước quy định

và bảo đảm bằng pháp luật

Theo nghĩa chung nhất, TTHC là trình tự, cách thức giải quyết công việc của các cơ quan HCNN có thẩm quyền trong mối quan hệ nội bộ ngành và giữa các cơ quan HCNN với các cá nhân, tổ chức nhằm đảm bảo đạt được mục đích, phù hợp với thẩm quyền của các cơ quan nhà nước hoặc của cá nhân, tổ chức trong quản lý HCNN Tuy nhiên, tiếp cận ở góc độ bảo đảm các quyền, lợi ích hợp pháp của các nhân, tổ chức được pháp luật quy định và cung cấp các dịch vụ công thì TTHC phải được quy định chặt chẽ về trình tự, cách thức và các yêu cầu, điều kiện nhất

định Từ đó, có thể hiểu: TTHC là trình tự, cách thức giải quyết công việc của

cơ quan HCNN có thẩm quyền trong mối quan hệ nội bộ nền hành chính và mối quan hệ giữa cơ quan HCNN với cá nhân, tổ chức

Với quan niệm như vậy, có thể coi TTHC là “cầu nối” giữa cơ quan HCNN

và cá nhân, tổ chức để thực hiện các nhiệm vụ QLNN và đảm bảo các quyền, nghĩa vụ của cá nhân, tổ chức được pháp luật quy định Do đó, để đảm bảo mục tiêu phục vụ của nền hành chính trước những yêu cầu, đòi hỏi của đời sống xã hội và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước thì cải cách TTHC cần được thực hiện thường xuyên và có thể coi là điều kiện cơ bản cho việc đảm bảo quyền con người, quyền công dân; giải quyết đúng đắn các mối quan hệ giữa Nhà nước

và công dân và đáp ứng yêu cầu xây dựng nền hành chính phục vụ trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân ở nước ta

Trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN và tiến trình hội nhập quốc tế, trong công cuộc chuyển dần từ nền hành chính truyền thống sang nền hành chính phục vụ thì cải cách TTHC đang là yêu cầu cấp thiết hơn bao giờ hết Bởi, cải cách TTHC là điều kiện cần thiết để tăng cường củng cố mối quan hệ giữa Nhà nước và nhân dân, tăng cường sự tham gia QLNN của nhân dân Như vậy, gắn với CCHC thì cải cách TTHC là một nội dung quan trọng và được đặt trong tổng thể nhiệm vụ cải cách thể chế HCNN Xét dưới

góc độ nội dung, phương pháp tiến hành cũng như mục tiêu và kết quả thì cải cách TTHC là quá trình rà soát, đánh giá để loại bỏ những bước, những thủ tục bất hợp lý, không cần thiết, kiểm soát chặt chẽ việc ban hành các TTHC mới theo quy định của pháp luật và triển khai thực hiện công khai, minh bạch tất cả các TTHC bằng các hình thức thiết thực và thích hợp

Từ những phân tích trên, có thể hiểu: Cải cách TTHC là việc sửa đổi,

thay thế có kế hoạch cụ thể những TTHC cũ chưa hợp lý hoặc không còn phù hợp để đạt mục tiêu hoàn thiện các TTHC, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, xã hội và người dân

1.2.2.2 Trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính

Theo Từ điển Tiếng Việt, trách nhiệm được hiểu là: 1 Phần việc được giao

cho hoặc coi như được giao cho, phải bảo đảm làm tròn, nếu kết quả không tốt thì phải gánh chịu phần hậu quả; 2 Sự ràng buộc đối với lời nói, hành vi của họ, bảo đảm đúng đắn, nếu sai trái thì phải gánh chịu phần hậu quả [31, tr.1020] Theo

định nghĩa này, trách nhiệm gồm hai thành phần cơ bản: i) Những việc nên làm, phải làm, được làm (được hiểu như là bổn phận, nhiệm vụ, quyền hạn); ii) Sự cam kết đối với kết quả thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn và chịu trách nhiệm đối với kết quả đó Trong đó, vế thứ nhất được coi là là nguyên nhân và vế thứ hai được coi là

hệ quả tất yếu Vì vậy, có thể hiêu: Trách nhiệm là những việc nên làm, phải làm,

được làm với kết quả tốt; nếu kết quả không tốt thì sẽ phải gánh chịu những hậu quả nhất định

Ở góc độ pháp lý, thuật ngữ “trách nhiệm” có thể được hiểu là bổn phận,

thái độ đối với chức trách, nhiệm vụ, công việc được giao hoặc khả năng chịu hậu quả tiêu cực khi không thực hiện đúng các nghĩa vụ được quy định hay công việc được giao

