CHƯƠNG 2 LÝ THUYẾT HIỆN ĐẠI HÓA (Theory of Modernization)

Nội dung trình bày 2 Bối cảnh xã hội cho sự ra đời các mô hình phát triển Những quan điểm xhh cổ điển về hiện đại hóa Lý thuyết hiện đại hóa: truyền thống và hiện đại Quan điểm các n

Nội dung trình bày

2

Bối cảnh xã hội cho sự ra đời các mô hình phát triển

Những quan điểm xhh cổ điển về hiện đại hóa

Lý thuyết hiện đại hóa: truyền thống và hiện đại

Quan điểm các nhà kinh tế +tâm lý-xã hội

Đặc điểm, nhận xét về lý thuyết HĐH

Sinh viên sẽ đạt được gì sau khi học xong chương này?

4

1 BỐI CẢNH XÃ HỘI RA ĐỜI CÁC MÔ HÌNH PT

Công nghiệp hóa

Sự phát triển của CNTB

Trật tự thế giới sau thế chiến II

Học thuyết tiến hóa

5

MÔ HÌNH

VỀ PHÁT TRIỂN

Hiện đại hóa

Cách mạng

Cạnh tranh

Phong trào xh

Bản sắc văn hóa

PT con người

Guy Bajoit, 1992

NGUỒN GỐC LÝ LUẬN CỦA LÝ THUYẾT HIỆN ĐẠI HÓA

6

Theo bạn, hai chữ hiện đại nhắc

chúng ta đến điều gì?

7

2.Tính hiện đại là gì?

Tính hiện đại (modernity) xuất hiện ở thế kỷ 15-16

Ứng với tư tưởng của Machiavelli, tính hiện đại = ‘những

mô thức hay những yêu cầu mới’

Hiện đại hóa là gì?

“hiện đại hóa” được hiểu theo nghĩa là quá trình biến chuyển từ “ xã hội cổ truyền ” sang “ xã hội hiện đại”

“ hiện đại hóa là sự chuyển biến (transformation) từ một xã hội truyền thống, nông thôn, nông nghiệp sang một xã hội thế tục (secular), đô thị, công nghiệp” (Từ điển bách khoa Anh)

Thuật ngữ “hiện đại hóa” rất phổ biến ở thập niên (1950-1960)

4 chiều kích của hiện đại hóa

Hiện đại hóa về cái gì?

Kinh tế Chính trị

Văn hóa Xã hội

Các xã hội

có HĐH được hay không tùy thuộc vào

sự du nhập những giá trị trên

Hai vấn cái bẫy về mặt khái niệm

Xu hướng lấy Châu Âu làm trung tâm

Xu hướng lấy xã hội hiện tại, con người hiện tại là trung tâm

Quan điểm về HĐH của các nhà XHH cổ điển

Tôn giáo, Duy lý hóa- CNTB

Sự hình thành của xã hội hiệp hội

1 Địa vị và vai trò cá nhân

Bài tập: hãy so sánh những đặc điểm trên

giữa hai xh truyền thống & hiện đại

Đặc điểm gắn với xã hội

truyền thống

Đặc điểm gắn với xã hội

hiện đại

QUI MÔ XÃ HỘI

Qui mô nhỏ, cấu trúc nhỏ, phân tán rộng (làng mạc nông thôn và thành phố nhỏ)

