Xây dựng bài giảng mô đun trang bị điện lạnh cho hệ cao đẳng tại trường cao đẳng nghề công nghiệp thanh hóa theo quan điểm tích hợp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI PHẠM TRƯỜNG THỌ XÂY DỰNG BÀI GIẢNG MÔ ĐUN TRANG BỊ ĐIỆN LẠNH CHO HỆ CAO ĐẲNG TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ CÔNG NGHIỆP THANH HÓA THEO

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

PHẠM TRƯỜNG THỌ

XÂY DỰNG BÀI GIẢNG MÔ ĐUN TRANG BỊ ĐIỆN LẠNH CHO

HỆ CAO ĐẲNG TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ CÔNG NGHIỆP

THANH HÓA THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM KỸ THUẬT

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

CHUYÊN SÂU: SPKT – QLGD KỸ THUẬT VÀ NGHỀ NGHIỆP

Hà Nội – 2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

PHẠM TRƯỜNG THỌ

XÂY DỰNG BÀI GIẢNG MÔ ĐUN TRANG BỊ ĐIỆN LẠNH CHO

HỆ CAO ĐẲNG TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ CÔNG NGHIỆP

THANH HÓA THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM KỸ THUẬT

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

CHUYÊN SÂU: SPKT – QLGD KỸ THUẬT VÀ NGHỀ NGHIỆP

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN KHANG

Hà Nội – 2016

2

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian nghiên cứu và làm việc khẩn trương, với sự giúp đỡ, hướng

dẫn tận tình của PGS.TS Nguyễn Khang (Bộ giáo dục và đào tạo) đến nay luận

văn “Xây dựng bài giảng mô đun trang bị điện lạnh cho hệ Cao đẳng tại trường

Cao đẳng nghề Công nghiệp Thanh Hóa theo quan điểm tích hợp” của tôi đã

hoàn thành

Tác giả luận văn xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Khang đã trực tiếp

tận tình hướng dẫn tác giả thực hiện luận văn Tác giả cũng xin được gửi lời cảm ơn tới các thầy, cô trong Viện sư phạm kỹ thuật, Viện đào tạo Sau đại học- trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội, các thầy trong ban giám hiệu, Khoa Điện tử- Điện lạnh trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Thanh Hóa đã tạo điều kiện và giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn

Do trình độ còn hạn chế, thời gian không nhiều nên trong quá trình làm luận văn không tránh được những thiếu sót kính mong được sự góp ý, bổ sung để luận văn của tôi được hoàn thiện tốt hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Hà nội, Ngày Tháng 04 Năm 2016

Tác giả

Phạm Trường Thọ

3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những nội dung được tôi viết trong luận văn này là do sự tìm hiểu và nghiên cứu của bản thân Mọi kết quả nghiên cứu cũng như ý tưởng của các tác giả khác nếu có đều được trích dẫn nguồn gốc cụ thể

Luận văn này cho đến nay chưa được bảo vệ tại bất kỳ hội đồng bảo vệ luận văn thạc sĩ nào và chưa được công bố trên bất kỳ một phương tiện thông tin nào Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những gì mà tôi cam đoan ở trên

Ngày … tháng 4 năm 2016

Phạm Trường Thọ

4

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 2

LỜI CAM ĐOAN 3

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT 8

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH VẼ MINH HỌA 9

PHẦN MỞ ĐẦU 10

CHƯƠNG 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỂN CỦA DẠY HỌC THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP 14

1.1 Những yêu cầu và định hướng cơ bản đổi mới giáo dục kỹ thuật 14

1.1.1 Mục đích của đào tạo nghề 14

1.1.2 Đổi mới tư duy giáo dục kỹ thuật trong phát triển nguồn nhân lực 14

1.1.3 Đổi mới về mục tiêu, nội dung giáo dục kỹ thuật 14

1.1.4 Yêu cầu về qui mô, chất lượng và hiệu quả giáo dục kỹ thuật 15

1.1.5 Đổi mới quản lý giáo dục kỹ thuật 15

1.1.6 Hai lối tiếp cận trong đào tạo nghề 15

1.2 Đào tạo theo năng lực thực hiện 18

1.2.1 Khái niệm “năng lực thực hiện” 18

1.2.2 Đào tạo theo Năng lực thực hiện 20

1.2.3 Cấu trúc của năng lực thực hiện hoạt động chuyên môn 24

1.3 Quan điểm tích hợp trong dạy học kỹ thuật định hướng năng lực thực hiện 26 1.3.1 Quan điểm tích hợp trong dạy học 26

1.3.2 Khái niệm tích hợp 26

1.3.3 Phân loại tích hợp 27

1.3.4 Đặc điểm của dạy học theo quan điểm tích hợp 28

1.3.5 Nguyên tắc dạy học theo quan điểm tích hợp 29

1.3.6 Bài học tích hợp 29

1.4 Ưu nhược điểm và khả năng ứng dụng dạy học tích hợp trong các trường kĩ thuật 31

5

1.4.1 Ưu nhược điểm của dạy học tích hợp trong các trường kĩ thuật 31

1.4.2 Khả năng ứng dụng dụng dạy học tích hợp trong các trường kỹ thuật 31

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 34

CHƯƠNG 2 - THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔ ĐUN TRANG BỊ ĐIỆN LẠNH TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ CÔNG NGHIỆP THANH HÓA 35

2.1 Khái quát về trường Cao đẳng nghề công nghiệp Thanh Hóa 35

2.2 Chủ trương và biện pháp của nhà trường về đổi mới phương pháp dạy học 38 2.2.1 Chủ trương của nhà trường về đổi mới phương pháp dạy học 38

2.2.2 Một số biện pháp của nhà trường về đổi mới phương pháp dạy học 38

2.3 Mục tiêu và nội dung chương trình đào tạo nghề máy lạnh và điều hòa không khí (Trình độ Cao đẳng nghề) 38

2.3.1 Mục tiêu đào tạo 38

2.3.2 Nội dung chương trình đào tạo 41

2.4 Vị trí, tính chất, đặc điểm, mục tiêu và nội dung chương trình mô đun trang bị điện lạnh 43

2.4.1 Vị trí mô đun 43

2.4.2 Tính chất mô đun 43

2.4.3 Đặc điểm mô đun 43

2.4.4 Muc tiêu mô đun 44

2.4.5 Nội dung mô đun 44

2.5 Thực trạng về điều kiện, phương tiện dạy học mô đun trang bị điện lạnh tại trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Thanh Hóa 48

2.5.1 Năng lực của giáo viên 48

49

49

50

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 56

6

CHƯƠNG 3 - DẠY HỌC MÔ ĐUN TRANG BỊ ĐIỆN LẠNH THEO QUAN

ĐIỂM TÍCH HỢP 57

3.1 Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong bài giảng theo quan điểm tích hợp 57