Bộ trưởng là người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ, vừa là thành viên Chính phủ, vừa là người đứng đầu và lãnh đạo cơ quan Bộ, Vì vậy, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ cũng được hiểu theo cả hai nghĩa như trên Theo đó, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN Bộ

có thể bao gồm là toàn bộ các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được pháp luật quy định nhà mà người đứng đầu phải thực hiện và phải chịu trách nhiệm Trong trường hợp vi phạm (do không thực hiện hoặc thực hiện không đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao) thì sẽ bị xử lý trách nhiệm theo quy định pháp luật tùy thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm

Từ cách tiếp cận trên, có thể hiểu: Trách nhiệm của người đứng đầu cơ

quan HCNN cấp Bộ là việc thực hiện toàn bộ các nhiệm vụ, quyền hạn, nghĩa vụ của người đứng đầu Bộ; nếu vi phạm sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật

Theo quy định tại Nghị định số 157/2007/NĐ-CP ngày 27/10/2007 của Chính phủ quy định chế độ trách nhiệm đối với người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị của Nhà nước trong thi hành nhiệm vụ, công vụ, thì chế độ trách nhiệm đối với người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ bao gồm những nội dung cơ bản sau đây:

- Chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị được giao lãnh đạo, quản lý; Gương mẫu và nghiêm chỉnh chấp hành đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và chỉ đạo của cấp trên; tổ chức, điều hành cơ quan, tổ chức, đơn vị thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, có chất lượng và đúng thời hạn được giao; quyết định chủ trương, giải pháp cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ và chịu trách nhiệm về quyết định đó;

- Ban hành hoặc trình cơ quan, người có thẩm quyền ban hành văn bản pháp luật bảo đảm tính hợp pháp của văn bản (bao gồm: VBQPPL, văn bản cá biệt, công văn chỉ đạo, điều hành và nội quy, quy chế, điều lệ, quy định áp dụng trong nội bộ cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc quyền quản lý)

- Căn cứ các quy định về phân công, phân cấp và nhiệm vụ, quyền hạn được giao, ban hành văn bản quy định cụ thể chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của các cấp phó, các cơ quan, tổ chức, đơn vị cấu thành; bảo đảm không chồng chéo, trùng lắp, cũng không bỏ trống

- Tuyển dụng, sử dụng, đánh giá, đào tạo, bồi dưỡng, nâng lương, cử dự thi nâng ngạch, quyết định nâng ngạch, bổ nhiệm, khen thưởng, kỷ luật, cho nghỉ chế độ và quản lý đội ngũ CBCC theo đúng chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước;

- Quản lý, sử dụng có hiệu quả tài sản công được giao; phòng, chống cháy nổ và bảo đảm an toàn lao động tại cơ quan, tổ chức, đơn vị đúng quy định của pháp luật; quản lý, kiểm tra thường xuyên, không để xảy ra tham nhũng, lãng phí, hư hỏng, mất mát, thất thoát; Thực hiện đúng quy định của pháp luật về văn hóa công sở

- Tổ chức thực hiện Quy chế dân chủ trong cơ quan, tổ chức, đơn vị; giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo trong phạm vi thẩm quyền theo đúng quy định của pháp luật; Thực hiện đúng các quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước; về phát ngôn, khai thác, quản lý và sử dụng mạng Internet trong cơ quan, tổ chức, đơn vị

Trong trường hợp không thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn theo pháp luật quy định, thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm pháp lý – những hậu quả bất lợi như: Trách nhiệm kỷ luật (Khiển trách; cảnh cáo; cách chức; bãi nhiệm; hạ bậc lương; giáng chức; buộc thôi việc); trách nhiệm dân sự; trách nhiệm hình sự; trách nhiệm kỷ luật

Trong lĩnh vực cải cách TTHC, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan

HCNN cấp Bộ được hiểu là trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn

trong việc tham mưu quy định và kiểm soát các TTHC được áp dụng trong ngành, lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ

Trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC liên quan đến việc tham mưu, chuẩn bị các dự án luật, pháp lệnh và các dự án khác theo sự phân công của Chính phủ; ban hành quyết định, chỉ thị, thông tư và hướng dẫn, kiểm tra việc thi hành các văn bản đó đối với tất

cả các ngành, lĩnh vực từ trung ương đến cơ sở Theo quy định hiện hành, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC được thể hiện qua việc thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:

- Tham mưu xây dựng các văn bản có chứa đựng thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền;

- Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền có quy định về thủ tục hành chính;

- Triển khai thực hiện các nhiệm vụ kiểm soát các thủ tục hành chính;

- Thực hiện trách nhiệm xử lý đối với những cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật trong cải cách TTHC, không thực hiện đúng các TTHC theo quy định pháp luật

