Ebook Một số vị thuốc nam thường dùng: Phần 2

Tiếp tục phần 1, phần 2 của sách Một số vị thuốc nam thương dùng mang đến các kiến thức bổ ích về các loại thuốc nam như hậu phác, hạ khô thảo, liên tiền thảo (cây rau má), mộc thông nam, trần bì. Các vị thuốc có nhiều công dụng trong việc chữa bệnh an toàn.

đen ruột Đóng vμo bao

tải, cân tịnh mỗi bao

50kg Để nơi cao ráo,

tránh mốc vμ mọt

b Cách chế biến:

đμo lấy những củ đã giμ,

rửa sạch đất, cắt bỏ sạch sẽ, cạo sạch vỏ, đem đồ

chín, phơi khô

c Mùa khai thác: từ tháng 9 đến tháng 2 âm

lịch Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 4kg tươi được

1kg khô

d Công dụng: tán hμn, phát biểu, điều hoμ

trung tiêu, tiêu đờm, trị các chứng đau đầu, đau

bụng, ngạt mũi, ho vμ nôn mửa

Câu đằng

(Gai cây câu đằng)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: dây khô, cắt

CAN KHƯƠNG

thμnh từng khúc ngắn 2cm trở lại, mỗi khúc đều

có hai gai như móc câu ở hai bên, không mốc, mọt, vụn nát (vì có loại không

có hay chỉ có một móc câu) Đóng vμo bao tải, cân tịnh mỗi bao 30kg Để nơi khô ráo, tránh mọt

b Cách chế biến: lấy

loại dây đã thật giμ hay bánh tẻ, cắt bỏ khúc giữa

mμ chỉ lấy khúc có mắt dμi 2cm ở nơi mắt, mỗi bên có một cái gai như móc câu, không lấy loại có một móc câu hay không có móc câu, phơi thật khô Chú ý: không lấy những loại đã khô chết trên cây

c Mùa khai thác: quanh năm Tỷ lệ chế biến

thμnh phẩm lμ 3kg tươi được 1kg khô

d Công dụng: chữa đau đầu, chóng mặt, ù tai,

hoa mắt, huyết áp cao, trẻ em sốt cao co giật, sưng

chiều dọc thân cây dμi từ 30 đến 40cm, rộng từ 8

đến 12cm, xong bóc thμnh từng thanh như thanh

quế, đem phơi dưới bóng mát hay nắng nhỏ cho

thật khô Loại nμy có tinh dầu, nếu phơi nắng to

sẽ bay hết mùi thơm

c Mùa khai thác: từ tháng 6 đến tháng 10 âm

lịch mới dễ bóc vỏ, nếu khai thác vμo các tháng

khác thì không lóc, dễ bị vụn nát Tỷ lệ chế biến

thμnh phẩm lμ 3kg tươi mới được 1kg khô

d Công dụng: trị các chứng đau bụng, đầy bụng,

dạ dμy bị lạnh, ăn không tiêu, trừ bệnh sốt rét

Hạ KHô thảo

(Cây rau cải trời, cải lông, cải dại)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: cây khô, cả cây

HẬU PHÁC

có nhiều hoa vμ lá, có mùi thơm, không mốc, sâu, vụn nát Bó thμnh từng bó nhỏ, cân tịnh mỗi bó 0,5kg

vμ cứ 10 hay 20 bó đóng vμo một bao tải hay bao cói để khi vận chuvển khỏi

bị rơi rụng hết hoa vμ lá

Để nơi cao ráo, tránh mốc hay lμm mất mùi thơm

b Cách chế biến:

nhổ những cây đã có hoa,

để cả gốc vμ rễ, hái bỏ những chỗ có sâu hay trứng sâu, rửa sạch đất, phơi dưới bóng mát hay nắng nhỏ cho đến khi khô kiệt Sắp gốc bằng nhau,

bó lại thμnh từng bó nhỏ, loại nμy có mùi thơm, nếu để phơi nắng to thì mùi thơm sẽ bay hết

(Hoa cây đại)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: hoa khô, mμu

HẠ KHễ THẢO

chiều dọc thân cây dμi từ 30 đến 40cm, rộng từ 8

đến 12cm, xong bóc thμnh từng thanh như thanh

quế, đem phơi dưới bóng mát hay nắng nhỏ cho

thật khô Loại nμy có tinh dầu, nếu phơi nắng to

sẽ bay hết mùi thơm

c Mùa khai thác: từ tháng 6 đến tháng 10 âm

lịch mới dễ bóc vỏ, nếu khai thác vμo các tháng

khác thì không lóc, dễ bị vụn nát Tỷ lệ chế biến

thμnh phẩm lμ 3kg tươi mới được 1kg khô

d Công dụng: trị các chứng đau bụng, đầy bụng,

dạ dμy bị lạnh, ăn không tiêu, trừ bệnh sốt rét

Hạ KHô thảo

(Cây rau cải trời, cải lông, cải dại)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: cây khô, cả cây

HẬU PHÁC

có nhiều hoa vμ lá, có mùi thơm, không mốc, sâu, vụn nát Bó thμnh từng bó nhỏ, cân tịnh mỗi bó 0,5kg

vμ cứ 10 hay 20 bó đóng vμo một bao tải hay bao cói để khi vận chuvển khỏi

bị rơi rụng hết hoa vμ lá

Để nơi cao ráo, tránh mốc hay lμm mất mùi thơm

b Cách chế biến:

nhổ những cây đã có hoa,

để cả gốc vμ rễ, hái bỏ những chỗ có sâu hay trứng sâu, rửa sạch đất, phơi dưới bóng mát hay nắng nhỏ cho đến khi khô kiệt Sắp gốc bằng nhau,

bó lại thμnh từng bó nhỏ, loại nμy có mùi thơm, nếu để phơi nắng to thì mùi thơm sẽ bay hết

(Hoa cây đại)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: hoa khô, mμu

HẠ KHễ THẢO

nâu sáng, có mùi thơm

nhẹ; không mốc, đen,

thối vμ vụn nát Đóng

vμo bao tải, cân tịnh mỗi

bao 30kg Để nơi cao ráo,

dập nát thì khi phơi khô hoa sẽ bị đen, phẩm chất

kém Loại nμy có hương vị, nếu phơi nắng to sẽ

b Cách chế biến: lấy

những quả đã thật giμ vμ

to, đường kính trên 4cm, thái chéo thμnh phiến mỏng không quá 4mm, phơi thật khô

c Mùa khai thác: từ tháng 5 đến tháng 8 âm

lịch Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 4kg tươi được 1kg khô

d Công dụng: thuốc giải nhiệt, trị rôm sảy,

chữa sốt, ho

Ké đầu ngựa

(Quả cây ké đầu ngựa)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: quả khô, mμu

trắng ngμ, có móc, không lẫn tạp chất, không sâu, mọt Đóng vμo bao tải dứa, cân tịnh mỗi bao 20kg

Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ sâu

b Cách chế biến: khi quả chưa ngả mμu vμng

lấy về phơi khô

KHỔ QUA

nâu sáng, có mùi thơm

nhẹ; không mốc, đen,

thối vμ vụn nát Đóng

vμo bao tải, cân tịnh mỗi

bao 30kg Để nơi cao ráo,

dập nát thì khi phơi khô hoa sẽ bị đen, phẩm chất

kém Loại nμy có hương vị, nếu phơi nắng to sẽ

b Cách chế biến: lấy

những quả đã thật giμ vμ

to, đường kính trên 4cm, thái chéo thμnh phiến mỏng không quá 4mm, phơi thật khô

c Mùa khai thác: từ tháng 5 đến tháng 8 âm

lịch Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 4kg tươi được 1kg khô

d Công dụng: thuốc giải nhiệt, trị rôm sảy,

chữa sốt, ho

Ké đầu ngựa

(Quả cây ké đầu ngựa)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: quả khô, mμu

trắng ngμ, có móc, không lẫn tạp chất, không sâu, mọt Đóng vμo bao tải dứa, cân tịnh mỗi bao 20kg

Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ sâu

b Cách chế biến: khi quả chưa ngả mμu vμng

lấy về phơi khô

KHỔ QUA

a Quy cách, bao bì, bảo quản: hạt khô,

mμu nâu, hạt chắc, sạch tạp chất, không mốc

sâu Đóng vμo bao vải ngoμi lồng thêm bao tải,

cân tịnh mỗi bao 100kg Để nơi cao ráo, tránh

d Công dụng: chữa phong đờm, bụng đầy, hen

suyễn, lỵ, ung nhọt, đại tiểu tiện không thông

Kẫ ĐẦU NGỰA

Liên tiền thảo

(Cây rau má)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: thân bò, có cả

rễ vμ lá, sạch đất, không mốc, không vụn nát Bó thμnh từng bó, cân tịnh mỗi bó 0,5kg vμ cứ 15 hay

20 bó đóng vμo một bao tải hay bao cói Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ mục nát

b Cách chế biến: nhổ cây có cả rễ vμ lá, hái bỏ

những lá sâu ăn hay có trứng sâu, rửa sạch đất, phơi khô

c Mùa khai thác: từ tháng 5 đến tháng 8 âm

lịch thì tốt hơn Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 7kg tươi được 1kg khô

d Công dụng: trị nhiệt, lợi tiểu tiện, chỉ tả, chỉ

huyết, mụn nhọt Đắp ngoμi chữa tổn thương do ngã, gãy xương, bong gân, ung nhọt

lệ CHi HạCH

(Hạt quả vải)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: hạt khô, giμ,

chắc, không nhăn da, ngoμi vỏ mμu nâu sẫm Ruột mμu trắng ngμ, không mốc, mọt, không vụn nát Đóng vμo bao tải, cân tịnh mỗi bao 50kg Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ mọt Loại nμy mọt hay

ăn, nên thỉnh thoảng phải sấy qua diêm sinh để trừ mọt

a Quy cách, bao bì, bảo quản: hạt khô,

mμu nâu, hạt chắc, sạch tạp chất, không mốc

sâu Đóng vμo bao vải ngoμi lồng thêm bao tải,

cân tịnh mỗi bao 100kg Để nơi cao ráo, tránh

d Công dụng: chữa phong đờm, bụng đầy, hen

suyễn, lỵ, ung nhọt, đại tiểu tiện không thông

Kẫ ĐẦU NGỰA

Liên tiền thảo

(Cây rau má)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: thân bò, có cả

rễ vμ lá, sạch đất, không mốc, không vụn nát Bó thμnh từng bó, cân tịnh mỗi bó 0,5kg vμ cứ 15 hay

20 bó đóng vμo một bao tải hay bao cói Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ mục nát

b Cách chế biến: nhổ cây có cả rễ vμ lá, hái bỏ

những lá sâu ăn hay có trứng sâu, rửa sạch đất, phơi khô

c Mùa khai thác: từ tháng 5 đến tháng 8 âm

lịch thì tốt hơn Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 7kg tươi được 1kg khô

d Công dụng: trị nhiệt, lợi tiểu tiện, chỉ tả, chỉ

huyết, mụn nhọt Đắp ngoμi chữa tổn thương do ngã, gãy xương, bong gân, ung nhọt

lệ CHi HạCH

(Hạt quả vải)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: hạt khô, giμ,

chắc, không nhăn da, ngoμi vỏ mμu nâu sẫm Ruột mμu trắng ngμ, không mốc, mọt, không vụn nát Đóng vμo bao tải, cân tịnh mỗi bao 50kg Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ mọt Loại nμy mọt hay

ăn, nên thỉnh thoảng phải sấy qua diêm sinh để trừ mọt

(Quả cây quan âm)

a Quy cách, bao bì, bảo

quản: quả khô, chắc, da nâu

đỏ, thịt trắng, không lép,

sạch cọng, sạch tạp chất,

không mốc, mọt Đóng vμo

bao tải, cân tịnh mỗi bao

50kg Để nơi cao ráo, tránh

d Công dụng: chữa đau đầu, đau mắt

Miết giáp

(Mai con ba ba)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: mai khô, sạch

thịt, không có mùi hôi Đóng vμo sọt nứa, cân tịnh mỗi bao 50kg Để nơi cao ráo, tránh mục nát

b Cách chế biến: luộc hay thui con ba ba, bóc

gỡ sạch thịt rồi đem rửa sạch, phơi thật khô

c Mùa khai thác: quanh năm, nhưng nhiều

nhất lμ từ tháng 4 đến tháng 6 âm lịch

d Công dụng: dùng lμm thuốc giải nhiệt vμ

thuốc bồi dưỡng, trị bệnh phổi, xương, giang môn kết hạch vμ sốt rét phát nhiệt, trị bệnh lao

MộC HươnG lAM

(Vỏ rụt, vỏ gian tía)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: vỏ khô, nguyên

thanh, dμy từ 5mm trở lên, thịt mịn, mμu nâu sẫm; không mốc, mọt, vụn nát Bó thμnh từng bó nhỏ, cân tịnh mỗi bó 1kg vμ cứ 20 hay 30 bó nhỏ bó thμnh