3.1.1 Phương pháp gợi mở 57

3.1.2 Phương pháp giải quyết vấn đề 58

3.1.3 Phương pháp dạy học thực hành 59

3.1.4 Ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học 60

3.2 Cấu trúc chung của giáo án tích hợp 62

3.3 Các bước thiết kế bài giảng theo quan điểm tích hợp 63

3.3.1 Xác định mục tiêu bài học 63

3.3.2 Xác định tiêu chí và cách thức đánh giá mức độ đạt mục tiêu của sinh viên 64

3.3.3 Xây dựng nội dung bài giảng, xác định trọng tâm và kiến thức cơ bản 64

3.3.4 Lựa chọn phương pháp và phương tiện dạy học phù hợp từ điều kiện cơ sở vật chất của trường 65

3.3.5 Thiết kế các hoạt động dạy học 65

3.3.6 Kiểm tra lại các bước và hoàn thiện bài giảng 65

3.4 Thiết kế bài giảng mô đun trang bị điện lạnh theo quan điểm tích hợp 66

3.5 Ý kiến chuyên gia 75

3.6 Thực nghiệm sư phạm 76

3.6.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm 76

3.6.2 Đối tượng thực nghiệm 76

3.6.3 Chuẩn bị thực nghiệm 77

3.6.4 Nội dung thực nghiệm 77

3.6.5 Phương pháp đánh giá thực nghiệm 77

3.6.6 Kết quả thực nghiệm sư phạm 78

3.6.7 Đánh giá kết quả thực nghiệm 79

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 80

7

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 81

TÀI LIỆU THAM KHẢO 83

PHỤ LỤC 1 84

PHỤ LỤC 2 86

PHỤ LỤC 3 88

8

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CÁC CHỮ VIẾT TẮT

9

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU VÀ CÁC HÌNH VẼ MINH HỌA

Chương 1:

Bảng 1.1: Các đặc trưng cơ bản phân biệt giữa đào tạo theo năng lực

thực hiện và đào tạo theo truyền thống

Hình 1.1: Các thành phần của năng lực thực hiện chuyên môn

Chương 2:

Bảng 2.1: Các ngành nghề đào tạo trong trường

Bảng 2.2: Chương trình đào tạo

Bảng 2.3: Nội dung tổng quát và phân bố thời gian

bộ cả mục đích, nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học

Tuy nhiên, thực tế hiện nay quá trình dạy nghề vẫn còn nhiều điểm không hợp

lý, xuất phát từ cơ sở vật chất cũng như phương pháp dạy và học đang được sử dụng tại các trường Các cơ sở vật chất, thiết bị còn thiếu thốn, bên cạnh đó phương pháp dạy học vẫn tách biệt lý thuyết với thực hành, chưa có sự kết hợp xen lẫn làm cho công việc dạy và học gặp nhiều khó khăn

Để quá trình dạy và học được thuận lợi hơn, lý thuyết đi đôi với thực hành, lãnh đạo trường cao đẳng nghề công nghiệp Thanh Hóa đã có những biện pháp để nâng cao chất lượng đào tạo tại trường như đầu tư trang thiết bị cơ sở vật chất, mở các khóa đào tạo nâng cao, bồi dưỡng trình độ giáo viên và lãnh đạo nhà trường đặc biệt quan tâm tới đổi mới phương pháp dạy học hướng tới quan điểm dạy học mới

đó là dạy học theo quan điểm tích hợp

Với quan điểm trên tôi mạnh dạn lựa chọn và tiến hành nghiên cứu đề tài:

“Xây dựng bài giảng mô đun trang bị điện lạnh cho hệ cao đẳng tại trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Thanh Hóa theo quan điểm tích hợp” với hy vọng nâng

cao chất lượng dạy và học tạo hứng thú và năng lực vận dụng kiến thức của sinh viên

2 Mục đích nghiên cứu:

Xây dựng và sử dụng bài giảng theo hướng tích hợp trong dạy học mô đun

“Trang bị điện lạnh” nhằm nâng cao chất lượng dạy học

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: Quá trình dạy học mô đun trang bị điện lạnh

11

- Phạm vi nghiên cứu: Hoạt động dạy và học mô đun “Trang bị điện lạnh” theo quan điểm tích hợp tại trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Thanh Hóa (nội dung, phương pháp, phương tiện…)

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc ứng dụng quan điểm tích hợp trong dạy học kỹ thuật

- Đánh giá thực trạng việc dạy học theo quan điểm tích hợp mô đun trang bị điện lạnh tại trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Thanh Hóa

- Ứng dụng quan điểm tích hợp vào việc dạy học môn trang bị điện lạnh tại trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Thanh Hóa

5 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng và sử dụng bài giảng theo hướng tích hợp trong dạy học mô đun

“Trang bị điện Lạnh” sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy và học nghề kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí

6 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng các phương pháp phân tích tổng hợp và so sánh nhằm xây dựng khung lý luận về dạy học theo quan điểm tích hợp

Phương pháp quan sát: dự giờ, hội giảng, đàm thoại, trao đổi, thảo luận, rút kinh nghiệm

Phương pháp thực nghiệm: khảo sát ý kiến chuyên gia

7 Cấu trúc của luận văn

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của dạy học theo quan điểm tích hợp

1.1 Những yêu cầu và định hướng cơ bản đổi mới giáo dục kỹ thuật

1.2 Đào tạo theo năng lực thực hiện

1.3 Quan điểm tích hợp trong dạy học kỹ thuật định hướng năng lực thực hiện

kỹ thuật

12

Kết luận chương 1

Chương 2: Thực trạng dạy học mô đun “Trang bị điện lạnh’’ tại trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Thanh Hóa

2.1 Khái quát về trường cao đẳng nghề công nghiệp Thanh Hóa

2.2 Chủ trương và biện pháp của nhà trường về đổi mới phương pháp dạy học 2.3 Mục tiêu và nội dung chương trình đào tạo nghề kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí ( trình độ cao đẳng nghề )

2.4 Vị trí, tính chất, đặc điểm, mục tiêu và nội dung chương trình mô đun trang bị điện lạnh

2.5 Thực trạng về điều kiện, phương tiện dạy học mô đun trang bị điện lạnh tại trường cao đẳng nghề công nghiệp Thanh Hóa

2.6 Thực trạng về phương pháp dạy học mô đun trang bị điện lạnh tại trường cao đẳng nghề công nghiệp Thanh Hóa

Kết luận chương 2

Chương 3: Dạy học mô đun trang bị điện lạnh theo quan điểm tích hợp

3.1 Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực trong bài giảng theo quan điểm tích hợp

3.2 Cấu trúc chung của giáo án tích hợp

3.3 Các bước thiết kế bài giảng theo quan điểm tích hợp

3.4 Thiết kế bài giảng mô đun trang bị điện lạnh theo quan điểm tích hợp 3.5 Ý kiến chuyên gia

3.6 Thực nghiệm sư phạm

3.6.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm

3.6.2 Đối tượng thực nghiệm

3.6.3 Chuẩn bị thực nghiệm

3.6.4 Nội dung thực nghiệm

3.6.5 Phương pháp đánh giá thực nghiệm

3.6.6 Kết quả thực nghiệm sư phạm

3.6.7 Đánh giá kết quả thực nghiệm

13

Kết luận chương 3

* Đề xuất và kiến nghị

8 Tiến độ thực hiện luận văn

- Hoàn thành theo đúng tiến độ theo quy định của nhà trường

14

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỂN CỦA DẠY HỌC THEO QUAN

ĐIỂM TÍCH HỢP 1.1 Những yêu cầu và định hướng cơ bản đổi mới giáo dục kỹ thuật

1.1.1 Mục đích của đào tạo nghề

Hình thành ở người học kĩ năng nghề theo yêu cầu xã hội và phát triển toàn diện con người [5]

