Tư duy sáng tạo: định nghĩa, đặc điểm và vai trò của tư duy sáng tạo. Phương pháp rèn luyện.

Chúng ta đang sống trong một thế giới có tốc độ phát triển nhanh chưa từng có. Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 là thời cơ nhưng cũng là một thách thức lớn đòi hỏi mỗi cá nhân phải không ngừng nỗ lực, làm mới bản thân sao cho không bị lạc hậu so với thời đại. Do đó, khả năng sáng tạo được đánh giá là một trong những kỹ năng quan trọng nhất của mỗi con người bên cạnh kỹ năng chuyên môn, ngoại ngữ,.... Vì vậy chúng tôi chọn đề số 23 để nghiên cứu, tìm hiểu và làm rõ vấn đề này.

BÀI TẬP NHÓM MÔN TÂM LÍ ĐẠI CƯƠNG

ĐỀ SỐ 23: Tư duy sáng tạo: định nghĩa, đặc điểm và vai

trò của tư duy sáng tạo Phương pháp rèn luyện.

NHÓM 04 LỚP N08.TL1

Hà Nội - 2021

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI HANOI LAW UNIVERSITY

Phần thông tin

1 Câu hỏi bài tập nhóm

Đề số 23: Tư duy sáng tạo: định nghĩa, đặc điểm và vai trò của tư duy sáng tạo Phương pháp rèn luyện

2 Thông tin thành viên thực hiện

Nhóm: 04

Lớp: N08.TL1

Mục lục

Lời mở đầu 2

1 Tổng quan về tư duy sáng tạo 2

1.1 Khái niệm 2

1.2 Đặc điểm của tư duy sáng tạo: 2

1.2 Vai trò của tư duy sáng tạo 4

2 Phương pháp rèn luyện 5

2.1 Phương pháp đặt vấn đề 5

2.2 Phương pháp tư duy đa chiều và phản biện 7

2.3 Phương pháp mở rộng kiến thức 8

2.4 Phương pháp kết hợp 10

Lời kết 11

3 Phụ lục 12

3.1 Phương pháp đặt vấn đề 12

3.2 Phương pháp tư duy đa chiều và phản biện 12

3.3 Phương pháp mở rộng kiến thức 13

3.4 Phương pháp kết hợp 14

Danh mục tài liệu tham khảo 17

Lời mở đầu

Chúng ta đang sống trong một thế giới có tốc độ phát triển nhanh chưa từng có Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 là thời cơ nhưng cũng là một thách thức lớn đòi hỏi mỗi cá nhân phải không ngừng nỗ lực, làm mới bản thân sao cho không bị "lạc hậu" so với thời đại Do đó, khả năng sáng tạo được đánh giá là một trong những

kỹ năng quan trọng nhất của mỗi con người bên cạnh kỹ năng chuyên môn, ngoại ngữ, Vì vậy chúng tôi chọn đề số 23 để nghiên cứu, tìm hiểu và làm rõ vấn đề này

1 Tổng quan về tư duy sáng tạo

1.1 Khái niệm

Tư duy là phạm trù triết học dùng để chỉ những hoạt động của tinh thần, đem những cảm giác của người ta sửa đổi và cải tạo thế giới thông qua hoạt động vật chất, làm cho người ta có nhận thức đúng đắn về sự vật và ứng xử tích cực với nó Sáng tạo có rất nhiều cách định nghĩa, chúng ta có thể hiểu đơn giản đây là thuật ngữ ám chỉ việc thực hiện các công việc cũ theo những tư duy và phương thức mới để đem lại hiệu quả công việc cao hơn Hay nói cách khác, sáng tạo cũng

có thể được hiểu là việc thực hiện bất kỳ hoạt động nào đem lại sự mới mẻ và sự tiện ích cho con người Sự tiện ích này có thể là việc tăng năng suất công việc, tiết kiệm thời gian, công sức, tiền bạc Cùng một việc, nếu chúng ta làm theo cách thông thường có thể mất một ngày nhưng khi áp dụng tư duy sáng tạo có thể chỉ mất 1 - 2 giờ

Tư duy sáng tạo là hoạt động của tinh thần, sử dụng nó để cải tạo vấn đề thông qua hoạt động vật chất, giúp ta giải quyết tốt hơn về các vấn đề trong cuộc sống

