Dịch tễ dược học PHÂN TÍCH THÁI độ và lời KHUYÊN của NHÂN VIÊN cơ sở bán lẻ THUỐC

BỘ Y TẾ HỌC VIỆN Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM MAI VĂN LỘC Mã sinh viên 1654010084 HỌC PHẦN MÔN DỊCH TỄ DƯỢC HỌC PHÂN TÍCH THÁI ĐỘ VÀ LỜI KHUYÊN CỦA NHÂN VIÊN CƠ SỞ BÁN LẺ THUỐC KHI BÁN HÀNG THUỐC CHỮA THIẾU MÁU NÃO HÀ NỘI – 2020 BỘ Y TẾ HỌC VIỆN Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM MAI VĂN LỘC Mã sinh viên 1654010084 PHÂN TÍCH THÁI ĐỘ VÀ LỜI KHUYÊN CỦA NHÂN VIÊN CƠ SỞ BÁN LẺ THUỐC KHI BÁN HÀNG THUỐC CHỮA THIẾU MÁU NÃO Người hướng dẫn 1 TS Nguyễn Văn Quân Nơi thực hiện 1 Nhà thuốc tại khu vực Quận Đống.

HÀ NỘI – 2020

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS Nguyễn

Văn Quân – Giảng viên Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam đã tận tình hướng

dẫn giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến thầy cô trong Bộ môn Quản lý và Kinh tế Dược cùng các cán bộ Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam đã sẵn sàng giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành tiểu luận này.

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình và toàn thể người thân, bạn bè

đã luôn yêu thương, ủng hộ, động viên tôi, là nguồn động lực giúp cho tôi tiếp tục phấn đấu trong học tập và công tác.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 01 tháng 05 năm 2020

Sinh viên

Mai Văn Lộc

Mã SV: 1654010084

LỜI CAM ĐOAN

Tôi là Mai Văn Lộc, sinh viên lớp D4K3, Học viện Y Dược học cổ truyền Việt

Nam, nay tôi cam đoan:

1 Đây là tiểu luận do chính bản thân tôi thực hiện và hoàn thành dưới sự

hướng dẫn trực tiếp của TS Nguyễn Văn Quân.

2 Tiểu luận này không trùng lặp với các nghiên cứu đã được công bố trước đótại Việt Nam

3 Các thông tin và số liệu trong tiểu luận là hoàn toàn chính xác, trung thực

và khách quan

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này

Hà Nội, ngày 01 tháng 05 năm 2020 Sinh viên

Mai Văn Lộc

MỤC LỤC

Contents

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢNG vi

DANH MỤC HÌNH vii

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 3

1.1 Thực hành tốt nhà thuốc (GPP) 3

1.1.1 Lịch sử hình thành khái niệm thực hành tốt nhà thuốc 3

1.1.2 Sự phát triển thực hành tốt nhà thuốc – GPP tại Việt Nam 4

1.2 Vai trò của dược sĩ 8

1.3 Tổng quan về bệnh thiếu máu não 9

1.3.1 Bệnh thiếu máu não theo quan điểm YHCT 10

1.3.2 Bệnh thiếu máu não theo quan điểm của YHHĐ 13

1.3.3 Sự kết hợp giữa YHHĐ và YHCT 16

1.4 Thái độ và lời khuyên của dược sĩ khi bán thuốc chữa thiếu máu não 16

1.4.1 Thái độ của dược sĩ 16

1.4.2 Kỹ năng khuyên khách hàng của dược sĩ 17

1.5 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 18

1.5.1 Hệ thống Y tế tại Hà Nội 18

1.5.2 Hệ thống Y tế tại Quận Đống Đa 18

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19

2.1 Đối tượng nghiên cứu 19

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu : 19

2.1.2.Tiêu chuẩn lựa chọn: 19

2.1.3.Tiêu chuẩn không lựa chọn 19

2.2 Địa điểm nghiên cứu 19

2.3 Thời gian nghiên cứu 19

2.4 Thiết kế nghiên cứu 19

2.4.1 Phương pháp nghiên cứu 19

2.4.2 Phương pháp thu thập số liệu: 19

2.4.3 Công cụ, phương tiện nghiên cứu: 20

2.5 Cỡ mẫu nghiên cứu: 20

2.6 Quy trình nghiên cứu 20

2.6.1 Cách thức tiến hành: 20

2.6.2 Quy trình nghiên cứu: 21

2.6.3 Tình huống khảo sát: 21

2.7 Biến số nghiên cứu 22

2.8 Các chỉ tiêu nghiên cứu 24

2.9 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu 24

2.10 Hạn chế của nghiên cứu 24

2.11 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu: 25

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 26

3.1 Đánh giá thái độ bán thuốc chữa thiếu máu não của dược sĩ tại CSBLT trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội 26

