CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN VỀ CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ THUẬT TRONG NGHIÊN CỨU XÃ HỘI HỌC

PowerPoint Presentation CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN VỀ CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ THUẬT TRONG NGHIÊN CỨU XÃ HỘI HỌC ThS Huỳnh Lê Anh Huy huy hlaou edu vn Các bước thực hiện một nghiên cứu XHH 2 Các phương pháp và kỹ thuật cơ bản để thu thập dữ liệu trong nghiên cứu XHH 3 Tương quan giữa lý thuyết và phương pháp Các bước thực hiện một nghiên cứu XHH (1) Xác định đề tài và hình thành những câu hỏi nghiên cứu cụ thể (2) Bước thăm dò và làm tổng quan tài liệu (3) Xây dựng một mô hình phân tích (khung khái niệm).

CHƯƠNG 2

TỔNG QUAN VỀ CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ THUẬT TRONG

NGHIÊN CỨU XÃ HỘI HỌC

ThS Huỳnh Lê Anh Huy

huy.hla@ou.edu.vn

Các bước thực hiện một nghiên cứu XHH

2 Các phương pháp và kỹ thuật cơ bản để thu thập dữ liệu trong nghiên cứu XHH

(2) Bước thăm dò và làm tổng quan

tài liệu

(3) Xây dựng một mô hình phân tích

(khung khái niệm)

(4) Thu thập dữ liệu và kiểm chứng

giả thuyết

(1) Xác định đề tài và hình thành những câu hỏi nghiên cứu cụ thể 1.1 Các loại đề tài nghiên cứu

 Nghiên cứu cơ bản: nhằm phát hiện ra bản chất và quy luật của

các sự vật hoặc hiện tượng Kết quả của nghiên cứu cơ bản là những phân tích lý luận, những kết luận về qui luật, những định luật, những phát minh mới

 Nghiên cứu lý thuyết: nhằm tìm ra những khái niệm và tư tưởng

cơ bản là cơ sở lý luận cho đề tài, hình thành giả thuyết khoa học, xây dựng những mô hình lý thuyết hay thực nghiệm ban đầu

 Nghiên cứu thực nghiệm: nhằm trả lời các câu hỏi thực nghiệm

dựa trên các bằng chứng thu thập được Có thể phân tích dưới dạng định lượng hoặc định tính tuỳ theo mục đích nghiên cứu

(1) Xác định đề tài và hình thành những câu hỏi nghiên cứu cụ thể 1.2 Các nguyên tắc lựa chọn đề tài

 Mối quan tâm

(1) Xác định đề tài và hình thành những câu hỏi nghiên cứu cụ thể Trình bày các bước cơ bản trong một đề cương nghiên cứu thực tế

5) Phương pháp nghiên cứu (định lượng/định tính và kỹ thuật

thu thập thông tin)

(1) Xác định đề tài và hình thành những câu hỏi nghiên cứu cụ thể

1.3 Các bước cụ thể để xác định vấn đề nghiên cứu

Xác định lĩnh

vực quan tâm

Liệt kê các lĩnh vực nhỏ

Chọn một lĩnh vực nhỏ làm vấn đề nghiên cứu

Đưa ra câu hỏi nghiên

2/ Nguyên nhân

3/ Ảnh hưởng của nghiên ma túy đối với gia đình

4/ Thái độ của cộng đồng đối với người nghiện

Ảnh hưởng của người nghiện đối với gia đình

1/ Nghiện ma túy ảnh hưởng như thế nào đối với quan hệ trong gia đình

2/Nghiện ma túy ảnh hưởng như thế nào đối với kinh tế gia đình

3/ Nghiện ma túy ảnh hưởng như thế đến việc giáo dục các thành viên khác trong gia đình

Mục tiêu tổng quát: Nhằm tìm hiểu ảnh hưởng của người nghiện ma túy đối với gia đình

Mục tiêu cụ thể:

Tìm hiểu ảnh hưởng của việc nghiện ma túy đối với quan hệ trong gia đình

Tìm hiểu ảnh hưởng của việc nghiện ma túy đối với kinh tế gia đình

Tìm hiểu ảnh hưởng của việc nghiện ma túy đối với giáo dục các thành viên khác trong gia đình