Nó nhằm tìm ra các phương án, biện pháp thích hợp để kích hoạt khả năng giả quyết vấn đề cũ bằng phương pháp mới để đạt hiệu quả cao hơn và để tăng cường khả năng tư duy của một cá nhân hay một tập thể cộng đồng làm việc chung về

một vấn đề hay lĩnh vực Ứng dụng chính của tư duy sáng tạo là giúp cá nhân hay tập thể thực hành nó tìm ra các phương án, các lời giải từ một phần đến toàn bộ cho các vấn đề

1.2 Đặc điểm của tư duy sáng tạo:

Tư duy sáng tạo có tính đổi mới Tính đổi mới của tư duy sáng tạo là nhân tố quan trọng trong hoạt động tư duy sáng tạo Tính đổi mới thể hiện ở việc sử dụng những tri thức, kĩ năng đã có để sáng tạo ra cái mới hoặc nhìn thấy cấu trúc mới của một đối tượng quen thuộc Chẳng hạn, trước đây người ta cho rằng Mặt Trời quay xung quanh Trái Đất Thế nhưng sau khi quan sát thiên văn và căn cứ vào thực nghiệm, Copernic đã dũng cảm đề xuất “Thuyết Nhật Tâm” cho rằng mặt trời

là trung tâm của Thái Dương hệ, Trái Đát cũng như các hành tinh khác đều quay xung quanh Mặt Trời

Tính mềm dẻo là một trong những đặc điểm nổi bật của tư duy sáng tạo Tính mềm dẻo được hiểu là khả năng di chuyển dễ dàng từ hoạt động tư duy trí tuệ này sang hoạt động tư duy trí tuệ khác, dễ dàng di chuyển từ giải pháp này sang giải pháp khác Tức là khả năng di chuyển trật tự hệ thống tri thức một cách dễ dàng, xây dựng những cách nghĩ mới, tạo ra những điều mới trong các mối quan hệ mới hoặc nhận biết vấn đề mới trong các điều kiện quen thuộc, tránh sự rập khuôn, bảo thủ Ví dụ như khi giải một bài tập, sẽ có người chỉ giải được theo một cách, có người lại nghĩ ra được nhiều cách giải khác nhau

Tư duy sáng tạo mang tính thuần thục Tính thuần thục của tư duy sáng tạo được hiểu là khả năng sử dụng nhiều loại hình tư duy đa dạng trong phát hiện và giải quyết vấn đề Nó đặc trưng bởi khả năng tạo ra một số ý tưởng Tính thuần thục yêu cầu ta không nên bó buộc suy nghĩ bản thân, có những suy nghĩ rập khuôn, một chiều Một người có tính thuần thục là việc họ có khả năng xem xét vấn đề đó một cách đa chiều và toàn diện, nhìn nhận đối tượng, vấn đề ở nhiều góc

độ khác nhau, tìm nhiều giải pháp từ nhiều góc độ và trong tình huống khác nhau

để từ đó tiến hành sàng lọc và lựa chọn giải pháp tối ưu nhất Chẳng hạn như việc sinh viên khi nghiên cứu vấn đề thường tiếp cận, phân tích vấn đề dưới nhiều góc

độ, nhiều chiều, có cái nhìn toàn diện về vấn đề

Tư duy sáng tạo mang tính độc đáo Tính độc đáo đặc trưng bởi khả năng tìm kiếm kiến thức mới chưa ai biết, giải pháp có tính mới lạ Một người có tư duy sáng tạo mang tính độc đáo thể hiện ở việc tìm ra những liên tưởng và những kết hợp mới, có thể tìm thấy mối liên hệ trong những sự kiện bên ngoài tưởng như không có liên hệ với nhau, tìm ra giải pháp lạ trong khi đã có những giải pháp khác

và đã biết những giải pháp ấy Ví như những người làm công việc thiết kế (thiết kế logo) có khả năng kết hợp, liên tưởng tạo ra những sản phẩm độc đáo, ấn tượng

1.2 Vai trò của tư duy sáng tạo

Trong thế kỉ hội nhập và toàn cầu, khi mà nền kinh tế tri thức lên ngôi, vai trò của tư duy sáng tạo là vô cùng lớn, nếu như không nói là quyết định đối với quá trình tiến hóa và phát triển của xã hội loài người Kỹ năng tư duy sáng tạo chính là chìa khóa đưa thế giới không ngừng phát triển,phát minh ra những công trình vĩ đại đóng vai trò quan trọng trong việc làm thay đổi xã hội, giúp xã hội có những bước tiến dài trong lịch sử