Bảng 3.1 Khảo sát thái độ dược sĩ tại nhà thuốc 26

3.2 Đánh giá kỹ năng khuyên của DS tại CSBLT khi bán thuốc chữa thiếu máu não trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội 27

CHƯƠNG 4 : BÀN LUẬN 30

4.1 Bàn luận về thái độ bán hàng của dược sĩ một số nhà thuốc trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội 30

4.2 Bàn luận về việc đưa ra lời khuyên khi bán hàng thuốc chữa thiếu máu não của DS ở CSBLT trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội 30

KẾT LUẬN 32

TÀI LIỆU THAM KHẢO 34

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮTChữ viết tắt Viết đầy đủ

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Các điểm mới của Thông tư 02/2018/TT-BYT so với thông tư

46/2011/TT-BYT ……… …7

Bảng 2.1 Thông tin về dược sĩ nhà thuốc………21

Bảng 2.2 Thông tin về khách hàng mua thuốc tại nhà thuốc……… …21

Bảng 2.3 Thái độ của dược sĩ nhà thuốc ……… … 21

Bảng 2.4 Kỹ năng khuyên khách hàng ……… …22

Bảng 3.1 Khảo sát thái độ dược sĩ tại nhà thuốc ……… 25

Bảng 3.2 Kết quả khảo sát kỹ năng khuyên khách hàng……….26

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Sơ đồ tóm tắt hoạt động mua bán trong nhà thuốc đạt chuẩn GPP 6 Hình 2.6.2 Quy trình nghiên cứu……… 20Hình 3.1 Tỷ lệ dược sĩ có đưa ra lời khuyên cho bệnh nhân ……… 27

ĐẶT VẤN ĐỀ

Sức khỏe là vốn quý của con người Cùng với sự phát triển của xã hội thì Chấtlượng sống của người dân được nâng cao hơn, tình trạng sức khỏe cũng được quantâm hơn vì vậy người tiêu dùng có nhu cầu sử dụng thuốc cao để đảm bảo sức khỏe

Từ đó Các hệ thống cung cấp dược phẩm, bán lẻ cũng đã và đang được đẩy mạnh pháttriển

Thuốc là một loại hàng hóa đặc biệt, là một sản phẩm thiết yếu và có ảnh hưởngtrực tiếp đến sức khỏe người dân Thuốc tốt và sử dụng đúng cách sẽ giúp mau khỏibệnh, ngược lại nếu thuốc không đảm bảo chất lượng, việc sử dụng thuốc thiếu hiệuquả và không hợp lý sẽ khiến bệnh không khỏi mà còn tạo gánh nặng kinh tế chongười bệnh Ngoài ra còn gây nên việc kháng thuốc, nhờn thuốc gây khó khăn chocông tác điều trị sau này

Việc Bộ Y Tế (BYT) đã ra quyết định số 11/2007/QĐ-BYT về việc ban hànhnguyên tắc, tiêu chuẩn “Thực hành tốt nhà thuốc” (GPP), các Thông tư số46/2011/TT-BYT và thông tư số 02/2018/TT-BYT quy định về thực hành tốt cơ sởbán lẻ thuốc chính là nhằm mục đích đó GPP là tiêu chuẩn cần có, là quy định bắtbuộc chung có tính hệ thống và thống nhất trên toàn quốc

Xã hội phát triển, các bệnh lý nền như cao huyết áp, thiếu máu não, nhồi máu não,đột quỵ cũng ngày càng gia tăng Theo PGS TS Nguyễn Minh Hiện, Bệnh viện 103cho biết, số liệu thống kê của thế giới cũng như Việt Nam thù tỷ lệ bệnh nhân bị thiếumáu não chiếm từ 80-85% Trong đó, tỷ lệ tử vong trong tháng đầu của người bệnhchiếm từ 20 đến 30%

Từ đó cho thấy thấy tầm quan trọng của việc bán lẻ thuốc, trình độ và kĩ năng, thái độ

và lời khuyên của DS tại cơ sở bán lẻ thuốc Và để góp phần vào tăng cường việc sửdụng thuốc hợp lý điều trị bệnh thiếu máu não, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “phântích thái độ và lời khuyên của nhân viên cơ sở bán lẻ thuốc khi bán hàng thuốc chữathiếu máu não” với 2 mục tiêu sau:

1, Phân tích thái độ của nhân viên cơ sở bán lẻ thuốc khi bán hàng thuốc chữa thiếumáu não trên địa bàn Quận Đống Đa

2, Phân tích lời khuyên của nhân viên cơ sở bán lẻ thuốc khi bán hàng thuốc chữathiếu máu não trên địa bàn Quận Đống Đa.