1.2 THỂ CHẾ VÀ THỰC HIỆN THỂ CHẾ VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP BỘ TRONG CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

1.2.1 Quan niệm thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính

1.2.1.1 Khái niệm thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính

Thuật ngữ “thể chế” được hiểu theo nhiều cách khác nhau, tuỳ theo góc

độ nghiên cứu Ở Việt Nam, thuật ngữ "Thể chế" cũng được luận bàn khá phong phú Theo Từ điển Hán Việt của Đào Duy Anh, thể chế là “cách thức, chế độ”[1] Còn Từ điển Tiếng Việt do Nhà xuất bản Văn hoá Thông tin xuất bản năm 1999, thể chế là “toàn bộ cơ cấu của xã hội do luật pháp tạo ra” [33]

Trong cuốn Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên, thể chế được nhìn nhận

một cách tổng quát nhất, là “những quy định, luật lệ của một chế độ xã hội

buộc mọi người phải tuân theo”[32]

Trong giới nghiên cứu ở Việt Nam, quan niệm rộng xem thể chế bao gồm

“các quy định, quy tắc, pháp luật, điều lệ, chế tài xử lý vi phạm, bộ máy nhà nước

từ trung ương đến địa phương, các yếu tố văn hóa, tâm lý, thói quen, trình độ tri thức” [16, tr.15] Trong khi đó, quan niệm hẹp hơn cho rằng “nói đến thể chế là nói đến các luật lệ, quy định điều chỉnh các quan hệ xã hội, các tổ chức vận hành

xã hội nói chung, nền kinh tế nói riêng” [16, tr.22] Quan niệm ngắn gọn hơn cho rằng “thể chế là con đường, là cách thức để đi tới mục tiêu” [16, tr.23]

Theo đó, khái niệm thể chế đều bao gồm một, hai hoặc cả ba nội dung cơ bản sau đây: (1) Các bộ quy tắc hay còn gọi là “luật chơi”; (2) Các chủ thể tham gia trò chơi hay còn gọi là “người chơi” (cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức

xã hội, các tổ chức phi chính phủ, doanh nghiệp, cộng đồng, cá nhân); (3) Cơ chế thực thi, vận hành các bộ quy tắc ấy hay còn gọi là “cách chơi” [20, tr.8] Giáo trình Hành chính công của Học viện Hành chính Quốc gia tiếp cận thể chế ở hai khía cạnh:

Một là, “Thể chế bao hàm tổ chức với hệ thống các quy tắc, quy chế

được sử dụng để điều chỉnh sự vận hành của tổ chức nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức” [17, tr.108]

Hai là, “Thể chế được hiểu như là hệ thống các quy định do Nhà nước

xác lập trong hệ thống văn bản pháp luật của Nhà nước và được Nhà nước sử dụng để điều chỉnh và tạo ra các hành vi và mối quan hệ giữa nhà nước với công dân, các tổ chức nhằm thiết lập trật tự kỷ cương xã hội” [17, tr.109] Theo cuốn “Thuật ngữ Hành chính” của Viện nghiên cứu Khoa học Hành chính, Học viện Hành chính Quốc gia Hà Nội năm 2009, thì “thể chế”

là thuật ngữ chỉ “Hệ thống các quy phạm (văn bản) được quy định trong các

Đạo luật, Bộ luật, Pháp lệnh, các văn bản pháp quy dưới luật, trong các nghị quyết và các bản điều lệ, quy chế có chứa đựng các quy phạm do các cơ quan Nhà nước hoặc tổ chức chính trị, chính trị-xã hội… ban hành nhằm quản lý các mặt của đời sống xã hội, buộc mọi người, tổ chức phải tuân theo”

Trên nền khái niệm trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp

bộ trong cải cách TTHC cũng như các quan niệm về thể chế đã phân tích ở

trên, có thể đưa ra khái niệm: Thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ

quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực được các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành dưới dạng các VBQPPL nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong việc thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách thủ TTHC, bao gồm trách nhiệm trong việc tham gia, ban hành TTHC; kiểm soát TTHC

và xử lý các hành vi vi phạm trong thực hiện các TTHC đã được công bố

Nói cách khác, thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan

HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC thực chất là toàn bộ các quy định pháp

luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm đảm bảo sự minh bạch trong việc ban hành và thực hiện các TTHC, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức, tạo cơ sở pháp lý cho việc QLNN trong công tác kiểm soát TTHC

Trong luận văn này, khái niệm “Thể chế” được hiểu là từ đồng nghĩa với

“Pháp luật”