Nhờ có sáng tạo, qua từng thời đại, con người chế tạo ra vô số thiết bị để thúc đẩy khả năng của con người Những thay đổi nhanh chóng của thời đại ngày nay đặt con người trước yêu cầu rằng các vấn đề phải được giải quyết một cách nhanh chóng, hiệu quả Và sáng tạo chính là con đường ngắn nhất dẫn đến thành công Những kiến thức chúng ta thu nhận được không đảm bảo rằng chúng ta sẽ giải quyết tốt những vấn đề gặp trong tương lai, có khả năng tư duy sáng tạo, chúng ta

sẽ vận dụng tổng hợp những kiến thức đó thành những gì mới mẻ hơn, hiệu quả hơn so với những kiến thức nền tảng ban đầu nhằm giải quyết vấn đề Tư duy sáng tạo cần được vận dụng ở mọi lĩnh vực dù là học tập hay làm việc, nó chính là sự

thúc đẩy cho sự phát triển của bản thân mỗi người Kỹ năng tư duy sáng tạo cũng chính là phương thức để bạn khẳng định khả năng và vị thế của mình trong xã hội Trong cuộc sống cũng như công việc, nếu không có kỹ năng tư duy sáng tạo thì bạn sẽ mãi là kẻ không có bước tiến mới Có thể nói nếu không có tư duy sáng tạo thì không thể có một xã hội phát triển như hiện nay, nhờ vào khả năng sáng tạo mà con người đã phát minh ra vô vàn thiết bị tân tiến trong mọi lĩnh vực Tư duy sáng tạo là sự khác biệt, ưu thế tuyệt đối của loài người so với các sinh vật khác Do đó, bất kỳ ai sinh ra cũng có khả năng tư duy sáng tạo, nhưng nếu không hành động thì khả năng đó sẽ mất dần theo thời gian Ví dụ như một nhà thiết kế thời trang sáng tạo, họ sẽ không bao giờ dừng lại ở chỉ 1 hay 2 bộ sưu tập mà sẽ không ngừng làm công chúng ngạc nhiên với những thay đổi mới mẻ

Đối với các bạn học sinh, sinh viên, trong học tập, để đạt kết quả cao thì vai trò của tư duy sáng tạo là vô cùng lớn Có sáng tạo, những nội dung kiến thức trên lớp

sẽ không còn khô khan, cứng nhắc, mọi người sẽ biết cách để làm nội dung bài học trở nên thú vị, dễ ghi nhớ hơn Với những ý tưởng sáng tạo, có thể gây ấn tượng tốt trong bài học, giúp học sinh, sinh viên có khả năng đạt được điểm cao, đam mê học tập, việc học theo vậy cũng trở nên nhẹ nhàng và thoải mái hơn

Trong công việc hàng ngày, dù là ở bất cứ ngành nghề nào thì tư duy sáng tạo cũng vô cùng cần thiết Như với lĩnh vực kinh doanh, để đạt được thành công, vượt trội so với những người khác thì tư duy sáng tạo đóng vai trò vô cùng quan trọng Nhờ tư duy sáng tạo mà có thể đưa ra được các chiến lược, phương pháp kinh doanh mới mẻ, hiệu quả, tăng sức cạnh tranh Một phương thức quảng cáo mới lạ bao giờ cũng gây được sự thu hút và quan tâm của mọi người Hay một thợ mộc có khả năng sáng tạo sẽ không bao giờ rập khuân theo những mẫu có sẵn mà sẽ vận dụng khả năng của mình để tạo ra những sản phẩm tinh xảo, đẹp đẽ hơn Một người bán hàng sáng tạo sẽ luôn tràn ngập ý tưởng để tiếp cận khách hàng Hoặc

một giảng viên sáng tạo sẽ không bao giờ thiếu những phương pháp hay để truyền đạt kiến thức cho sinh viên một cách hiệu quả nhất

Có thể nói, vai trò của tư duy sáng tạo đối với xã hội, với ngành nghề hay với mỗi cá nhân đều vô cùng quan trọng và cần thiết Nếu tư duy sáng tạo được ứng dụng tốt vào cuộc sống, xã hội sẽ ngày càng phát triển hơn, con người cũng sẽ có nhiều cơ hội để khẳng định vị thế của bản thân Vì vậy nên có những biện pháp phù hợp để rèn luyện và cải thiện kĩ năng này