Kết quả nghiên cứu của đề tài phản ánh thực trạng sử dụng thuốc, việc thực hiệntiêu chuẩn GPP của các nhà thuốc, nhằm đưa ra các đề xuất góp phần tăng cường nhậnthức của người dân về việc sử dụng thuốc chữa thiếu máu não an toàn và hiệu quả

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN1.1 Thực hành tốt nhà thuốc (GPP)

“Thực hành tốt nhà thuốc” (Good Pharmacy Practive, viết tắt là GPP) là văn bảnđưa ra các nguyên tắc, tiêu chuẩn trong thực hành nghề nghiệp tại nhà thuốc của Dược

sĩ và cán bộ dược trên cơ sở tự nguyện tuân thủ các tiêu chuẩn đạo đức và chuyênmôn ở mức độ cao hơn những yêu cầu pháp lý tối thiểu.[2]

1.1.1 Lịch sử hình thành khái niệm thực hành tốt nhà thuốc

*Trên Thế giới

Năm 1992, tại Tokyo khái niệm “Thực hành tốt nhà thuốc” được hình thành qua

hội nghị của Liên đoàn dược phẩm quốc tế (FIP): “Thực hành tốt nhà thuốc” là thực

hành dược đáp ứng nhu cầu của người bệnh, qua đó, dược sĩ có thể cung cấp cho bệnh nhân những dịch vụ chăm sóc tốt nhất.

Nhà thuốc thực hành tốt là nhà thuốc không nghĩ tới lợi nhuận kinh doanh của riêng mình mà quan tâm đến lợi ích của người mua hàng, lợi ích chung của toàn xã hội Để hỗ trợ thực hành này, điều quan trọng là có một hệ thống tiêu chuẩn chung được đặt ra trên toàn quốc gia [16]

Sau đó, do sự phát triển của việc kinh doanh và bán lẻ thuốc và để quy định việcthực hành tốt chuyên môn và đạo đức tại các cơ sở bán lẻ thuốc, đảm bảo quyền lợicho người bệnh thì ngày 11/11/1996, WHO ra tiêu chuẩn Good Pharmacy Practice(viết tắt là GPP) Và được sửa đổi bổ sung vào năm sau đó

* Nội dung:

Năm 1997, sau khi được sửa đổi bổ sung, văn bản hướng dẫn GPP đã

được WHO thông qua với các mục tiêu sau:

- Tự điều trị

- Tác động đến việc kê đơn và sử dụng thuốc

Kể từ đó đến nay, WHO đã ban hành nhiều hướng dẫn để các quốc gia

xây dựng những tiêu chuẩn riêng về cơ sở vật chất cũng như nhân sự và các

quá trình chuẩn trong hành nghề của nhà thuốc

*Yêu cầu :

WHO đã nêu ra bốn yêu cầu quan trọng của GPP Đó là:

- Đặt lợi ích của bệnh nhân lên trên hết.

- Cung cấp thuốc cũng như sản phẩm liên quan đến chăm sóc sức khỏe đảm bảo chất lượng Cung cấp thông tin và lời khuyên thích hợp cho bệnh nhân Giám sát hiệu quảviệc sử dụng thuốc

- Thực hiện việc sử dụng thuốc hợp lý, trong đó bao hàm cả yếu tố kinh tế

- Đảm bảo mỗi dịch vụ tại nhà thuốc cung cấp cho bệnh nhân phải phùhợp, phải được xác định rõ ràng, có hiệu quả [18],[2]

Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc là bộ nguyên tắc, tiêu chuẩn trong hành nghề tại cơ sở bán lẻ thuốc nhằm bảo đảm cung ứng, bán lẻ thuốc trực tiếp đến người sử dụng thuốc và khuyến khích việc sử dụng thuốc một cách an toàn và có hiệu quả cho người sử dụng thuốc [1].

