SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP RÈN KỸ NĂNG ĐỌC CHO HỌC SINH LỚP 1 Mônlĩnh vực Tiếng Việt Cấp học Tiểu học Tên tác giả Nguyễn Thị Phúc Trường Tiểu học Sài Sơn A Chức vụ Giáo viên NĂM HỌC 2020 2021 618 PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học có nhiệm vụ vô vùng quan trọng, đó là hình thành 4 kỹ năng Nghe nói đọc viết cho học sinh Tập đọc là một phân môn có vị trí quan trọng hàng đầu trong chương trình Tiếng Việt ở Ti.
Trang 1- -SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI: "MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP RÈN KỸ NĂNG ĐỌC
NĂM HỌC: 2020 - 2021
Trang 2PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học có nhiệm vụ vô vùng quan trọng, đó là
hình thành 4 kỹ năng: Nghe - nói - đọc - viết cho học sinh Tập đọc là một phân
môn có vị trí quan trọng hàng đầu trong chương trình Tiếng Việt ở Tiểu học.Dạy tốt phân môn Tập đọc không những rèn luyện cho học sinh kĩ năng đọc màcòn phát triển cho các em vốn từ ngữ phong phú tạo điều kiện để các em học tốtcác phân môn khác Nhiệm vụ quan trọng nhất của dạy học Tập đọc là hìnhthành năng lực đọc cho học sinh Đọc giúp các em học sinh lĩnh hội được ngônngữ để sử dụng trong giao tiếp và hoạt động học tập Nó là điều kiện để cho họcsinh có khả năng tự học
Phân môn Tập đọc còn trau dồi cho học sinh kiến thức Tiếng Việt, kiến thứcvăn học, kiến thức về đời sống, thẩm mĩ Tập đọc là môn khởi đầu, đồng thờicũng là công cụ học tập không chỉ trong nhà trường mà còn trong cuộc sống nóichung Thông qua quá trình học đọc, học sinh dần hình thành kĩ năng đọc đúng,ngắt giọng, nhấn giọng, đọc diễn cảm một văn bản, làm tiền đề cho việc tìm hiểubài Các quá trình đó liên quan mật thiết với nhau, bổ sung và hỗ trợ lẫnnhau Đặc biệt đối với học sinh lớp 1 - Lớp đầu cấp - việc dạy đọc cho các emthật vô cùng quan trọng, bởi các em có đọc tốt được ở lớp 1 thì khi học các lớptiếp theo, các em mới nắm bắt được những yêu cầu cao hơn của môn Tiếng Việt.Việc dạy đọc ở lớp 1 cũng quan trọng bởi từ chỗ các em còn phải đọc đánh vầntừng tiếng đến việc đọc thông thạo được một văn bản là việc tương đối khó vớicác em, mà mục tiêu của giờ dạy Tiếng Việt là phải hướng đến giáo dục học sinhyêu tiếng Việt, bằng cách nêu bật sức mạnh biểu đạt của Tiếng Việt, sự giàu đẹpcủa âm thanh, sự phong phú của ngữ điệu trong việc biểu đạt nội dung Thếnhưng hiện nay, ở trường Tiểu học, mặt âm thanh của ngôn ngữ, đặc biệt ngữđiệu chưa được chú ý đúng mức Đó là một trong những lý do cho học sinh củachúng ta đọc và nói chưa tốt
Cũng như nhiều giáo viên lớp 1 khác, tôi suy nghĩ rất nhiều về cách dạytập đọc ở lớp 1 Đặc biệt là rèn cho học sinh không những chỉ đọc thông đượcvăn bản, mà còn phải đọc đúng văn bản được đọc.Với lòng ham thích và mong muốn được tìm hiểu, học hỏi thêm kinh nghiệm từ thực tế nhà trường nên tôi đã
chọn vấn đề “Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc đúng cho học sinh lớp 1 trong