(2) Bước thăm dò và làm tổng quan tài liệu

 Xem lại tất cả các tài liệu về vấn đề cần nghiên cứu, bao gồm

các lý thuyết và phương pháp đã được sử dung để nghiên cứu

đề tài trên

 Có thể thực hiện một cuộc điều tra thăm dò ở quy mô nhỏ

Giải quyết vấn đề nghiên cứu dưới góc độ nào, lý thuyết nào

(3) Xây dựng một mô hình phân tích (khung khái niệm) 3.1 Thao tác hoá khái niệm

 Định nghĩa khái niệm

 Cụ thể hóa các khái niệm thành các chiều kích

 Cụ thể hóa các chiều kích thành các chỉ báo

• Chiều kích: các khía cạnh đi với nhau, cấu thành nên khái

niệm

• Chỉ báo (thuộc tính, đặc tính), là những biểu hiện khách

quan có thể nhận thấy, có thể đo lường của các chiều kích khái niệm

Định nghĩa các khái

niệm

Cụ thể hóa thành các chiều

kích

Cụ thể hóa các chiều kích thành những chỉ báo

Ví dụ: Quan niệm hôn nhân

Quan niệm hôn nhân

được tìm hiểu dưới

góc độ là suy nghĩ,

tình cảm, đánh giá về

mô thức tìm hiểu,

tiêu chuẩn người bạn

đời tương lai, điều

-Trong lần tìm hiểu người yêu gần đây nhất, Anh/ Chị tìm hiểu người yêu bằng cách nào (qua bạn bè, người quan giới thiệu, qua dịch vụ mai mối, tự làm quen)

-Anh/ Chị mong tìm hiểu người bạn khác giới ở đâu (cơ quan, trường học, nơi vui chơi giải trí) -Anh/ Chị mong muốn cưới chồng (vợ) ở đâu nhất? (cơ quan, trường học, nơi vui chơi giải trí) -Anh/ Chị, ai là người nên chủ động bày tỏ tình cảm trước (nam hay nữ)

2/ Tiêu chuẩn người bạn đời tương lai

-Tiêu chuẩn về người bạn đời mong muốn tuổi của người vợ (người chồng) so với mình (cao, thấp hoặc bằng) -Đặc điểm của gia đình mà bạn mong được làm dâu hoặc rể (gia giáo, học thức, lao động, giàu có, lao động bình thường, v.v.)

Đặc điểm của người vợ hay người chồng (sực khỏe tốt, hấp dẫn, trình độ học vấn cao, giàu có) 3/ Điều kiện để

kết hôn

-Các yếu tố quyết định đến độ bền vững của hôn nhân -Anh/ Chị dự định khi nào sẽ kết hôn

4/ Người có ảnh hưởng và có quyền quyết định hôn nhân

-Anh/ Chị mong có một người chồng (người vợ) giống ai nhất -Anh/ Chị thường chia sẻ chuyện tình cảm với những ai nhiều nhất -Ai là người trong gia đình quan tâm đến chuyện tình cảm của Anh/ Chị nhiều nhất?

5/ Nghi thức tổ chức đám cưới

-Trước khi tổ chức hôn lễ có nên đi xem bói/ xem tử vi không -Nếu có, theo Anh/ Chị, ai sẽ là người đi xem bói/ xem tử vi?

-Trước khi tổ chức đám cưới, cần có những nghi lễ gì -Anh/ Chị mong muốn hình thức tiệc cưới đãi khách như thế nào 6/ Mô hình cư

trú sau hôn nhân

Sau khi cưới, Anh/ Chị mong sống chung nhà với ai

(3) Xây dựng một mô hình phân tích (khung khái niệm) 3.2 Xây dựng các giả thuyết

Giả thuyết: là tương quan tạm thời giữa hai hay nhiều hiện

tượng, giữa hai hay nhiều biến số

Biến số: đặc tính cá nhân, nhóm hoặc toàn thể xã hội và chúng

thay đổi theo từng trường hợp

Biến độc lập: biến số gây ra sự thay của biến phụ thuộc

Biến phụ thuộc: biến số mà ta muốn giải thích

(3) Xây dựng một mô hình phân tích (khung khái niệm) 3.2 Xây dựng các giả thuyết

Các quan sát

ban đầu

Nghiên cứu các tài liệu hiện có

Phát hiện vấn đề nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu

Giả thuyết nghiên

cứu Các ý tưởng ban đầu thường

mơ hồ và chung chung

(3) Xây dựng một mô hình phân tích (khung khái niệm)

•Thanh niên có xu hướng chọn bạn đời dựa vào yếu tố kinh tế

•Thanh niên có xu hướng chọn bạn đời qua tự quen biết

•Thanh niên có trình độ học vấn cao thì thu nhập cao

•Sinh viên KHXH có xu hướng tử tự nhiều hơn sinh viên KHTN

(3) Xây dựng một mô hình phân tích (khung khái niệm)

(4) Thu thập dữ liệu và kiểm chứng giả thuyết 4.1 Phương pháp thu thập dữ liệu

(4) Thu thập dữ liệu và kiểm chứng giả thuyết 4.1 Kiểm chứng giả thuyết

Tương quan: là mối liên hệ giữa hai (hay nhiều biến số) có mối quan hệ khi chúng cùng biến đổi với nhau nhưng không chứng minh mối liên nhân quả