(Quả cây quan âm)

a Quy cách, bao bì, bảo

quản: quả khô, chắc, da nâu

đỏ, thịt trắng, không lép,

sạch cọng, sạch tạp chất,

không mốc, mọt Đóng vμo

bao tải, cân tịnh mỗi bao

50kg Để nơi cao ráo, tránh

d Công dụng: chữa đau đầu, đau mắt

Miết giáp

(Mai con ba ba)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: mai khô, sạch

thịt, không có mùi hôi Đóng vμo sọt nứa, cân tịnh mỗi bao 50kg Để nơi cao ráo, tránh mục nát

b Cách chế biến: luộc hay thui con ba ba, bóc

gỡ sạch thịt rồi đem rửa sạch, phơi thật khô

c Mùa khai thác: quanh năm, nhưng nhiều

nhất lμ từ tháng 4 đến tháng 6 âm lịch

d Công dụng: dùng lμm thuốc giải nhiệt vμ

thuốc bồi dưỡng, trị bệnh phổi, xương, giang môn kết hạch vμ sốt rét phát nhiệt, trị bệnh lao

MộC HươnG lAM

(Vỏ rụt, vỏ gian tía)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: vỏ khô, nguyên

thanh, dμy từ 5mm trở lên, thịt mịn, mμu nâu sẫm; không mốc, mọt, vụn nát Bó thμnh từng bó nhỏ, cân tịnh mỗi bó 1kg vμ cứ 20 hay 30 bó nhỏ bó thμnh

lịch mới dễ bóc, nếu bóc vμo các tháng khác thì

không lóc, dễ bị vụn nát Tỷ lệ chế biến thμnh

phẩm lμ 3kg vỏ tươi được 1kg khô

d Công dụng: trị sốt rét, tiêu đờm, tiêu thực,

chữa bệnh đau bụng

Mã tiền tử

a Quy cách, bao bì, bảo quản: hạt khô, chắc,

mμu trắng ngμ có lông mịn như nhung, không lép,

không thối đen ruột, không vụn nát, sạch tạp

chất Đóng vμo bao tải, cân tịnh mỗi bao 50kg Để

nơi cao ráo, tránh mốc vμ mọt

MỘC HƯƠNG

b Cách chế biến: hái

những quả đã thật giμ vμ bóc lấy hạt hoặc nhặt những hạt do quả đã khô

ở trên cây rụng xuống

đem về phơi thật khô

c Mùa khai thác: từ

tháng 11 đến tháng 2 âm lịch Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 4kg tươi phơi

được 1kg khô

d Công dụng: vị nμy

rất độc, lúc dùng phải cẩn thận Dùng để chữa các bệnh phong thấp tê bại, tăng cường sức mạnh cho gân, chữa bệnh chó dại cắn Hạt ngâm rượu xoa bóp khi đau xương khớp

Chú ý: nếu dùng để uống bắt buộc phải qua chế biến cho giảm độc

Mạch môn

(Củ cây mạch môn)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: củ khô, béo,

mμu trắng hay vμng nâu, thịt mịn, không mốc, không teo, để nguyên củ hay bổ đôi Đóng vμo hòm gỗ, cân tịnh mỗi hòm 50kg Để nơi cao ráo, tránh mốc

MÃ TIỀN

lịch mới dễ bóc, nếu bóc vμo các tháng khác thì

không lóc, dễ bị vụn nát Tỷ lệ chế biến thμnh

phẩm lμ 3kg vỏ tươi được 1kg khô

d Công dụng: trị sốt rét, tiêu đờm, tiêu thực,

chữa bệnh đau bụng

Mã tiền tử

a Quy cách, bao bì, bảo quản: hạt khô, chắc,

mμu trắng ngμ có lông mịn như nhung, không lép,

không thối đen ruột, không vụn nát, sạch tạp

chất Đóng vμo bao tải, cân tịnh mỗi bao 50kg Để

nơi cao ráo, tránh mốc vμ mọt

MỘC HƯƠNG

b Cách chế biến: hái

những quả đã thật giμ vμ bóc lấy hạt hoặc nhặt những hạt do quả đã khô

ở trên cây rụng xuống

đem về phơi thật khô

c Mùa khai thác: từ

tháng 11 đến tháng 2 âm lịch Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 4kg tươi phơi

được 1kg khô

d Công dụng: vị nμy

rất độc, lúc dùng phải cẩn thận Dùng để chữa các bệnh phong thấp tê bại, tăng cường sức mạnh cho gân, chữa bệnh chó dại cắn Hạt ngâm rượu xoa bóp khi đau xương khớp

Chú ý: nếu dùng để uống bắt buộc phải qua chế biến cho giảm độc

Mạch môn

(Củ cây mạch môn)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: củ khô, béo,

mμu trắng hay vμng nâu, thịt mịn, không mốc, không teo, để nguyên củ hay bổ đôi Đóng vμo hòm gỗ, cân tịnh mỗi hòm 50kg Để nơi cao ráo, tránh mốc

MÃ TIỀN

d Công dụng: trừ tâm nhiệt, nhuận phế, chỉ

khái, ích tinh, dùng lμm thuốc bổ dưỡng

Mạn đμ la

(Lá cμ độc dược)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: lá khô, cuống

ngắn, không lẫn hoa, tạp chất; không mốc, sâu,

vụn nát Đóng vμo bao tải, cân tịnh mỗi bao 30kg

Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ sâu

b Cách chế biến: hái những lá đã giμ, ngắt bỏ

cuống, không hái những lá sâu hay lẫn trứng sâu,

phơi khô

c Mùa khai thác: từ tháng 4 đến tháng 9 âm

MẠCH MễN

lịch thì tốt hơn Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 12kg tươi được 1kg khô

d Công dụng: lμm thuốc chữa bệnh hen suyễn

Mộc miết tử

(Hạt gấc)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: hạt khô, chắc,

da mμu tro, sạch cùi; không mọt, không đen ruột, không lép

b Cách chế biến: lấy

quả gấc đã thật chín đỏ, bóc bỏ vỏ vμ rửa sạch cùi, phơi khô

c Mùa khai thác: từ

tháng 11 đến tháng giêng

âm lịch

d Công dụng: thông bệnh bế tắc, khỏi ung

nhọt, tiêu chứng đau, trị được các bệnh đau lưng, trừ nhọt ở vú, trị bệnh thoát giang

Mã đề

(Toμn cây mã đề)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: toμn cây có

MỘC MIẾT TỬ

d Công dụng: trừ tâm nhiệt, nhuận phế, chỉ

khái, ích tinh, dùng lμm thuốc bổ dưỡng

Mạn đμ la

(Lá cμ độc dược)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: lá khô, cuống

ngắn, không lẫn hoa, tạp chất; không mốc, sâu,

vụn nát Đóng vμo bao tải, cân tịnh mỗi bao 30kg

Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ sâu

b Cách chế biến: hái những lá đã giμ, ngắt bỏ

cuống, không hái những lá sâu hay lẫn trứng sâu,

phơi khô

c Mùa khai thác: từ tháng 4 đến tháng 9 âm

MẠCH MễN

lịch thì tốt hơn Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 12kg tươi được 1kg khô

d Công dụng: lμm thuốc chữa bệnh hen suyễn

Mộc miết tử

(Hạt gấc)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: hạt khô, chắc,

da mμu tro, sạch cùi; không mọt, không đen ruột, không lép

b Cách chế biến: lấy

quả gấc đã thật chín đỏ, bóc bỏ vỏ vμ rửa sạch cùi, phơi khô

c Mùa khai thác: từ

tháng 11 đến tháng giêng

âm lịch

d Công dụng: thông bệnh bế tắc, khỏi ung

nhọt, tiêu chứng đau, trị được các bệnh đau lưng, trừ nhọt ở vú, trị bệnh thoát giang