các tiết tập đọc” làm sáng kiến kinh nghiệm của mình để góp phần giáo dục nhỏ
bé vào sự nghiệp giáo dục chung
2 THỰC TRẠNG VÀ MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Trang 3a Về phía giáo viên:
* Thuận lợi:
- Bản thân đã được tập huấn chuyên sâu chương trình Tiếng Việt 1 - Bộ sáchcánh diều theo kế hoạch của Phòng Giáo dục nên đã tổ chức dạy đúng phươngpháp, tuân thủ việc dạy học theo sách thiết kế TV1- Bộ sách cánh diều
- Nắm chắc tiến trình từng mẫu bài, dạng bài, dạy đúng mục tiêu của từng bàihọc, có ý thức tự học, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ vàluôn trăn trở về việc tìm biện pháp dạy học Tiếng Việt 1 – Bộ sách cánh diều đểđạt hiệu quả cao
- Có ý thức trách nhiệm với học sinh, giảng dạy nhiệt tình, chữa bài nghiêm túc,khách quan, tỉ mĩ
- Vận dụng đổi mới phương pháp trong dạy học một cách linh hoạt, sáng tạo
* Khó khăn:
Năm đầu tiên thực hiện dạy chương trình Tiếng Việt 1 – Bộ sách cánhdiều nhưng bản thân tôi còn lúng túng trong việc xác định phương pháp giảngdạy, kĩ thuật hướng dẫn học sinh đọc những vần, từ khó sao cho hiệu quả nhất
Biên chế lớp học đông (37 em) nên giáo viên thực sự vất vả trong việcquán xuyến, hướng dẫn cho học sinh trong một tiết học
b Học sinh:
*Thuận lợi:
- Một số em đã biết tất cả các chữ cái khi vào đầu lớp Một
- Học sinh có đầy đủ SGK và đồ dùng học tập
- Đa số các em đều ngoan, lễ phép và biết nghe lời
- Một số em tiếp thu nhanh
- Phần lớn phụ huynh học sinh quan tâm đến việc học của con em
*Khó khăn:
- Bước vào lớp 1 các em còn bỡ ngỡ, chưa làm quen được với việc học ở Tiểuhọc
Trang 4- Một số em còn nhút nhát, rụt rè chưa mạnh dạn trong giao tiếp.
- Một số em còn nói ngọng, phát âm chưa chuẩn và chưa thực sự chú ý đến lờinói trong giao tiếp hàng ngày
- Vốn từ của các em còn quá ít ỏi, việc hiểu nghĩa của từ còn hạn chế
- Kĩ năng đọc, nói, viết, nghe chưa thực sự tốt
- Hệ thống phát âm của một số em chưa hoàn chỉnh
3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Để thực hiện đề tài này tôi đã khảo sát trên các đối tượng sau:
- Học sinh lớp 1, trọng tâm là phân môn Tập đọc và một số tài liệu tham khảokhác
- Thực trạng dạy và học phân môn Tập đọc cụ thể là thực trạng đọc của học sinhlớp 1 Tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh đọc sai, đọc kém, đọcchậm Từ đó đưa ra những biện pháp khắc phục để nâng cao chất lượng đọc chohọc sinh lớp 1
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Đọc các tài liệu về phương pháp giảng dạy Tiếng Việt, Tập đọc, tài liệu đổimới dạy và học môn Tiếng Việt ở tiểu học
- Dạy khảo sát ở các lớp khác nhau
- Quan sát, tìm hiểu, phân tích thái độ hành động của học sinh giáo viên tiếp thu
ý kiến của cấp trên
- Trao đổi với các đồng nghiệp có nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy
Trong quá trình giảng dạy tôi đã vận dụng các phương pháp sau :
- Phương pháp hỏi đáp
- Phương pháp trực quan
Trang 5- Phương pháp thảo luận nhóm.