1.1.2 Sự phát triển thực hành tốt nhà thuốc – GPP tại Việt Nam

1.1.2.1 Sự phát triển hệ thống tiêu chuẩn thực hành tốt nhà thuốc tại Việt Nam

Cùng với sự phát triển nhanh và mạnh mẽ của hệ thống nhà thuốc, hệ thống bán

lẻ thuốc Bộ Y tế đã liên tục chỉnh sửa, bổ sung Quyết định 11/2007/QĐ-BYT để phùhợp với thực trạng phát triển Theo đó Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 46/2011/TT-

BYT ban hành nguyên tắc, tiêu chuẩn “Thực hành tốt nhà thuốc” thay thế cho Quyếtđịnh 11/2007/QĐ-BYT, Thông tư 43/2010/TT-BYT quy định lộ trình thực hiệnnguyên tắc, tiêu chuẩn “Thực hành tốt nhà thuốc” - GPP, địa bàn và phạm vihoạt động của các cơ sở bán lẻ thuốc[3], Công văn 524/BYT-QLD ngày 25/01/2013

về việc thực hiện nguyên tắc, tiêu chuẩn GPP đối với quầy thuốc Và gần đây nhấtThông tư 02/2018/TT-BYT được Bộ Y tế ban hành thay cho Thông tư 46/2011/TT-BYT có hiệu lực từ ngày 08 tháng 3 năm 2018

Theo thông tư 02/2018: “Đến 01/01/2019 tại Hà Nội tất cả các nhà thuốc đạt

chuẩn GPP phải có thiết bị và triển khai ứng dụng công nghệ thông tin, thực hiện kết nối mạng, bảo đảm kiểm soát xuất xứ, giá cả, nguồn gốc thuốc mua vào, bán ra Có

cơ chế chuyển thông tin về việc mua bán thuốc, chất lượng thuốc giữa nhà cung cấp với khách hàng cũng như việc chuyển giao thông tin cho cơ quan quản lý liên quan khi được yêu cầu.” [1]

Theo Thông tư 02/2018/TT-BYT, thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc nêu ra cáctiêu chuẩn về nhân sự; cơ sở vật chất, kỹ thuật; bảo quản thuốc; và trong đó có cáctiêu chuẩn hoạt động trong cơ sở bán lẻ thuốc về việc mua và bán thuốc, yêu cầu đốivới người bán lẻ trong thực hành nghề nghiệp được tóm tắt trong sơ đồ sau [1] :

Hình 1.1 Sơ đồ tóm tắt hoạt động mua bán trong nhà thuốc đạt chuẩn GPP

Tiêu chuẩn GPP

Yêu cầu đối vớingười bán lẻ trongthực hành nghềnghiệp

Bán thuốc Mua thuốc

-Nhân viên nhà thuốc

có thái độ hòa nhã, lịch

sự khi tiếp xúc vớingười mua thuốc

- Hướng dẫn, giảithích, cung cấp thôngtin, lời khuyên đúngđắn về thuốc, cáchdùng thuốc

- Trang phục áo blousetrắng, sạch sẽ, gọngàng, có đeo biển ghi

rõ tên, chức năng

- Kiểm soát chất lượngthuốc và bảo quảnthuốc

- Các bước cơ bản tronghoạt động bán: hỏi bệnh

→ tư vấn về thuốc →cung cấp thuốc phù hợp

→ kiểm tra đối chiếuvới đơn thuốc (nếu có)

- Bán thuốc theo đơn,thuốc độc, thuốc gâynghiên, tiền chất dùnglàm thuốc theo đúngquy định của nhà nước

- Bán thuốc đúng giátheo quy định, khôngđược bán quá giá niêmyết

- Tư vấn đúng đắn, đảmbảo hiệu quả điều trị

- Nguồn mua thuốc

1.1.2.2 So sánh sự khác nhau trong việc áp dụng GPP theo thông tư BYT với thông tư 46/2011/TT-BYT[1]

02/2018/TT-Thông tư 46/2011/TT-BYT ngày 21 tháng 12 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Y tế

đã được thay thế bằng Thông tư 02/2018/TT-BYT kể từ ngày 08 tháng 3 năm 2018.Thông tư 02/2018/TT-BYT có hiệu lực, tất cả các nhà thuốc đạt chuẩn GPP phải triểnkhai các tiêu chuẩn GPP theo Thông tư 02/2018/TT-BYT Nhìn chung các tiêu chuẩnthực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc được quy định tại Thông tư 02/2018/TT-BYT khôngkhác nhiều so với các tiêu chuẩn đã được ban hành tại Thông tư 46/2011/TT-BYT.Tuy nhiên Thông tư 02/2018/TT-BYT vẫn có một số điểm mới so với thông tư cũ đểgiúp phù hợp hơn với tình hình thực tế của các cơ sở bán lẻ thuốc và các văn bản phápluật liên quan