Mã đề

(Toμn cây mã đề)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: toμn cây có

MỘC MIẾT TỬ

khi có cả hoa; không

vụn, nát, sâu, mốc,

không lẫn rễ vμ các tạp

chất khác Đóng vμo bao

tải, để nơi cao ráo,

mã đề) Nếu hoa giμ có hạt thì phơi hoa riêng,

đập lấy hạt, sμng sảy sạch tạp chất (xa tiền tử)

c Mùa khai thác: quanh năm Dùng tươi hoặc

khô đều được

d Công dụng: lợi tiểu, toμn cây chữa phù, bí

tiểu tiện, tiểu ra máu, sỏi thận, ho lâu ngμy, viêm

phế quản, đau mắt đỏ

Mật ong

a Quy cách, bao bì, bảo quản: mật thơm,

mμu vμng sáng, sạch bọt vμ tạp chất, không

chua Nhỏ một giọt vμo gan bμn tay, giọt mật vẫn

đứng nguyên, không chảy loang ra Đóng vμo

thùng gỗ tròn hay thùng thiếc, cân tịnh mỗi

thùng 20kg Để nơi cao ráo, kín gió, cố định, mát

để tránh sủi bọt lên

MÃ ĐỀ

b Cách chế biến: lấy những tầng ong ít con

non, gói vμo vuông vải thật trắng sạch, cho vμo rổ nhựa để trên một cái nồi đồng hay chậu (đã đánh rửa sạch), dùng hòn đá hay mẩu gỗ nặng đè lên trên cho mật chảy xuống nồi hay chậu

c Mùa khai thác: một năm hai lần vμo các

a Quy cách, bao bì, bảo quản: cỏ khô, mμu

xám, dμi từ 30cm trở lên, sạch rễ vμ tạp chất; không mốc, mọt, không vụn nát Bó thμnh từng bó nhỏ, cân tịnh mỗi bó 1kg vμ cứ 15 bó nhỏ bó thμnh một bó lớn Để nơi cao ráo, tránh mốc, sâu vμ mục nát

b Cách chế biến: nhổ những búi đã lên cao

trên 30cm, rửa sạch đất, cắt bỏ rễ, phơi thật khô, sắp bằng một đầu, bó lại thμnh từng bó

c Mùa khai thác: từ tháng 6 đến tháng 9 âm

lịch Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 6kg tươi được 1kg khô

d Công dụng: dùng lμm thuốc trị bệnh đau

mắt đỏ do phong nhiệt, ra gió chảy nước mắt, mắt kéo mμng

khi có cả hoa; không

vụn, nát, sâu, mốc,

không lẫn rễ vμ các tạp

chất khác Đóng vμo bao

tải, để nơi cao ráo,

mã đề) Nếu hoa giμ có hạt thì phơi hoa riêng,

đập lấy hạt, sμng sảy sạch tạp chất (xa tiền tử)

c Mùa khai thác: quanh năm Dùng tươi hoặc

khô đều được

d Công dụng: lợi tiểu, toμn cây chữa phù, bí

tiểu tiện, tiểu ra máu, sỏi thận, ho lâu ngμy, viêm

phế quản, đau mắt đỏ

Mật ong

a Quy cách, bao bì, bảo quản: mật thơm,

mμu vμng sáng, sạch bọt vμ tạp chất, không

chua Nhỏ một giọt vμo gan bμn tay, giọt mật vẫn

đứng nguyên, không chảy loang ra Đóng vμo

thùng gỗ tròn hay thùng thiếc, cân tịnh mỗi

thùng 20kg Để nơi cao ráo, kín gió, cố định, mát

để tránh sủi bọt lên

MÃ ĐỀ

b Cách chế biến: lấy những tầng ong ít con

non, gói vμo vuông vải thật trắng sạch, cho vμo rổ nhựa để trên một cái nồi đồng hay chậu (đã đánh rửa sạch), dùng hòn đá hay mẩu gỗ nặng đè lên trên cho mật chảy xuống nồi hay chậu

c Mùa khai thác: một năm hai lần vμo các

a Quy cách, bao bì, bảo quản: cỏ khô, mμu

xám, dμi từ 30cm trở lên, sạch rễ vμ tạp chất; không mốc, mọt, không vụn nát Bó thμnh từng bó nhỏ, cân tịnh mỗi bó 1kg vμ cứ 15 bó nhỏ bó thμnh một bó lớn Để nơi cao ráo, tránh mốc, sâu vμ mục nát

b Cách chế biến: nhổ những búi đã lên cao

trên 30cm, rửa sạch đất, cắt bỏ rễ, phơi thật khô, sắp bằng một đầu, bó lại thμnh từng bó

c Mùa khai thác: từ tháng 6 đến tháng 9 âm

lịch Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 6kg tươi được 1kg khô

d Công dụng: dùng lμm thuốc trị bệnh đau

mắt đỏ do phong nhiệt, ra gió chảy nước mắt, mắt kéo mμng

b Cách chế biến: lấy những cây đã thật giμ,

cắt thμnh từng khúc dμi 40cm, cạo sạch vỏ xanh

a Quy cách, bao bì, bảo quản: củ khô, da

mμu nâu đỏ, nguyên củ hay thái thμnh phiến, thịt

xanh lơ hay đen, sạch rễ, không mốc, mọt, không

vụn nát Đóng vμo bao tải, cân tịnh mỗi bao 50kg

Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ mọt

b Cách chế biến: đμo lấy những củ giμ rửa

sạch đất, cắt bỏ rễ Nếu chế biến nga truật củ thì

để cả củ đem đồ chín, phơi khô Loại nμy phơi rất lâu khô, dễ bị mốc vμ đen ruột, vì vậy, ngμy phơi nắng, đêm cần sấy than Khi đã thật khô 100% thì cho vμo cối giã gạo giã cho thật sạch rễ vμ mịn, trông đẹp mắt

Muốn chế biến nga truật phiến thì sau khi đμo

về, rửa sạch đất, cắt bỏ hết rễ con thái chéo thμnh phiến mỏng dưới 3mm, xong đem phơi nắng vμ sấy than cho đến khi thật khô kiệt

c Mùa khai thác: từ

tháng 9 đến hết tháng 2

âm lịch Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ: loại để nguyên củ thì 3kg tươi