- Phương pháp gợi mở
- Phương pháp đặt vấn đề
4 THỜI GIAN - KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU:
- Tháng 10 năm 2020: Điều tra khảo sát trình độ đọc của học sinh, thu thập
thông tin, xem lại nội dung, chương trình Tiếng Việt lớp 1 về dạy đọc trong phânmôn học vần
-Tháng 11, tháng 12 năm 2020 Suy nghĩ tìm luận chứng, phương pháp dạy vàhọc phân môn Tập đọc lớp 1
-Tháng 1, tháng 2, tháng 3 năm 2021: Xây dựng đề cương
- Tháng 9, tháng 10, tháng 11, tháng 12 năm 2020, tháng 1, tháng 2 năm 2021:
Áp dụng các biện pháp nghiên cứu vào bài dạy trên lớp
- Tháng 3 năm 2021: Tổng kết kinh nghiệm, hoàn thiện đề tài
- Tiếp nhận dạng chữ viết của từ
- Chuyển dạng thức chữ viết thành âm thanh
- Thông hiểu những gì được đọc
Trang 6* Ý nghĩa của việc đọc đối với học sinh lớp 1
Chúng ta đều thấy rằng, tất cả kiến thức, kinh nghiệm cuộc sống, tác phẩmvăn chương hay tài liệu khoa học đều được ghi lại bằng chữ viết Nếu không biếtđọc, chúng ta sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận với nguồn thông tin, trithức của con người Đọc một cách có ý thức sẽ tác động tích cực tới trình độngôn ngữ cũng như tư duy của người đọc Thông qua việc học đọc, các em đượcphát triển các kỹ năng nghe và hiểu, mở rộng vốn hiểu biết, bồi dưỡng lòng yêucái thiện, cái đẹp, biết suy nghĩ một cách lôgíc cũng như có hình ảnh Qua đó,việc đọc giúp các em bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm và tâm hồn lành mạnh, trongsáng, có thái độ ứng xử đúng trong cuộc sống, tạo sự hứng thú đọc sách và yêuthích Tiếng Việt Có kĩ năng đọc đúng ở lớp 2 còn có ý nghĩa quan trọng bởiviệc đó sẽ tạo tiền đề cho việc đọc hiểu, đọc diễn cảm văn bản ở các lớp sau
2 Cơ sở thực tiễn
a Nội dung cấu trúc chương trình phân môn Tập đọc lớp 1
Theo chương trình, học sinh lớp 1 được học ba bài tập đọc một tuần, mỗi bàihọc trong 2 tiết, được cấu trúc theo cách xen kẽ các chủ điểm gần gũi với thếgiới tự nhiên và xã hội xung quanh: Chủ điểm “Nhà trường”, chủ điểm “Giađình” và chủ điểm “Thiên nhiên – Đất nước”
Các văn bản đọc được tuyển chọn phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh lớp 1;thú vị, hấp dẫn, bổ ích, gần gũi với thế giới hồn nhiên, tươi tắn của trẻ; có tácdụng giúp trẻ nhờ tiếp xúc với một thế giới mới qua sách mà có thêm hiểu biết,nâng cao hơn về tình cảm, đáng yêu, cởi mở, thông minh và tự tin
b Yêu cầu cần đạt được về kĩ năng đọc đối với học sinh lớp 1
Kỹ năng đọc là một kỹ năng phức tạp, đòi hỏi có một quá trình tập luyện lâudài Các em phải bắt đầu bằng giai đoạn học vần, đó là sự phân tích chữ cái vàđọc từng tiếng Từ cuối lớp 1, học sinh bắt đầu đọc tổng hợp, tiếp nhận từ bằngthị giác và phát âm gần như trùng với nhận thức ý nghĩa Việc đọc ngày càngđược tự động hoá ở các lớp sau, khi đó người đọc càng chú ý nhiều đến việc
chiếm lĩnh văn bản (nội dung các sự kiện, cấu trúc, chủ đề…)