Kĩ năng hoạt động nghề được hình thành trên cơ sở:

- Kĩ năng chuyên môn (A): khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn có hiệu quả cao trên cơ sở của việc sử dụng kỹ thuật và khả năng chuyên môn

- Kĩ năng phương pháp (B): khả năng sử dụng phương pháp và chiến lược thích hợp nhằm giải quyết nhiệm vụ đề ra

- Kĩ năng xã hội (C): là sự phát triển của cá nhân theo chiều hướng tích cực, mặt khác là khả năng giao tiếp thông qua đó có được thái độ và hành vi định hướng tập thể trong cộng đồng xã hội

1.1.2 Đổi mới tư duy giáo dục kỹ thuật trong phát triển nguồn nhân lực

Góp phần quan trọng vào phát triển nguồn nhân lực

Phù hợp với nhu cầu và gắn với thị trường lao động và việc làm, với mục tiêu và nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong phạm vi toàn quốc cũng như từng địa phương

Phải do nhiều bên liên đới cùng thực hiện

1.1.3 Đổi mới về mục tiêu, nội dung giáo dục kỹ thuật

a Những giá trị và phẩm chất đạo đức cần nhấn mạnh: đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, tác phong công nghiệp, tinh thần hợp tác, làm việc theo nhóm, ý thức

kỹ luật … [5]

b Hệ thống đào tạo kỹ thuật thực hành với ba cấp trình độ [5]:

- Bán lành nghề: Thực hiện những công việc cơ bản của nghề một cách độc lập

15

- Lành nghề: Thực hiện những công việc phức tạp của nghề một cách độc lập

Có thể đảm nhận trách nhiệm giám sát hay điều chỉnh quá trình làm việc và đánh được chất lượng sản phẩm

- Trình độ cao: Thực hiện những công việc phức tạp của nghề một cách độc lập sáng tạo Có thể quản lý, chỉ đạo hoạt động của một tổ, nhóm sản xuất

c Xây dựng nội dung chương trình theo mô đun:

Mô đun là đơn vị học tập liên kết tất cả các thành phần kiến thức liên quan trong tất cả các môn học lý thuyết với các kỹ năng để tạo ra một năng lực chuyên môn [5]

Đặc trưng của mô đun là

- Định hướng vấn đề cần giải quyết – Năng lực thực hiện công việc

- Định hướng trọn vẹn vấn đề - Tích hợp nội dung

- Định hướng làm được – Theo nhịp độ người học

- Định hướng đánh giá liên tục hiệu quả - Học tập không rủi ro

- Định hướng lắp ghép phát triển

1.1.4 Yêu cầu về qui mô, chất lượng và hiệu quả giáo dục kỹ thuật

Qui mô, cơ cấu hợp lý (cơ cấu trình độ, nghề nghiệp, vùng miền…)

Chất lượng cao và khả năng hành nghề

Hiệu quả đào tạo

1.1.5 Đổi mới quản lý giáo dục kỹ thuật

Quản lý nhà nước

Hệ thống giáo dục bảo đảm chất lượng

1.1.6 Hai lối tiếp cận trong đào tạo nghề

1.1.6.1 Tiếp cận truyền thống trong đào tạo nghề

Với tiếp cận truyền thống, người ta phân biệt hai khối nội dung cần đào tạo

là kiến thức và kỹ năng Đây được coi la hai thành phần chính tạo nên năng lực của một người lao động, bên cạnh thành phần thứ ba là thái độ thường được lồng vào hai thành phần đầu

16

Đơn vị của kiến thức là khái niệm của đơn vị của kỹ năng và thao tác Hệ thống khái niệm cần thiết cho một nghề thể hiện trong các môn học lý thuyết Hệ thống các kỹ năng lao động kỹ thuật thể hiện trong các môn học thực hành

Hai khối kiến thức trên thường được đào tạo tách biệt nhau cả về địa điểm và trình tự Khi sắp xếp kế hoạch dạy học, người ta ưu tiên cho logic của mỗi khối kiến thức rồi sau đó mới tính đến trật tự phối hợp giữa hai khối

Khi thực hiện đào tạo theo tiếp cận truyền thống, mỗi khối kiến thức có một loại bài học đặc trưng: bài học lý thuyết và bài học thực hành

Cấu trúc dạy lý thuyết thường được dạy trên lý thuyết/mô hình học tập về sự nhận thức Cấu trúc dạy thực hành thường được dựa trên lý thuyết/mô hình học tập liên quan đến thuyết hành vi Sau này, người ta cố gắng kết hợp một trong các lý thuyết/mô hình học tập ấy với lý thuyết kiến tạo để tạo nên môi trường và cấu trúc dạy học tích cực hơn, tuy nhiên sự phân biệt hai khối kiến thức, hai kiểu dạy học thì vẫn không thay đổi

Tương ứng với những điều trên, nội dung đào tạo sư phạm cho giáo viên dạy nghề cũng phân biệt cấu trúc bài học và phương pháp dạy lý thuyết khác với dạy thực hành

Một trong những nhược điểm của tiếp cận truyền thống là tạo nên những hệ thống đào tạo tốn thời gian, chi phí, năng lực nghề nghiệp của người học sau khi tốt nghiệp khá thấp, không phù hợp với nhu cầu xã hội và mất rất nhiều công sức để đào tạo lại

1.1.6.2 Tiếp cận đào tạo theo năng lực thực hiện

Để người học có thể nhanh chóng hòa nhập thực tế sản xuất, có năng lực đáp ứng với các tiêu chuẩn của doanh nghiệp/công ty, rút ngắn thời gian đào tạo… đa phần các hệ thống dạy nghề trên thế giới hiện nay chuyển sang tiếp cận theo năng lực thực hiện

Với tiếp cận đào tạo theo năng lực thực hiện, nội dung đào tạo là năng lực giải quyết các nhiệm vụ sản xuất tại một vị trí làm việc trong doanh nghiệp/công ty Đơn lực thực hiện là các thành tố năng lực, mà các thành tố này xác định bởi công việc

Tiêu chuẩn đánh giá đào tạo theo năng lực thực hiện được xác định từ năng lực của người lao động lành nghề trong sản xuất, nên sau khi kết thúc đào tạo người học có thể đảm đương luôn vị trí lao động tương ứng

Bảng 1.1: Các đặc trưng cơ bản phân biệt giữa đào tạo theo Năng lực

thực hiện và đào tạo theo truyền thống

Đặc trưng Đào tạo theo năng lực

- Những Năng lực thực hiện

đó được xác định sẵn và được mô tả chính xác về cái

mà người học sẽ có khả năng làm gì khi xong

- Theo sách giáo khoa, tài liệu tham khảo

- Người học không biết chính xác họ sẽ học cái

gì trong mỗi phần của chương trình

- Chương trình đào tạo thường được xây dựng theo các môn học, chương, mục, … Giáo

18

quát tài liệu

Người học học như thế

nào?