được 1kg khô, loại thái thμnh phiến thì 4kg tươi

được 1kg khô

d Công dụng: phá ứ

huyết, tiêu được đồ ăn, chữa bệnh nôn mửa ra chất chua, giải độc, thông kinh nguyệt

Ngải diệp

(Lá ngải cứu)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: lá khô, có mùi

NGA TRUẬT

b Cách chế biến: lấy những cây đã thật giμ,

cắt thμnh từng khúc dμi 40cm, cạo sạch vỏ xanh

a Quy cách, bao bì, bảo quản: củ khô, da

mμu nâu đỏ, nguyên củ hay thái thμnh phiến, thịt

xanh lơ hay đen, sạch rễ, không mốc, mọt, không

vụn nát Đóng vμo bao tải, cân tịnh mỗi bao 50kg

Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ mọt

b Cách chế biến: đμo lấy những củ giμ rửa

sạch đất, cắt bỏ rễ Nếu chế biến nga truật củ thì

để cả củ đem đồ chín, phơi khô Loại nμy phơi rất lâu khô, dễ bị mốc vμ đen ruột, vì vậy, ngμy phơi nắng, đêm cần sấy than Khi đã thật khô 100% thì cho vμo cối giã gạo giã cho thật sạch rễ vμ mịn, trông đẹp mắt

Muốn chế biến nga truật phiến thì sau khi đμo

về, rửa sạch đất, cắt bỏ hết rễ con thái chéo thμnh phiến mỏng dưới 3mm, xong đem phơi nắng vμ sấy than cho đến khi thật khô kiệt

c Mùa khai thác: từ

tháng 9 đến hết tháng 2

âm lịch Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ: loại để nguyên củ thì 3kg tươi

được 1kg khô, loại thái thμnh phiến thì 4kg tươi

được 1kg khô

d Công dụng: phá ứ

huyết, tiêu được đồ ăn, chữa bệnh nôn mửa ra chất chua, giải độc, thông kinh nguyệt

Ngải diệp

(Lá ngải cứu)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: lá khô, có mùi

NGA TRUẬT

(Cây nhân trần, không giống cây bắc nhân trần)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: cây khô, cả

cây, gồm nhiều hoa vμ lá sạch gốc rễ; không mốc,

NGẢI CỨU

không vụn nát Bó thμnh từng bó nhỏ, cân tịnh mỗi

bó 1kg vμ cứ 30 hay 40 bó nhỏ đóng thμnh một kiện vuông, ngoμi bọc đệm cói

Để nơi cao ráo, tránh mục nát

b Cách chế biến: khi

cây vừa có hoa thì nhổ cả cây, cắt bỏ gốc, rễ, hái bỏ những lá sâu, lá có dính trứng sâu vμ lá đã úa vμng sắp rụng, phơi dưới bóng mát hay nắng nhỏ cho đến khi thật khô kiệt

c Mùa khai thác: từ tháng 5 đến tháng 7 âm

lịch Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 5kg tươi phơi

được 1kg khô

d Công dụng: có khả năng chữa phát ban, lợi

thuỷ, trị chứng thấp nhiệt da vμng

Ngũ bội tử

(Tổ sâu trên cây muối)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: túi khô,

nguyên túi to từ 1cm đường kính trở lên, da mμu

cμ phê sữa, không vụn nát Đóng vμo hòm gỗ hay

bồ nứa thật cứng, cân tịnh mỗi hòm (hay mỗi bồ) NHÂN TRẦN NAM

(Cây nhân trần, không giống cây bắc nhân trần)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: cây khô, cả

cây, gồm nhiều hoa vμ lá sạch gốc rễ; không mốc,

NGẢI CỨU

không vụn nát Bó thμnh từng bó nhỏ, cân tịnh mỗi

bó 1kg vμ cứ 30 hay 40 bó nhỏ đóng thμnh một kiện vuông, ngoμi bọc đệm cói

Để nơi cao ráo, tránh mục nát

b Cách chế biến: khi

cây vừa có hoa thì nhổ cả cây, cắt bỏ gốc, rễ, hái bỏ những lá sâu, lá có dính trứng sâu vμ lá đã úa vμng sắp rụng, phơi dưới bóng mát hay nắng nhỏ cho đến khi thật khô kiệt

c Mùa khai thác: từ tháng 5 đến tháng 7 âm

lịch Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 5kg tươi phơi

được 1kg khô

d Công dụng: có khả năng chữa phát ban, lợi

thuỷ, trị chứng thấp nhiệt da vμng

Ngũ bội tử

(Tổ sâu trên cây muối)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: túi khô,

nguyên túi to từ 1cm đường kính trở lên, da mμu

cμ phê sữa, không vụn nát Đóng vμo hòm gỗ hay

bồ nứa thật cứng, cân tịnh mỗi hòm (hay mỗi bồ) NHÂN TRẦN NAM

30kg Để nơi cao ráo, tránh chồng chất những vật

nặng lên trên

b Cách chế biến: hái những túi giμ vừa, nếu

để giμ quá sẽ nứt, phấn vμ con sâu ở trong sẽ bay

hết, nhúng nước sôi lăn tăn chừng 20 phút rồi

đem phơi nắng ngay

c Mùa khai thác: tháng 6, 7 âm lịch Tỷ lệ chế

biến thμnh phẩm lμ 4kg tươi được 1kg khô

d Công dụng: lμm thuốc nhuộm mμu đen,

chữa bệnh sâu răng Đây lμ một loại thuốc thu

liễm, lμm thuốc chỉ huyết, trừ chứng hạ lỵ

xuất huyết

Ngô công

(Con rết)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: nguyên con

khô, sắc vμng nâu, con nhỏ nhất cũng phải bằng

chiếc đũa ăn cơm, không mốc, không có mùi hôi,

không vụn nát Đóng vμo hộp gỗ nhỏ, trong có lót

giấy kín, cân tịnh mỗi hộp 10kg Để nơi cao ráo,

tránh mốc

b Cách chế biến: bắt những con rết nhỏ nhất

cũng phải bằng chiếc đũa ăn cơm, phơi khô Cách

phơi: buộc ở đầu một sợi dây, đuôi một sợi dây,

cắm hai cái que ở chỗ có nhiều nắng, buộc sợi dây

ở đầu vμo một que, sợi dây ở đuôi vμo một que,

căng con rết nằm cho thẳng, dưới bụng con rết để một cái que thẳng dẹt theo chiều dọc con rết để nó bấu vμo dây cho đến khi chết vμ khô Lμm như vậy để khi con rết đã chết khô vẫn nằm dμi trông