Quá trình hiểu văn bản:
- Hiểu nghĩa các từ
- Hiểu nghĩa các câu
- Hiểu các đoạn, những tập hợp câu dùng để phát biểu một ý nghĩa trọn vẹn
- Hiểu được cả bài
Trang 7Đối với học sinh lớp 1, yêu cầu về kĩ năng đọc đối với các em là:
* Đọc thành tiếng:
+ Đọc lưu loát, trôi chảy Phát âm đúng
+ Biết ngắt nghỉ hơi hợp lý ( Biết ngắt ở dấu phẩy giữa các cụm từ dài và nghỉ ởcuối câu) Biết nhấn giọng và thay đổi giọng đọc cho phù hợp với nội dung bàiđọc
+ Cường độ đọc vừa phải ( Không quá to hay bé quá)
+ Tốc độ đọc vừa phải ( không đọc luyến thoắng hay đọc ê a)
* Đọc thầm - đọc hiểu nội dung:
+ Biết đọc không thành tiếng, không mấp máy môi
+ Hiểu được nghĩa của các từ trong văn bản (bài học)
+ Nắm được nội dung câu, đoạn hoặc cả bài
c Thực tiễn giảng dạy phân môn Tập đọc lớp đối với giáo viên
Trên thực tế, giáo viên nào đã từng dạy học lớp 1 đều phải công nhận rằngdạy lớp 1 không phải là dễ, bởi lẽ các em mới từ mầm non lên lại phải làm quenvới rất nhiều môn học, trong đó có môn Tiếng Việt Bởi vậy, nhiều giáo viênthực sự tỏ ra lúng túng khi dạy học Riêng dối với phân môn Tập đọc, để tiết họcđảm bảo được mục tiêu và chất lượng, người giáo viên cần thật sự nghiên cứu,tìm tòi, chuẩn bị tốt mọi đồ dùng, tài liệu liên quan
d Thực tiễn việc học phân môn Tập đọc của học sinh lớp 1
Học sinh lớp 1 còn nhỏ, có những hạn chế về tâm sinh lý nên điều kiện tiếpxúc xã hội còn gặp nhiều khó khăn Các em còn rụt rè chưa tự tin Chính vì vậy
mà trong giờ học, các em thường ít phát biểu, ngại nói ra những suy nghĩ củamình Một vài em tuy có bạo dạn hơn song khi đứng lên nói, các em không dámbộc lộ lời nói giọng đọc phù hợp với văn cảnh vì còn ngại thể hiện trước tập thể.Ngoài ra, còn rất nhiều yếu tố khiến việc đọc của các em chưa được tốt như:+ Do chưa nắm và phân biệt đúng cách đọc các âm vần và thanh điệu
+ Do ảnh hưởng của gia đình, của phương ngữ
+ Do ngọng bẩm sinh
+ Do các em chưa có ý thức luyện đọc
+ Do chưa nắm rõ qui tắc ngắt, nghỉ hơi
Trang 8+ Do chưa biết cách thể hiện giọng đọc.
+ Do đọc diễn cảm các em còn ngượng ngùng xấu hổ
Chính vì vậy mà giờ Tập đọc còn buồn tẻ, học sinh đọc còn thêm bớt từ, sai lỗi,chưa diễn cảm, chưa phù hợp với văn cảnh của văn bản
II THỰC TRẠNG, KHẢO SÁT
1 Thực trạng chung về kĩ năng đọc của học sinh lớp 1
Thực tế qua khảo sát học sinh, tôi nhận thấy rằng có một bộ phận học sinhphát âm sai, phổ biến là sai các phụ âm đầu vần và dấu thanh Trong đó phổ biến
là các phụ âm đầu như l/n; ch/tr; s/x và các dấu thanh hỏi, ngã Ngoài ra, các em
chưa biết đọc diễn cảm, giọng đọc còn đều đều, chưa biết thể hiện lên giọnghoặc hạ giọng, đôi khi còn kéo dài giọng ở các câu thơ, câu văn khiến ngườinghe không cảm nhận được cái hay của bài văn, bài thơ đó
Cụ thể, các lỗi học sinh thường mắc là:
* Đọc sai phụ âm đầu.
* Đọc nhầm, lẫn lộn các dấu thanh.
* Đọc bớt tiếng hoặc thêm tiếng.