2 Phương pháp rèn luyện

2.1 Phương pháp đặt vấn đề

Đặt vấn đề giúp con người hiểu rõ bản chất vấn đề, làm việc khoa học hơn Đây được xem như là công cụ giúp đỡ chúng ta “gỡ rối” các vấn đề dù to hay nhỏ.Việc đặt vấn đề ra sẽ giúp chúng ta tư duy được mình đang tìm hiểu vấn đề gì, vấn đề đó có phù hợp hay không, qua đó sẽ giúp chúng ta giải quyết được vấn đề

mà mình hướng đến Đặt vấn đề cho những kế hoạch, dự định trong tương lai cũng

là một cách để chúng ta trình bày mục tiêu cho bản thân Từ việc đặt vấn đề đó chúng ta sẽ triển khai cách làm việc khoa học hơn trong thực tiễn

Vấn đề có tác động thúc đẩy tư duy sáng tạo: Vấn đề nảy sinh sẽ là động lực thôi thúc con người chúng ta tư duy để tìm cách khác giải quyết hiệu quả hơn Đặc biệt là đối với những tình huống có vấn đề phù hợp, chúng ta giải quyết có nhận thức đầy đủ, có năng lực và nhu cầu giải quyết thì sẽ thúc đẩy nhanh chóng khả năng tư duy giải quyết vấn đề

Để khẳng định vai trò của việc đặt vấn đề trong sự sáng tạo, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: "Mỗi khi viết một bài báo, thì tự đặt câu hỏi: Viết cho ai xem? Viết

để làm gì? Viết thế nào cho phổ thông dễ hiểu, ngắn gọn dễ đọc?".1 Cần phải xác định rõ mục tiêu, định hướng trước khi làm việc gì để không lãng phí sự sáng tạo,

Báo Nghệ An, 11/06/2020.

xác định đúng vấn đề sáng tạo đúng trọng tâm, phát triển tư duy mang lại hiệu quả làm việc tối đa

“Căn phòng mơ ước” dành cho trẻ trong độ tuổi 9 – 14 và có mong muốn “hô biến” căn phòng hiện có của mình trở nên tuyệt vời như mơ Chương trình truyền hình giúp truyền cảm hứng cho các bạn nhỏ về cách làm việc khoa học, khơi gợi khả năng sáng tạo, đặc biệt là kỹ năng đặt vấn đề khi bắt tay vào việc trang trí cho căn phòng nhỏ của mình Bằng óc sáng tạo và gu thẩm mỹ độc đáo, các em nhỏ đã

“thay áo” mới cho căn phòng riêng của mình như một nhà thiết kế nội thất thực thụ.2

2.2 Phương pháp tư duy đa chiều và phản biện

Phương pháp tư duy đa chiều giúp giải quyết các vấn đề thông qua một cách tiếp cận sáng tạo không tuân theo logic thông thường, quan tâm đến việc khám phá những cách giải quyết khác bằng cách tái cấu trúc và sắp xếp lại thông tin có sẵn, đặt ra những câu hỏi khiêu khích tính đúng của vấn đề hoặc cách làm cũ để tạo ra các cách tiếp cận thay thế thay vì suy luận logic tuần tự từng bước như truyền thống.3 Đặt vấn đề “tắc thang máy” đang diễn ra ở trường đại học Luật Hà Nội, việc trường lắp đặt gương có thể coi là một cách giải quyết thú vị và sáng tạo Theo một khảo sát quy mô nhỏ trên 30 sinh viên, có đến 80% các bạn sinh viên thường soi gương khi ở trong thang máy và 60% không cảm thấy thang máy chậm

là điều bất tiện Việc nhìn ngắm bản thân trong gương khiến nhiều bạn không còn

để ý thời gian trong thang máy Một khảo sát khác được thực hiện ở Ấn Độ với công cụ Bảng Câu hỏi Tư duy đa chiều (LTQ) được thiết kế và tiêu chuẩn hóa bởi điều tra viên Bốn khía cạnh là khả năng mô tả, khiếu hài hước, hiểu biết sâu sắc và giải quyết vấn đề, cuối cùng là kết quả về chỉ số tư duy đa chiều Từ bảng trên4 có

2 “Kỹ năng đặt câu hỏi giúp trẻ phát triển tư duy bậc cao”, Arkki.

thể suy ra rằng mức độ tư duy đa chiều của giáo viên tương lai là trung bình Trong

số đó, họ có cái nhìn sâu sắc (Insight) cao (61%) và khả năng giải quyết vấn đề (Problem solving) thấp hơn (50%) Có thể là do thực tế là, các giáo viên tương lai vẫn đang trong quá trình học của họ và thường có các ý tưởng mới mẻ, vì vậy họ

có cái nhìn sâu sắc tốt Tuy nhiên, vì họ chưa đối mặt với các tình huống thực tế nhiều nên họ không gặp phải bất kỳ vấn đề nào và do đó, khả năng giải quyết vấn