đẹp mắt

c Mùa khai thác: quanh năm

d Công dụng: chữa bệnh kinh phong ở trẻ em

Qua lâu nhân

(Đồng bμo Thổ ở Cao Bằng gọi lμ hạt thảo ca)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: hạt chắc khô,

vỏ mμu đỏ, nhân trắng, không lẫn hạt lép, không

đen nhân, không mốc, mọt vμ mục nát Đóng vμo bao tải, cân tịnh mỗi bao 40kg Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ mọt

b Cách chế biến: hái

những quả đã thật giμ,

vỏ đã đỏ, bổ lấy hạt, phơi thật khô kiệt

c Mùa khai thác: từ tháng 8 đến tháng 10 âm

lịch Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 6kg hạt tươi phơi được 1kg hạt khô

QUA LÂU

30kg Để nơi cao ráo, tránh chồng chất những vật

nặng lên trên

b Cách chế biến: hái những túi giμ vừa, nếu

để giμ quá sẽ nứt, phấn vμ con sâu ở trong sẽ bay

hết, nhúng nước sôi lăn tăn chừng 20 phút rồi

đem phơi nắng ngay

c Mùa khai thác: tháng 6, 7 âm lịch Tỷ lệ chế

biến thμnh phẩm lμ 4kg tươi được 1kg khô

d Công dụng: lμm thuốc nhuộm mμu đen,

chữa bệnh sâu răng Đây lμ một loại thuốc thu

liễm, lμm thuốc chỉ huyết, trừ chứng hạ lỵ

xuất huyết

Ngô công

(Con rết)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: nguyên con

khô, sắc vμng nâu, con nhỏ nhất cũng phải bằng

chiếc đũa ăn cơm, không mốc, không có mùi hôi,

không vụn nát Đóng vμo hộp gỗ nhỏ, trong có lót

giấy kín, cân tịnh mỗi hộp 10kg Để nơi cao ráo,

tránh mốc

b Cách chế biến: bắt những con rết nhỏ nhất

cũng phải bằng chiếc đũa ăn cơm, phơi khô Cách

phơi: buộc ở đầu một sợi dây, đuôi một sợi dây,

cắm hai cái que ở chỗ có nhiều nắng, buộc sợi dây

ở đầu vμo một que, sợi dây ở đuôi vμo một que,

căng con rết nằm cho thẳng, dưới bụng con rết để một cái que thẳng dẹt theo chiều dọc con rết để nó bấu vμo dây cho đến khi chết vμ khô Lμm như vậy để khi con rết đã chết khô vẫn nằm dμi trông

đẹp mắt

c Mùa khai thác: quanh năm

d Công dụng: chữa bệnh kinh phong ở trẻ em

Qua lâu nhân

(Đồng bμo Thổ ở Cao Bằng gọi lμ hạt thảo ca)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: hạt chắc khô,

vỏ mμu đỏ, nhân trắng, không lẫn hạt lép, không

đen nhân, không mốc, mọt vμ mục nát Đóng vμo bao tải, cân tịnh mỗi bao 40kg Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ mọt

b Cách chế biến: hái

những quả đã thật giμ,

vỏ đã đỏ, bổ lấy hạt, phơi thật khô kiệt

c Mùa khai thác: từ tháng 8 đến tháng 10 âm

lịch Tỷ lệ chế biến thμnh phẩm lμ 6kg hạt tươi phơi được 1kg hạt khô

QUA LÂU

d Công dụng: để ép dầu, dùng lμm thuốc giải

nhiệt, nhuận phế, trừ ho, tiêu xổ

Quy bản

(Yếm con rùa)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: yếm khô,

nguyên cái hay vỡ đôi, sạch thịt, không có mùi

hôi tanh, không vụn nát Đóng vμo sọt nứa, cân

tịnh mỗi sọt 30kg Để nơi cao ráo, tránh mọt vμ

mục nát

b Cách chế biến: bắt con rùa bỏ vμo nước sôi,

luộc hay thui cho thật chín, bóc bỏ sạch thịt, rửa

hết máu, phơi khô

c Mùa khai thác: quanh năm

d Công dụng: phối hợp các vị thuốc khác để

chữa bệnh xích bạch đới, sốt rét lâu ngμy đau

xương, dùng để lμm thuốc bồi bổ

Sa nhân

(Đồng bμo miền núi gọi lμ cây dương xuân sa,

co nếnh)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: hạt khô,

nguyên hạt hoặc vỡ đôi, hạt chắc, vị hơi cay, giã

nát có mùi thơm, không mốc, không vụn nát,

không lẫn tạp chất Đóng vμo bao tải, cân tịnh mỗi

bao 50kg Để nơi cao ráo, tránh mốc (vì mốc sẽ lμm giảm phẩm chất)

b Cách chế biến:

hái những quả sắp chín,

để cả vỏ phơi thật khô Nếu gặp lúc không có nắng thì phải sấy than ngay, vì ủ lại thì sa nhân hạt cau sẽ thμnh sa nhân mật, phẩm chất kém Sau đó, bóc bỏ vỏ, sμng sảy hết tạp chất,

đem phơi lại một vμi nắng cho thật khô

Chú ý: mùa hái sa nhân rất ngắn, chỉ khoảng 10 ngμy lμ hết, nếu để

sa nhân đã chín đỏ rồi mới hái sẽ thμnh sa nhân

đường (ăn ngọt, phẩm chất kém), nếu hái hơi non thì lμm thμnh sa nhân bánh tẻ, tác dụng hơn sa nhân đường nhưng phẩm chất vẫn kém Do đó, phải hái đúng tuổi (nghĩa lμ khoảng sau hai ngμy nữa nó sẽ chín đỏ thì hôm nay hái), như vậv mới

được sa nhân hạt cau lμ loại tốt nhất Vì vậy, sa nhân được chia lμm bốn loại, giá trị chênh lệch như sau:

- Sa nhân hạt cau, giá trị 100%

- Sa nhân bánh tẻ, giá trị 80%

SA NHÂN

d Công dụng: để ép dầu, dùng lμm thuốc giải

nhiệt, nhuận phế, trừ ho, tiêu xổ

Quy bản

(Yếm con rùa)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: yếm khô,

nguyên cái hay vỡ đôi, sạch thịt, không có mùi

hôi tanh, không vụn nát Đóng vμo sọt nứa, cân

tịnh mỗi sọt 30kg Để nơi cao ráo, tránh mọt vμ

mục nát

b Cách chế biến: bắt con rùa bỏ vμo nước sôi,

luộc hay thui cho thật chín, bóc bỏ sạch thịt, rửa

hết máu, phơi khô

c Mùa khai thác: quanh năm

d Công dụng: phối hợp các vị thuốc khác để

chữa bệnh xích bạch đới, sốt rét lâu ngμy đau

xương, dùng để lμm thuốc bồi bổ

Sa nhân

(Đồng bμo miền núi gọi lμ cây dương xuân sa,

co nếnh)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: hạt khô,

nguyên hạt hoặc vỡ đôi, hạt chắc, vị hơi cay, giã

nát có mùi thơm, không mốc, không vụn nát,

không lẫn tạp chất Đóng vμo bao tải, cân tịnh mỗi

bao 50kg Để nơi cao ráo, tránh mốc (vì mốc sẽ lμm giảm phẩm chất)

b Cách chế biến:

hái những quả sắp chín,

để cả vỏ phơi thật khô Nếu gặp lúc không có nắng thì phải sấy than ngay, vì ủ lại thì sa nhân hạt cau sẽ thμnh sa nhân mật, phẩm chất kém Sau đó, bóc bỏ vỏ, sμng sảy hết tạp chất,