* Đọc không biết ngắt giọng, nhấn giọng phù hợp.
* Đọc phân vai còn lúng túng.
* Đọc mà không hiểu nội dung.
+ Lỗi về phát âm: sai phụ âm đầu tr/ch; s/x; p/b ,sai do phương ngữ “âmtrờ đọc thành chờ”, “âm sờ đọc thành xờ”, “âm pờ đọc là bờ”
+ Lỗi về dấu thanh “thanh hỏi và thanh ngã”
+ Lỗi về “thanh sắc và thanh huyền”
+ Lỗi về “thanh huyền và thanh sắc”
+ Sai phần vần: vần anh đọc thành ân; vần ân đọc thành âng; vần at đọcthành ac ; vần an đọc thành ang
2 Khảo sát về kĩ năng đọc của học sinh lớp 1B
Việc hiểu được thực tế việc đọc của các em đang ở mức độ nào, các em cònvướng mắc ở đâu về kĩ năng đọc có một y nghĩa rất quan trọng trong việc địnhhướng các phương pháp rèn đọc cho các em học sinh Vậy nên, sau khi năm họcdiễn ra được 3 tuần tôi đã tiến hành điều tra và khảo sát kĩ năng đọc của học sinhtrong lớp bằng cách cho các em đọc trực tiếp một đoạn văn hay một đoạn thơ
Trang 9Sau đó, tôi đưa ra câu hỏi nhằm kiểm tra mức độ hiểu nội dung văn bản của các
em Tôi đã tiến hành thống kê số lượng học sinh trong lớp theo một số tiêu chí
đã đề ra và thu được kết quả như sau:
III Một số biện pháp cơ bản để rèn kĩ năng đọc đúng cho học sinh lớp 1 trong các tiết tập đọc
Từ việc nghiên cứu cơ sở thực tiễn và cơ sở lý luận của việc dạy đọc là nhậnthấy nếu dạy như đại trà hiện nay thì chưa đáp ứng được đầy đủ yêu cầu dạy đọc
ở tiểu học Do vậy để khắc phục những hạn chế, phát huy những ưu điểm hiện
có ở thực tế Tôi xin mạnh dạn đưa ra một số biện pháp hướng dẫn học sinh rènđọc đúng để nâng cao hiệu quả của giờ tập đọc ở lớp 1 nói riêng và ở tiểu họcnói chung Đó là:
Phương pháp 1 Phân loại khả năng đọc của học sinh trong lớp
Để có thể giúp đỡ học sinh đọc tốt hơn, việc đầu tiên theo tôi cần làm làngười giáo viên cần phải nắm rõ được khả năng đọc của từng học sinh Sau đó,giáo viên cần phân loại khả năng đọc theo từng nhóm đối tượng cụ thể ví dụ nhưnhóm học sinh đọc ngọng phụ âm đầu, nhóm học sinh đọc ngọng dấu thanh,nhóm học sinh đọc chậm về tốc độ, nhóm học sinh đọc đúng, đảm bảo tốc độđọc, để từ đó người giáo viên có thể đưa ra những phương pháp phù hợp để giúp
đỡ các em đọc tốt hơn
Trang 10Trong quá trình dạy học, đối với những học sinh còn mắc lỗi về đọc (đọc saiphụ âm đầu, đoc sai dấu, đọc thiếu hay thừa tiếng, ngắt, nghỉ hơi chưa đúng, tốc
độ đọc chưa đạt yêu cầu ) giáo viên cần lưu tâm hơn để kèm cặp, rèn luyện chocác em nhiều hơn so với các bạn
Như thường xuyên gọi các em lên đọc các từ khó hay luyện đọc câu, đọcđoạn Trong quá trình các em đọc, nếu sai, giáo viên cần giúp các em sửa sai vàđọc lại cho đúng Đối với những học sinh đã đọc đúng, đảm bảo tốc độ đọc tốtthì giáo viên có thể hướng các em đến việc đọc diễn cảm văn bản, một bước caohơn của việc đọc
Ví dụ: Bài tập đọc “ Chuyện trong vườn”
Sáng sớm, Mai ra vườn đã thấy bà đang tưới hoa Em gọi:
- Bà ơi
- Cháu dậy rồi à? đi cẩn thận kẻo ngã nhé!