- Cung cấp cho người học các hoạt động học tập Tài liệu học tập được thiết kế cẩn thận, kết hợp phương tiện giúp người học thông thạo công việc

- Tài liệu được tổ chức sao cho mỗi người học có thể dừng lại, làm lại, nhanh lên hoặc chậm lại khi cần chậm lại theo nhịp độ cá nhân

- Có thông tin phản hồi thường xuyên giúp người học điều chỉnh, sửa chữa việc thực hiện của mình

- Dựa vào hoạt động của giáo viên là chủ yếu, giáo viên truyền đạt qua trình diễn, diễn giảng

- Người học ít có cơ hội kiểm tra quá trình và thời gian giờ học

- Thường ít có thông tin phản hồi đều đặn trong quá trình dạy học

Khi nào người học

chuyển sang công việc

khác?

- Cung cấp cho người học có

đủ thời gian cho phép để thông thạo hoàn toàn một công việc trước khi được phép chuyển sang công việc khác

- Đòi hỏi cả lớp hoàn thành công việc cùng một thời gian Lúc đó có thể quá sớm hoặc quá muộn đối với từng cá nhân người học

1.2 Đào tạo theo năng lực thực hiện

1.2.1 Khái niệm “năng lực thực hiện”

Thuật ngữ “năng lực thực hiện” được nhiều tác giả sử dụng khi trình bày các quan điểm về “Giáo dục – Đào tạo dựa trên năng lực thực hiện”

Hiện nay trên thế giới tồn tại rất nhiều quan niệm khác nhau về NLTH:

19

Ở Anh thuật ngữ NLTH, người ta hiểu NLTH – phản ánh những mong đợi của việc làm và tập trung vào các vai trò của lao động hơn là công việc Các tiêu chuẩn hay NLTH được kết hợp tạo ra các đơn vị của sự đánh giá các hoạt động tại chỗ làm việc

Ở Mỹ thuật ngữ NLTH được hiểu “không phải là các công việc của nghề nhưng mà nó là cái làm cho con người có thể làm cho con người có thể làm được các nhiệm vụ của công việc đó” NLTH là thuộc tính tâm lý cơ bản của một con người, nó dẫn đến sự thực hiện một cách hiệu quả trong một nghề

Theo tác giả Bernd Meier (phát triển năng lực thông qua phương pháp và phương tiện dạy học mới) thì năng lực là khả năng thực hiện có hiệu quả và có trách nhiệm các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động

Theo kết quả nghiên cứu đề tài: “Tiếp cận đào tạo nghề dựa trên NLTH về việc xây dựng tiêu chuẩn nghề” (Mã số B93 – 38 – 24), các nhà nghiên cứu đã đưa

ra định nghĩa về NLTH như sau:

+ Năng lực thực hiện là khả năng thực hiện được các hoạt động (nhiệm vụ, công việc) trong nghề theo tiêu chuẩn đặt ra với công việc đó trong thực tiễn hoạt động nghề nghiệp

+ Năng lực thực hiện là các kiến thức, kỹ năng, thái độ đòi hỏi một người để thực hiện hoạt động có hiệu quả ở một công việc hay một nghề

Năng lực thực hiện bao gồm: Các kỹ năng thực hành, giao tiếp, giải quyết vấn

đề và các kỹ năng trí tuệ Thể hiện đạo đức lao động nghề nghiệp tốt, có khả năng thích ứng để thay đổi; có khả năng áp dụng các kiến thức của mình vào công việc;

có khát vọng học tập và cải thiện; có khả năng làm việc cùng người khác trong tổ, nhóm…

Tóm lại: Từ những phân tích, so sánh khái niệm về NLTH của các tác giả có thể khái quát về NLTH như sau: NLTH là khả năng thực hiện được các hoạt động (Nhiệm vụ, công việc) trong nghề theo tiêu chuẩn đặt ra đối với từng công việc

1.2.2 Đào tạo theo Năng lực thực hiện

Đào tạo theo Năng lực thực hiện dựa chủ yếu vào những tiêu chuẩn qui định cho một nghề và đào tạo theo các tiêu chuẩn đó chứ không dựa vào thời gian

Bốn loại kỹ năng chủ yếu trong năng lực thực hiện:

Kỹ năng thực hiện công việc cụ thể, riêng biệt

Kỹ năng quản lý các công việc

Kỹ năng quản lý sự cố

Kỹ năng hoạt động trong môi trường làm việc

Mặt khác, các kỹ năng cốt lõi mà bất cứ người lao động nào cũng phải có trong năng lực thực hiện của mình: kỹ năng thông tin, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng lập kế hoạch và tổ chức triển khai các hoạt động, kỹ năng hợp tác, kỹ năng sử dụng toán học, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng sử dụng công nghệ

a Định hướng và các nguyên tắc của đào tạo theo năng lực thực hiện

Định hướng của đào tạo theo NLTH:

- Học để thành thạo các công việc của nghề, để có cơ hội tìm được việc làm Đào tạo theo NLTH chứa đựng trong nó yếu tố cải cách, thể hiện ở chổ nó gắn với yêu cầu của chỗ làm việc, của người sử dụng lao động của các nghành kinh tế (gọi chung là nghành nghề)

- Chuẩn nghề nghiệp là thước đo của sự thành thạo công việc của nghề là cái đích cần đạt Có nghĩa là kết quả của quá trình đào tạo làm sao để khi kết thúc quá trình đào tạo từng người học đạt được (chuẩn đầu ra) làm được việc gì đó theo tiêu chuẩn đề ra và làm được tốt như mong đợi

- Để thành thạo được những công việc cần có cũng như những điều kiện nhất định trong quá trình học tập

21

+ Người học phải có đủ điều kiện cần thiết cho học tập, như tiếp cận các năng lực trên cơ sở mô hình năng lực người học sẽ bổ sung thiếu hụt của cá nhân để thực hiện những nhiệm vụ cụ thể của mình

+ Chất lượng và thời lượng giảng dạy ứng với kiến thức lý thuyết được học ở mức độ cần thiết đủ để cho việc hỗ trợ hình thành và phát triển các NLTH, kết hợp

lý thuyết với thực hành

+ Mỗi người học phải luôn luôn có được các thông tin phản hồi về sự phát triển NLTH của mình trong quá trình thực hiện

Nguyên tắc của đào tạo theo NLTH

- Nội dung chương trình phải đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động, các NLTH phải được xác định từ yêu cầu của sản xuất và được công bố trước

Điều này có nghĩa là các NLTH của nghề phải được các chuyên gia trong nghề xác định, sau đó thẩm định lại cho phù hợp rồi công bố cho người học và cả những người có liên quan biết

- Xây dựng nôi dung chương trình phải đảm bảo tính khoa học và hệ thống tạo điều kiện cho người học học theo nhịp độ riêng

Nguyên tắc này đòi hỏi phải cá thể hóa các chương trình đào tạo để mỗi người học có thể hình thành và phát triển từng NLTH quan trọng đối với bản thân mà không phụ thuộc vào tiến độ đào tạo chung