đem phơi lại một vμi nắng cho thật khô

Chú ý: mùa hái sa nhân rất ngắn, chỉ khoảng 10 ngμy lμ hết, nếu để

sa nhân đã chín đỏ rồi mới hái sẽ thμnh sa nhân

đường (ăn ngọt, phẩm chất kém), nếu hái hơi non thì lμm thμnh sa nhân bánh tẻ, tác dụng hơn sa nhân đường nhưng phẩm chất vẫn kém Do đó, phải hái đúng tuổi (nghĩa lμ khoảng sau hai ngμy nữa nó sẽ chín đỏ thì hôm nay hái), như vậv mới

được sa nhân hạt cau lμ loại tốt nhất Vì vậy, sa nhân được chia lμm bốn loại, giá trị chênh lệch như sau:

- Sa nhân hạt cau, giá trị 100%

- Sa nhân bánh tẻ, giá trị 80%

SA NHÂN

- Sa nhân hái non, giá trị 50%

- Sa nhân đã chín đỏ mới hái, giá trị chỉ được 30%

c Mùa khai thác: tháng 7, 8 âm lịch Tỷ lệ chế

biến thμnh phẩm lμ 4kg quả sa nhân tươi phơi

khô bóc vỏ chỉ được 1kg sa nhân khô

d Công dụng: lμ thuốc hμnh khí chữa bệnh

đau dạ dμy vμ điều hoμ kinh nguyệt, phối hợp với

các vị thuốc khác để chữa về gan vμ phụ nữ có

thai mμ bị đau bụng, giúp tiêu hoá thức ăn

Sμi hồ nam

(Cây hải sμi hay cây lức)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: cây khô, toμn

rễ để cả chùm hay thái chéo thμnh phiến mỏng

dưới 5mm, da mμu đỏ, gỗ chắc mμu trắng sữa,

sạch đất, không vụn nát vμ lẫn các tạp chất khác

Nếu để cả chùm thì đóng vμo sọt nứa, trong sọt lót

lá khô xung quanh, cân tịnh mỗi sọt 30kg; nếu

thái thμnh phiến thì đóng vμo bao tải, cân tịnh

mỗi bao 50kg Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ mọt

b Cách chế biến: đμo lấy những rễ lớn từ

3mm đường kính trở lên, rửa thật sạch đất, phơi

khô Nếu thái thμnh phiến thì cũng lấy những rễ

như trên, rửa sạch đất, để ráo nước, thái chéo

dμy 5mm, bỏ hết những rễ vụn nát, tạp chất rồi

phơi khô

Chú ý: có địa phương dùng cây cúc tần lμm sμi

hồ, song loại nμy kém tác dụng vμ thương nhân không được kinh doanh, mμ chỉ có sμi hồ biển, loại sản xuất ở Nghệ An vμ Hμ Tĩnh lμ tốt nhất

c Mùa khai thác: quanh năm Tỷ lệ chế biến

d Công dụng: phối hợp với các vị thuốc khác

để chữa bệnh đau gan, bị ra mồ hôi vμ giải nhiệt; chữa nhức đầu, khát nước, tức ngực, khó chịu

Sáp ong

a Quy cách, bao bì, bảo quản: sắc vμng sáng

hay vμng hơi nâu, sạch tạp chất, nấu đổ thμnh từng bánh tròn, cân tịnh mỗi bánh 1kg vμ cứ 20

đến 30 bánh đóng vμo bồ nan có nắp đậy kín để cố

định nơi cao ráo vμ mát, tránh sâu bọ vμ gián ăn; nếu nóng quá sẽ bị chảy thμnh nước

b Cách chế biến: lấy những tầng ong sau khi

đã vắt hết mật, bỏ vμo nước nấu cho chất sáp tan thμnh nước xong đem đổ vμo khuôn tuỳ theo ý muốn, chất sáp nhẹ vμ sẽ đông lại trên mặt nước, xong để nguội đổ vμo nước mμ lấy sáp

Chú ý: lúc đổ vμo khuôn phải cho chảy qua

- Sa nhân hái non, giá trị 50%

- Sa nhân đã chín đỏ mới hái, giá trị chỉ được 30%

c Mùa khai thác: tháng 7, 8 âm lịch Tỷ lệ chế

biến thμnh phẩm lμ 4kg quả sa nhân tươi phơi

khô bóc vỏ chỉ được 1kg sa nhân khô

d Công dụng: lμ thuốc hμnh khí chữa bệnh

đau dạ dμy vμ điều hoμ kinh nguyệt, phối hợp với

các vị thuốc khác để chữa về gan vμ phụ nữ có

thai mμ bị đau bụng, giúp tiêu hoá thức ăn

Sμi hồ nam

(Cây hải sμi hay cây lức)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: cây khô, toμn

rễ để cả chùm hay thái chéo thμnh phiến mỏng

dưới 5mm, da mμu đỏ, gỗ chắc mμu trắng sữa,

sạch đất, không vụn nát vμ lẫn các tạp chất khác

Nếu để cả chùm thì đóng vμo sọt nứa, trong sọt lót

lá khô xung quanh, cân tịnh mỗi sọt 30kg; nếu

thái thμnh phiến thì đóng vμo bao tải, cân tịnh

mỗi bao 50kg Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ mọt

b Cách chế biến: đμo lấy những rễ lớn từ

3mm đường kính trở lên, rửa thật sạch đất, phơi

khô Nếu thái thμnh phiến thì cũng lấy những rễ

như trên, rửa sạch đất, để ráo nước, thái chéo

dμy 5mm, bỏ hết những rễ vụn nát, tạp chất rồi

phơi khô

Chú ý: có địa phương dùng cây cúc tần lμm sμi

hồ, song loại nμy kém tác dụng vμ thương nhân không được kinh doanh, mμ chỉ có sμi hồ biển, loại sản xuất ở Nghệ An vμ Hμ Tĩnh lμ tốt nhất

c Mùa khai thác: quanh năm Tỷ lệ chế biến

d Công dụng: phối hợp với các vị thuốc khác

để chữa bệnh đau gan, bị ra mồ hôi vμ giải nhiệt; chữa nhức đầu, khát nước, tức ngực, khó chịu