Nội dung thay đổi Thông tư 46/2011/TT-BYT Thông tư 02/2018/TT-BYTĐịnh nghĩa GPP Thực hành tốt nhà thuốc Thực hành tốt cơ sở bán lẻ

thuốcPhạm vi áp dụng Nhà thuốc Nhà thuốc, quầy thuốc, tủ

Cơ sở bán lẻ thuốc nộp hồ sơ

đề nghị đánh giá định kỳ Thờigian định kỳ đánh giá việc duytrì đáp ứng GPP tại cơ sở bán

lẻ thuốc là 03 năm, kể từ ngàykết thúc lần đánh giá liền trước(không bao gồm các đợt đánhgiá đột xuất, thanh tra, kiểm tracủa Bộ Y tế, Sở Y tế)

Ứng dụng công

nghệ thông tin

Đến 01/01/2019, nhà thuốcphải có thiết bị và triển khaiứng dụng công nghệ thông tinBảng 1.1 Các điểm mới của Thông tư 02/2018/TT-BYT so với thông tư 46/2011/TT-BYT

1.2 Vai trò của dược sĩ

Dược sĩ là một trong những chuyên gia y tế, dễ tiếp cận và gần gũi nhất vớingười bệnh DS cung cấp thuốc theo đơn hoặc không theo đơn theo quy định củaBYT DS có vai trò cung cấp thông tin về thuốc, tư vấn cách dùng thuốc một cáchkhoa học Ngoài ra, DS còn là người cộng tác viên của các chuyên gia y tế, giúp choviệc phòng và điều trị bệnh trong cộng đồng; là người duy trì liên kết giữa bệnh nhân

và bác sĩ hoặc các chuyên gia y tế khác

Theo WHO, vai trò của người dược sĩ hiện nay là [4]:

- Người giao tiếp:

+ Kỹ năng giao tiếp là một trong các kỹ năng đặc biệt quan trọng đòi hỏi người dược

sĩ phải biết lắng nghe lời mô tả hay phàn nàn về triệu chứng bệnh của khách hàng(KH) và đặt các câu hỏi phù hợp để khai thác thông tin và chẩn đoán bệnh

+ Cung cấp đầy đủ thông tin về các loại thuốc phù hợp để KH lựa chọn

+ Tư vấn cách điều trị thích hợp, các trường hợp nên hoặc không nên dùng thuốc tùytình huống cụ thể

+ Hướng dẫn người bệnh cách phòng bệnh hoặc tự chăm sóc bản thân

Người cung ứng thuốc có chất lượng:

+ Chỉ bán thuốc có nguồn gốc rõ ràng

+ Thuốc có nhãn rõ ràng và chính xác

+ Thuốc được bảo quản theo đúng yêu cầu ghi trên nhãn

- Người huấn luyện và giám sát:

+ Cam kết tham gia các hoạt động có liên quan đến đào tạo liên tục về y, dược

+ Giám sát và đào tạo nhân viên mình

+ Khuyên khách hàng đến nhà thuốc khác khi cần thiết

- Cộng tác viên:

+ Cộng tác với các tổ chức công cộng và tuân thủ các nguyên tắc, quy định của nhànước.

+ Cộng tác với các cán bộ chuyên môn, với đồng nghiệp của mình trong các hoạtđộng chuyên môn

- Người giáo dục sức khỏe:

+ Là điểm tiếp cận đầu tiên của người bệnh, do đó người dược sĩ nên khuyên bệnh nhân không nên dùng thuốc nếu thấy chưa cần thiết; Các kỹ năng của người dược sĩ cộng đồng tại các nhà thuốc đạt tiêu chuẩn của WHO: QAT (hỏi, khuyên và tưvấn) Q: Questions- Các câu hỏi dành cho khách hàng;

A: Advices- Những lời khuyên của người bán thuốc cho khách hàng;

T: Treatment- thuốc hoặc lời đề nghị, giải pháp mà người bán thuốc đã đưa ra cho khách hàng

1.3 Tổng quan về bệnh thiếu máu não

Thiếu máu não là tình trạng xảy ra khi lưu lượng máu lên não không đáp ứngđược nhu cầu trao đổi chất tại đây Từ đó, lượng oxy cung cấp không đủ và gây chết

mô não, nhồi máu não hoặc đột quỵ do thiếu máu não cục bộ

Bệnh thiếu máu não là một căn bệnh rất nguy hiểm, là nguyên nhân gây tử vonghàng đầu, đứng vị trí thứ 3 sau bệnh ung thư và tim mạch Theo tổ chức Y tế thế giớiWHO thì mỗi năm có tới 17,9 Triệu người chết do CVD chiếm tới 31% số ca tử vongtrên toàn cầu