Pháp luật – với các giá trị vốn có của nó đã trở thành công cụ, phương tiện chủ yếu để tổ chức và tiến hành các hoạt động của nhà nước Nhà nước nào cũng cần đến pháp luật, nhà nước nào cũng dùng pháp luật để tiến hành các hoạt động quản lý nhằm bảo đảm cho các quan hệ xã hội thuộc sự điều chỉnh của pháp luật nằm trong trật tự nhất định, đảm bảo sự kiểm soát của Nhà nước Tinh thần này đã được thể hiện tại Đ.8 Hiến pháp năm 2013 của

Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam: “Nhà nước tổ chức và hoạt động theo

Hiến pháp và pháp luật; Quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật” Quy

định này cũng thể hiện tinh thần “Thượng tôn pháp luật của nhà nước pháp

quyền” XHCN Việt Nam

Ngày nay, khi nói đến pháp luật người ta không chỉ hiểu một cách đơn thuần là “các quy định có tính bắt buộc chung do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận” mà còn bao gồm cả hoạt động đưa pháp luật đi vào cuộc sống – tức là quá trình tổ chức thực hiện pháp luật, nhằm biến ý chí của Nhà nước thành những hành vi cụ thể, hợp pháp của các cá nhân, tổ chức cụ thể Điều

đó có nghĩa rằng, thể chế nói chung, thể chế về trách nhiệm của người đứng

đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC nói riêng cũng sẽ bao gồm

cả 2 yếu tố này, cả thể chế “tĩnh” (các quy định pháp luật) và thể chế “động” (tổ chức thực hiện các quy định pháp luật)

1.2.1.2 Đối tượng điều chỉnh của thể chế về trách nhiệm của người đứng

đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính

Các quan hệ xã hội thuộc phạm vi điều chỉnh của thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC có thể phân chia theo các nhóm sau:

Nhóm thứ nhất, các quan hệ mang tính chất nội dung trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC

Nhóm này phản ánh những quan hệ về nội dung của việc thực hiện các quy định pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC Mục đích của việc điều chỉnh các nhóm quan hệ này nhằm xác định nhiệm vụ, quyền hạn, nghĩa vụ của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong việc ban hành, tổ chức thực hiện các TTHC, nói cách khác là xác nhận giá trị pháp lý, tính hợp pháp của các TTHC được ban hành với

nghĩa là các thủ tục để giải quyết các công việc cụ thể của cá nhân, tổ chức

Khi các TTHC được ban hành và được công khai sẽ là cơ sở xác định quyền

và nghĩa vụ của các cơ quan có thẩm quyền trong giải quyết TTHC và cá nhân, tổ chức liên quan Chẳng hạn, theo quy định pháp luật, việc quy định một TTHC cụ thể chỉ hoàn thành khi đáp ứng đầy đủ các bộ phận tạo thành cơ bản là: Tên TTHC; trình tự thực hiện; cách thức thực hiện; hồ sơ; thời hạn giải quyết; đối tượng thực hiệnTTHC; cơ quan thực hiện TTHC; Kết quả thực hiện TTHC

Những quan hệ về nội dung nêu trên còn làm phát sinh các mối quan hệ khác trong quá trình thực hiện các TTHC nhằm bảo đảm quyền và nghĩa vụ của các chủ thể liên quan Mặt khác, trong quá trình thực hiện các TTHC, có thể xảy ra những sự kiện pháp lý tác động tới nội dung của các TTHC Chẳng hạn, trong trường hợp có phản ánh, kiến nghị về TTHC vi phạm các quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức thì người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ có trách nhiệm rà soát, sửa đổi hoặc bãi bỏ TTHC đó Như vậy, về bản chất, các mối quan hệ này phản ánh trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong việc đảm bảo tính hợp pháp của nội dung TTHC; xác định quyền và nghĩa vụ của cơ quan giải quyết TTHC và

cá nhân, tổ chức có liên quan

Nhóm thứ hai, các quan hệ mang tính tổ chức - quản lý trong thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC

Các mối quan hệ này liên quan đến việc hình thành cơ cấu tổ chức; quy định thẩm quyền và quy chế hoạt động của người đứng đầu các cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC Những mối quan hệ này được thể hiện cụ thể như: mối quan hệ giữa các cơ quan quản lý nhà nước về kiểm soát TTHC (các Bộ, cơ quan ngang Bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh);

cơ cấu tổ chức và hoạt động của hệ thống các cơ quan kiểm soát TTHC

(Cục Kiểm soát thủ tục hành chính thuộc Văn phòng Chính phủ; các tổ chức pháp chế của Bộ, cơ quan ngang Bộ ) Thực tiễn cho thấy, việc giải quyết các mối quan hệ này thường phức tạp và cũng có những tồn tại, hạn chế nhất định Vì vậy, việc xác định và quy định rõ thẩm quyền; cơ chế phối hợp trong quá trình cải cách TTHC, kiểm soát TTHC; mô hình tổ chức

và hoạt động kiểm soát TTHC phù hợp sẽ góp phần tăng cường và nâng cao hiệu quả cải cách TTHC hiện nay