- Người học thành thạo từng NLTH trước khi chuyển qua NLTH khác

Vì bản chất của đào tạo theo NLTH là khả năng làm được gì đó trong những điều kiện nhất định theo tiêu chuẩn cụ thể nào đó Nghĩa là khi người học học xong NLTH nào thì phải có khả năng làm thành thạo NLTH đó rôi mới chuyển sang NLTH khác

- Chỉ quan tâm đến kết quả, ít quan tâm đến thời gian

Vì phương thức đào tạo theo NLTH vận dụng quan niệm “học thông thạo” Quan niệm này cho rằng hầu hết người học có trí tuệ phát triển bình thường đều có thể học được cái gì đó thành công đến mức độ nắm vững hay thông thạo nếu người học có đủ thời gian, người dạy có sự hướng dẫn tốt và thích hợp với người học

22

- Đánh giá kết quả học tập theo NLTH

Việc đánh giá theo NLTH bao gồm: kiến thức, kỹ năng, thái độ của người học Vì đào tạo theo NLTH hướng vào “khả năng làm được” của người học nên ngoài việc đánh giá kiến thức bằng phương pháp trắc nghiệm, bằng giấy bút, bằng việc theo dõi thái độ của người học đối với công việc, còn phải đánh giá kỹ năng thực hiện các công việc của nghề thông qua các sản phẩm hay quá trình thao tác

- Chương trình phải đảm bảo tính linh hoạt cho phép thay đổi một cách nhanh chóng các NLTH để đáp ứng những thay đổi của thị trường lao động (tức là chương trình phải được mô đun hóa)

- Các tiêu chí, chuẩn đánh giá và điều kiện thực hiện phải được công bố công khai trước cho người học Các tiêu chuẩn phải được tiếp cận với các tiêu chuẩn của thế giới

Việc thực hiện nguyên tắc này thể hiện phương thức đánh giá theo tiêu chí nghĩa là những NLTH của người học được so sánh với những tiêu chí đã được xác định và công khai cho người học biết trước đó chứ không dựa vào chuẩn tương đối

so sánh thành tích của người học với nhau như phương thức đánh giá truyền thống

b Một số đặc trưng của đào tạo theo năng lực thực hiện

Về việc xây dựng mục tiêu, nội dung chương trình đào tạo

- Xác định mục tiêu đào tạo (MTĐT) phù hợp với cấp độ đào tạo: MTĐT là người học phải biết cách làm một công việc sau một quá trình học tập mà trước đó

họ chưa có được Nói cách khác là mục tiêu đào tạo là cái đích đặt ra từ trước, người thực hiện phải đặt ra từ trước và cần phải tìm mọi phương pháp, phương tiện điều khiển để hành động vươn tới đích đó Vì vậy khi xác định mục tiêu đào tạo phải đảm bảo các yêu cầu cơ bản sau:

+ Tính tích hợp: MTĐT phải đáp ứng các nhu cầu và đòi hỏi của bản thân người học của xã hội (nhu cầu sử dụng nguồn nhân lực) của sản xuất và phải được chứa đựng tổng thể ở mục tiêu đào tạo

+ Tính chính xác: MTĐT phải đủ mức độ cụ thể, các khái niệm dùng miêu tả phải đủ rõ cho người học và người dạy

- Để đáp ứng thị trường cạnh tranh trong thị trường lao động vấn đề đặt ra với các cơ sở đào tạo đội ngủ lao động công nhân kỹ thuật luôn gắn việc làm với thị trường lao động đáp ứng được đào tạo theo NLTH từ chuẩn công nghiệp thực hiện một cách chu đáo, triệt để sẽ đem lại kết quả cao hơn trong công việc

- Nội dung chương trình đào tạo được xác định trên cơ sở phân tích nghề theo phương pháp DACUM (Development A Curriculum) có tính tới sự phát triển tương lai và được thể hiện qua sơ đồ phân tích nghề DACUM

- Nội dung chương trình được xây dựng dựa vào các chuẩn kiến thức, kỹ năng và thái độ của các hoạt động nghề nghiệp, đồng thời đảm bảo khả năng hành nghề của người học sau khi tốt nghiệp

+ Chương trình phải có tính định hướng thị trường lao động đáp ứng nhu cầu của mọi thành phần kinh tế

+ Cơ cấu nội dung phù hợp đảm bảo thực hiện mục tiêu đào tạo

+ Đảm bảo tính khoa học

+ Đảm bảo tính ổn định

+ Đảm bảo tính liên thông dọc và liên thông ngang

+ Hướng tới các khu vực quốc tế

- Cấu trúc của chương trìnhđược thiết kế theo Mô đun:

+ Mô đun: Là một khái niệm rất rộng không có một định nghĩa thống nhất Nó tùy thuộc vào từng nghề, môi trường hành nghề và môi trường xã hội

Định hướng làm được: Nội dung chương trình phải là sự tích hợp giữa lý thuyết và thực hành, tích hợp giữa các lĩnh vực khoa học và các môn khoa học (dạy theo nhịp độ người học)

Định hướng đánh giá liên tục: Phải có chỉ tiêu đánh giá liên tục nhằm giúp người học đánh giá mức độ thuần thục nghề nghiệp, đem lại hiệu quả giảm sức ép tâm lý, gia tăng động cơ học tập

Định hướng học tập theo nhóm nhỏ hoặc theo cá nhân

Định hướng lắp ghép chuyển đổi, đào tạo liên thông Để phát triển độ hoàn thiện nghề nghiệp

1.2.3 Cấu trúc của năng lực thực hiện hoạt động chuyên môn

Trong đào tạo nghề người ta quan tâm đến năng lực thực hiện hoạt động chuyên môn Năng lực này được coi là năng lực tích hợp của bốn loại năng lực sau:

- Năng lực cá nhân

- Năng lực chuyên môn kĩ thuật

- Năng lực phương pháp luận

- Năng lực xã hội

- Năng lực chuyên môn/kỹ thuật: Là khả năng thực hiện, đánh gái các nhiệm

vụ chuyên môn một cách chính xác, độc lập có phương pháp Năng lực này thể hiện

ở khả năng tư duy logic, phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa , khả năng nhận biết các mối quan hệ trong hệ thống và trong quá trình

- Năng lực phương pháp luận: là khả năng thực hiện hành động có kế hoạch, xác định mục đích và phương hướng giải quyết các nhiệm vụ chuyên môn, các vấn

đề nảy sinh trong thực tiễn Năng lực phương pháp luận bao gồm năng lực phương pháp chung và năng lực phương pháp chuyên môn Cốt lõi của năng lực phương pháp là những khả năng tiếp cận, xử lý, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức

- Năng lực xã hội: là khả năng đạt được mục đích trong những tình huống xã hội cũng như trong những nhiệm vụ khác trong sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác

Thời đại cách mạng khoa học công nghệ phát triển nhanh, xu thế tích hợp đang diễn ra với nhiều nghành, nhiều môn khoa học, nhiều lĩnh vực khác nhau Các sản phẩm ngày nay không chỉ đơn thuần là một sản phẩm thuần túy của một nghành

kỹ thuật như cơ khí, điện… mà nó là sự tích hợp của nhiều ứng dụng trong các nghành kĩ thuật khác nhau Có thể thấy rằng ngày nay sản phẩm kĩ thuật ứng dụng phục vụ đời sống ngày càng rộng rãi, nhiều tính năng, thân thiện với người dùng và môi trường, điều đó đồng nghĩa với việc cấu tạo sẽ phức tạp hơn rất nhiều Do vậy,

nó yêu cầu người sửa chữa, bảo dưỡng khi được đào tạo ra phải có kiến thức và kĩ năng của đa nghành nghề, bên cạnh chuyên nghành chính của họ