Mai chạy về phía bà Bỗng em vấp phải một mô đất, ngã sõng soài Làm gãy cả một cành hồng.
Ở bài này giáo viên hướng dẫn học sinh đọc từ khó “ Sõng soài”, ngoài ratiếng học sinh hay đọc sai dấu thanh “ ngã” thành “ ngá” Giáo viên hướng dẫnchỉnh cho học sinh đọc đúng Với một số em đọc tốt hướng dẫn các em đọc diễncảm theo lời thoại của nhân vật Mai và bà
Phương pháp 2: Chuẩn bị tốt tâm thế học cho học sinh khi học Tập đọc
Tâm thế học của người học sinh có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việcquyết định hiệu quả của việc học tập, nhất là đối với phân môn Tập đọc Trướckhi rèn đọc đúng, người giáo viên cần xây dựng cho học sinh một tâm thế tốt khihọc bài Theo tôi, xây dựng tâm thế đọc tốt cho học sinh tức là người giáo viêncần giúp học sinh làm tốt hai việc: cường độ đọc và tư thế khi đọc - tức là rènđọc to, đọc đàng hoàng
Việc rèn đọc cho học sinh không thể thiếu hướng dẫn tư thế cầm sách: khiđứng đọc (tay trái cầm giữa thân quyển sách theo chiều dọc, tay phải giữ ở gócphải dưới của quyển sách, mắt cách quyển sách 25cm đến 30 cm; khi ngồi đọcsách để trên mặt bàn, tay trái giữ mép bên trái của sách, ngón trỏ tay phải chỉdưới chân chữ theo từng tiếng cô giáo hoặc bạn đọc) Khi đọc phải to, rõ ràng,
đủ cho cả lớp nghe Chuẩn bị tốt tâm thế đọc cho học sinh có một ý nghĩa rấtquan trọng trong việc tạo nên chất lượng của tiết học Học sinh có tâm thế tốt,đúng cách thì việc học mới đem lại hiệu quả cao
Trang 11Phương pháp 3: Thực hiện tốt và chính xác các bước lên lớp trong một tiết học Tập đọc theo đúng quy trình
Để rèn kĩ năng đọc tốt cho học sinh, người giáo viên cần tổ chức tốt tiết họctheo đúng quy trình và đặc trưng bộ môn Đó là yếu tố đầu tiên quyết định đếnchất lượng của tiết học Ở lớp 1, tiết Tập đọc theo chương trình mới được tổchức theo các bước sau:
A- Kiểm tra bài cũ
Giáo viên kiểm tra lại bài tập đọc hay thuộc lòng đã học ở tiết trước và cóthể hỏi thêm nội dung đoạn bài đã học
2.2 Hướng dẫn đọc: Sách giáo khoa tập đọc lớp 1 chủ yếu có 2 dạng bài:
- Dạng thơ, chủ yếu là thể thơ 4 – 5 tiếng
Ví dụ: Bài thơ “ Quyển vở của em” trang 112-SGK tập 2
Trang 12- Dạng văn xuôi: Ngoài việc hướng dẫn đọc đúng từ, cụm từ, ngắt hơi sau cácdấu phẩy, nghỉ hơi sau dấu chấm Cuối câu hỏi học sinh phải biết lên giọng,nhấn giọng những từ để hỏi.
Ví dụ: Bài tập đọc” Kiến em đi học” trang 94 SGK tập 2
Hướng dẫn học sinh đọc đúng lời thoại, câu hỏi của kiến anh cần lên cao giọng, xuống giọng phần lời thoại của kiến em, ngắt nghỉ hơi đúng ở các câu.