Sáp ong

a Quy cách, bao bì, bảo quản: sắc vμng sáng

hay vμng hơi nâu, sạch tạp chất, nấu đổ thμnh từng bánh tròn, cân tịnh mỗi bánh 1kg vμ cứ 20

đến 30 bánh đóng vμo bồ nan có nắp đậy kín để cố

định nơi cao ráo vμ mát, tránh sâu bọ vμ gián ăn; nếu nóng quá sẽ bị chảy thμnh nước

b Cách chế biến: lấy những tầng ong sau khi

đã vắt hết mật, bỏ vμo nước nấu cho chất sáp tan thμnh nước xong đem đổ vμo khuôn tuỳ theo ý muốn, chất sáp nhẹ vμ sẽ đông lại trên mặt nước, xong để nguội đổ vμo nước mμ lấy sáp

Chú ý: lúc đổ vμo khuôn phải cho chảy qua

miếng vải thưa hay cho một ít tóc vμo đáy phễu,

sau đó mới đổ sáp vμo để lắng bỏ tạp chất

c Mùa khai thác: năm hai lần vμo các tháng

3, 4 vμ 9, 10 âm lịch

d Công dụng: phối hợp với các vị thuốc khác

để lμm thuốc cao xoa bóp

hay đã gần chín, thái ngang thμnh từng khoanh

tròn; dμy không quá 3mm phơi thật khô Loại

nμy sản xuất ở Lμo Cai, khu vực sinh sống của

người dân tộc Thái, Mông tốt hơn sản xuất ở Cao

d Công dụng: lμm thuốc tiêu hoá, chữa chứng

ăn không tiêu, bụng đầy trướng, ỉa chảy; trị bệnh

đau dạ con

Sử quân tử

(Quả giun, quả thân đắng, quả nấc)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: có hai loại:

- Loại phơi cả vỏ, gọi lμ

sử quân tử vỏ

- Loại bóc bỏ vỏ, chỉ lấy nhân phơi khô, gọi lμ

sử quân tử nhân

Sử quân tử vỏ: khô, quả hình trái, hơi bầu, da nâu sẫm, nhân béo mập, thịt trắng ngμ, không teo, không đen, không mọc nhọt, không có những quả chín có vỏ mμ không có nhân, hoặc có nhân mμ bị sâu

Sử quân tử nhân: khô, da mμu đỏ, thịt trắng ngμ, béo mập, không teo, không đen thối, không vụn nát

SỬ QUÂN

miếng vải thưa hay cho một ít tóc vμo đáy phễu,

sau đó mới đổ sáp vμo để lắng bỏ tạp chất

c Mùa khai thác: năm hai lần vμo các tháng

3, 4 vμ 9, 10 âm lịch

d Công dụng: phối hợp với các vị thuốc khác

để lμm thuốc cao xoa bóp

hay đã gần chín, thái ngang thμnh từng khoanh

tròn; dμy không quá 3mm phơi thật khô Loại

nμy sản xuất ở Lμo Cai, khu vực sinh sống của

người dân tộc Thái, Mông tốt hơn sản xuất ở Cao

d Công dụng: lμm thuốc tiêu hoá, chữa chứng

ăn không tiêu, bụng đầy trướng, ỉa chảy; trị bệnh

đau dạ con

Sử quân tử

(Quả giun, quả thân đắng, quả nấc)

a Quy cách, bao bì, bảo quản: có hai loại:

- Loại phơi cả vỏ, gọi lμ

sử quân tử vỏ

- Loại bóc bỏ vỏ, chỉ lấy nhân phơi khô, gọi lμ

sử quân tử nhân

Sử quân tử vỏ: khô, quả hình trái, hơi bầu, da nâu sẫm, nhân béo mập, thịt trắng ngμ, không teo, không đen, không mọc nhọt, không có những quả chín có vỏ mμ không có nhân, hoặc có nhân mμ bị sâu

Sử quân tử nhân: khô, da mμu đỏ, thịt trắng ngμ, béo mập, không teo, không đen thối, không vụn nát

SỬ QUÂN

Cả hai loại đều đóng vμo bao tải, cân tịnh mỗi

bao 50kg Để nơi cao ráo, tránh mốc vμ mọt

b Cách chế biến: hái những quả loại ngắn

(hình trám hơi bầu) thật giμ Nếu chế biến sử

quân tử vỏ thì để vậy phơi thật khô kiệt; nếu chế

biến sử quân tử nhân thì ngay khi hái về phải bóc

bỏ vỏ, lấy nhân phơi thật khô, khi đã phơi thật

khô rồi cho vμo lò sấy diêm sinh để tránh mọt

c Mùa khai thác: tháng 5 vμ 6 âm lịch Tỷ

lệ chế biến thμnh phẩm phơi cả quả để chế biến

sử quân tử thì 4kg quả tươi phơi được 1kg quả

a Quy cách, bao bì, bảo quản: quả khô, mμu

nâu hay đen, vị chua, cùi dμy, hạt khô, không mốc,

không ẩm ướt Đóng vμo hòm gỗ trong có lót giấy

bóng dầu, cân tịnh mỗi hòm 40kg Để nơi cao ráo

vμ kín gió, tránh mốc hoặc ẩm, chống chảy nước

b Cách chế biến: hái những quả mơ đã giμ

(da vμng), đem về rải mỏng ở chỗ mát (không nên

đổ dồn lại thμnh đống) cho héo, nấu nước lã thật sôi cho ô mai vμo luộc, khi quả ô mai vỏ đã hơi đỏ

vμ có vết nứt thì vớt ra rải mỏng vμo nong thưa phơi, mỗi ngμy phơi phải trở đi trở lại ba bốn lần Lúc trở phải nhẹ tay để tránh cho da quả ô mai khỏi bị xây xát Trong thời gian phơi nếu gặp trời mưa thì vẫn để nguyên ở nong mμ cho vμo nhμ vμ

mở cửa cho thoáng gió, hoặc đem sấy than (độ nóng bình thường) cho đến khi da quả ô mai nhăn lại Trong thời gian phơi thì ngμy phơi nắng, đêm phơi sương lại cμng tốt Khi phơi nắng hay sấy than, da ngoμi đã nhăn lại thì cho vμo chõ đồ cho quả ô mai chín mềm nhũn xong đem phơi khô, khi quả ô mai đã khô lại cho vμo chõ đồ lần thứ hai, xong lại đem ra phơi khô Cứ vừa đồ vừa phơi như thế độ 6-7 lần cho đến khi quả ô mai đã tím như quả đại táo lμ được

Chú ý: bỏ ô mai vμo chõ để đồ chín cần phải để trống ở giữa cho hơi nước bốc lên đều

d Công dụng: lμm thuốc giải nhiệt, có khả

năng tiêu đờm, trừ ho, giải khát, trị bệnh đau bụng nôn mửa vì giun sán