Trong năm 2013, khoảng 6,9 triệu người bị đột quỵ do thiếu máu cục bộ và 3,4triệu người bị đột quỵ do xuất huyết.[15] Năm 2015 có khoảng 42,4 hàng triệu ngườitrước đây bị đột quỵ và vẫn còn sống[14] Từ năm 1990 đến 2010, số lượng đột quỵxảy ra mỗi năm giảm khoảng 10% ở các nước phát triển và tăng 10% ở các nước đangphát triển Năm 2015, đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong thường gặp thứ haisau bệnh động mạch vành, chiếm 6,3 triệu người chết (11% tổng số)[13] Khoảng 3,0triệu ca tử vong do đột quỵ do thiếu máu cục bộ trong khi 3,3 triệu ca tử vong do độtquỵ do xuất huyết.[13] Khoảng một nửa số người bị đột quỵ sống được dưới một năm.Nhìn chung, hai phần ba đột quỵ xảy ra ở những người trên 65 tuổi Ở Việt Nam

(2018) hằng năm có khoảng 230.000 ca mới.[12] Bệnh thiếu máu não do nhiềunguyên nhân gây ra, nên muốn điều trị tốt bệnh thì cần phải làm rõ nguyên nhân củabệnh là do đâu Sự hiểu biết về bệnh thiếu máu não là điều rất cần thiết

1.3.1 Bệnh thiếu máu não theo quan điểm YHCT

1.3.1.1 Lịch sử hình thành YHCT

Nền YHCT Việt Nam đã được văn bản hoá từ năm 1010 (thời nhà Lý) Thế kỷthứ 13, nhà bác học Chu Văn An đã nêu đường lối chữa bệnh không dùng mê tín dịđoan Thế kỷ 14, đại Danh Y Tuệ Tĩnh nghiên cứu cây con thuốc Việt Nam để chữabệnh (580 vị thuốc trong 3873 đơn thuốc cho 10 loại chuyên khoa trị bệnh) Thế kỷ 18đại Danh Y Lê Hữu Trác với tên hiệu là Hải Thượng Lãn Ông đã biên soạn tập sáchthuốc "Y TÔNG TÂM LỈNH" gồm 28 bộ có 66 tập sách nói về y đức, vệ sinh phòngbệnh, y lý cơ bản, dược lý, bệnh lý, các đơn thuốc có công hiệu, bệnh án, một sốtrường hợp bệnh [5]

Trong nền Văn Minh Ðại Việt đã có 155 vị danh y với 497 tập tuyển sách y học

cổ truyền dân tộc được viết bằng tiếng Hán và tiếng Nôm.[5]

Trong thế kỷ 20 các vị Danh Y Việt Nam cũng đã biên soạn trên 200 tập sách cógiá trị về Đông Y bằng tiếng Quốc ngữ.[5]

Nền y học dân gian của 54 dân tộc trong cộng đồng Việt Nam gắn liền với sựsinh sống từng vùng địa dư sinh thái và xã hội Từng dân tộc trong quá trình sinh tồn

và phát triển đều tích luỹ được những kinh nghiệm về sử dụng cây con thuốc có ởtừng địa phương.[5]

YHCT Việt Nam với hệ thống lý luận chặt chẽ, với các phương pháp phòng vàchữa bệnh có hiệu quả, đã phục vụ đắc lực cho việc giữ gìn và bảo vệ sức khoẻ chonhân dân từ xưa tới nay.[5]

Ngoài ra, không thể không kể đến cái nôi của nền YHCT là Trung Quốc đượcphát triển từ rất sớm Các học thuyết của y học Trung Quốc bắt nguồn từ các cuốnsách như Hoàng đế nội kinh (黄帝内经) và Thương hàn luận (伤寒论), cũng nhưtrong các quan niệm vũ trụ học như học thuyết âm dương và ngũ hành

1.3.1.2 Cơ sở lý luận của YHCT về bệnh thiếu máu não

Trong quan niệm đông y, con người, từ khi sinh ra tới khi nhắm mắt, sự sống, trílực và thể lực đều được duy trì khoẻ mạnh là bởi khí huyết lưu thông Tế bào trong cơthể cần có máu nuôi dưỡng liên tục để sinh sôi, phát triển, thay các tế bào chết Nếu cơthể không đủ số lượng máu cần thiết để cung cấp, không đủ khí lực cần thiết để bơmlượng máu ít ỏi đó nuôi dưỡng các tế bào ở xa thì sức khoẻ không thể được gọi là bìnhthường.[6]