2.2.1 Luyện đọc từ ngữ
Đối với lớp 1 dù ở bất kỳ dạng bài nào văn xuôi hay thơ thì trước khi luyệnđọc đúng toàn bài bao giờ học sinh cũng được ôn luyện âm vần Trong phần nàycác em ôn luyện vần trên cơ sở luyện đọc những từ khó, hay nhầm lẫn khi đọc
có ở trong bài Để thực hiện được tốt phần này, ngoài việc cần lựa chọn thêmnhững từ ngữ khác mà học sinh trong lớp mình hay nhầm lẫn hoặc phát âm sai
để cho các em luyện đọc Trong thực tế, hàng ngày lên lớp tôi vẫn thực hiện điềunày
Ví dụ: Bài “Kể cho bé nghe” trang 104, SGK tiếng việt tập 2
Khi đọc học sinh thường ngắt mỗi dòng thơ một lần là do thói quen nhưng tôi đã sửa lại và hướng dẫn cho các em cách đọc vắt dòng: cuối dòng 1 đọc vắt luôn sang dòng 2, cuối dòng 3 đọc vắt luôn sang dòng 4 Cứ như thế cho đến hết bài.
Bên cạnh việc rèn đọc đúng trong các giờ tập đọc ở trên lớp thì trong các tiếttăng cường tiếng Việt tôi cũng thường đưa ra những câu thơ hoặc bài thơ ngắn
để giúp học sinh luyện đọc và ngắt giọng, cũng có thể đó là những câu ứng dụnghay bài ứng dụng đã có ở phần học vần
* Đọc đúng: dạng văn xuôi
Tương tự như ở thơ, giáo viên cần chú trong rèn cho các em biết ngắt, nghỉhơi cho đúng Cần phải dựa vào nghĩa và các dấu câu để ngắt hơi cho đúng Khiđọc không được tách một từ ra làm hai, tức là không ngắt hơi trong một từ Việcngắt hơi phải phù hợp với các dấu câu, nghỉ ít ở dấu phẩy, nghỉ lâu hơn ở dấuchấm Đối với những câu văn dài cần hướng dẫn học sinh ngắt hơi cho phù hợp
Cụ thể tôi cho học sinh tự tìm những câu văn dài đó hoặc do chính giáo viên đưa
ra Sau đó yêu cầu học sinh xác định cách ngắt giọng, gọi học sinh nhận xétđúng sai
Trang 13Đối với những bài có lời thoại, giáo viên phải hướng dẫn kỹ học sinh cáchlên giọng cuối câu hỏi và xuống giọng cuối câu kể (câu trả lời)
Ví dụ : Bài “Giờ học vẽ”
Tôi đã hướng dẫn học sinh đọc từng câu thoại của cô giáo và của bạn
Hiếu Lời thoại của Hiếu “ Em không có màu đỏ, em để mái nhà màu trắng được
không ạ?” ( xuống giọng ở cuối câu)
- Lời thoại của Hiếu “ Bạn cần màu gì bảo tớ nhé, tớ chỉ thiếu màu đỏ” ( cao
giọng ở cuối câu)
- Lời nhắc nhở của cô giáo ( nhẹ nhàng, thể hiện vẻ ân cần)
Cũng như thơ, sau khi sửa xong lỗi ngắt giọng cho học sinh, giáo viên phảigọi nhiều em đọc, các học sinh khác nghe và nhận xét bạn đọc.Việc luyện đọccho học sinh đọc đúng từ, câu sẽ giúp cho việc đọc đoạn, bài được trôi chảy, lưuloát hơn và học sinh nắm chắc được cách đọc đúng văn bản được học mà khôngphải tình trạng học vẹt
Để tiết học nhẹ nhàng, không nhàm chán mà lại nhiều em được luyện đọc thìgiáo viên phải tổ chức đọc theo nhiều hình thức khác nhau như đọc cá nhân, đọctheo nhóm, theo tổ hoặc đồng thanh Những hình thức này còn giúp giáo viênkiểm soát được khả năng đọc của toàn thể học sinh trong lớp