1.3.2 Khái niệm tích hợp

Tích hợp được coi là một mặt của quá trình phát triển, thống nhất các phần tử khác nhau (có thể là các thành phần của một hệ thống trước đó) trong một hệ thống nhất, có đặc tính thống nhất và tổ chức cao hơn

Tích hợp trong day học là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc một vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một

kế hoạch dạy học

27

Tích hợp trong dạy học một nghề cụ thể là quá trình thống nhất các thành phần lý thuyết thực hành thành một chỉnh thể thống nhất nhằm đạt được yêu cầu của mục tiêu đào tạo [6]

- Quan điểm đa môn trong đó có thể đề nghị những tình huống, những “đề tài”

có thể được nghiên cứu theo những quan điểm khác nhau nghĩa là theo những môn học khác nhau Theo quan điểm này những môn học được tiếp cận một cách riêng

rẽ và chỉ gặp nhau ở một số thời điểm trong quá trình nghiên cứu, như vậy các môn học chưa thực sự được tích hợp

- Quan điểm liên môn trong đó đề xuất những tình huống chỉ có thể tiếp cận một cách hợp lý qua sự soi sáng của nhiều môn học Ở đây nhấn mạnh đến sự liên kết của nhiều môn làm cho chúng tích hợp với nhau để giải quyết một tình huống cho trước, quá trình học tập sẽ không bị rời rạc mà phải liên kết với nhau xung quanh những vấn đề phải giải quyết

- Quan điểm xuyên môn, chủ yếu phát triển những kĩ năng mà học sinh có thể

sử dụng trong tất cả các môn học, trong tất cả các tình huống Những kĩ năng này gọi là kĩ năng xuyên môn, có thể lĩnh hội các kĩ năng trong từng môn học và có thể

áp dụng ở mọi nơi

Các chương trình tích hợp có thể thực hiện ở mức độ khác nhau: phối hợp, đến tích hợp hoàn toàn Ở mức độ thấp có sự phối hợp về nội dung, phương pháp của một số môn có liên quan nhưng mỗi môn cần đặt trong một phần hay những chương trình riêng Tích hợp ở mức độ cao hơn có sự kết hợp chặt chẽ trong nội dung đặc biệt là những thành phần giao nhau của những môn học này Tích hợp ở mức độ cao nhất được thực hiện khi nội dung của các môn học được hòa vào nhau

28

hoàn toàn thành một chỉnh thể mới đạt mục tiêu đã đề ra một cách hiệu quả và tiết kiệm hơn về nội dung thời gian

1.3.4 Đặc điểm của dạy học theo quan điểm tích hợp [6]

Tính khoa học, ứng dụng thực tiễn: vận dụng đúng quan điểm duy vật biện

chứng đối với việc nhận thức các sự vật hiện tượng

Tính đa chức năng, đa phương án: chỉ rõ phạm vi ứng dụng, cách khai thác

những chức năng của mỗi đối tượng kỹ thuật và hướng dẫn người học lựa chọn công nghệ hợp lý trong mỗi điều kiện cụ thể

Tính tiêu chuẩn hóa: giáo dục người học coi trọng và tuân thủ các tiêu chuẩn

kỹ thuật, quy trình, thao tác thực hành, dạy người học hiểu biết và biết cách tra cứu các thông số tiêu chuẩn kỹ thuật và ứng dụng ngay vào thực tập sản xuất theo đúng quy trình

Tính kinh tế: Mối tương tác giữa lý thuyết và thực hành sẽ cũng cố kiến thức

và hình thành kỹ năng vững chắc, tiết kiệm thời gian đào tạo Chọn và sử dụng hợp

lý vật tư, năng lượng, công cụ lao động…

Tính cụ thể và trừu tượng: tính cụ thể biểu hiện ở nội dung phản ánh những

đối tượng cụ thể sẽ giúp học sinh có thể trực tiếp tri giác được ngay trên đối tượng nghiên cứu thông qua các phương tiện trực quan hoặc thao tác mẫu của giáo viên… Tính trừu tượng biểu hiện thông qua hệ thống các khái niệm kỹ thuật, nguyên lý kỹ thuật… và để tiếp thu tri thức này đòi hỏi học sinh phải hình dung, tưởng tượng (tư duy), song để có dữ liệu cho tư duy thì phải có nhận thức cảm tính (trực quan) Vì thế, người ta thường mô phỏng những nội dung trừu tượng bằng các hình vẽ, kí hiệu, sơ đồ, …

Tính tổng hợp và tích hợp: nội dung hàm chứa những phần tử kiến thức thuộc

nhiều môn học khác nhau từ khoa học cơ bản đến kỹ thuật cơ sở và chuyên môn… nhưng lại liên quan và thống nhất đến nhau để phản ánh tích cực và hiệu quả những đối tượng kỹ thuật cụ thể Đặc điểm này chỉ rõ cơ sở khoa học của những hiện tượng kỹ thuật, giải pháp kỹ thuật, … đồng thời phân tích được khả năng áp dụng chúng trong những trường hợp tương tự

29

1.3.5 Nguyên tắc dạy học theo quan điểm tích hợp

1.3.5.1 Dạy học theo quan điểm tích hợp là một chỉnh thể thống nhất trong nội dung chương trình đào tạo nhằm từng bước thực hiện mục tiêu của đối tượng cần đào tạo:

Hình thành kiến thức, kỹ năng và thái độ cơ bản nhất để trên cơ sở đó học sinh

sẽ thích nghi được với những vấn đề khác nhau trong thực tiễn sản xuất

Khai thác mối quan hệ hữu cơ giữa kiến thức cơ sở với kiến thức chuyên nghành để lĩnh hội vững chắc được tri thức, hình thành kỹ năng chuyên nghành cho học sinh

Vận dụng các kiến thức, kỹ năng vào thực tế sản xuất, hình thành năng lực tư duy kỹ thuật và khả năng vận dụng lý thuyết khoa học vào thực tiễn

1.3.5.2 Dạy học theo quan điểm tích hợp phải thỏa mãn các nguyên tắc sư phạm của quá trình dạy học:

- Kết hợp tính khoa học với tính vừa sức

- Kết hợp tính lí luận với tính thực tiễn

1.3.6 Bài học tích hợp

1.3.6.1 Định nghĩa

Trong dạy học, hoạt động học là hoạt động cơ bản nhất Không có hoạt động học thì không có hoạt động dạy Bởi vậy, khi đề cập đến vấn đề dạy học tích hợp thì

điều đầu tiên cần nói đến bài học tích hợp

Theo các nhà sư phạm, bài học được coi như đơn vị dạy học nhỏ nhất để có thể đảm nhất để có thể đảm nhiệm một nội dung dạy học có giá trị tương đối độc