Nhóm thứ ba, các quan hệ mang tính chất trình tự, thủ tục thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC

Cải cách TTHC nhằm tạo sự minh bạch, công khai; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức và đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước,

do đó việc thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC phải chịu sự điều chỉnh của pháp luật theo những nguyên tắc, trình tự nhất định Việc thực hiện các nguyên tắc, trình tự thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ làm xuất hiện hàng loạt các mối quan hệ giữa các chủ thể liên quan từ việc ban hành TTHC; công khai TTHC; rà soát, kiến nghị thực hiện TTHC; sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ TTHC Ví dụ: theo quy định của Nghị định số 48/2013/NĐ-CP ngày 14/5/2013 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định liên quan đến kiểm soát TTHC thì trước khi ban hành VBQPPL có TTHC thì phải

có sự tham gia ý kiến về nội dung quy định TTHC (Bộ Tư pháp cho ý kiến về TTHC quy định trong dự án VBQPPL do Chính phủ trình Quốc hội, UBTV Quốc hội; dự thảo VBQPPL thuộc thẩm quyền ban hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; Tổ chức pháp chế Bộ, cơ quan ngang Bộ cho ý kiến về TTHC quy định trong dự thảo văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền ban hành của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ)

Như vậy, để điều chỉnh các nhóm quan hệ xã hội nêu trên, Nhà nước phải ban hành thể chế (các quy phạm pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC) Tổng hợp các quy phạm pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC tạo thành thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC

1.2.2 Quan niệm thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu

cơ quan hành chính nhà nước cấp bộ trong cải cách thủ tục hành chính

1.2.2.1 Khái niệm và đặc điểm thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính

Trong đời sống xã hội, thể chế được coi là một công cụ quản lý xã hội quan trọng nhất, nhưng thể chế cũng chỉ có thể phát huy được vai trò và những giá trị của mình trong việc duy trì trật tự và tạo điều kiện cho xã hội phát triển khi được tôn trọng và thực hiện trong cuộc sống

Nội dung của thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC chỉ có ý nghĩa đích thực khi được thực hiện trên thực tế Đó là quá trình các quy định của pháp luật về về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC trở thành những hành vi thực tế của các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền Để thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC phát

huy hiệu quả trên thực tế, phải thông qua hoạt động tổ chức thực hiện

Có thể thấy rằng, thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu

cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC là thực hiện pháp luật liên quan đến cải cách TTHC Cải cách TTHC có ý nghĩa quan trọng cho việc bảo đảm lợi ích Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của các công dân, tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật Thông qua cải cáchTTHC, quyền và lợi ích hợp pháp của

các cá nhân, tổ chức trong xã hội được đảm bảo một cách bình đẳng, thuận lợi; đồng thời, cải cách TTHC còn là cơ chế đảm bảo sự công khai, minh bạch trong việc giải quyết các yêu cầu, công việc của người dân, doanh nghiệp Cải cách TTHC là hoạt động trong phạm vi một lĩnh vực cụ thể, do đó, thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC cũng có đủ các nội dung của thực hiện thể chế nói chung, đồng thời cũng có những yêu cầu, nguyên tắc, nội dung có tính đặc thù

Từ những sự luận giải nêu trên, có thể hiểu: Thực hiện thể chế về trách

nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC là hoạt động có tính định hướng, được tổ chức chặt chẽ, khoa học theo một hệ thống thống nhất nhằm đảm bảo cho các nội dung về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC được triển khai một cách hiệu quả trên thực tế, bảo đảm các quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân,

tổ chức

Thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC có các đặc điểm sau đây:

Về chủ thể: Chủ thể thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu

cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC chính bao gồm: Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ (18 Bộ trưởng và 4 Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ)