* Sau khi luyện đọc câu và đoạn trong bài văn hoặc bài thơ xong, học sinh sẽ
ôn vần đã học theo từng bài
3 Tìm hiểu nội dung bài:
Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu nội dung bài thông qua hệ thống câuhỏi trong sách giáo khoa Trong quá trình tìm hiểu bài, giáo viên phát hiện thêmnhững từ khó, từ mới cần giải nghĩa, hình ảnh chi tiết có giá trị nghệ thuật tiêubiểu nhằm giúp học sinh nắm được nội dung chính của cả đoạn, cả bài
4 Luyện đọc lại:
- Thể hiện được giọng đọc đúng với nội dung bài hoặc giọng điệu của từngnhân vật
- Thể hiện được tình cảm của người viết
- Ở những bài có yêu cầu học thuộc lòng thì giáo viên hướng dẫn cho họcsinh học thuộc lòng trong phần này
Sau khi hướng dẫn học sinh cách đọc, giáo viên cho 1 học sinh mẫu trước lớptrước khi học sinh trong lớp luyện đọc theo nhóm Cuối cùng, giáo viên có thể tổ
Trang 14chức cho các nhóm trình bày phần luyện đọc diễn cảm bằng hình thức thi đọc đểcác em hào hứng, sôi nổi hơn với bài học.
5 Củng cố, dặn dò:
Giáo viên hướng dẫn học sinh liên hệ nội dung bài đọc
Yêu cầu học sinh đọc lại bài và xem trước bài mới
Phương pháp 4: Rèn kĩ năng đọc đúng cho học sinh
Đọc đúng: Là sự tái hiện âm thanh của bài đọc một cách chính xác, không có
lỗi Đọc đúng là không được đọc thừa, không thiếu âm, vần, tiếng Đọc đúng
còn bao gồm phát âm chính xác và đọc đúng ngữ điệu (ngắt nghỉ hơi đúng chỗ).
Rèn đọc đúng chính xác các âm vị Tiếng Việt
* Đọc đúng phụ âm đầu: Giúp học sinh có ý thức phân biệt các phụ âm đầu,
dễ đọc sai theo đặc điểm cách phát âm địa phương
VD: 1 - n; ch - tr; r - d Học sinh không đọc "cây che", "dực rỡ", "nàm
việc", mà phải đọc "cây tre", "rực rỡ", "làm việc
* Đọc đúng các âm chính - đặc biệt là một số âm khó:
VD: Không đọc: "yêu tiên", "con hiêu", "cấp cíu" mà phải đọc "ưu tiên",
"con hươu", "cấp cứu"
Rèn cách ngắt, nghỉ hơi đúng
Đọc đúng không chỉ là phát âm đúng các âm vị mà còn bao gồm đúng cả vềtiết tấu, ngữ điệu câu Cần phải dựa vào nghĩa và quan hệ ngữ pháp giữa cáctiếng, từ để ngắt hơi cho đúng
Trong một số bài thơ, học sinh hay mắc lỗi ngắt nhịp do không tính đến
nghĩa mà chỉ đọc theo áp lực của nhạc thơ, (tạo ra sự cân đối về mặt âm thanh
khi đọc từng câu thơ) Với thơ 4 tiếng các em sẽ ngắt nhịp 2/2, thơ 5 tiếng sẽ
ngắt nhịp 2/3 hoặc 3/2, thơ lục bát sẽ ngắt theo nhịp 2/2/2
Trên thực tế, ngay cả một số giáo viên cũng còn lúng túng trong việc xácđịnh chỗ ngắt giọng trong một câu văn hay cho ngắt nhịp trong một câu thơ Sau đây là một số kinh nghiệm giáo viên có thể vận dụng để hướng dẫn họcsinh ngắt, nghỉ hơi cho đúng Khi ngắt giọng trong một câu văn hay ngắt nhịptrong một câu thơ cần đảm bảo nguyên tắc:
+) Không được tách 1 từ ra làm 2
+) Không tách giới từ với danh từ đi sau nó