Quy mô lớn, dân số đông và tập trung trong thành phố

CẤU TRÚC XÃ HỘI

1 Địa vị và vai

trò của cá nhân

Địa vị và vai trò do gán ghép/do vị thế từ gia đình và dòng họ

Nhiều địa vi, vai trò/tự cá nhân đạt được qua năng lực

cá nhân/vai trò chuyên môn hóa

2 Gia đình GĐ mở rộng, chức năng xã

hội hóa cơ bản và kinh tế

GĐ hạt nhân, GĐ vẫn giữ chức năng XH hóa/ đvị tiêu dùng>sản xuất

3 Hệ thống thân

tộc

Hệ qui chiếu cho mọi hoạt động, cách thức hành động trong xh

Hệ thống thân tộc có vai trò

bị hạn chế

15

Đặc điểm gắn với xã hội

truyền thống

Đặc điểm gắn với xã hội hiện

đại

CẤU TRÚC XÃ HỘI

4 Kinh tế Dựa trên nông nghiệp, sản

xuất chủ yếu trong phạm vi gia đình

Dựa trên công nghiệp tiên tiến, sxuất hàng loạt/nhà máy là trung tâm sx

5 Phân tầng xh Dựa vào phi kinh tế, cứng nhắc,

ít di động Dựa vào kinh tế, , di động lớn

3. Hiện đại hóa dưới quan điểm của…

17

Tâm lý-động

cơ Kinh tế học Xã hội học

3.1 Hiện đại hóa dưới quan điểm

tâm lý-động cơ

18

Lerner

McClelland

◉ Tác phẩm nổi tiếng: Sự qua đi

của xã hội truyền thống

 Hiện đại hóa (HĐH) được

xem như là toàn cầu hóa

19

Công trình nghiên cứu về

xã hội Hồi Giáo

3.1 Lerner và cách tiếp cận tâm lý-xã hội (1)

◉ Truyền thông đại chúng đóng vai trò quan trọng trong

hiện đại hóa: nâng tỷ lệ biết chữ, tham gia đời sống kinh

tế của người dân,…

◉ HĐH không chỉ là sự thay đổi ở cấp độ định chế mà còn

◉ Xã hội chuyển đổi thông qua truyền bá văn hóa từ

những khu vực tiên tiến ra bên ngoài (Hollywood)

◉ Cố kết xã hội khác nhau giữa xh truyền thống-hiện đại

 Xh truyền thống: mang tính phi tham dự, cô lập lẫn nhau,…

 Xh hiện đại: đồng cảm, liên đới mạnh mẽ thông qua giáo dục, gia tăng dân số, đô thị hóa,…

◉ Lerner đề cao xã hội hiện đại (xã hội nào càng đồng

cảm thì dấn sâu vào quá trình hiện đại hóa)

21

3.1 Lerner và cách tiếp cận tâm lý-động cơ (3)

◉ Con người luôn có 3 nhu cầu cơ bản:

◉ Nhu cầu thành đạt có mối quan hệ mạnh

với phát triển kinh tế

22

• N.cầu

thành đạt

• N.cầu quyền lực

• N.cầu

liên kết

McClelland (1917-1998)

◉ Xã hội hiện đại = đề cao tinh thần kinh doanh, kích

3.2 Hiện đại hóa dưới quan điểm

kinh tế học

24

Rostow

◉ Là một nhà xhh nhưng có kiến thứ sâu rộng về kinh

◉ Thay đổi kinh tế tác động lên cấu trúc xã hội

◉ Hiện đại hóa thông qua 4 biến chuyển:

27

◉ Rostow nhà kinh tế học phát triển người Mỹ

◉ Tác phẩm “Các giai đoạn tăng trưởng kinh tế” (1960)

Hiện đại hóa trên bình diện kinh tế-cấu trúc (3)

Rostow

28

(1) Truyền thống

(2) Chuẩn

bị tiền đề

để cất cánh

(3) Cất cánh

(4) Săn đuổi sự trưởng thành công nghệ

(5) Giai đoạn tiêu dùng hàng loạt ở mức cao

5 giai đoạn trên là con đường phổ quát

để nhiều nước phát triển

Q: Việt Nam đang ở trong giai đoạn nào?

3.2 Hiện đại hóa dưới quan điểm

xã hội học

29

Parsons

30

◉ HĐH diễn ra trên hai bình diện:

a) Cấp độ cá nhân: gắn với sự thành

đạt trong kinh tế

b) Cấp độ xã hội: HĐH = Sự phân chia

công việc hợp lý dựa trên sự tưởng thưởng

3.3 Parsons định hướng thành đạt Sự lựa chọn hành vi hay (1)

Parsons

31

1 Xh là một hệ thống có khả năng thích nghi và hướng đến sự tồn tại

2 Xh là một hệ thống có tính quy chuẩn

3 Đặc điểm của xh hiện đại: cách tân và phổ biến

3.3 Parsons Những đặc điểm của xã hội hiện đại (1)

32

4 Động cơ thành đạt về kinh tế nơi người dân

5 Quá trình tổ chức và phân công lao động hợp lý

6 Sự chuyên môn hóa về mặt chức năng của các bộ phận

cấu thành trong xã hội như: kinh tế, văn hóa,…

3.3 Parsons Những đặc điểm của xã hội hiện đại (2)

33

7 Gia đình mở rộng bị phá vỡ và thay thế bằng gia đình

hạt nhân

8 Hiện đại hóa : mở rộng chức năng giáo dục, tính di động

địa lý tăng, vị thế cá nhân có được từ nghề nghiệp hơn

là do gia đình mang lại

9 Mô hình hiện đại hóa là duy nhất

3.3 Parsons Những đặc điểm của xã hội hiện đại (3)

34

Hai cách để các xh sở hữu 7 đặc điểm của HĐH:

35

3.3 Peter Berger Những yếu tố tạo nên hiện đại hóa

a) Xh loài người được kiến tạo bởi thực tại

khách quan lẫn ý thức chủ quan

b) Hiện đại hóa diễn ra trên bình diện xã hội

lẫn ý thức cá nhân

c) Trong giai đoạn đầu của HĐH: đổi mới

36

hiệu quả cho sản xuất công nghiệp + ý nghĩa cho đời sống xh

e) Giáo dục và truyền thông đại chúng là “người vận

chuyển thứ cấp” củng cố cho quan điểm hiện đại hóa

37

2) Sự sụp đổ của các cộng động truyền thống nhỏ

4 Những đặc điểm nhận xét về thuyết hiện đại hóa

38

Ảnh: Internet, 2015

39

Ảnh: Internet, 2015

40

HĐH như là một làn sóng

Ảnh: Internet, 2015

1 HĐH là sự kết hợp của: xã hội học, tâm lý học, kinh tế

học,…

2 Lý thuyết này dành ưu tiên lớn cho: các giá trị, chuẩn

mực, niềm tin của dân chúng trong việc quyết định loại hình xã hội: truyền thống hay hiện đại

41

3 HĐH không chỉ diễn ra phổ biến ở Tây Phương mà

diễn ra phổ biến từ Âu sang Mỹ từ thế kỷ 17-19

4 HĐH chỉ diễn ra khi các giá trị truyền thống bị khuất

phục trước những giá trị hiện đại

42

Ảnh: Internet, 2015

5 HĐH sẽ hình thành những đặc trưng của xh hiện đại:

a.Phát triển của truyền thông đại chúng

b.Phát triển giáo dục và đào tạo, thay đổi cấu trúc gia đình

c Nâng cao hệ thống chính trị và hệ thống dân chủ

d.Gia tăng cơ hội kinh doanh qua vốn tư bản

e.Phát triển của hệ thống luật pháp …

6 Các xã hội phát triển khác nhau tùy thuộc vào sự du

nhập của những giá trị như đã trình bày ở trên

43

4.2 Nhận xét về thuyết hiện đại hóa

44

Ảnh: Internet, 2015

1 Thịnh hành tại Tây Âu thập niên 1950-1970

2 Là định hướng chính sách đối ngoại của Mỹ và nhiều

nước công nghiệp khác trong nhiều thập niên

3 Quan niệm phổ biến : đẩy lùi xã hội phong kiến, phát triển

xã hội hiện đại nhằm mang đến sự giàu có về mặt kinh tế (VD: Nhật Bản)

45

Ưu điểm

1) Đánh đồng giữa hiện đại hóa với tiến bộ về mặt xã hội

2) Đưa ra 1 con đường về HĐH mà tất cả các quốc gia trên

thế giới phải tuân theo

3) Cách tiếp này có xu hướng Tây Phương hóa

4) Sự giúp đỡ của các quốc gia phát triển cho các nước

kém phát triển hiếm khi là hành động vị tha của các quốc gia giàu có (vấn đề theo sau đó là ?)

46

Phê phán

5) Khái niệm mơ hồ về truyền thống và hiện đại

6) Hiện đại hóa không phải lúc nào cũng đem lại đều tốt

đẹp

7) Hiện đại hóa sẽ không làm thay đổi qui mô, kích cỡ và

chức năng của gia đình

8) Lạm dụng từ “động lực thành tựu”

47

Phê phán

9) Không tính đến tác động của chủ nghĩa thực dân và

chủ nghĩa đế quốc trong thế giới thứ 3

48

Phê phán

Ảnh: Internet, 2015

9 Không phải lúc nào truyền thống và hiện đại cũng loại

trừ nhau

Sự hòa hợp giữa văn hóa truyền thống và hiện đại vẫn

đang tồn tại phổ biến trên phạm vi toàn thế giới 49

Phê phán

Ảnh: Internet, 2015

1 Con người, động cơ cá nhân, thành đạt

2 Tầng lớp doanh nhân, biết làm giàu…

50

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Việt: Phát triển là quyền tự do NXB Thống kê, Hà Nội

2 David Harrison (2005) The sociology of modernization

4 Richard Peet and Elaine Hartwick (2009) Theories of

6 Website: Google, Google hình ảnh, World Bank

51

Thanks & Question?

52