Về mục đích: Mục đích cơ bản của thực hiện thể chế về trách nhiệm của

người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC hướng tới là bảo đảm quyền, lợi ích cơ bản của chủ thể tham gia quan hệ pháp luật về TTHC và đáp ứng yêu cầu cải cách TTHC Trong đó, trước hết phải hướng tới bảo đảm các quyền cơ bản của cá nhân, tổ chức; đồng thời đảm bảo yêu cầu cải cách TTHC, góp phần đảm bảo nâng cao hiệu lực, hiệu quả cải cách

nền HCNN nói chung

1.2.3 Vai trò, nội dung của thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính

1.2.2.1 Vai trò của thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu

cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính

Một là, góp phần đưa đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của

Nhà nước về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ về cải

cách TTHC đi vào cuộc sống

Chủ trương, đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ muốn đi vào cuộc sống thực tế bằng nhiều công cụ, phương tiện khác nhau, nhưng một trong những công cụ quan trọng nhất có tính bắt buộc chung đối với toàn xã hội là phải thông qua Nhà nước Nhà nước - bằng công cụ riêng có của mình là pháp luật thể chế hóa những chủ trương đó thành hệ thống quy phạm pháp luật Hệ thống quy phạm này điều chỉnh, hiện thực hóa các chủ trương của Đảng về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC; đảm bảo và buộc mọi chủ thể có liên quan phải chấp hành nghiêm chỉnh Đồng thời hệ thống quy phạm đó cũng là phương tiện, công cụ hữu hiệu để xử lý những hành vi vi phạm pháp luật trong cải cách TTHC

Hai là, góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của người đứng đầu cơ

quan HCNN cấp Bộ và các cơ quan thực hiện TTHC

Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật là yêu cầu khách quan trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta Bởi vậy, thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp bộ trong cải cách TTHC nhằm hiện thực hóa các quy phạm pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan cơ quan HCNN cấp bộ trong cải cách TTHC và đòi hỏi các

cơ quan hành chính cấp Bộ, cơ quan thực hiện TTHC và các tổ chức, cá nhân liên

quan phải có trách nhiệm thực hiện nghiêm chỉnh các quy định về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan cơ quan HCNN cấp bộ trong cải cách TTHC, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong đời sống xã hội

Hoạt động cải cách TTHC không chỉ đòi hỏi vai trò chủ động của các cơ quan HCNN cấp Bộ mà còn đòi hỏi trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc đảm bảo sự minh bạch của các TTHC trong đời sống xã hội, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế- xã hội Do đó, việc thực hiện có hiệu quả các quy định pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu

cơ quan HCNN cấp bộ trong cải cách TTHC sẽ là kênh thông tin quan trọng

để các cá nhân, tổ chức liên quan nhận thức đầy đủ hơn ý nghĩa của cải cách TTHC, góp phần nâng cao ý thức pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan cơ quan HCNN cấp bộ trong cải cách TTHC

Ba là, góp phần bảo đảm nguyên tắc pháp quyền XHCN

Thượng tôn pháp luật là yêu cầu quan trọng nhất của nhà nước pháp quyền Trong lĩnh vực cải cách TTHC, đó là sự tuân thủ nghiêm chỉnh, chính xác và tự giác các quy định pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC Theo đó, người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ phải gương mẫu trong tổ chức thực hiện pháp luật, các hành vi

vi phạm pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu phải được phát hiện kịp thời, xử lý nghiêm minh; đồng thời là cơ sở pháp lý cho các cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, thanh tra, giám sát người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong việc thực hiện nghiêm các nhiệm vụ, quyền hạn trong cải cách TTHC được pháp luật quy định

1.2.2.2 Nội dung thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu

cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính

Thực hiện thể chế về về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC là hoạt động có mục đích nhằm đưa các quy phạm pháp luật về vấn đề này đi vào thực tiễn cuộc sống, chuyển hóa thành

những hành vi xử sự thực tế để phát huy tính tích cực, chủ động trong thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC, tạo được cơ chế hữu hiệu trong cải cách TTHC

Trên cơ sở các quy định pháp luật, thực hiện thể chế về về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC gồm ba nội dung cơ bản sau:

Một là, thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp

Bộ trong tham mưu xây dựng VBQPPL và ban hành VBQPPL theo thẩm quyền về cải cách TTHC

Tham mưu và ban hành các VBQPPL có liên quan đến cải cách TTHC

là một trong những nội dung đầu tiên, hết sức quan trọng trong thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp bộ trong cải cách TTHC Vì vậy, khi ban hành văn bản đòi hỏi người đứng đầu cơ quan HCNN cấp bộ cần tuân thủ theo trình tự, thủ tục khi ban hành văn bản; đảm bảo các yêu cầu về nội dung, thể thức, kỹ thuật trình bày văn bản Ngoài

ra, còn phải phù hợp với đặc thù của bộ, ngành Có như vậy văn bản QPPL đó mới có khả năng được thực hiện trên thực tế