Huyết ứ ở đâu, các tổ chức của cơ thể ở đó sẽ không được nuôi dưỡng đầy đủ, tếbào bị tổn thương và chết khiến ta có cảm giác đau đớn, thậm chí lâu ngày tế bào đóbiến thành khối ung thư Đặc biệt, ở não huyết ứ gây nên tình trạng thiếu máu lên nãokhiến đau đầu, choáng váng, chóng mặt, mệt mỏi, hay quên.[6]

Theo y học cổ truyền, nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu máu não là do khí

hư, khí trệ, dẫn đến huyết ứ làm giảm lưu lượng máu lên não.[6]

1.3.1.3 Các vị thuốc, bài thuốc chữa thiếu máu não

Với dự kết hợp của những loại dược liệu quý kết hợp theo nguyên lý y học cổ truyền thì “hư phải bổ, tắc phải thông, rối loạn phải điều hòa”

1.3.1.3.1 “Huyết phủ trục ứ thang”

Y học cổ còn lưu truyền bài thuốc cổ phương “Huyết phủ trục ứ thang” nổi tiếng gồm 11 dược liệu: Đương qui, Đào nhân, Chỉ xác, Sài hồ, Cát cánh, Xuyên ngưu tất, Sinh đại hoàng, Hồng hoa, Xích thược, Xuyên khung, Cam thảo với tác dụng hoạt huyết hoá ứ, hành khí chỉ thống hiệu quả trong điều trị các chứng huyết ứ trong các bệnh lý mạch máu não Ngoài ra còn một vài bài thuốc dân gian cũng có tác dụng điềutrị bệnh thiếu máu não [6]

1.3.1.3.2 Bài thuốc thứ 2:

Đây là bài thuốc đơn giản được sử dụng nguyên liệu là hồng hoa Hồng hoa chữabệnh thiếu máu não rất hiệu quả nếu kết hợp với đan sâm và sơn tra Mỗi vị bạn lấy khoảng 10g và 30g đan sâm, sơn tra sắc uống trong ngày, đặc biệt nên uống vào buổi

sáng và chiều Công dụng của bài thuốc này giúp điều trị các chứng rối loại lipid máu,tăng huyết áp, những triệu chứng liên quan đến bệnh thiếu máu não [7]

1.3.1.3.3 Bài thuốc thứ 3:

Thảo thuyết minh là một trong những vị thuốc Đông y chữa thiếu máu não hiệu quả và được sử dụng khá nhiều Nguyên liệu sử dụng để điều trị bệnh thiếu máu não gồm 15g thảo thuyết minh sắc với 15g đan sâm, xuyên khung, sơn tra, mỗi thứ 10g Những nguyên liệu trên tất cả mang đi thái vụn, sao thơm và sắc uống hàng ngày.Bài thuốc này hỗ trợ rất tốt cho việc lưu thông máu lên não, giảm cholesterol, đối với phụ nữ có thai hay trong thời kỳ hành kinh thì không nên sử dụng bài thuốc này.[7]1.3.1.3.4 Bài thuốc thứ 4:

Đây là bài thuốc sử dụng nguyên liệu chính là từ sa tiền tử, được bán rất nhiều ở các hiệu thuốc Đông y Bài thuốc này có tác dụng trong việc điều trị bệnh thiếu máu não, làm hạn chế sự phát triển của bệnh cũng như làm giảm các triệu chứng như buồn nôn, hoa mắt, chóng mặt…Để điều trị bệnh thiếu máu não bằng sa tiền tử, bạn dùng liều lượng như sau: Lấy 15g sa tiền tử, 10g thiên ma, 9g bán hạ chế và 7g xuyên khung Tất cả đều được bán ở các hiệu thuốc Đông y, tất cả các vị cho vào sao lên, cán vụn trộn đều với nhau Mỗi ngày lấy khoảng 40g hãm với nước nóng Đặc biệt người bệnh nên lưu ý, đối với bệnh nhân bị táo bón không nên dùng [7]

1.3.1.3.5 Bài thuốc thứ 5:

Bài thuốc này nguyên liệu được sử dụng là sắn dây tươi, có tác dụng tốt trong việc chữa bệnh thiếu máu não Nguyên liệu được sử dụng trong bài thuốc này rất đơn giản, bạn dùng 15-18g sắn dây tươi kết hợp với câu đằng 6-9g Tất cả nguyên liệu trênđem thái vụn sau đó trộn đều với nhau sắc uống hàng ngày Sử dụng nước sắc này uống hàng ngày sẽ có tác dụng điều trị bệnh thiếu máu não rất tốt, bên cạnh đó còn giảm các triệu chứng kèm theo như đau vai gáy, tăng huyết áp, ù tai Chú ý, bài thuốc Đông y này không dùng cho bệnh nhân bị lạnh, đi ngoài…[7]