30

lập, trọn vẹn Với tiếp cận năng lực thực hiện, bài học là đơn vị dạy học nhỏ nhất để hình thành nơi người học khả năng giải quyết một công việc hoặc phần công việc chuyên môn

Những trình bày ở các phần trên khẳng định hai điều cơ bản làm nên tảng cho việc định nghĩa bài học tích hợp Thứ nhất, “dạy học tích hợp là quá trình dạy học

mà ở đó các nội dung, hoạt đông dạy kiến thức, kỹ năng thái độ được tích hợp với nhau trong cùng một nội dung và hoạt động dạy học để hình thành và phát triển năng lực thực hiện hoạt động thực hiện cho người học” Thứ hai, sự tích hợp diển ra trên nền tảng một công việc chuyên môn cụ thể, mà để thực hiện được, thì cần đến những kiến thức, kỹ năng, thái độ, công cụ sẽ được nêu ra và thực hiện trong bài học

Như thế, bài học tích hợp được hiểu là đơn vị học tập nhỏ nhất có khả năng hình thành nơi người học cả kiến thức, kỹ năng, thái độ cần thiết để giải quyết một công việc hoặc phần chuyên môn cụ thể, góp phần hình thành năng lực thực hiện hoạt động nghề nghiệp của họ.[1]

Khi thiết kế bài học tích hợp kèm theo những hoạt động tổ chức, hổ trợ, điều khiển của người dạy, chúng ta có được bài dạy tích hợp

1.3.6.2 Đặc trưng của bài học tích hợp

Để xác định một bài học là bài tích hơp, cần chỉ rỏ được các yếu tố đặc trứng sau:

- Khả năng thực hiện công việc hoặc phần công việc chuyên môn mới

- Kiến thức mới được tiếp thu

- Kỹ năng mới được hình thành (kỹ năng trí tuệ hoặc kỹ năng lao động chân tay)

Địa điểm thực hiện bài học không phải là yếu tố quyết định một bài học có phải là bài tích hợp hay không

Người học và trường học tiết kiệm được chi phí và thời gian tối đa trong khóa học do không phải học lại những kiến thức trùng lặp ở nhiều môn học

Dạy học tích hợp giúp người học không chỉ nắm vững kỹ năng và lý thuyết của một nghề hay môn học mà còn mang lại cho người học những kỹ năng cũng như kiến thức cơ bản của nghề khác hay môn học khác được tích hợp

Với dạy học tích hợp, các kiến thức lí thuyết cũng như kỹ năng luôn được cập nhật mới giúp người học luôn nắm bắt đươc yêu cầu thục tế của công việc và đảm bảo dễ dàng chuyển sang một công việc khác

1.4.2 Khả năng ứng dụng dụng dạy học tích hợp trong các trường kỹ thuật

1.4.2.1 Năng lưc đội ngũ giáo viên

Phát triển một chương trình đào tạo đó chính là quá trình thiết kế, tổ chức dạy học có thể nói mục tiêu “học được cái gì” không quan trọng bằng “học cái ấy như thế nào”, nghĩa là học cách suy nghĩ, cách giải quyết vấn đề trong một chương trình đào tạo ngày nay Muốn người học học được cách học, cách suy nghĩ, cách giải quyết vấn đề thì phải tạo điều kiện tối đa cho họ lạm và vận dụng Đó là cách học không giông như hiện nay vì không phải lên lớp nghe giảng nhiều, chủ yếu là học nhóm, học bằng cách làm dự án, làm bài tập, có sự thắc mắc là hỏi thầy cô

32

Muốn vậy thì đội ngũ giáo viên cũng cần được nâng cao bồi dưỡng chất lượng giảng dạy Chất lượng hướng dẫn của giáo viên lạ điều kiện quan trọng nhất trong việc hình thành kỹ năng ở người học Để đạt được điều này thì sự chuẩn bị kỹ lưỡng của giáo viên là yếu tố quyết định mức độ tích cực hóa hoạt động học tập của người học để một bài dạy nhất là dạy kỹ năng nghề trong đó có sự hoạt động tích cực của người học trong suốt quá trình, người giáo viên cần luôn luôn nhớ và trả lời đầy đủ các câu hỏi: Vì sao dạy, dạy cái gì, dạy ai, dạy ở đâu, dạy khi nào?

Thực chất của việc trả lời các câu hỏi trên chính là việc lập kế hoạch cho bài dạy Vì vậy việc đào tạo nâng cao bồi dưỡng cho đội ngủ giáo viên là một vấn đề rất cần thiết trong quá trình đào tạo nâng cao nghiệp vụ giảng dạy bằng cách thường xuyên mở các lớp học nâng cao bồi dưỡng cho giáo viên, người giáo viên phải luôn

có tinh thần tự học để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ Giỏi các mặt lí thuyết củng như thực hành kỹ năng

Để có thể tích hợp trong giảng dạy, các cơ sở đào tạo đã tạo điều kiện cho giáo viên xâm nhập thực tế để dạy kỹ thuật và công nghệ sát với nhu cầu của thị trường lao động, thường xuyên được tham gia các khóa tập huấn phương pháp giảng dạy mới và làm các đề tài nghiên cứu khoa học nhằm đổi mới thực tiễn dạy học trong quá trình đào tạo

1.4.2.2 Phương tiện và cơ sở vật chất

Trước đây hầu hết các cơ sở đào tạo nghề đều dạy thực hành với máy móc lạc hậu, cũ kỹ nên kỹ năng nghề của học sinh không đáp ứng được với yêu cầu của nơi làm việc

Khi thực hiện dạy học tích hợp cần phải có một hệ thống thiết bị phù hợp yêu cầu thực tế sản xuất và công việc, giúp học sinh sau khi học xong có thể làm việc, cập nhật ngay trên thiết bị mới mà không bị bỡ ngỡ Phương pháp học kết hợp lý thuyết với thực hành ngay tại xưởng

Vì vậy các trường học, cơ sở đào tạo kĩ thuật đã tiến hành xây dựng phòng học đa năng để có thể giúp cho quá trình học được thuận lợi học sinh cũng có thể tiếp thu kiến thức nhanh đem lại một cách hiệu quả

33

Phòng học chuyên môn đảm bảo đủ phương tiện dạy và học cần thiết để có thể thực hiện tốt phương pháp dạy học mới Vì các cơ sở đào tạo cũng như các trường học đã ý thức được rằng phương tiện dạy học là một yếu tố cần thiết và quan trọng, đặc biệt trong quá trình dạy học tích hợp, phương tiện dạy học hiện đại sẽ hỗ trợ tốt cho việc truyền tải, tiếp thu kiến thức đảm bảo cho quá trình dạy cũng như quá trình học đạt được hiệu quả cao

Hiện nay các cơ sở đào tạo cũng như các trường học đã đâu tư đầy đủ các phương tiện trang bị cho các phòng học để có giá trị giảng dạy tích hợp lí thuyết và thực hành Bao gồm:

- Máy tính, máy chiếu

- Các phần mềm phục vụ cho dạy và học chuyên ngành

- Tivi, loa đài

- Trang thiết bị phục vụ việc luyện tập kỹ năng thực hành cho học sinh

Như vậy, có thể kết luận rằng khả năng ứng dụng dạy học tích hợp tại các trường kĩ thuật mang tính khả thi và hiệu quả cao Điều đó mang lại lợi ích to lớn cho người học cũng như cơ sở đào tạo khi nhận lại những kết quả từ ưu điểm của phương pháp dạy học mới