Hai là, thực hiện quy định pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu

cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC, kiểm soát TTHC

Nội dung hoạt động cải cách TTHC của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp bộ được quy định cụ thể tại Nghị định số 20/2008/NĐ-CP ngày 14/02/2008 của Chính phủ về tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về quy định hành chính; Nghị định số 63/2010/NĐ-CP ngày 08/6/2010 của Chính phủ về kiểm soát TTHC; Nghị định số 48/2013/NĐ-CP ngày 14/5/2013 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định liên quan đến kiểm soát TTHC, bao gồm các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của người đứng đầu các bộ, cơ quan ngang bộ trong ban hành,

kiểm soát TTHC; tham gia ý kiến về nội dung quy định TTHC tại dự án, dự thảoVBQPPL; quy định TTHC trong VBQPPL thuộc thẩm quyền… Ngoài ra, việc thực hiện các quy định pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ đối với hoạt động cải cách TTHC trong ngành, lĩnh vực còn căn cứ vào các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan như: Luật

Tổ chức Chính phủ; Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật…

Thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành HCNN Bộ trong cải cách TTHC là việc thực hiện các quy định về tổ chức, quản lý các cơ quan thực hiện kiểm soát TTHC Theo quy định pháp luật hiện hành, Cục Kiểm soát thủ tục hành chính thuộc Văn phòng Chính phủ là cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện thống nhất QLNN về kiểm soát TTHC; các Bộ, cơ quan ngang Bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với Cục Kiểm soát TTHC trong việc ban hành, hướng dẫn, kiểm tra, tổ chức thực hiện TTHC và kiểm soát TTHC trong phạm vi quản lý ngành, lĩnh vực

Như vậy, mặc dù Cục Kiểm soát thủ tục hành chính được giao chịu trách nhiệm giúp Chính phủ thống nhất QLNN về công tác kiểm soát TTHC nhưng việc quản lý, tổ chức kiểm soát TTHC trong từng ngành, lĩnh vực lại được giao cho các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền trong từng Bộ, cơ quan ngang

Bộ Theo đó, Cục Kiểm soát thủ tục hành chính có chức năng tham mưu, giúp

Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ thực hiện chức năng kiểm soát TTHC, cải cách TTHC trong phạm vi cả nước; tham mưu tổng hợp, điều phối giúp Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong chỉ đạo, điều hành về cải cách hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia (Quyết định

số 1215/QĐ-VPCP ngày 15/12/2016) Tổ chức pháp chế thuộc Bộ, cơ quan ngang

Bộ có chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ thực

hiện QLNN về công tác kiểm soát TTHC trong phạm vi ngành, lĩnh vực quản

lý Phòng Kiểm soát thủ tục hành chính thuộc Tổ chức pháp chế ở Bộ, cơ quan ngang Bộ có chức năng tham mưu, giúp người đứng đầu Tổ chức pháp chế thực hiện công tác kiểm soát TTHC

1.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện thể chế về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính

1.2.3.1 Các quy định pháp luật về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp Bộ trong cải cách thủ tục hành chính

Các quy định pháp luật là cơ sở pháp lý cho việc thực thi trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp bộ trong cải cách TTHC Thực tế cho thấy, một hệ thống VBQPPL về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp

Bộ trong cải cách TTHC đầy đủ, rõ ràng, thống nhất tương thích sẽ đảm bảo tính khả thi trong việc thực hiện trách nhiệm của những người này

Đối với người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ, pháp luật quy định quyền

hạn và nghĩa vụ trên nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực cải cách TTHC, nên họ

có trách nhiệm phục vụ nhà nước, phục vụ nhân dân một cách đầy đủ nhất Thông qua các quy định, cá nhân mỗi người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ sẽ biết được mình phải làm gì, được làm gì, không được làm gì và phải chịu trách nhiệm như thế nào nếu thực hiện không đúng, không tốt các nghĩa vụ, quyền quy định trong pháp luật liên quan đến cải cách TTHC Do đó, nếu quy định pháp luật không thống nhất, minh bạch, thiếu khả thi sẽ tác động trực tiếp đến hiệu quả thực hiện trách

nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC

1.2.3.2 Năng lực của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp

bộ trong cải cách thủ tục hành chính

Năng lực thường được nhìn nhận với bốn yếu tố cấu thành là: Kiến thức - Kỹ năng - Thái độ - Tầm nhìn Do đó, năng lực của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC có thể nhìn nhận qua các góc độ sau:

- Về kiến thức: Người đứng đầu cơ quan HCNN cấp bộ trong cải cách TTHC

cần có phông kiến thức đúng tầm của một “người đứng đầu” Họ cần phải có tri thức toàn diện và phong phú, phông văn hóa rộng lớn, có đầy đủ kiến thức về lãnh đạo và quản lý đồng thời am hiểu chuyên môn Bên cạnh đó, họ cần có kiến thức

về khoa học quản lý nhà nước, nghiệp vụ hành chính, đồng thời thạo chính trị, tinh thông về chính sách và pháp luật , đặc biệt là những hiểu biết liên quan đến lĩnh vực cải cách TTHC