Mối liên hệ nhân quả: một biến số thay đổi sẽ đưa đến thay đổi trong biến số kia Phải hội đủ các yếu tố:

• Có hai biến số có tương quan

• Biến số độc lập phải có trước biến số phụ thuộc

• Không có 1 biến số thứ ba có tương quan đến 2 biến số trên

(4) Thu thập dữ liệu và kiểm chứng giả thuyết 4.1 Kiểm chứng giả thuyết

Điều

kiện

sống

Lấy chồng

ĐL

Thu nhập thấp

Tương quan MQH nhân quả

1 Các bước thực hiện một nghiên cứu XHH

Các phương pháp và kỹ thuật cơ bản để thu thập dữ liệu trong nghiên cứu XHH

Các phương

pháp và kỹ thuật

cơ bản để thu thập dữ liệu

trong nghiên cứu

XHH

2 Các phương pháp và kỹ thuật cơ bản để thu thập dữ liệu trong

nghiên cứu XHH

Mục đích: mô tả tính chất đời sống của những người được nghiên cứu và do đó thường được xem là một trong các phương pháp nghiên cứu định tính

2.1 Quan sát (observation)

2 Các phương pháp và kỹ thuật cơ bản để thu thập dữ liệu trong

nghiên cứu XHH 2.1 Quan sát (observation)

 Quan sát tham dự và không tham dự

 Quan sát công khai và không công khai

 Quan sát trực tiếp và gián tiếp

 Quan sát cơ cấu và không cơ cấu

 Quan sát do con nguời hay máy móc

 Quan sát trong bối cành tự nhiên hay giả tạo…

2 Các phương pháp và kỹ thuật cơ bản để thu thập dữ liệu trong

nghiên cứu XHH 2.2 Các thử nghiệm

Thử nghiệm

có kiểm soát

Thử nghiệm trên thực địa

Thường sử dung trong

các nghiên cứu Tâm lý

XHH ở cấp độ vi mô

Thường sử dung trong việc lượng giá các chương trình công động ở

cả cấp độ vi mô và vĩ mô

2 Các phương pháp và kỹ thuật cơ bản để thu thập dữ liệu trong

nghiên cứu XHH 2.3 Nghiên cứu điều tra (survey)

Mục đích: giải đáp cho những vấn đề không thể quan sát trực tiếp

được (vd: tìm hiểu những xu hướng chính trị, những niềm tin tôn giáo của những cá nhân, quan niệm về cộng đồng LGBT, quan niệm về tình dục trước hôn nhân,…

Các cấp độ điều tra:

 Nghiên cứu thăm dò (exploratory research)

 Nghiên cứu mô tả (descriptive research)

 Điều tra giải thích (explanatory research)

2 Các phương pháp và kỹ thuật cơ bản để thu thập dữ liệu trong

nghiên cứu XHH 2.3 Nghiên cứu điều tra (survey)

1 Xác định dân số

2 Xây dựng mẫu nghiên cứu

• PP chọn mẫu phi xác suất (mẫu thuận tiện, mẫu luỹ tiến, mẫu

tỷ lệ…)

• PP chọn mẫu xác suất (mẫu ngẫu nhiên đơn giản, mẫu ngẫu

nhiên phân tầng…)

3 Thiết kế bảng hỏi, bảng hướng dẫn phỏng vấn, bảng quan sát

4 Thực hiện cuộc điều tra

5 Phân tích kết quả nghiên cứu

2 Các phương pháp và kỹ thuật cơ bản để thu thập dữ liệu trong

nghiên cứu XHH 2.4 Phân tích thứ cấp (secondary analysis)

Dữ liệu sơ cấp (qua các cuộc điều tra)

Dữ liệu thứ cấp (các số liệu/tài liệu sẵn có)

1 Các bước thực hiện một nghiên cứu XHH

2 Các phương pháp và kỹ thuật cơ bản để thu thập dữ liệu trong nghiên cứu XHH

Tương quan giữa lý thuyết và phương

pháp

3

3 Tương quan giữa lý thuyết và phương pháp

Phương pháp giúp thu thập dữ liệu

Kiểm chứng giả thuyết/phát triển các lý thuyết

Lý thuyết là một hệ thống các khái niệm có tương quan với nhau nhằm tìm cách giải thích những nguyên nhân của

hiện tượng được quan sát

3 Tương quan giữa lý thuyết và phương pháp

Giả thuyết (giai đoạn diễn dịch)

Tổng quát hoá (giai đoạn quy nạp)

Lý thuyết

tổng quát

Các quan sát

cụ thể

CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN VỀ CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ THUẬT TRONG

NGHIÊN CỨU XÃ HỘI HỌC

THANK YOU FOR YOUR

ATTENTION!