- Tiếp cận truyền thống trong đào tạo nghề

- Đào tạo theo năng lực thực hiện

- Quan điểm tích hợp trong dạy học kĩ thuật định hướng dạy học năng lực thực hiện

- Ưu nhược điểm và khả năng ứng dụng dạy học tích hợp trong các trường kĩ thuật

Việc phân tích những vấn đề trên là cơ sở cho việc tổ chức có hiệu quả dạy học tích hợp mô đun trang bị điện lạnh tại trường Cao đẳng nghề công nghiệp Thanh Hóa

35

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔ ĐUN TRANG BỊ ĐIỆN LẠNH TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ

CÔNG NGHIỆP THANH HÓA

2.1 Khái quát về trường Cao đẳng nghề công nghiệp Thanh Hóa

Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Thanh Hoá ngày nay, tiền thân là các trường: Trường Công nhân Kỹ thuật, Trường Cơ khí Nông cụ, Cơ điện Nông nghiệp, Trung cấp Công nghiệp, Trường Máy kéo, Trường Công nhân Kỹ thuật Cơ khí hợp thành Qua nhiều giai đoạn lịch sử, sau nhiều lần tách, nhập đáp ứng yêu cầu sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước và sự nghiệp phát triển công - nông nghiệp, năm 1997 trường đổi tên thành Trường Kỹ thuật Công nghiệp Đến tháng 12/2006 trường được nâng cấp, thành lập Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Thanh Hoá Quá trình xây dựng, trưởng thành, vượt lên nhiều khó khăn, thời kỳ nào nhà trường cũng duy trì ổn định nhiệm vụ đào tạo, cung cấp cho xã hội hàng chục vạn công nhân lành nghề và hàng nghìn công nhân bán lành nghề, từng bước đáp ứng nhu cầu thị trường lao động trong và ngoài nước

Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Thanh Hoá được xây dựng trên diện tích 8,8 ha bao gồm 2 khu: khu vực đang sử dụng hoạt động 1,8 ha, khu vực mở rộng đang xây dựng 7 ha bằng vốn vay của ngân hàng ADB 4,2 triệu USD và vốn ngân sách của tỉnh 75 tỷ VND

Tổng số cán bộ viên chức hiện có 200 Trong đó 174 giáo viên, trình độ trên đại học 64 người, đại học 132 người, trung cấp và CNKT bậc cao 04 người; cơ cấu

bộ máy: Ban giám hiệu gồm Hiệu trưởng và 02 phó Hiệu trưởng, 05 phòng chức năng: Khoa học & Hợp tác quốc tế, Đào tạo, Công tác HSSV, Tài chính-Kế hoạch,

Tổ chức-Hành chính; 09 khoa chuyên môn: Công nghệ thông tin, Điện, Điện tử - Điện lạnh, Cơ khí, Công nghệ ô tô, Kinh tế, Lý thuyết Cơ sở, Khoa học cơ bản, Giáo dục Chính trị-Pháp luật & Ngoại ngữ; Tổ bộ môn May và Thiết kế thời trang

36

Hiện nay có 19 nhà tuyển dụng lao động và thường xuyên hợp đồng đào tạo trong đó có 1 trung tâm giới thiệu việc làm, 3 tổng công ty và 14 doanh nghiệp khác, là nơi thực tế cho sinh viên trong quá trình học tập, đồng thời là nơi tiếp nhận sinh viên đến làm việc sau khi tốt nghiệp

Bảng 2.1: Các ngành nghề đào tạo trong trường:

Kỹ thuật sữa chữa lắp ráp máy tính

- Hệ trung cấp nghề A ( Dành cho đối tượng tốt nghiệp THPT): 13 nghề

( Thời gian đào tạo từ 1,5 năm đến 2 năm)

37

- Hệ trung cấp nghề B (Dành cho đối tƣợng tốt nghiệp THCS)

( Thời gian đào tạo 3,5 năm vừa học văn hóa vừa học nghề)

Riêng đối tƣợng tốt nghiệp THCS đi học nghề không học văn hóa thời gian đào tạo từ 1,5 đến 2 năm và không mất học phí)

- Hệ sơ cấp nghề: 24 nghề

( Thời gian đào tạo 3 tháng)

- Lãnh đạo nhà trường rất quan tâm và tạo mọi điều kiện cho giáo viên đổi mới phương pháp dạy học và thực hiện phương thức đào tạo theo quan điểm tích hợp định hướng năng lực thực hiện Chủ trương này đang được nhà trường chỉ đạo triển khai thực hiện ở các khoa của trường

Nhà trường đã và đang khuyến khích sự đổi mới trong công tác giảng dạy ở tất cả các môn học nói chung và mô đun trang bị điện lạnh noi riêng

2.2.2 Một số biện pháp của nhà trường về đổi mới phương pháp dạy học

Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao cua thi trường lao động nhất là trong lĩnh vực của nghành Điện lạnh, đòi hỏi cần nân cao chất lượng dạy và học, nhà trường luôn chú trọng việc đầu tư trang thiết bị phục vụ cho thực tập đáp ứng yêu cầu đặt

ra, trang thiết bị được bổ sung mới tiên tiến cơ bản đáp ứng phục vụ cho thực tập cơ bản và thực tập sản xuất

Trường đang tiến hành xây dựng khu nhà đa năng trong đó các phòng học chuyên môn cho các môn học có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành như: Trang

bị điện lạnh, Máy lạnh dân dụng, Điều hòa không khí cục bộ, Máy điện… với đầy

đủ các thiết bị phục vụ cho việc giảng dạy

Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin và sự bùng nổ của Internet,

sự ra đời của nhiều phần mền hỗ trợ việc soạn giáo án và giảng dạy bằng giáo án điện tử Hiện nay nhà trường đang khuyến khích việc soạn giáo án điện tử và giáo

an tích hợp để dạy học theo quan điểm tích hợp định hướng năng lực thự hiện

2.3 Mục tiêu và nội dung chương trình đào tạo nghề máy lạnh và điều hòa không khí (Trình độ Cao đẳng nghề)

2.3.1 Mục tiêu đào tạo

39

Đào tạo người lao động có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp, có đạo đức lương tâm nghề nghiệp, có ý thức kỹ luật, tác phong công nghiệp, có sức khỏe nhằm tạo điều kiện cho người lao động có khả năng đáp ứng thị trường lao động, dễ dàng tìm kiếm việc làm Cụ thể như sau:

a) Kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp:

+ Nắm vững các kiến thức về quản lý kỹ thuật, quản lý sản xuất điều khiển các kho lạnh, kho cấp đông,…

+ Vận dụng được những kiến thức cơ sở và chuyên môn đã học để giải thích các tình huống trong lĩnh vực điện lạnh

+ Vận hành được những hệ thống điện điều khiển hệ thống lạnh

+ Đọc, hiểu, lắp đặt và vận hành được các thiết bị điện có công nghệ hiện đại theo tài liệu hướng dẫn

+ Lắp đặt và vận hành được các thiết bị điện đảm bảo an toàn