- Về kỹ năng: Người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC

cần có kỹ năng quản lý và lãnh đạo Tức là cần biết và vận dụng thành thục nhiều

kỹ năng như: ra quyết định, ủy quyền, lập kế hoạch, kiểm tra…, trong đó đặc biệt

là các kỹ năng liên quan đến cải cách TTHC

- Về thái độ: Người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC

cần luôn thể hiện tinh thần của người “đứng mũi chịu sào”, luôn thể hiện thái độ của một người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; thể hiện đúng vai trò là người đứng đầu, dẫn đầu, luôn sẵn sàng đương đầu với những khó khăn, đối đầu với những thách thức để thực hiện trách nhiệm được giao với hiệu quả cao nhất, mang lại những thành công trong cải cách TTHC

- Về tầm nhìn: Để thực hiện trách nhiệm của những người đứng đầu cơ quan

HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC đòi hỏi người đứng đầu phải có tầm nhìn

rộng rãi, đúng đắn, thể hiện qua các chính sách phù hợp có tính chất mở đường cho sự phát triển, bởi chính sách là nơi hiện thực hóa tầm nhìn xa kết hợp với đầu

óc thực tế và tư duy sáng tạo của người đứng đầu trong cải cách TTHC

1.2.3.3 Đạo đức công vụ của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cấp bộ trong cải cách thủ tục hành chính

Đạo đức công vụ của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC là một bộ phận đạo đức của người đứng đầu cơ quan HCNN Đó chính là những giá trị cốt lõi, chuẩn mực giá trị đạo đức và hành vi ứng xử thể hiện đúng đắn vai trò của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC trong quan hệ với tổ chức, cá nhân liên quan đến việc thực hiện TTHC

Đạo đức công vụ của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC thể hiện qua nhiều tiêu chí, nhưng quan trọng nhất là thông qua cách người đứng đầu xử sự và đóng góp để thực thi công vụ đạt được hiệu quả cao nhất nhằm thực hiện tốt chức năng QLNN và cung cấp dịch vụ công, bảo đảm đời sống của nhân dân ngày càng được cải thiện hơn

Đạo đức công vụ của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC chi phối việc thực thi trách nhiệm, khiến hành động của người đứng đầu có thể vượt qua những gì quy định trong pháp luật Bởi thực hiện những trách nhiệm pháp luật quy định mới chỉ là trách nhiệm “tối thiểu”, còn khi người đứng đầu thực hiện trách nhiệm bởi sự thúc đẩy của các giá trị đạo đức - đó là trách nhiệm đang tiệm cận đến mức “tối đa” Đạo đức công vụ cao sẽ tạo ra sự thôi thúc từ bên trong hình thành lực đẩy khiến người đứng đầu có thể hoàn thành trách nhiệm với hiệu quả cao ngay cả trong những tình huống khó khăn, trở ngại Ngược lại, sự thiếu vắng đạo đức trong thực thi công vụ sẽ khiến người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC thực hiện công vụ nhưng thiếu tinh thần trách nhiệm, gây ra nhiều hệ quả cho nền công vụ, ảnh hưởng đến mục tiêu cải cách TTHC

1.2.3.4 Các yếu tố về điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội

Kinh tế, văn hóa, xã hội là những yếu tố hết sức rộng lớn, ảnh hưởng đến việc thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC ở nhiều khía cạnh, mức độ với tính chất khác nhau Sự ảnh hưởng này có thể

là tích cực hay tiêu cực, trực tiếp hay gián tiếp, đơn giản hay phức tạp tùy thuộc vào bối cảnh, thời điểm cũng như nhiều vấn đề khác có liên quan đến việc thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC Nhìn chung, khi điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội ổn định, thuận lợi sẽ tạo điều kiện cho việc thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp bộ trong cải cách TTHC dễ dàng đạt hiệu lực, hiệu quả như mong muốn và ngược lại

Trong các yếu tố kinh tế, văn hóa, xã hội, thì yếu tố văn hóa (đặc biệt là văn hóa quản lý, văn hóa trách nhiệm) có ảnh hưởng rất lớn đến việc thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC Trong môi trường mà văn hóa quản lý hướng nhiều đến tính hiệu quả, nhấn mạnh tính trách nhiệm trong thực thi công vụ và đề cao việc chịu trách nhiệm cá nhân sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện tốt trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan HCNN cấp Bộ trong cải cách TTHC, ngay cả khi các yếu tố khác có thể là chưa hoàn thiện