1.3.1.3.6 Bài thuốc thứ 6:

Trong Y học cổ truyền, nấm linh chi cũng là một trong những vị thuốc có tính lành, có tác dụng điều trị bệnh thiếu máu não, giúp người bệnh ăn ngon, ngủ đều đặn, rất tốt cho việc điều hòa cơ thể, tuần hoàn máu hay xơ vữa động mạch Để sử dụng nguyên liệu nấm linh chi một cách hiệu quả, bạn nên kết hợp với một số vị thuốc như

ô chế, ngọc trúc, thạch xương bồ, kỷ tử, nữ trinh tử mỗi thứ lấy khoảng 15g Tất cả đem sắc và uống hàng ngày, đều đặn, tránh việc bỏ dở giữa chừng hay sử dụng thuốc không đều đặn [7]

Ngoài những bài thuốc dân gian kể trên còn rất nhiều sự kết hợp từ những dược liệu, vị thuốc khác ví dụ như tỏi, rau cần, hành tây,… cũng là một trong những cách điều trị thiếu máu não một cách an toàn và hiệu quả

1.3.2 Bệnh thiếu máu não theo quan điểm của YHHĐ

1.3.2.1 Lịch sử hình thành YHHĐ

Y học là một lĩnh vực khoa học ứng dụng liên quan đến nghệ thuật chữa bệnh, bao gồm nhiều phương pháp chăm sóc sức khỏe nhằm duy trì, hồi phục cơ thể từ việc phòng ngừa và chữa bệnh

Cho đến nay, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng lịch sử y học có thể đã ra đời cùng với lịch sử phát sinh bệnh tật và lịch sử người thầy thuốc Trong hang Ba anh em (La Grotte des Trois Frères) người ta đã tìm được bức vẽ cách đây khoảng 17 ngàn năm

mô tả một phù thủy đầu hưu đang chữa bệnh

Y học phát triển theo năm tháng và theo vùng, nhanh hay chậm tùy theo sự phát triển của nền văn hóa, kinh tế, văn minh và đặc điểm của từng dân tộc

Có nhiều cách phân tích lịch sử y học thế giới: phân tích theo vùng, phân tích theo thời gian, phân tích dựa theo sự tiến bộ của các phương pháp tiếp cận và nghiên cứu phát triển của ngành Y Học Phương pháp cuối này đơn giản và rõ ràng hơn Theo phương pháp phân tích này, các nhà nghiên cứu phân tích lịch sử y học thế giới thành

4 giai đoạn:

- Giai đoạn Y Học Tâm Linh (Spiritism Medicine)

- Giai đoạn Y Học Kinh Nghiệm (Empiric Medicine)

- Giai đoạn Y Học Khoa Học (Scientific Medicine) hay Y Học Thực Nghiệm (Experimental Medicine)

- Giai đoạn Y Học Hiện Đại:

1.3.2.2 Nguyên nhân dẫn đến bệnh.

Theo y học hiện đại, 2 nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng thiếu máu não là

do xơ xữa động mạch và thoái hóa đốt sống cổ làm hẹp lòng mạch máu đưa máu lênnão làm giảm lưu lượng máu não, gây ra nhiều triệu chứng như: Nhẹ thì chóng mặt,đau nửa đầu, đau nhức cổ gáy vai, hoa mắt, ù tai, hay quên, tim hồi hộp, nặng thì nhũnnão, liệt

1.3.2.3 Phác đồ điều trị

Chỉ định sử dụng các loại thuốc tăng lưu lượng máu lên não, làm bền vững thànhmạch còn phải bổ sung vitamin khoáng chất cần thiết giúp tăng sự hình thành tế bàomáu mới để cung cấp đủ cho quá trình vận chuyển oxy lên não Để quá trình điều trịthiếu máu não có hiệu quả, cần phải kết hợp chế độ sinh hoạt, ăn uống, tập luyện điều

Chỉ định: Ðiều trị duy trì rối loạn mê đạo, kể cả chóng mặt, choáng váng, ù tai, giật

cầu mắt, buồn nôn & nôn; các triệu chứng có nguồn gốc từ mạch não, như choángváng,ù tai, nhức đầu có nguyên nhân mạch, dễ bị kích thích, mất trí nhớ & thiếu tậptrung; các rối loạn tuần hoàn ngoại biên, như Raynaud, khập khễnh cách hồi, xanh tímđầu chi, rối loạn dinh dưỡng, loét chi Phòng say tàu xe Phòng nhức nửa đầu