đề thấp

Albert Einstein luôn đặt câu hỏi trong các giả thuyết chuyển động của Newton cho đến khi công bố “thuyết tương đối” Điều đó cho thấy cuộc sống không có gì

là “tuyệt đối” và luôn có chỗ cho những giả thuyết ngược lại, đây chính là tư duy phản biện Tư duy phản biện hay là tư duy phân tích là một quá trình tư duy biện chứng gồm phân tích và đánh giá một thông tin đã có theo các cách nhìn khác cho vấn đề đã đặt ra nhằm làm sáng tỏ và khẳng định lại tính chính xác của vấn đề.5 Một quá trình tư duy phản biện bao gồm các bước: Nhận dạng những ý kiến liên quan với vấn đề đưa ra; phân tích vấn đề và các ý kiến theo những góc độ, trình tự khác nhau; đánh giá sức thuyết phục của ý kiến Để đánh giá tư duy phản biện của một người, có một số bài test tâm lý mà tiêu biểu là California Critical Thinking Disposition Inventory, đánh giá tư duy phản biện dựa trên 7 tiêu chí: tìm kiếm sự thật; cởi mở; phân tích; hệ thống; tự tin trong lập luận; tò mò; chín chắn trong phán xét Tuy nhiên, những bài test này chỉ là sự phản ánh khả năng tư duy, không phải

là một hình thức rèn luyện Để có kỹ năng tự phản biện tốt, cần rèn luyện khả năng

tư duy logic, nguyên tắc lập luận, cần thấu hiểu tâm lý con người, nhận dạng rõ điểm mạnh và điểm yếu của bản thân, biết áp dụng lý thuyết vào thực tiễn, có thái

độ đúng đắn trong học tập, rèn luyện

2.3 Phương pháp mở rộng kiến thức

5 https://bitly.com.vn/d41zc3

Đầu tiên, muốn có thể tăng cường khả năng sáng tạo của mình thì chúng ta phải mở rộng kiến thức của bản thân trước, bởi muốn sáng tạo thì phải dựa trên

những điều đã biết Có thể ví kiến thức của bản thân giống như vật liệu xây nhà còn khả năng sáng tạo là yếu

tố giúp cho ngôi nhà trở thành hiện thực theo ý muốn của bản thân Muốn ngôi nhà to đẹp thì phải có vật liệu dồi dào và chất lượng cao Bất kỳ một người nào muốn sáng tạo ra những thứ đột phá họ đều phải kế thừa những thành tựu từ những thế hệ đi trước Danh họa Picasso đã nói “Nghệ sĩ giỏi thì sao chép, nghệ sĩ vĩ đại thì ăn cắp” để khẳng định muốn sáng tạo thì trước hết phải có tri thức Như vậy, việc mở rộng kiến thức sẽ là nền tảng vững chắc cho việc sáng tạo của mỗi chúng ta

Nhắc đến mở rộng kiến thức, chắc hẳn phần lớn chúng ta sẽ nghĩ ngay đến sách, bởi sách chính là thế giới thu nhỏ, chứa đựng biết bao nhiêu điều mới lạ, bao nhiêu vùng đất mà ta chưa từng có cơ hội được đặt chân tới Nhưng không phải cứ đọc nhiều, đọc tràn lan là sẽ mở rộng được kiến thức Muốn rèn luyện tư duy sáng tạo, khi đọc sách, chúng ta nên đọc chậm, đọc kĩ, đánh dấu vào những chi tiết hay, thông tin mới và thay vì tiếp nhận thông tin một chiều, ta hãy tích cực tư duy khi đọc, thử đặt câu hỏi “tại sao”, “như thế nào” cho những thông tin ấy Đặc biệt, đối với sinh viên luật, việc rèn cho mình khả năng, thói quen đọc sách hiệu quả là một việc vô cùng quan trọng trong quá trình học tập và làm việc Có như vậy chúng ta mới tìm được những sai sót, bất cập, điểm chưa hợp lý để có thể góp ý hoàn thiện pháp luật Bên cạnh đó, ngôn ngữ cũng là một trong những yếu tố thúc đẩy khả năng tư duy sáng tạo Vì vậy, ta nên tận dụng cơ hội nói chuyện với nhiều người,

về nhiều chủ đề để có thể tích lũy thêm kiến thức về các lĩnh vực trong cuộc sống

và cũng để tăng khả năng giao tiếp, tư duy ngôn ngữ Ví dụ khi vào một môi